elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Kuipers, Cor e.a. (1989), È maes inne taes. Plat Hôrster, Horst.

aan, á, (aan), heej haed um d’r á: heej haed verloare mit b.v. toepe.
aan boord gaan, aan board goan, te kiër goan.
aangemaakt zijn, á gemákt ziën, (mej), doa zitte mej ópgeschöpt.
aanhitsen, áhisse, d’n hoond kwoad make óp iemes ânders.
aanroepen, aanrope, óphale.
aanstoken, á stoake, óphitse.
aantreden, átraeje, mitte veut de groond ádówwe.
aanwerk maken, áwaerk make, begeen make.
aardappel, aerpel, erpel, petat
aarde, aerd, groond.
aardig, arig, raar.
aas, as, hoëg kaart; op ennen as howwe: mit laeg hand trug kome, niks krîëge.
achterboks, aechterbóks, remestel ovver de koont vánt paerd. Doadoor kán’t paerd trugzette.
achterklep, âchterklep, klepbóks.
achterweg, achterwaeg, drek, zò gow meugeluk.
actie, aksie, woorter vroeger óp schoël gerope aster ruzie woar.
adem, oam, oajem, adem.
Afhang, Afhang, Oërsprónkeluk hette dees streek “In d’n Afhank”. Ut is ut gebied dát igesloate leet tusse de Middelijk en de Bloate.
afsmeren, âfsmaere, rammel gaeve of kriêge.
aftrampelen, âftrâmpele, vur ut spel begint um beurte de veut ágesloate vurîén zette en deen de leste voot, dwárs of ut tüpke ká zette, haed gewónne en móg ut iërs kieze.
afwinnen, âfwinne, teggen enne ândere iër “zalig ni-j jaor” zegge, as d’n ândere teggen oow.
al zijn leven, álzelaeve, âltiëd.
aling, aling, gâns.
alla, álá, toemá, schit’s óp! Zegde: ÁLÁ, dut die AERD ’s ÁTRAMPELE, da houwde op enne os. Ma vrogde zoë ÁLÁBONNEUR of ik doa ÁVANTAZIE i heb, da zeg ik nag lichtig genóg: höpta ma ni, en duj ’t ACHTERWAEG en ALING oor. JÂ-JÂ, ik ziej ÁLLEWIEL ennen ARIGE.
alleens, ellings, enne kiër.
allemansmarkt, allemansmaert, maert óppe leste deensdág in november.
alles, aal, alles; iederîén, âltîed.
allewijl, állewiel, teggeworrig.
altijd, aalt, aalt.
anderdaags, sanderdaags, de volgenden daag.
angstkeutel, engskeutel, hedde inne bóks as ge ván engs inne bóks hed gedoan.
armejong, erme-jong, schowwerblaad vánt vaerke.
armoe, èrmój, ni veul hebbe.
armoe troef, èrmój troef, doa is ut èrmój troef: die meense ziên aerm.
armoedzaaier, èrmójzaejer, ennen erme.
armvol, öärvel, en hoeveulheid die ge in allebej ów erm kunt drage, b.v. ennen öärvel brândhôlt, of rabarber.
asperge, sperjus, Ned. asperge.
avantage, ávantazie, örges plezeer een, of veurdiël ván hebbe.
baar niks, baar niks, stroont niks.
Baarlo, Boaldere, Baarlo.
babbeltje, babbeltje, en hárd plekkerig snuupke.
badding, badding, bâlk.
baktand, baktând, kies.
balgooien, bâl goëje, en âld gebroêk dát óppen iërste zóndág vánne váste de int afgeloëpe joar getrowde stelle appelsiene en snoep goëje dór de sloapkamerraam nár de kiênder die vur ut hoês “Bâl, Bâl, Bâl” stoan te rope.
baljuteren, baljutere, druk doon um niks.
bandelen, bândele, mit en stökske en fietsevelling ánt loëpe hâlde en doa âchterá renne.
bant, bánt, sort moeras.
barg, böärg, gesni-jen biër. Di woort geslâch umdát de meense gaer dik spek háje; garânt, garânsie.
bascule, baskuul, waegtoestel.
bast, baes, schaal ván b.v. boëne en aerte.
bats, bats, haelft vánne koont; platte schup.
bedrag, bedraag, mit aandacht: mit bedraag örges noa kiëke. (WLD III 1.4, 39)
begaaien, begaaje, örges good vá geniete. As enne BEEJEPIKKER zich BEGAAJT án en roeps, doa kan ik mit BEDRAAG no kiêke; krek en kiendje wat BESTOAKE is mit en BABBELTJE.
bekeerd, bekiërd, nit wiëte woa ge bekiërd ziet: ni wiëte hoe g’ut t’r mej het.
belletje trekken, belketrekke, beej en hoës ábelle en d’r dá vándoor goan.
bels, bels, sort paerd (zwoar).
Berkel, Berkel, hertschap ván kestiël Ter Horst. Wárschienluk is dit ut “Hôrs-centrum” vánne 14e of 15e iëuw.
berm, böärm, ennen hoëp.
beslag, beslaag, beroerte.
bestekamer, beste kamer, kamer die alliën óp hoëgdaag gebroekt woort. Duk stóng doa de ni-je fiets i.
besteken, bestaeke, iemes ónverwâchs iets gaeve.
beuken, böäke, schrowwe.
bewaarschool, bewaarschoël, kleuterschoël.
bietsen, bietse, weghale.
big, bag, jóng vaerke.
bij ja, bèjoa, maar joa!
bijenpikker, bi-jepikker, Ned. koolmees.
bijkans, bekânt, zoawát.
blad, blaad, miërvoud ván blaad.
blaken, bloake, roëke.
blas, blâs, wit, bliëk (blâs kiêke).
Blaten, Bloate, Vroeger “Melaten”. De Bloate ligge westeluk vánne Waterstroat en ten zuide vánnen Afhang.
blauwmannetje, blowmenke, Ned. heggemus.
blauwsel, blowsel, (en pupke), grej um de wes witter te make.
blauwverver, blowvörver, blauwverver, iemes di ut linne blow mákte b.v. kele en scholke.
bleek, bleik, stukske graas um de wes óp te bleike en te druëge.
bleu, bluëj, verlaege.
bloeddrupje, blooddröpke, ennen borrel deen de slaegter dreenkt vurdát ut vaerke (án hoês) geslâcht wuërt. As de slaegter kloar is mit zien waerk, dreenkt ie nag ennen borrel.
bloedworst, bloodwôrs, mengsel ván blood, petattemael, vleisreste en gekruje. Dit wuërt gekokt en inne kroonkeldaerm gedoan.
bluts, bluts, buts, umgekiërde ván ennen döämpel.
bocht, bóch, nest.
bocht dragen, bóch drage, nest make; d’n oêtzet beej elkaar spare.
bodem, boajem, boam.
bodemtrekken, boamtrekke, d’n bóksenboam ván iemes zoawiet ás ut giët ópdraeje.
boekerel, boekèl, enne nutte kel (kiëndertaal).
boekvink, bókkesveenk, boekvink.
boekweitkoek, bókkeskook, kook gemákt van bókkesmael (boekweit).
bokkenpoot, bókkepuût, de schoon verkiërd um aan hebbe.
bokking, bukkem, geruëkte hiëring.
boks, bóks, klierazje; wortelgestael ván ennen boëm; de bóks i-levere: nár hoês toe goan; achter de gebrejde bóks ligge: beej de vrouw in bed ligge. D’r loag ’s ennen boor in bed / mit zien parmantig wiefke Jet / Ze loage bóks án bóks te bloaze / dát stuk van “Oaze-wieze-woaze”.
boksbodem, bóksenboam, ut kruûs vánne bóks.
boksschijter, bókseschîeter, schówerik.
bonentuig, boênetuûg, struëj vánne boëne.
bord, britje, schotje óppe kroewage, kár of fietsekárke.
borstel, boarstel, kwâs (schaer-, vörf, liêmboarstel).
botermelk, bóttermaelk, Ned. karnemelk; tikspelke. Tikspel woabeej d’n tikker ni ovver de schunnen streep móg. Woorte getikt dá móste inne pot, woa ge wál oêt bevrijd kós waere. Ut spel woort oêtgezatte óp enne zaften oondergroond (zând).
bouwen, bowwe, plooge.
bouwkistjes, bowkisjes, stevige hoëge waerkschoon.
braaf goed, braaf good, tameluk good.
braai, broaj, knómmel.
braambes, brâmbaere, brândbaere, Ned. bramen.
brabander, broabander, en sort (iënvoudige) ploog.
bratsen, bratse, knoêje.
brauw, brow, kant ván de waeg, beziejes ut kárspoar. (WLD I.08, 18)
broek, brook, moerassig stuk land.
Broekhuizen, Brokeze, Broekhuizen.
Broekhuizenvorst, Brokezevôrs, Broekhuizenvorst.
brommer, brómmer, sort vleger.
brood, broëd, roggebroëd, zwárt broëd.
bruiloft, brullef, trowweri-j.
buikriem, boêkreem, sort spek; paerdetuug woa de zaal mej wuërt vásgetrokke, zoëdát de burries ni umhuëg kunne en de kár ni kán ópkiepe.
bunder, boender, óppervlaktemoat (3 maerge, 1 hectare).
buurten, buurte, mit ów bekende (buure) wát klasjenere.
cachot, kasjot, kotje; gevangenis.
Castenray, Câssele, Castenray.
centrifuge, fuüs, oondermaelk. (WLD I.11, 133)
compagnie, compeni-j, gezelschap.
conductrice, conductries, kártjesknipster bi-j de “Vitesse”.
daas, daes, staekvleeg.
dabben, dabbe, grave.
dadelijk, daluk, drek; ni metiën.
dag, daag, licht. (in d’n daag stoan, int licht stoan).
daghuurder, daaghurder, boreknaech.
darmennetje, derme-netje, boëkvlies woar-i gehak wuërt gemákt.
das, dâs, sjaal.
deel, del, en del, en ónbepoald aantal.
deem, deem, tepel ván en koeweëer; fig: dát is meej ennen deem!
Deepeling, Deepeling, d’n Deepeling, leet tennoorde vánnen Östrik tusse de Venröjsewaeg en de Kreuzelwaeg, bovve d’n Hândrik. Hette vroeger Diepe ling (âfwateringsbaek).
deugen, doêge, deuge.
deun, doën, vlak beej. (WNT sv deun II)
deuner, doënder, dichterbeej. Doën beej de knoak zit ’t lekkerste vleis.
deunste naburen, doënste noabere, iërste bure. Huur ik Truuj tegge de DOENSTE noabere zegge: din DÖLLES va meej kan ik wal DRATS in ’t DREENKESTÖTJE doon, doa merkt din DREKSIEMER niks va. Manneman, of meej en DAES stook!
Deurne, Dörze, Deurne.
deurraam, durraam, deurkoziên.
die, deen, di, die.
dik, duk, miërdere kiëre.
dik hanneke, dik hanneke, wörs gemákt innen teinentoep (blinden daerm).
dikker, dukker, miër ás aens.
direct, drek, gow; daluk. Godde drek vare? / Jâ, ik vaar drek weg / Nae, ik vroag of ge drek got vare? / Jazeker já, ik vaar drek weg / Ma wát godde da vare? / Ik goj drek vare mitte drekskar nò de drekskoel, wettet nouw?
Donk, Doonk, de Doonk, hette iërs “Donksweiden” en woar ut gebied westeluk vánnen Afhang en zuideluk vánne Miëterik. Nou leet doa de “Donkstroat”.
doorslag, doorslaag, Ned. vergiet.
dorperkwekker, döärperkwekker, eenwoëner ván Hôrs-centrum.
dorskast, doarskâs, doarsmesjiën.
draai, draej, bocht.
drager, draeger, drager vánne fiets.
dragers, draegers, dragers vánne doëdskist.
dram aandoen, d’n dram adoon, genne kânt oëtkunne. (WLD III 1.4, 321)
dras, drats, dik oaverbliefsel ván koffie (koffiedrats).
dreeg, dreig, óndeep (dreig bowwe: óndeep ploge).
dreet, drîet, nate rotzooi.
drek, drek, ónkroêd.
dreksemmer, dreksiëmer, dreksbak, afvalbak.
drenk, dreenk, en koel inne wej woa ut vië oêt ká dreenke.
dreumel, dreumel, leste resjes ván en waefwaerk; ziede zelf!
dribbeltje, drubelke, troetelnaam vur kiendje. (WLD III 2.2, 34)
dringend, driëj, vlot, vlug, b.v. driëj loëpe. “Kastelein ik mót driëj nò hoês, dutter meej nag enne!
drinkenstuitje, dreenkestötje, en sort vaeldflaes, woort mej nár ut waerk genoame.
droge worst, druëgwors, gemale roëd mager vlies, zâlt, nootmuskoat, paeper en (en bitje) sókker inne raechte stukke vánnen dikke of dunne daerm vánt vaerke.
duchtig, duchtig, fleenk.
duivelsstok, duvelsstok, lisdodde.
duivenslag, doêve-slaag, doêve-kuuj.
dulles, dölles, enne góje lobbes. (WLD III 1.4, 29)
dumpel, döämpel, deuk.
dut, dut, geriëdschap um ennen duts te make.
duts, duts, ennen deuk.
edik, aek, Ned. azijn.
eekkat, ènkáts, káts, Ned. eekhoorn. (WLD III 4.2, 40)
eens lang, aengslang, állewiel, gowgenóg.
effener, iffener, vereffener.
eghaak, eghoak, hoak um de eg mej umhuëg te trekke, zoëdát d’n drek gelost ká waere.
eghaam, eghaam, lichten trekhaam.
Eikelenbosch, Eikelenbosch, hertschap vánt kestiël. Ut is ut gebied âchter óp d’n Herenboswaeg.
ekster, aegerst, ekster.
elks, ielks, elk; iederiën. IELKS zörgt vur zien eige, en zoë giëter niemes verloare.
ellende, iëlend, ellende.
emmer, iëmer, emmer.
engel-des-heren, engel-des-here, gebed, vur ut middágaete.
esbeer, esbaer, Ned. aardbei. Livver en naas wie en ESBAER van ’t zoêpe, ás enne krómme rug ván ’t waerke! (WLD I.07, 97)
etensmietje, aetesmietje, (=gamel) twië pötjes nevven elkaar woari ut middágaete mej nár ut waerk woort genoame. Ut aetesmietje woort in heit water gezatte um ut aete óp te werme.
eventjes, efkes, ni lang.
evenwel, evvel, ni-te-meen, echter.
fats, fáts, niks miër óppe rubbe hebbe; knoeps.
feesten, fiëste, áhale (b.v. d’n hoond). (WLD III 2.1, 368)
feukelen, fïëkele, áhale, slijme. (WLD III 2.1, 368)
fielt, veelt, enne krachtpatser.
fiep, feep, sort flötje. e FEEP make van FLÖTJESHOLT: e FLIÊS voal herinneringe.
fietsenplaatje, fietsepletje, belastingbewiës vur de fiets (tusse 1924 en de twedde werreldoërlog).
fik, fiks, sort hond.
flabberjoeks, flabberjoeks, vur de lol.
flap, flap, gek.
flares, flares, flap. (WLD III 1.4, 34)
flater, flater, koeweflaai (stroont).
flatser, flatser, beej ut beugele enne gemekkelukken bâl misse.
fliempen, fleempe, hôltspöänkes (um de piëp á te stoake).
fliempenbak, fleempebak, bak um de fleempe i te doon.
fluitjeshout, flötjeshôlt, hôlt vánne liesterkral, woa g’en flötje vá kunt make.
foempen, foompe, duchtig smoëke.
foeps, foeps, knoeps, gèn gaeld oppe taes. Beej enne spaarkás-oavend: “ás ik nag e joar spaar ziej ik foeps”.
foesfoemelegrat, foêsfoemelegrát, iemes deen ni vánne vrowlie kán âfblieve. (WLD III 1.4, 296)
foetelen, foêtele, ni iërluk speule.
foezel, foêzel, gójkoêpe, slaechten drânk. Klets vur d’n bets / zág Boemele Pier / ik lus vánzelaeve / genne foêzel miër.
foezelen, foêzele, koonkelfoêze, en bitje stiekem de zaak regele.
fommelen, foemele, en bitje stiekem zitte te knómmele.
fop, föp, föpke, Ned. speen.
froezel, froêzel, franje. (WLD III 1.3, 176)
frotje, frötje, en knummelke inne wár; en klein menke, vrowke.
gaande, gande, binnekort.
gaandeweg, gandeweg, allengs.
gaarne, gaer, mit plezeer.
gaden, gaje, good bevalle.
gamasche, kemasse, laere bescherming vánne oonderbiën, die same mitte schoon de funktie ván laarze hebbe. Dát waas in d’n tiëd dát de krei-je nag kemasse droge.
gard, gaerd, hengel.
garen, gare hange, int gare hange.
garf, gaarf, (mv. gaerf) ennen boes koare (rog, weit, haver, gárst). “Goj hölp is álles”, zâg d’n boor en leet de vrow de gaerf ópstaeke.
garstig, gárs, gárstig, staerk smakend en steenkend (b.v. ván spek): dut ni zu gárstig: dut ni zoa misseluk; enne gárstige vaent: enne misselukke.
gast, gâs, m.v: gaes; ónaeve aantal gaerf (5, 7 of 9) teggen elkaar gezatte tot enne gâs. (WLD I.04, 78)
gebit, gebit, iëzere stefke dór de moond vánt paerd (bit); oonderdiël vánt hutsel.
gebont, gebóng, koziën.
geeën, gaeje, mitte hand plânte oêtdunne of drek oêtplukke.
geen stijl, genne stiel, genne pâs, nöärges óp stale.
geer, giër, ut schune gediëlte ván enne plak groond.
geestelijke, geistelukke, priester.
geheng, gehèng, hangwaerk ván en deur (b.v. scharniere).
gekweerd, gekwejjerd, gekneusd.
gele wielewaal, gaele wiewouw, Ned. wielewaal.
gendarme, gendarme, pliesie.
gene, gunne, ánne gunne kânt: ánnen ândere kânt.
gepierd, gepird, mit wörm (enne gepirden appel).
gerei, grej, spul, ván alles wat.
gereid, geriëd, geriëdschap.
gescheid, gescheid, grens ván en perceel groond. (WLD I.08, 17)
gescheit, gescheid ziën, belefd ziën. (WLD III 1.4, 21; Duits)
geschier, geschiër, getuûg (b.v. ván en paerd).
geslons, gesleuns, knómmel.
gesp, gâspel, gespel, Ned. gesp.
geven, gaeve, ut maelk gaeve ván en koew. Gaeve, gaeve? / Ik mák bezwoare / doa is beej ós / de koew ván druug gewoare.
geweren, gewaere, de geng loate goan.
gezoks, gezoks, knómmel. (van soc (Lat. soccus) ‘lage schoen’)
gierig, geer, Ned. gierig.
giezen, gîeze, gîezele, schoëje.
giftig, giftig, kwoad.
ginder, gunder, geuns.
ginds, geuns, gunder.
glad, glad, glad wál, zoawât.
gladweg, gladdeweg, allicht, wál zeker.
glint, geleent, âfrâstering ván en wej. (WLD I.08, 74)
goede boter, gój bótter, echte bótter. Gój zoëpers, gój waerkers … as ge kunt dreenke, kunde ok werke.
gootsteen, gótstiën, Ned. gootsteen.
gootsteenwater, gótstiënwater, âfwâswater.
graaf, graaf, sloët.
granden, grânke, zanike. (WLD III 1.4, 235)
grasteut, graastöät, Ned. grasmus. (WLD III 4.1, 57)
grats, grats, grefke (Ned. graafje, ‘gootje’) vur ut gótstiënwater.
grep, grib, grub, grefke vur ut gótstiënwater. Vánne grib oêt luëpt ut water de graaf i. (zie grats)
greuzelen, greuzele, en klein bitje lâche (ge kunt net zeen dát iemes örges vá geniet). (WLD III 1.4, 184)
grieken, greke, zanike. oś mooder zach aalt: ás ge vá GROTMÓDDER en GEPIRD eppelke kriet, mótte ni GREEKE ma GREUZELE. (WLD III 1.4, 235)
griezerij, grezeri-j, zanikend geveul ván pien.
gritselen, gritsele, haerke.
groeze, groos, en stukske graas.
grootmoeder, grötmoder, grötmojer, oma.
groots, gröts, ów örges te good veur veule; gröts zien, örges trots óp zîen.
grozelen, grozele, greuzele. (WLD III 1.4, 184)
haam, haam, laere of hout juk um de nek vánt paerd, woadoor ut ká trekke (trekhaam).
haammaker, haammaeker, make en reparere vánt paerdegeschiër.
haarenkelen, háraenkele, mitte kloompe d’n aenkel kepot stoëte. De zök blîeve dá miëstal ánne wónd plekke en duk begint ut ok nag te zwaere. As de wónd has toe is ráktem wer per oongeluk en giët de roaf d’r af. (WLD I.09, 82)
haast, has, zoawát.
haast, hast, hast hebbe, ni veul tiëd hebbe.
haffelen, haffele, ónhendig doon, ni good wiëte hoe ge iets á mót pakke. (WLD III 1.4, 293)
hagedis, aektaes, hagedis.
Handrik, Hândrik, D’n Hândrik, leet krek noordeluk vánnen Östrik (vur ut grötste gediëlte tusse de Venröjsewaeg en de baek).
handvol, hâmpel, twië hand voal (vâsgehâlde teggen d’n boëk). (WNT sv handvol)
handvol, haffel, en hand voal.
hanghout, hânkhôlt, hôlt woaraan ut vaerke óppe liër hungt.
hangoor, hangoër, kleine blaag.
haren, hare, de zeis schaerp make. “Memme d’r aan howwe kán ik wál, már hare ni”.
harre, hárre, herses. (WLD III 1.1, 118)
hausen, hause, handschoene.
Heerenbeemd, Heerenbeemd, gebied zuideluk vánne Kabroeksebaek (de baek leep toen nag iets miër noordeluk) en westeluk vánne Weltersweide. Ut woort ok “De Baand” genumd.
hees, hesse, hisse, âchterkânt vánne kni-je. (WLD III 1.1, 113)
heggenschool houden, hegschoël hâlde, spijbele. iemes dór de heg jage: bluffe mit kaarte; de vot tegge de heg: nimmer veur of âchteroët kunne.
heggenstotertje, heggestuëterke, spel woabeej ge gebukt achter iemes got stoan deen dá ovver ów hin wuurt gedówd.
heibezem, heibessem, bessem gemákt ván hei. “Hei!” “Doa make ze bessems vá!
heiligendag, heiligendaag, fïëstdaag ván ennen heilige. “Woa keumt deen heiligendaag ván dan”; “Hoe kán dat gebeure”.
hel, hael, driëj; good ter biën.
hemdrok, hemdrok, bôrsrok.
hemdsknoop, hemdeknuëpkes, sort bloom.
hemdslip, hemslup, hâmpelmân.
hemelbeestje, hemelbiësje, onzelieveheersbeestje.
hengelen, hengele, schravele, miëstal óp enne stool.
herfsthaan, herfsthaan, puber.
herfstkat, herfstkat, euzelke.
hiep, hiëp, platte bîel (duk bot).Deen is mitte hiëp gemákt! Zoa bót as en hiëp!
hoe, , hoe, i wôveul, wôwiet, wô duk; hoe, i woe veul, enz., zoë as.
hoe, woej, zoë as.
hoepen, hoepe, mânk loëpe.
hof, hoaf, gruntetuin.
hofpadsoep, hoafpatesoep, soep gemákt ván grunte die leenks en raechs vánnen hoafpaad beej elkaar wuurt gezócht.
hogen, huëge, kaartspel.
holverderklots, hoalverdeklots, holderdenboalder.
hommel, hómmel, doonder.
hommelen, hómmele, doondere.
hompelen, hâmpele, steuntele.
hompelman, hâmpelmân, steunteler.
hondenpaadje, hóndepedje, pedje in hoës, woará ge kunt zi dátter ni good gepoetst wuurt.
hoofdstel, hutsel, kopstel vánt paerdetuug. (WLD I.10, 6)
hoogmis, hoëmis, hoëgmis.
hoogtijdag, hoëgdaag, kaerkelukke fiësdaag, b.v. Passe.
hooimaaier, heimeier, zetburke óppe magere groond. Aete wie ennen heimeier: veul aete.
hoorn, hör, Ned. horens; materiaal woavá vroeger de jasbeschermer vánne fiets woort gemákt.
hoos, hoaze, zök. (zie gezoks)
hor, hörtje, Ned. hor; verpakking vur eier; âfscherming um de kachel.
Horst, Hôrs, ós dörp, wárschienluk zoë genumd as “hoëger gelaege stuk groond”. Huurt pas suns 1814 beej Nederland, doaveur beej Opper Gelder. Hedde dórs, / godde nár Hôrs, / doa hebbe z’en hundje / dát pist oow int mundje.
hou je wat, hojje wâ, afscheidsgroet.
houtduif, hóltdoêf, Ned. houtduif.
houwarm, how-aerm, trekstang vánne krukâs ván en maejmesjiën.
houwklots, howklots, klots woaróp de klötskes gemákt waere; ut slâchte ván en hen gebeurde ok óppen howklots.
hozenklots, hoazeklots, hölpmiddel beej ut zökstoppe.
huisje, huuske, de plee. Livver oppe huukskes ás op e fiês huuske.
hurken, huukskes, Ned. hurken; óppe huukskes zitte.
iemand, iemes, iemand.
iemand daar, eumes doa, deen doa.
immers, ummers, of ni dá?
ja-nee, joanae, hiël zeker ni. JOANAE, dát mende toch wál ni, dát gaeve d’r JOA gen!
jannewester, jannewester, de gâns jannewester: iederiën; alleman.
jas, jas, de jas kriëge: verleze.
jengelen, jengele, um iets zanike.
jenzen, jenze, sort biljárte mitte spelregels vánt beugele.
jeuken, jukse, jeuke.
jiets, jiets, hoêsmus (koarezeiker). Beej en doéi muske / Gister nag enne proonte jiets / di schoëide, schuumde beej de keuke / en de kat schon kós verneuke; / nouw is-ie kepoedewiets. (WLD III 4.1, 50)
joekel, joekel, iets hiël groëts.
joekelen, joekere, jânke. Joekere wie ne jóngen hoond.
ju, juu, stop-kommando vur ut paerd; juu gen, gaar niks, baar niks.
kaan, koaje, oëtgebakke vleis; Ned. kaantjes.
kabuis, kappes, rónde witte koël.
kabuiskop, kappeskop, enne groëte rónde kop (schaeldnaam).
kaduuk, keduuk, röstig, kalm: hal ów keduuk! (WLD III 1.4, 94)
kafrot, kaafrot, hardstikke rot. Zo rot as kaaf.
kaken, köäke, boeren.
kalebas, kalebas, groëte fliës.
kammen, keime, kammen.
kammeneuter, kammeneuter, iets hiël groëts.
kamstukje, kámstukske, stukske vánne ruggestrânk vánt vaerke.
kaps, keps, fáts: iemes fáts zoêpe.
karboet, kurboêt, k’r boêt, mengsel ván vaerkesblood, bókkesmael, paeper en zâlt en soms spekruterkes. Dát mengsel woort inne sopkaetel gekokt. As d’n bri-j drie kiër gepóft háj en stiëf genóg woar, de knuppel mooster raechóp i bliëve kunne staon, woar de kurboêt kloar en kós ie oëtgeschöpt waere in ennen bak, taffellaaj, kúpke of vloët. Op ut lest mógde iederiën, vuraal de blage de sopkaetel oëtschárre.
karbonade-visite, kármenaaj-viziet, (vurrig blád). (WLD III 2.3, 47)
karpost, kárposte, eike stemkes die inne oëge vánne kár waere gestoake beej ut laaje ván struuj.
karspringer, kárspringer, en paerd dát beej ut oëtspanne zenuwechtig is. De kar is ópgeslage: miskroam beej en vrow.
karwans, kárwáns, scheif, wings.
kat, ketjes, mieskes.
kat en kogel, kat en kogel, alles: kat en kogel verzoêpe.
keer, kierke, bag, jóng vaerke; enne kiër: (dát duj ik wál enne kiër).
keer, koêr, te koêr goan, te kiër goan.
keersel, kaersel, ópgekaerden drek.
kerel, kel, manspersoën. Enne Meldersese kwoam thoês va zien waerk in de bös en vertelde woe ziene collega zich inne hand gezaagd haaj: “KEL, KEL wát haaj di KEL en hand, KEL!”
keren, kaere, mit ennen bessem vaege.
keus, koeske, jóng vaerke.
keutelen, koêtele, ruile óp en meniër dát iederiën ment dáttie d’r baeter vá wuurt. (WLD III 3.1, 16)
kiebes, kiëbus, kop.
kiel, keel, kiel.
kiep, kieps, platte muts mit klep.
kietelsteen, kietelstiën, gladde stiën woa ge iemes mej óppe rug kunt kietele.
kieuw, kiew, kinnebak.
kindjeskoffie, kiendjeskoffie, áster enne kleine geboare is, godde felicitere en kriede en tas koffie mit flaai.
kindsheidoptocht, kiendsheidóptocht, missie-óptocht, processie.
kip, kiep, hen.
kistje, kisje, sort vleger.
klamp, klâmp, nowweluks; klem.
klassineren, klasjenere, röstig diskussiëre.
kling, klinge, ketting woa ut paerd mej trekt. De klinge waere ánnen trekhaam vásgemákt. Dór de klinge goan: hiel kwoad waere; zat waere. (WLD I.10, 42)
klinkelbusje, kleenkeleböske, köpke scheete. (vgl. WLD III 3.2, 71)
kloet, kloêt, törf.
klommel, knómmel, rómmel, rotzooi. (WLD III 1.4, 299)
klompenhemel, kloompenhemel, wreej vánne kloompe.
klontjeswegge, kleuntjeswek, wek mit stukskes kandijsókker. Wuurt vuraal mitte kermis gegaete.
kloprijsje, kloprieske, Ned. garde.
klote, kloëte, plare; slaecht.
klots, klots, klötske, ennen blok, blökske hôlt.
klotskop, klotskop, iemes deen iets stóms deut.
kloven, kluëve, Ned. kloven, spliëte.
knaaien, knoaje, grómme; ut örges ni mej aens ziën. (WLD III 1.4, 199)
knal, knal, limonadeëchtig beer ván drek noa d’n oërlog. “Ge woorter zát, zeek en hártstikke gek va”.
knammel, knommel, knammel, knemmelke, en waardeloos stukske.
knapbus, knapbus, scheetapparaat gemákt ván knapbussehôlt.
knapbussenhout, knapbussehôlt, hôlt vánne vlier.
knarsen, knierse, ut knarse vánne tand.
knauwen, knowwe, kauwen.
kneden, knaeje, fiënmake, b.v. mitte verkèt de petatte knaeje; óppe fiets tegge de weend i knaeje; óppe fiets d’r tussenoët knaeje.
knets, knets, knats, gesmoalte sniëj; ni good dórbakke (wek). (WLD III 2.3, 31)
kneuterpot, knoaterpot, iemes deen aalt wát te zanike haed. (WLD III 1.4, 200)
knie, kni-j, Ned. knie.
Kniensvang, Kniensvang, streek tussen de Sloëjerwaeg, Daniëlwaeg en Nachtegaallaan. Vroeger hette dit ok wál “Koninswaranda” en “Koningswaranda”.
kniesoor, kniersoër, enne zaniker, knoajbóks.
knijpdeeg, knîepdiëg, stukske diëg dátten bekker ván d’n diëg âfkneep as loën vur ut bakke vánne wek.
knip, kniep, zakmaes.
knodder, knodder, modder; slîek. (vgl. WLD III 1.4, 296)
knoeien, knoëje, bratse.
knoeps, knoeps, alles kwîet.
knoerhard, knoerhárd, hiël hárd.
knollen gaar hebben, knolle gaar hebbe, zát ziën.
knook, knoak, mv. knöäk; diël vánt geraamte; enne loompe knörf.
knoop, knoêp, knup, knoop; mv. knuëp.
knop, knoep, knobbel; knop; mv. knüp.
knopen, knuppe, vástmake.
knopje, knúpke, knubelke, kleine knoep.
knots, knats, gâns.
knuffelen, knoêvele, knuffelen; hárd ápakke.
knuren, knure, hárd en loomp waerke, wát navenânt ni veul óplevert. (WLD III 1.4, 285)
knurft, knörf, enne loompe vlaegel.
kodde, kodde, smaerreste inne oëgheuk.
koffiedrinken, koffiedreenke, in zomerdaag oate de bore ok nag um veer oor. Dát aete, bótramme en koffie, het koffiedreenke.
kolf, kôlf, maïskôlf; kôlf inne bóks: en liëg kruüs.
komkommer, kómkómmer, augurk. D’n echte kókómmer wuurt slangkómkómmer genumd.
kommerlijk, kummeluk, veul zörg nuëdig hebbe; precies ziën.
konijn, kniên, knien, iemes di gow giftig is; Ned. konijn.
kontenkruiper, koontekroêper, slijmerd.
kooitje, kowke, nestkasje.
kooksel, koksel, en hoeveulheid net genóg um te koake (en koksel boëne).
kopzak, kopzak, voorzak ván ’t paerd.
korenworm, koarewöärm, Ned. veenmol.
korenzeiker, koarezeiker, hoësmus, jiets.
kornuiten, kornoête, de kornoête een hebbe, streek hebbe.
korts, kors, ónlangs. (WNT)
korver, körver, mandemaeker.
kot, kotje, gevangeniscel.
kousenbengel, kousenbengel, elastiek um de boave biën, um de zök óp te hâlde.
kramer, kriëmer, vaenter mit knummelkes vur d’n hoëshâld.
krang, krangs, waers.
krangs om, krangs um, verkiërd um. En hemd of de zök kunde krangs-um á hebbe.
kransen, krânse, versieringe make vur en fiëst.
krantendrager, krântendraeger, iemes deen de krânt roond brengt.
krek, krek, net, pas.
krek goed, krek good, ut pest precies; eige schuld!
krel, krel, krael, pit: doa zit pit i!
krempel, kraempel, te klein of te wiënig.
krets, krets, schöärf.
kribbebijter, kribbebiëter, en paerd dát aalt ánt hôlt zit te vraete.
krijgen, krîege, pakke: krieg ów már wát!; rammel kriêge; krieg meej is, got meej dát is hale.
krimpen, kreempe, lâs hebbe vánne kelt.
krimper, kreemper, iemes deen gow lâs haed vánne kelt.
krimper, kreumper, kreemper.
krochen, kroche, hoeste.
kroenekraan, kroënekraan, Ned. kraanvogel.
kroet, kroêt, rinse stroëp (appelekroêt, paerekroêt).
krom, króm, sikkel.
kroos, kroës, binneste ván enne appel of en paer.
krops op, krops óp, tegge de kiër i.
kruidpers, kroêtpárs, fabriek woa kroêt gemákt (gepárst) wuurt. In Hôrs: Haeze Sjang, nou zwembad.
kruidwis, kroêtwis, vaeldgewás en vruchte (o.a. haver, paer, wissekroêt) die óp 15 augustus, Maria Hemelvaart, mej nár de kaerk woorte genoame um te loate zaegene as dânk vur enne gójen oëgst.
kruier, kruuier, enne meens di left vánt schoëje ánne deur. Kwoam enne kruuer ánne deur en vroog: “Vrow, hedde meschiens e stuk vlaai vur meej?” Zaet die vrow: “Is e spekke-bótram ál nimmer gód zat?” “Anders wál”, zaet di kruuier, “ma vándaag ziej ik jöärig!” (WLD III 1.4, 125)
kruisjassen, krúsjasse, kaart spel.
kruisprocessie, kruuspresaesie, en presaesie dór ut vaeld, drie daag vur Hemelvaart, um te baeje vur enne góje oëgst.
kuiken, kuke, enne snaak. Zoa doal as en kuke.
kuil, koel, (kuulke), gaat inne groond. Ge hád in Hôrs vroeger ók b.v. de Roefskoel, de Meisterskoel, de Gasthoêskoel, de Middeluksekoel.
kuimen, kume, geluid dát gemákt wuurt beej ut levere ván en inspanning.
kwaad, kwoj, kwoad; slaecht.
kwak, kwag, en krek oet ’t ei gekome mus. Béj ’t musse oêthale, wát ni mógde, ging ’t um de eier, de kwagge leet me in d’n bócht ligge. D’r woord wál ’s en vlug jóng, die op ’t punt stóng oêt te vlege, mei nò hoês genoame. Dát waas enne mannik, en miëstal waas ’t en ekster of krei, of ok wál ’s enne maerklaf, want die kóste i laeve halde.
kwakel, kwakel, vrucht vánne groaven den. (WLD III 4.3, 92)
kwaken, kwake, hárd rope.
kwansuis, consuus, vur consuus = vur de schiën.
kwekker, kwekker, kwekvoars.
kwekvors, kwekvoars, Ned. kikker. Ágebrand / int stortgaat stóng è kumke beerpap âf te koele vur middag / ne kwekvoars kwoam, vunderde, vóng, klom d’r i, kreeg è beslaag / ánne toffel greesde Grátje: wáttistátoa toch vandaag? / ágebrand, jong, mende mooder, goof doarop drek gen bedraag. / Haet ágebrand ok püetjes? gromde Grátje: huur zonnen blaag!
kwekvorsenbimmel, kwekvoarsenbemmel, de eier vánne kwekvoars. (WLD III 4.2, 107)
la bonne heure, álábonneur, op good geluk.
laatst, les, ónlangs.
labberjoeks, labberjoeks, vur de flowwe keul.
laden, laje, ut voalstoppe vánne schongemákte vaerkesmaag mit maagdewôrs.
lam, lemke, jóng schoap.
lamenteren, lametere, klage.
langen, lange, ágaeve.
lapschaaiïg, labschei-ig, veraeveuls, ónverschillig. (WLD III 1.4, 11)
leiendekker, leiendekker, leidekker.
lemmet, lemet, loont. (WLD III 2.1, 160)
leverworst, laeverwôrs, mengsel vá laever, zwaarde, mammespek of kieuw, petattemael, zâlt en gekruje. Dit keumt inne krómste stukke ván d’n dikken daerm.
lezen, laeze, oëtsortere (b.v. boëne).
licht, licht, dat móg licht, nogal logisch.
licht, lucht, lâmp (b.v. vánne fiets).
lichtig, lichtig, miëstal.
lichtpaal, luchtepoal, straotlâmp.
liemes, liemes, jóng geit; enne halve zachte; slungel.
ligriem, ligreem, reem ovver de zaal vánt paerd woar-een de burries ligge.
lijfje, liefke, kort hemd.
lobbes, labes, slungel. (WLD III 1.4. 123)
look, loëk, Ned. uien.
lookje, luëkske, Ned. zilveruitje.
looksaus, loëksaus, saus gemákt ván loëk. Woort duk óp enne vesseldaag gegaete. Klamp e ketirke nò ’t aete, / zalig in de prost gezaete. / schrikte wakker - loert gevoar? / Ge snoeft’s good, / jawwaal t’is woar / Opschrift: loëkesaus.
loops, luëps, Ned. loops.
loperij, loëperi-j, diarree, ánne schiët ziën.
lotkaramel, lotkermèl, kermèl verpakt in en lötje. Krede vroeger beej Haezen Bert.
lots, loets, knikkerkülke. (WLD III 3.2, 64)
louw, low, zeelt. (vis)
lozie, loëzie, horloge; pezerik vánt vaerke.
loziepin, loëziepeen, horlogemaker.
lui, lui, lej.
luiewijvenpap, luiwîeverpap, pap ván maelk en beschuut.
luik, loêk, Ned. luik.
lus, liste, bretèls. (WLD III 1.3, 113)
luxe, luuks, luxpaerd, ri-jpaerd.
maagd, megje, jóng vrommes.
maagd, maat, maagd, dinstmeid, o.a. beej de bore en de pastoêr. Trouwe of mitte maat hoêze. Vlug mitte maat, de vrow is nò Kaeveler.
maagworst, maagdewôrs, wôrs die gemákt wuurt inne schongemákte maag vánt vaerke.
maas, maas, en groëte stroal. (WLD III 4.4, 156)
madenschijter, maajeschîeter, dikke brómvleeg. Zoa muuj as en maaj.
mainteneren, mentenere, haelpe.
maïs, meis, maïs.
makvot, makvot, enne gemekkelukke.
mallejan, marjan, mallejan; wielstel vur ut vervoer ván buëm.
mangelmolen, mangelmeule, meule vur ut male vánne mangelwortele.
mangelwortel, mangelwortel, Ned. voederbiet. Mit “sintermertesveugelke” woort deen oêtgehold en gebroekt as fakkel.
manspersoon, manspersoën, kel, meens.
markt, maert, markt.
me dunkt, medeunk, medeunkt, miër as zat.
meerkoet, maerkoêt, sort vis.
meerkol, maerklaf, Vlaamse gaai. (WLD III 4.1, 146)
Meerlo, Mieldere, Meerlo.
melkstoeltje, maelkstulke, maelkkruk, stulke gebroekt beej ut maelke.
melktuit, maelktuit, maelkbus. De maelk ging in tuite ván d’n boor nár de maelkfabriek.
melotteploeg, melotteploog, ploog mit iën maes.
memmenspek, mammespek, boêkspek.
merling, merling, merel.
mesjepikken, meskepikke, landveroëvere (spel).
mest, mis, mist, mest. As enne boor stroont zuut goeit-ie d’r mist beej.
mestbreken, misbraeke, mistbraeke, ut geliëkmoatig verdiële ván ut mis(t) ovver ut lând.
Meterik, Miëterik, kaerkdörp ván Hôrs. Vroeger hertschap ván ’t kestiël.
meuk, moêk, enne verborge veurroad.
meuken, moeke, dór moëj te proate iets ván iemes gedoan prebere te kriëge. Moek de gek da vruttie good.
meun, meun, en stevig vrómmes. (WLD III 1.4, 271)
Middelijk, Middelijk, gebied tusse Hôrs en de Miëterik. Vroeger hertschap ván ’t kestiël.
miechelen, miechele, lekker en miëstal veul aete.
miesje, mieske, ketje, jóng kat; mieskes, blome vánne wilg.
mijt, mîet, enne netjes ópgebowde stapel koaregárve of huëj.
mispel, mespel, mispel, wesp.
moerbei, moelbaer, bosbes.
moets, moets, de vurste en de aechterste kôrs vánne wek.
moetworm, moêtwöärm, mol. (WLD I.03, 10)
mof, móf, handwermer ánne fiets; Pruus tusse ’40 - ’45.
mok, moek, nevel. Heej haet moek inne biën. (WLD III 4.4, 54)
moor, moêr, (fluit)kaetel.
mop, möp, en gódaardig jóng iemes.
morgen, maerge, óppervlaktemoat. Enne maerge is 32 rój, is iën derde boender.
muiltje, muulke, kusje.
mussenkersen, mussekaerse, wilde kaerse.
muur, meer, miër, ónkroêd, duk gebroekt as knarievoor.
muur op een kei, moor óppe kej, Spel, woabeej ge enne stiën ván en murke ván zeuve stiën, mót goëje. Um te goëje woort enne hárde kiezelstiën gebroekt. Woort alliën d’n böveste stiën vánne moor gegoëjd, dá mógde vreej owwen eige stiën trughale. Ging de moor um dá mós die iërs ópgebowd waere. Beej ut trughale vánne waerpstiën kóste âfgetikt waere.
muurkei, moorkei, bakstiën.
naaks, náks, zoonder kliër á.
nabuur, noabere, bure.
nagelbloem, nagelbloom, sering.
navenant, namenânt, navenânt, nár verhâlding.
nesten, netse, ploage.
neulen, nöäle, zanike.
neus, naas, neus.
neusdoek, nuzzik, umslaagdook.
neutelig, nuëteluk, kort á gebónge; gen gój zin hebbe.
niemand, niemes, niemand. “In de kêrk waas NIEMUS ni” Waaster nouw iemes of NIEMES?
niertjesworst, nirkeswôrs, wôrs woari de vaerkesnere verwaerkt ziën.
nijptang, nieptang, nijptang.
nimmer, nimmer, ni miër.
nirken, nirreke, knauwe.
noden, nuëje, oêtnuëje, verzeuke um te kome.
noetje, nuutje, kusje.
nog niet, nag ni!, zeker ni!
nondeju, nondeju, krâchtaerm.
nondejuke, nondejuke, vlinderdeske.
noot, neut, mv. ván noot. Um de neut ni! hiël zeker ni.
noot, nutjes, (kolen) kleine neut; koale, ván groaf nár fiên genummer ván 1 - 5.
nummer, nómmer, nummer, ópkome vur ziene nómmer; in mil. dinst goan.
nut, nut, slaecht (enne nutte meens); lâstig (en nut karwejke).
ode, uëj, ni veul te misse hebbe.
Oirlo, Oeldere, Oirlo.
olienoot, oalienutje, pinda.
omp, oomp, ónaeve (aantal). Wie zetter meej d’n oomp?: oëtdrukking beej ’t knikkere. (WLD III 3.2, 117)
omscheuren, umscheure, en wej dreig umbowwe (umflatse).
omtrent, éntreent, intreent, has; zoawát.
omtrent of heel, èntreentofhiël, zoawát.
onder de voeten zitten, ônder de veut zitte, in de waeg zitte.
onrust, ónrást, ónröst.
ontiegelijk, óntiegeluk, óntzettend.
oom, üem, oom.
op de loer, óppe loor, stiekum óppen oêtkiêk.
opkelder, ópkaelder, ópkamer, kamer bovve de kaelder.
opstoken, ópstoeke, iemes tot iets ázette.
opwas, ópwás, âfwás.
ordeneren, ordenére, de zaak al proatend óp en ri-jke zette.
Östrik, Östrik, gebied noordeluk ván Hôrs. Vroeger hertschap ván kestiël.
Oude Peel, Alde Piël, Helenaveen.
overtuimeld, ovvertoemeld, ovverspanne.
ozel, ozel, heej zit innen ozel: ut giët um slaecht. (WLD III 4.4, 31)
ozelaar, ozeler, ozelzak, iemes deen lâs haed vánne kelt.
ozelen, ozele, ut kâld hebbe.
ozelig weer, ozelig waer, kald, naat waer.
ozeltje, euzelke, en schriëpel vrouwke. (WLD III 1.4, 29)
ozendrop, nazendröäp, vánt daak áfdröppelend raegenwater.
paar, paar, aeve getál.
paardenbloem, perdsbloom, Ned. paardebloem (hóndsbloom).
paardenmest, perdsmis, perdsmist, mis(t) ván en paerd.
paardjesspel, perdjesspeul, draejmeule.
pad, paad, ónverhárd wegske; schej inne hoar.
Paes, Paes, Câssels brook.
pannenstaart, pannestárt, kwekvòrs int stadium ván en viske.
papegaai, papegaai, libèl.
passant, persânt, tegeliêkertiëd.
patattenfrats, petattefrats, petatte-puree.
patent, pataent, netjes.
pats, pats, platte kieps zoonder klep. (WLD III 1.3, 165)
Peel, Piël, de Piël, Evertsoord.
peer, paer, lâmp.
peerds, perds, hengstig zîen ván paerd. Zoa gek as en paerd.
peertje, paerke, laempke.
pekel, paekel, óplossing ván groaf zâlt en water. Woort gebroekt um vleis i te zâlte in en houte kuûp of stiënen bak. De paekel kwoam oondereen, dá woort ut vleis gestapeld en gezâlte. Mit inne paekel zette woort soms iërs en kruûs vá zâlt óppen boam vánne kuûp of bak gemákt, as dânk vur ut dik vaerke.
pens, paens, lîef. Ik göj nár de maert / koëp en koew / stuk vánne laever / stuk vánne paens / kielewiele waens / Kielewiele waenske / how um óp zien paenske / how um óppe rug / dá keumtie noëit miër trug.
persvlees, pársvleis, vleis vánne vaerkeskop, de eunderste puëtjes en vleisreste. Dit wuurt gaar gekokt, gemale, ópgekokt mit aek, paeper, zâlt en laurierblaad. Enne tummermân biechte dát-ie op enne vesseldaag PÁRSVLEIS háj gegaete, umdat heej dóch dat ’t gen vleis waas. Jawwaal, zách pestoër hiël sleum, en nouw zette vur penetentie ma en ni-j deur inne kaerk. Kiepte di zóndaar en kár voal zaagmael vur de kaerkdeur en zách tegge pestoër: as PÁRSVLEIS vleis is, is zaagmael ok hôlt.
perzik, piers, perzik.
pezen, paeze, de naerf vánne aerte of boëne âfhale; hárd waerke.
pezerik, pezerik, pees.
pier, peer, wöärm.
piets, pijts, zwipke (kleine zweep).
pijpenkretser, piêpekratser, schraapîezer um de piêp schon te make.
pijpenspits, piêpespits, moondstuk vánne piêp. As d’r thoês geslâcht woort, bleze ze de derm óp mitte piêpespits, um te kiêke of d’n daerm ni lekte.
pijpjeslook, piepkesloëk, oêtscheters vánne sjalotte.
pijpworst, piêpwôrs, bloodwôrs gemákt inne kleine dun derm.
pik, pik, spie int vaerkesdurke.
pikzwart, paekzwárt, hiël zwárt.
pin, peen, pin; enne gere.
pinkelen, peenkele, spel woabeej de peenkel (en sigaarvörmig stukske hôlt) mit en plaenkske wuurt weggehówd. Deen d’r “aan” is, mótte peenkel truggoëje nár de “pot”. Degene ván wie de peenkel ut wietste vánne pot blief ligge, haed verloare.
pinnetjesnaakt, pinnekenáks, gâns náks.
pintenneuker, peenteneuker, iemes deen ovver en kleinigheidje moeiluk deut.
pintje, peentje, geëmailleerden dreenkbaeker mit en oër. Ut peentje stóng of hóng beej de poomp en iederiën droonk doaroêt.
pisblaas, pisbloas, vaerkesbloas. Dees woort ópgebloaze en, as ge gedeuld hád, gedruügd en deej dá dinst as bâl.
pishuisje, pishuuske, urinoir, oapenbaar toilet. D’r woar d’r en teggenovver de alde kaerk beej d’n hoaf vánne begiene en án d’n âchterkânt vánne marechausseekazerne, hook Hoëfdstroat/Kloësterhof.
pispotjes, pispötje, haagwinde.
plaatje, pletske, kukske. È gezich wie è pletske.
pladeren, plare, hárd waerke (wat wiênig óplevert). (WLD III 1.4, 240)
plakken, plakke, good ópschete, vuroêt komme.
plas, plats, rónde, platte kreentewek. (WLD III 2.3, 88)
plek, plak, en stuk lând.
pochel, poekel, beultje, hoëge rug. “Ge kunt meej de poekel roetsje”: ge kunt meej wat!
poes, poês, mv. puus, pluum, plume.
poet, poetje, klein paerd.
poetenmars, pottemárs, poetje (ri-je).
poetje rijden, poetje ri-je, beej iemes óppe rug zitte; óp ut poetje zitte.
pofboks, pófbóks, lange bóks mit ellestiek oonder inne piêpe (drollevanger).
politie, pliesie, politie.
pootje haken, puëtjehöäke, iemus loate strukele.
pootje trekken, puëtjetrekke, um ut vaerke beej ut slâchte óppe pláts te hálde woort de leenkerpoët mit en tow vásgehâlde.
pothinken, pot-heenke, hinkelen.
potje, pötjes, porceleine isolatie ánne luchtepoal.
prengel, prengel, enne gere.
priegel, preugel, slaeg, rammel.
proef, proof, verschillende diele ván ’t geslacht, wát ge kreed âs b.v. de bure geslacht hájje (kurboêt, koaje enz).
pronkboon, proonkboën, dikke staakboën.
pront, proont, fleenk.
proost, pras, prasstool, luie stool. (WLD III 2.1, 66)
pruimpjeswegge, pruumkeswek, kreentewek.
Pruis, Pruus, Duitser. D’n beste Pruus haet nag en paerd gestoale (of enne fiets); Pruusses, Duitsers.
Pruisen, Pruse, Duitsland.
puinen, puine, kweekgraas (groeten drek!) Thoês is de vrow de baas en op ’t land de puine.
puist, poest, mv. puûs, oonderste stuk ván enne boëm.
puisten, poeste, puus oete groond hale.
puisterik, poesterik, boêk, paens.
punter, peunter, schot mitten toep vánne schoon; waegtoestel.
putwig, putwig, constructie vur ut water oet enne put te hale.
raar, raar, schaars; gek, vremd.
rabat, rabat, grefke (Ned. graafje ‘slootje’) in ennen bos.
rad gek, raad gek, hárstikke gek. Zoa gek as en raad.
rakelijzer, röäkelîezer, poëk.
rammel, rammel, smaer, en pak slaag.
rats, rats, gâns.
razelen, razele, bibbere.
reining, reining, moerassig gebied.
remmel, remmel, menkeskniên; gehájde snaak.
Reulsberg, Reulsberg, bös zuid-oësteluk ván Hôrs.
richterbalk, richterbâlk, bâlk woarover ze mitte kroewage ovver de zafte piëlgroond vore.
richtig, richtig, good; gezoond; ni richtig: zeek.
Riet, Riet, In de Riet, stukske groond woa nou de tennishal (anne Weltersweide) leet.
rijvig, riêvig, veul; di left nogal riêvig. (afleiding van rijf)
Risselt, Risselt, De Risselt, boorderi-j ánne Gastendoonkstroat (hallehoës), oete 17de iëuw. Huurde beej ut kestiël.
Risseltveld, Risseltvaeld, hette vroeger “Risselerveld” en ut leet oësteluk vánne Gastendoonkstroat.
roede, rój, óppervlaktemoat: 1/32 merge; nou 1 are.
rommelskuil, rómmelskoel, drekskoel, puinpláts.
rondom, roomtelum, roond-um.
rondrijzelen, roondriêzele, ów zelf, of mit en paar ándere, roonddraeje.
roof, roaf, kôrs óp en wónd.
roofje, röäfke, en kleine roaf.
rosbak, rosbak, bak ónder de perdswage woar i o.a. de roskam, de bótramme ván d’n boor, wát tow of ândere knommel leet.
Rotven, Rotven, Vroeger Rootven. (ven woareen ut vlâs geroot woort). Leet zuideluk vánnen Afhang en het nou Rotvenwaeg.
rozenkrans, roëzekrans, baejsnoor; baeje vur ennen doëje.
ruggenstreng, ruggestrânk, ruggegroat.
ruit, roêt, sort vleger.
ruizelen, ruzele, hoar, blaar of nalde verleze.
runds, rings, dekriêp zîen ván en koew. (WLD I.11, 69)
sabbelen, zoebele, zabbele; óp en snuupke zoebele, án enne lollie zoebele; óppen doem zoebele.
scapuliermedaille, schabeliermedalie, medalie óp en gezaegend lepke stóf. Maar miene God, zâch mooder, hedde geej ow SCHABELIERMEDALIE ni óp? Hádde toch ’s ónder d’n auto mótte kome!
schaafje, schefke, kleine schaaf.
Schaak, Schaak, De Schaak, gebied ten noorde vánne Miëterik. Hertschap vánt kestiël.
schaal, schaal, schors; schil.
schaap, schöpke, klein schoap.
schabrak, schervaak, en âld gebouw; nutterd.
schade, scháj, graendel; noadiël. Kóm de scháj ’s trughale, ma ’t deut gennen hast.
schalenveger, schalevaeger, enne misselukke.
schamel, schaemel, mager, meen, wiënig, slaecht.
schamppaal, schâmppoal, pölke óp ut end ván en boëneri-j dát schuun inne groond is geslage.
schans, schâns, schânse, ennen boes tek.
schanshoop, schânsenhoëp, netjes gebörmden hoëp schânse. Opperni-jd, zach Classen Tienes en veel mit de SCHÂNSENHOËP um.
schaper, schiëper, herder.
scharren, schárre, mitte laepel of verkèt d’n taelder of de pot schon make. K’rboêt scharre: drek noa ut k’rboêt make de rest oête (sop)kaetel schárre.
schede, schej, paad inne hoar; umhulsel ván b.v. è maes.
scheel, schael, scheif, ni hoks.
scheerbakje, schaerbekske, bekske vur ut schaerwater en schaerziëp.
scheerlap, schaerlappe, oëgkleppe ván en paerd.
scheerriem, schaerreem, laere reem woarop ut schaermes woort gewèt.
schelf, schelf, oape zoalder óppe scheur.
schelfzeiker, schelfzeiker, enne schaemele.
schenk, schaen, schenk, ham.
schenkworst, schaenke wôrs, scheenkewôrs, bóttrammewôrs, hamwôrs.
schier, schiêr, Ned. schaar.
schietspoel, schitspool, spits bruëdje; waefspoel; wape van carnavalsveriëniging “D’n Dreumel”.
schijf, schiêf, hâlsschiêf vánt vaerke.
schijtbes, schietbaer, zwárte bes (miêmer).
schijtkeutel, schietkeutel, schówerik.
schijtmelde, schietmeld, melde, sort drek.
schijtvlek, schietvlek, waegeschiêter, strontje.
schijveren, schiêvere, enne platte stiën ovver ut water loate schaere.
schiks, schiks, scheif, dwárs.
schlamm, slâm, koalesliëk (brândstóf).
schob, schop, schöpke, scheur, schurke.
schoenentrekker, schonentrekker, schoonlaepel.
schoenriem, schoonreem, veter.
schoepen, schupe, ván hoês goan en óp zeuk ziën nár iets.
schoeper, schuper, iemes deen (of die) óp schuup is; iemes deen (of die) ván alles binne prebeert te kriëge.
schoer, schoor, ónwaersbuj. Engelbewaarder / Dát ik ’s mit vreje / gen snuutje gehad haaj / ma muuj ás e maaj / knats boete oam / zeiknaat thoêskwoam / dát haaj wál zien reje / we waore klâmp int koare, wette / toen kwoam en nutte schoor opzette!
schoester, schoester, schoonmaker; broajbóks.
schoffel, schoefel, schoffel.
schokkelen, schókkele, óp en neer schudde.
schooien, schoëje, bedele.
Schoot, Schoot, De Schoot, gebied tusse de waeg Veldöstrik en Venröjsewaeg, ter huügte vánne Gortmeule.
schop, schoop, groëte bats.
schop, schup, Ned. spade. Zoa zát as en schup.
schort, scholk, schort; schöälkske, schortje.
schoteltje, schuttelke, bordje, taelderke.
schottelslet, schóttelslet, dukske woa d’n opwâs mej wuurt gedoan.
schouw, schow, roëkkanaal (dát bovven ut daak oêtstukt).
schraal, schroal, mager (en schroal menke, schroale groond); roow, (schroal hand); kâld en druëg (schroal waer).
schravelen, schravele, hengele; ni good vuroêt kome (mit loëpe, fietse, schátse).
schravelvot, schravelvot, iemes deen schravelt.
schrede, schrieje, flinke pas.
schreeuwen, schrowwe, böäke.
schrepel, schriëpel, schaemel, iel.
schreur, schreur, sni-jer.
schroeien, schruie, en bitje verbrande; mitte schup fiën âfstaeke (de groond).
schuif, schoêf, sort graendel.
schuifspeld, schoêfspaeld, hoarspaeld.
schuilen, schoele, Ned. schuilen.
schuilrompen, schoelroompe, as ge iets vá plan ziet, b.v. appels schume, óp en neer loëpe.
schuimen, schume, stiekem fruit weghale (appels schume).
schuimpje trekken, schuumketrekke, de schoêm vánne sókkerpaek ópzuge.
schuimspaan, schuumspoan, schoêmlaepel.
Schutroe, Schutroe, Iërs genuumd “De Scheet Roede” en woar ut gebied tusse de Gastendoonkstroat, Loevestroat, Venröjeweg en Noordsingel.
schuw, schoow, bang.
seffens, sevves, pas, krek.
Sevenum, Zerum, Sevenum.
Sevenums streepje, Zerums striepke, sort sterappel.
sieren, siêre, d’n boêtekânt vánt hoês versiere beej en fiëst.
singel, singel, reem um d’n boêk vánt paerd i.p.v. de zaal. Ut paerd krieg de singel um as ut ni hóf te höffe, b.v. beej ut bowwe. De singel zit vás ánnen haam, zoëdát di ni weg ká schete.
Sint-Annakapel, sint Annakapel, kapelke ánne St. Annawaeg, beej de Vrowboëmswaeg. Dit hette vroeger ut “kapelke ván Vrow Boëm”. Vlakbeej loag de Vrouwenboomshof.
Sint-Luciakapel, Sint Luciakapel, kapelke óppen hook vánnen Afhangweg en Miëterikseweg.
sint-maartensvogeltje, Sintermertesveugelke, liedje dát de kiënder zinge as ze mit Sintermerte (Sint Maarten) nevve de deur goan um snoep óp te hale. “Sintermertesveugelke / háj en roëd keugelke / háj en blow stertje / húpsa Sintermerte” Krege ze niks, of ging de deur ni gow genóg oap ... da woorter gezónge: Tiere liere liêre / hee woënt enne giêre / di wil ós niks miër gaeve / di zal ni lang miër laeve!”
sintel, seentel, Ned. sintel.
sintelweg, seentelwaeg, waeg gemákt van seentels.
sla, slaat, sla.
sla, slaaj, sla.
slabben, slabbe, knoëje.
slagkar, slaagkár, kiepkár.
slangkomkommer, slangkómkómmer, kómkómmer.
sleeën, slöjje, Ned. glijden.
sleeuwe tand, sliëj tand, rot geveul ánne tand beej ut aete ván enne zoren appel.
sletje, sletje, klein verbând, miëstal um de vinger en duk smaerig.
slijmen, slieme, De derm ván en vaerke woorte gebroekt um d’r wôrs i te make. In de derm zit en sliêmloag en die sliêmloag weghale het slieme.
slim, sleum, slim. Zoa sleum as goddevader; deen haed vánne slumme zien eïer gegaete; deen is eigeluk ni sleum.
slip, slup, Ned. schoot.
sloeber, sloeber, enne erme meens.
sloebvot, sloebvot, enne góje seul (sul) deen d’r sloeberechtig beej luëpt.
sloffen, slóffe, mitte veut de groond âfteikene um in enne raechte lien te kunnen poate of zaeje.
sloop, sluëp, Ned. kram.
smakken, smekke, huurbaar aete.
smeer, smaer, rammel; en pak slaag.
smeerkanis, smaerkanis, smerlap.
smeerlap, smerlap, enne fiêze; enne rotzak; en sort snuupke.
smidse, smis, smejeri-j.
smiespelen, smiespele, smiespere, zuutjes, stiekem mit elkaar proate.
smoezel, smoêzel, smoêzele, fiene raegen. (WLD III 4.4, 65)
snammel, snammel, snemmelke, klein stukske.
snelzeiker, snelzeiker, sort (vrowlie) oonderbóks zoonder boam.
sneppentelder, sneppentaelder, kletser.
snijder, sni-jer, kliêrmaker; enne rare sni-jer: enne rare.
snijderij, sni-jer-i, kliêrmakeri-j.
snijklots, sni-jklots, klots woa z’ ut struëj óp kepot sni-je.
snoeven, snoêve, de naas schon make; ópschöppe.
snuit, snuutje, muulke.
snuit, snöät, tuit ván en kan.
soldaatje, soldötje, sort kaeverke.
soortje, sörtje, meen volk.
sopketel, sopkaetel, kaetel woari de wes wuurt gekokt; de sopkaetel woort ok gebroekt aster en vaerke woort geslâcht; um ut water in heit te stoake en um d’r k’rboêt i te make.
spaak, speik, spaak.
spaan, spöän, Ned. spaanders; veul gaeld.
spaden, spaje, mitte schup de groond umwaerke; fleenk en en bitje loomp aete nár binne miechele.
spang, spengske, schuûfspaeldje.
spekkast, spekkâs, kâs mit vlegegaas woareen ut spek, de schaenk en de wôrs hungt.
spiering, spierling, iemes deen mager is.
spijs, spiês, Ned. specie.
spinnenjager, spinnejaeger, Ned. ragebol.
spinning, spinning, fiëst noa ut brake vánt vlás (sort oëgstfiëst).
spoeden, spoje, haste, hoste.
spreeuw, sproan, Ned. spreeuw. (WLD III 4.1, 81)
sprokkel, sprokkel, umhulsel vánne larve ván en libel of waterjuffer. (WLD III 4.2, 179)
spuug, spi-j, speeksel.
spuwen, spi-je, Ned. spuwen; oavergaeve.
staakboon, staakboën, spekboën.
stalen, stale, liêke; ut stált nöärges óp!
stallicht, stâllucht, stâl lâmp.
stang, stang, horizontale buus vánt frame vánne fiets.
statie, stasie, station.
stee, stej, enne stej, ennen hoëp.
steekbes, stekbaer, Ned. kruisbes.
steenfeest, stiënfïëst, sort richtfiëst óppen bouw.
steggelen, stechele, ut ni mit elkaar aens ziën.
stekelvarken, staekelvaerke, Ned. egel.
steken, staeke, Noadát ut vaerke de “genadeslaag” of ut “genadeschot” háj gekrege, woortie gestoake um ut blood d’r oêt te loate loëpe. Ut blood woort ópgevange en geklopt (um ut ni te loate kloontere) in en vloët (platten bak).
stekraap, stekrub, biet.
stelenmoes, stelemós, stâmppot ván raapsteeltjes.
stevel, staevele, (mv.) laarze.
stijl, stiel, stut.
stik, stik, daluk, drek.
stiks, stikkes, strakkes, daluk.
stinkertje, steenkerke, bloom (Afrikaantje).
stobbe, stoebe, blaar vánne perdsbloom.
stoelsport, stoolsproat, sport van enne stool.
stomp, stoomp, bót, enne stoomp; kort dik stukske.
stoof, stoaf, kachel.
stoomfiets, stoêmfiets, moterfiets.
stort, stort, ruumte woa de gótstiën en de poomp stoan.
stortgat, stortgaat, âfvoer vánne gótstiën.
stortwater, stortwater, âfvalwater.
strang, strânk, tow dát vás zit ánt hutsel (gebit) en woa ut paerd mej geleid wuurt.
streen, streen, streng (gare).
streepjesappel, striepkesappel, sort appel (Zerums striepke).
strekel, strekel, guut, bengel. (WLD III 1.4, 106)
streng, strang, strop.
strevelen, straevele, in en gesprek ut ni mit elkaar aens ziën (stechele).
strijker, striêker, lucifer.
strik, strik, slieps, das.
strontsen, stroontse, ópschöppe, ów baeter veur doon as dát ge ziet. Ván boave boont, ván oonder stroont. (WLD III 1.4, 307)
strooisel, strowsel, grej wát oppe groond gestrowd (gestrooid) wuurt: zând, zâlt, blome beej en presaesie.
strop, ströp, vlaegel, kwaj-jong.
struikboon, stroêkboën, liëge boën.
struikjesboon, struukskesboën, liëg gröjende boën.
stuik, stoek, schók (van stroëm).
stuikdraad, stoekdroad, schrikdroad.
stuit, stuut, bruëdje gemákt vánt leste bitje diëg (as ge zelf de wek bakt).
stuiten, stuûte, ut góje vertelle ván iemes ânders; ge kunt ok óp ów zelf stute: en sort ópschöppe.
suikerpeer, sókkerpeer, zeut peer.
suikerpek, sókkerpaek, dropwater.
suikersteel, sókkersteel, zeute snoep inne vöärm ván enne stok.
taai, tej, taai. Zoa tej as en vaerke; ennen tei-je bîes.
tafeltrek, taffeltrek, laaj inne taffel.
tas, tas, flies; köpke.
tas, taes, bóksetaes, vottetaes.
telder, taelder, bord.
teneindetoe, teinentoep, blinden daerm vánt vaerke. (WLD II.01, 41)
tesneuzik, taesnuzzik, zakdook.
tielepaal, tielepoal, verstoppertje speule. (WLD III 3.2, 24)
Tienray, Tiendere, Tienray.
tientje, tientje, tien “weesgegroetjes” mit ennen “onze-vader”.
tiesje, tieske, tieslap, pannelap. (WLD III 2.1, 216)
tietertje, tieterke, weenterkeuningske.
timmeren, tummere, ennen bóch make (musse).
tip, tip, ópstappinke óppe âchterâs vánne fiets.
tisneus, tisnaas, tisser.
tispel, tispel, de gansen tispel: alles, de hiële zaak.
tissen, tisse, ut aete eigeluk ni luste en doadoor hiël lângzám aete.
tisser, tisser, iemes di ni alles lust.
toddenkerel, toddekèl, ópkoëper ván todde.
toedem, toedem, fiëstoavend noa de vlâsoëgst.
toegenaaid, toegenaejd, geer, niks kunne misse; enne toegenaejde, enne gere.
toemuil, toemoel, iemes di zich ni kán oête.
toepen, toepe, sort kaart spel.
toer, toêr, kânte muts.
toeschoen, toewschoon, gesloate vrowweschoon.
toespeld, toespaeld, sloêtspaeld, veiligheidsspaeld.
tomp, toomp, hook. (hoek land; WLD I.08, 9)
tondelen, toontele, mit veur speule.
tonnenmoes, tónnemós, zoormós, zuurkool.
tonnetje, tunke, sort vleger.
top, toep, böäveste of vurste peunt; tüpke, kleinen toep.
trap, trap, “ánne trap aete”: gen pláts ánne taffel hebbe.
trede, trej, trede.
treden, traeje, mitte veut âfmaete.
trekbuil, trekbül, trekharmonica.
trekzeel, trekzeil, zeil ovver de rug vánt paerd i.p v. de zwoaren haam, aster licht waerk gedoan mós waere.
treusboks, troasbóks, ennen troage. (WLD III 1.4, 87)
tromslager, trómslaeger, lisdodde (duvelsstok).
trui, triek, trui (mit rits). (WLD III 1.3, 39)
tuier, teur, iêzere peen woaraan ut vië wuurt vâsgezatte.
tuierhamer, teurhamer, hamer um d’n teur mej inne groond te howwe.
tuimel, toemel, drukte, gedój, geplaar.
tuis, toes um toes, iets ván geliêke waerd ruile.
tuisen, toesse, ruile.
tuisen, tüsse, ruile.
tuit, tuut, mv. henne: hen (henne). As d’n boor en tuut slácht is d’n boor ni good of de tuut ni. Uutje, tuutje, vaerkessnuutje uutje, tuutje weg.
uitgelodderd, oêtgelodderd, te veul speuling.
uitlegger, oêtlegger, iemes deen de grenze wet ván de percele (kadaster).
Uitlegger, Oêtlegger, bórdereej in ut Risselts vaeld.
uitscharren, oêtscharre, d’n taelder (of koakpot) schon make mitte laepel of de verkèt.
uitschobben, oetschoebe, oêtfoetere.
ulk, ilk, ulk, bunzing. Pas op mit enne ILK; dát gaeve IËMERS IËLEND.
unster, unster, waeghoak.
vaardig, vaerig, kloar; riêp um te plukke (de boëne ziën vaerig).
vademen, vaeme, gare inne nald staeke; hárd howwe.
valies, flîes, groëte tas.
van zijn leven niet, vánzelaeve ni, noëits vanzelaeve, noëit.
varkensketel, vaerkeskaetel, kaetel woareen ut vaerkesvoor (óngeschelde petatte, grunte-afval) wuurt gekokt.
vast, ves, pas, net alvas ; kom ma ves, ik heb um ves nag gezi.
vastendag, vesseldaag, daag woaróp ge gen vleis móg aete, dór de R.K. Kaerk veurgeschreve; alle vriejdage en kwattertaemperdaag. In plats vá vleis woorter da duk (stok)vis en loëksaus gegaete. Heej háj de VESSELDAAGSE bóks á.
vastentrommeltje, vâstetrummelke, snoeptrummelke (trommeltje) um de snoep di ge innen vâste kreeg i te beware. Sóndágs (of óp ut end vánne vâste) mógde wer snoepe.
veel basten, vul bâste, veul aete.
velg, velling, velg.
verdietsen, verdutse, oêtlegge.
verdutseld, verdüsseld, bewusteloos, vánne zök.
verevenaar, vereffener, trekhôlt ván twië paerd.
verevenveels, veraeveuls, veraeveveuls, ónverschillig.
verkild, verkèlt, Ned. verkouden.
verneuken, verneuke, vur de gek hâlde.
verse wegge, voarse wek, verse wek.
verven, vörve, verve, scheeldere.
vestjestasje, vesjesteske, vestzakje.
vichterdag, fichterdaag, as d’n daaghuurder vur de Passe ván pláts verânderde, kreeg ie ennen daag (of twië) um te verhoëze. Doabeej kreeg ie nag enne “fichterpenning” (extra gaeld) um deen daag te viere. Dát gaeld woort ie gemekkeluk kwiêt óp “fichteroavend”, de fiëstoavend.
vieze ami, fiezeammi, fiezenammi, fieze, steenker. (WLD III 1.4, 146)
viezelen, viêzele, knoêje, vetzakke.
Vijfuurse Ties, Viêfoorsen Ties, vroeger ginge ze in kolonnes ná de Piël. “Ties” vertrok smaerges um viêf oor mit zien meense.
vinderen, veundere, oêtzeuke, oêtveundere: ni reachoêt oêtvroage.
violet, flette, sort anjers.
viseie, bezei, beneul (örges beneul ván hebbe). (WLD III 1.4, 1)
vlaai, flaaj, sort gebak.
vlak, vlák, echt, waerkeluk (da’s nogal vlák, da’s nogal kloar).
vlegel, vlaegel, kwoj-jóng; doarsvlaegel.
vlegelen, vleugele, leenks en raechs wát roondhange.
vlies, vlees, vlieze ván d’n boêkwând vánt vaerke woa de koaje vá gemákt waere.
Vlies, Vlies, De Vlies, leet rónd um ut huidige jeugdcentrum de Vlies (Vliesstroat).
vloot, vloët, liëge, platte houte kuüp.
voegen, veuge, ápâsse, schikke.
volk, voalk, soldoate.
volkje, völkske, meen voalk.
vontwater, feentwater, wiejwater. (WLD III 3.3, 74)
vontwaterbakje, feentwatersbekske, bekske vur ut feentwater.
voord, foare, pláts woa ut vië de wej een en oët ká (voare).
voordgat, vórgaat, zie foare!
vooreinde, vur-end, vurste en âchterste vur-end. Stuk vánt lând dát óp ut lest dwárs t.o.v. de langsvore wuûrt omgebowd.
voort, vort, Ned. voortaan.
voortvaren, vortvares, verveur.
voos, foës, zacht, verfreunseld: enne foëzen appel; drukkend waer.
vorket, verkèt, vörk, Ned. vork.
vorst, voars, nok vánt daak.
vos, voes, enne voes, paerd.
vrek, vrek, brutaal; zoa vrek as enne jiets; zoa vrek as enne hoond; zoa vrek as stroatendrek.
vrijen, vri-je, verkiëring hebbe.
vroebel, vroebel, wâsrîëf.
vrouwmens, vrómmes, vrow.
vrouwspersoon, vrowspersoën, vrow.
vuil, voêl, rot (en voël ei: en rot ei).
vuilnis, foënes, enne dölles; enne luie foënes: enne luie meens.
vuisthamer, voeshamer, korte zwoarenhamer.
waai, waai, en wats.
waar, woa, waar.
wal, wâl, briëje strook buüm of struûk nevven ut lând.
wap, wap, vánne wap ziën: nimmer beej ów positieve ziën. (WNT wap II)
wars, waers, koppig. Zoa waers as en vaerke.
waspen, wâspinke, wâskniêper.
wasrijf, wâsrief, vroebel.
wassen, wâsse, gruie.
wat, , benoadrukke ván wátter gezâg is: hojje wâ; of ni wâ ; wâ kel!
waterplatsje, waterpletske, “Marie”koekje. (WLD III 2.3, 127)
wats, wats, en draej um de oêre.
watsen, watse, um de oêre howwe.
wazel, wazel, proat di niks óppe zök haed. (WLD III 1.4, 115)
wegge, wek, mik.
weggekerel, weggekèl, broêdpóp (kriede miëstal mit Sinterklas).
wegkretser, waegkretser, kantonnier.
wegschijter, waegeschieter, schietvlek.
Weisterbeek, Weisterbek, oërsprónkeluk ut gebied tusse Herstroat, Waterstroat en Americaansewaeg.
weisteren, weistere, gebare make ónder ut proate.
wel, wel, wâls um de groond vlak te make en te verdichte, um oêtdruëge taege te goan. (WLD I.02, 165)
Weltersweide, Weltersweide, gebied tusse de huidige Weltersweide en d’n Afhang.
werfgeheng, werfgehèng, scharniere.
werk, waerk, da’s gen waerk: da’s niks gedoan! As ge waerk wilt hebbe, dá mótte vlâs zette.
werkdaags pak, swaerkendágs pak, dór de waeks pak, in taegestelling mit en sóndágs pak (net pak dát alliën sóndágs of beej en offisjiële gelaegenheid wuurt gedrage).
werkdag, swaerkensdágs, dór de waek.
werkhuis, waerkhoës, waerkpláts.
Wervel, Wervel, De Wervel, gebied tusse de Loevestroat en de Groenewoudstroat (nou Wervelstroat).
wervel, wöärvel, houte doersloêting.
wes, wies, tot (toet).
wetsteen, wetstiën, stiën um b.v. de zeis of en maes schaerp te make.
wetten, wette, schaerp make.
wie, wie, zoë as.
wijd, wiej, wiet.
wijd, wiet, ver, ruûm; wiet weg: ver weg; wiet hin: zoawát vurbeej; de bóks is te wiet (en wieje bóks): de bóks is te ruûm. Woa woënt Weijs Wullem? / Weijs Wullem woënt wiet weg. / Wát woj Weijs Wullem waeve? / Weijs Wullem woj witte wol waeve.
wijd weg, wiedeweg, overtreffend (wiedeweg ut schonst).
wijder, wiêr, verder.
wijf, wiêf, slónzige vrow.
wijfje, wiefke, de vrow vánt kaartspel.
wijl, wiel, wielke, en hiël wiel: ennen hiëlen tiëd.
wijnbes, miëmere, (roëje, witte), roëje of witte besse. (WLD III 4.3, 158)
wiksen, gewikst, di woort gewikst: di woorter oêtgesmete.
wilde kapoen, wilde kepün, (wilde kepoên), en druk kiênd.
wilde woep, wullewoepe, wulleboëne.
winds, wings, kroomp (en wings raad). (WLD III 4.4, 177)
wis, wis, büske tekskes of en tekske.
witvis, witvis, witviske, grundel, alver.
woelen, wule, hárd (lichameluk) waerke.
woest, wust, loomp groët (enne wuste kel).
wolleboon, wulleboëne, tuinboëne.
worsten, wôrste, wôrs make.
worstmolentje, wôrsmulke, mulke um vleis fîen te draeje.
wreed, vriët, örges vriët óp ziën, örges trots óp ziën.
wregelen, vraegele, vreigele, misseluk straevele. (WLD III 1.4, 45)
zaadkramer, zoadkriëmer, zoadhandelaar; schaeldnaam; zeiker.
zaagmeel, zaagmael, zaagsel.
zacht, zaft, zacht, wiëk, slap.
zadel, zaal, zadel.
zakkenduister, sakkenduuster, hiël duuster.
zauwel, zouwel, zouwelbóks, iemes deen door blief zanike.
zeik, zeik, giër. De zeik woort ópgevange inne zeikkaelder. As di voal woar, woort de giër mitte zeikschöpper inne zeiktón gedoan en doanoa ovver ut lând verspreid (zeik vare).
zeikdempel, zekdöämpel, Ned. mier. (WLD III 4.2, 192)
zeikstraal, zeikstreen, lâstige, zeiker.
zeveren, zeivere, zeveren; örges ovver door bliëve nöäle.
zicht, zigt, korte hândzeis; same mitte “pik” woorter mej gemaejd.
zij spek, ziej spek, en stuk spek. De zieje spek woorten int zâlt bewaard mitten dikke kânt nâr vurre, zoëdát de femilie kós zeen hoe dik ut spek woar.
zoes, zoês, en flodderig iemes. (WLD III 4.1, 111)
zoetjes, zuutjes, zachtjes.
zomeren, zeumere, de leste bitjes beej elkaar zeuke.
zondag, Zondag zoonder schon hemd, halve zóndág (heiligendaag). Op zonne zóndág kreegde gen zakgaeld.
zondagse soep, Sóndagse soep, rundvleissoep.
zonde, zund, joamer.
zuurmoes, zoor mós, tónnemós.
zwagelen, zwaegele, zwaegelstekke, lucifers.
zwaluw, zwelf, zwaluw.
zwans, zwâns, stárt; mispeunt, ásteller, ópschöpper.
zweloor, zweeloêr, schaeldnaam.
zwil, zweel, eelt. (WLD III 1.2, 198)
zwoerdmaag, zwaardemaag, vleisgerecht gemákt innen binnesteboête gedraejde en geschelde vaerkesmaag.
Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op ewnd.ivdnt.org,
gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal