elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Dialectwârkgroep Heerde/Waopmvelde (2004), Nieje Heerder Woordnboek, Heerde.

aal, aole, paling.
aalbessen, aolbèèzn, aalbessen.
aalkruid, aolkruud, kruizemunt.
aalschaar, aolscheere, palingschaar.
aalt, aelte, mestvocht. De aelte leup an alle kantn uut de mâshoop.
aaltbak, aeltnbak, giertank.
aaltkar, aeltnkaore, gierkar.
aaltkelder, aeltnkelder, gierkelder.
aaltpomp, aeltnpompe, gierpomp.
aaltschep, aeltnschepper, gierschep.
aamborstig, ambösteg, kortademig.
aan, an, aan. ’t Löp geregeld an en of.
aanbakken, anbakkn, kleven, aanbakken.
aanballen, anballn, aankleven van vuil of sneeuw aan de klompen.
aanbossen, anbossn, meer worden.
aanbouwen, anbouwm, 1. aanaarden, aanploegen. 2. uitbreiden van huis of schuur.
aanbrengen, anbrengn, volbrengen. Heb iej de reize goed anebrach?
aanbrengen, anbreng, aanbrengen. Wat zal ’t schip anbrengn, rogge of weite?
aandacht, andach, aandacht. ’k Wens oe goeie andach in de kârke.
aandoen, andoen, 1. verdriet doen, ontroeren. ’t Hef ’m meraekel anedaon. 2. veroorzaken, aandoen. ’t Ongezonde wârk zal ’m de dood andoen. Met dât kolde weer muj wârme kleern andoen.
aangaan, angaon, 1. drukte maken, tekeer gaan. Wat gaot die kiender toch an! Zol der roew weer op koms wèèn? 2. bezoeken. Wil iej effm bie de schoemaeker angaon? 3.(der angaon), bestraft worden bij een overtreding. Iej gaot der an!
aangemaakt, anemâk, opgescheept. Aj toch met dât lastege gedierte anemâk bint, dan kuj oe plezier wel op.
aangeschoten, anescheutn, 1. aangeschoten. (Door een jager niet goed geraakt wild) 2. aangeschoten. (Door de drank beneveld)
aangeven, angeevm, 1. aangeven, aangifte doen. Hie hef ’t anegeevm bie de pelietsie, dat ’m defietse of esteuln is. 2. aangeven, aanreiken Wil iej mien de poke angeevm? 3. (der angeevm), er aan geven, stoppen met. Iej mutn ’t èètn der niet angeevm, dat is gien bes teekn.
aanhalen, anhaeln, 1. te betekenen hebben. ’t Haelt niks an wat hie der mee verdient. 2. beginnen, veroorzaken. Wie hef de ruzie anehaeld, wie is ’t eerste an ’t slaon egaon? 3. kontakt zoeken Tiem, laot z’oe niet anhaeln!
aanhitsen, anhissn, ophitsen. Dan zal oe onze Gait Jan de hond wel is anhissn.
aanhogen, anheugn, ophogen. ’t Terrein is ’n bettien aneheug met zand uut de Koerbârg.
aanhoud, anhold, steun.
aanhouden, anholln, 1. aanhouden. ’n Veerzekalf anholln, dat is regel, mâr ’n bolle die giet haoste altied naor de slaeger. 2. overvallen. In de duustre bossn van Hoog Soern bint vrogger vaeke luu deur rovers aneholln.
aankeren, ankeern, aanvegen.
aankomeling, ankommeling, jonge man van ongeveer negentien jaar. Hie is nog gien volslaegn vakman, ’t is nog ’n ankommeling.
aankomen, ankomm, 1. aankomen, groter worden. Eers woln de biggn niet gruujn, mâr de leste wèèkn bint ze hârd anekomm. 2. aankomen, in de handen nemen. An de klokke, daor mag iej niet ankomm, iej muttn der met de vingers ofblievm. 3. gevolgen hebben. Jonge, jonge, wat is dât slim anekomm!
aankomend, ankommnde, de komende (tijd).
aankrijgen, ankriegn, 1.aankleden. Kun ie de jâsse ankriegn? 2. in de handen nemen of vastpakken. Krieg ’t boek mâr an en zek mâr wat ik oe schuldeg bin. 3. de nederlaag lijden bij een rechtzaak of in een wedstrijd. Hie hef de pertieje der anekreegn.
aanlaten, anlaotn, aanlaten van verlichting enz. Ie muttn ’t lich anlaotn veur de kippm.
aanleggen, anleggn, een café bezoeken.
aanlopen, anloopm, kort bezoeken. Komp mârgn is anloopm, wie bint de hele dag in huus.
aanloten, anlootn, inloten van dienstplichtige soldaten. Mien grofvaeder was aneloot, mâr zien knech in de pepiermeule, die vriej eloot was, hef veur ’m diens edaon en de toch naor Rusland mee emâk.
aanmaken, anmaekn, 1. aanmaken. ’t Vuur anmaekn. De slaot anmaekn, sommegn vind dat lâkker, sommegn niet. 2. voortmaken, haasten. Iej muttn anmaekn, anders kom iej te laete.
aanpoten, anpaotn, met een ziekte besmetten. Iej heb mien de verkolnheid lillek anepaot.
aanpoten, anpootn, voortmaken. Ie muttn anpootn um veur zes uur klaor te wèèn met dit wârk.
aanpraten, anpraotn, 1. aansmeren. ’k Zal mien dat slechte spul niet laotn anpraotn. 2. vriendelijk toespreken. Aj die hond anpraot, dan dutte niks
aanrecht, anrech, aanrecht.
aanreiken, anrekkn, aangeven (letterlijk). Kuj mie de koffiekanne effm anrekkn.
aanroepen, anroepm, afhalen, aanroepen. Kom iej mien mârgn anroepm aj naor ’t ies gaot? Hie is aneroepm deur de pelietsie.
aanschieten, anschietn, 1. aanschieten, aantrekken. Ik zal de jâsse effm anschietn en dan gao ik met oe mee. 2. aanschieten. Die haeze is anescheutn.
aanslaan, anslaon, 1. overdrijven. Hie slot altied meraekel an, iej kunt ’m niet half geleuvm. 2. aanslaan, blaffen. ’s Nachns, as der iene langs löp, mut de hond anslaon.
aanslag, anslag, aanslag. Wat zit er toch ’n anslag van dât smerege goed op de plaete.
aansloffen, ansloffm, kort bezoek. Ik komme effm ansloffm want ik mut zo weer vârder.
aanspannen, anspann, voor de wagen spannen van paarden.
aanspraak, anspraoke, aanspraak, troost. Hie kan gien anspraoke meer veeln, de kans op bèèterschap is niet groot.
aanspreken, ansprèèkn, 1. aanspreken, bemoedigend toespreken. Gait is der slech an toe; komp ’m nog is ansprèèkn. 2. mondeling overbrengen van een overlijden in de buurt of familie. Hie mos helemaole naor ’t Stoomgemael um an te sprèèkn.
aanstaan, anstaon, aanstaan, op een kier laten staan. Laot de deure mâr ’n bettien anstaon.
aansterken, anstârkn, aansterken. Van dât spul zal hie wel gauw anstârkn.
aantrekken, antrekkn, 1. kleden, aantrekken. Ik zal mien antrekkn en dan gao ik met oe mee. 2. aantrekken, bezwaard voelen. ’k Zol der mien niks van antrekkn van zien gezeur en zien preuties.
aanwennen, anwenn, aanwennen. Wat begin iej oe toch raere kunsn an te wenn.
aanwinnen, anwinn, aansterken, beter worden. Hie wint mooi an, hie is gauw buutn gevaor.
aanzeggen, anzeggn, aanzeggen. Zie heb ’t hier niet anezeg, dât de man estörvm is.
aanzien, anzien, aanzien, bekijken. Wie zult ’t nog effm anzien.
aanzoeten, anzuutn, ongemerkt toenemen.
aapje, aepien, aapje. Ik wil oe pinkien niet verachn Bongert, mâr dât pinkien van de schoemaeker daor is oe pinkien mâr ’n aepien bie.
aar, aore, aar.
aard, aerd, aard De aerd van ’n mèènse verandert niet net as ’t weer.
aardappel, eerpels, aardappels.
aardappelkraal, eerpelkralln, vruchten aan de aardappelplant. Eerpelkralln bint vergifteg.
aardappelsmodderen, eerpelsmoddn, aardappels rooien met de greep.
aardappelzak, eerpelzak, aardappelzak.
aardbei, eerbèèze, aardbei.
aardbeving, aardbevege, aardbeving. Bie’n aardbevege weet ’n mèènse niet waor hie ’t zuukn mut.
aardbol, aardbolle, aardbol. ’n Ronde aardbolle dât liek veule mèènsn vremp toe.
aarde, eerde, aarde. Is der al bloemeerde ehaeld veur de pottn?
aarden, aerdn, 1. wennen, aarden. Hie kon in die streek mâr niet aerdn, ’t is ’m altied vremp ebleevm. 2. (aerdn nao), het karakter hebben van. Hie aerdt nao zien moeder. 3. aern: besmetten. Daor bint veule ziektn, die aerdt.
aardig, aoreg, aardig. Hie hef der aoreg op verspeuld. ’n Heel aoreg segaertien.
aardigheid, aoregheid, aardigheid, zin. ’k Heb der gien aoregheid an um alle daegn weg te gaon.
aars, eers, aars.
aarsje, eersien, anemoon.
aas, aos, aas. As iej gien goed aos heb, blief dan mâr in huus, dan vang iej toch niet wat.
absoluut, apseluut, absoluut. Hie wol apseluut hebbm, dâk met ’m mee zol gaon.
accorderen, akkedeern, accorderen, paraferen, mee eens zijn.
acht, ach, acht geven, oplettendheid. Geef toch ach aj de weg dwâs aover wilt.
achtendeel, achndeel, veertig pond boter. ’t Waord achendeel is nao ’t oprichn van de botterfebrieken in onbruuk erâk. Ok ’t waord hâlfien (20 pond botter) wordt niet meer eheurd.
achteraan, achteran, achteraan. Hie kump altied achteran, hie is altied te laete.
achteraars, achtereers, achterwaarts. Hie leup achtereers ’t water in.
achteraf, achterof, achteraf. Wuule woont niet in ’t druk bewoonde gedeelte van de stad, meer achterof.
achterduims, achterdoems, onverhoeds, geniepig. Oe achterdoems ’n opstopper geevm, dât kuj van ’m verwachn.
achterhek, achterhekke, wagenkrat (achterste schot van een boerenwagen), ’t Achterhekke wordt met twee kettns opeholln.
achterland, achterland, De Graafschap en Twente. In ’t Achterland bint ze lange niet achterlijk.
achterna, achternao, achterna. De hond is mien achternao eloopm.
achternaam, achternaeme, achternaam.
achternamiddag, achternaomiddag, late namiddag. In de achternaomiddag is mien nèève ekomm.
achteromkijkertje, achterummekiekertien, wild viooltje. Ook: achteruitkijkspiegeltje op een fiets.
achteruit, achteruut, achteruit.
achteruitboeren, achteruutboern, financieel achteruitgaan. Hie is in de leste vief jaor hârd achteruut eboerd.
achtervoorgeven, achterveurgeevm, een pak voor de broek geven. Ik heb ’m der goed wat achterveur egeevm.
achterwerk, achterwârk, achterste. Hie had zien achterwârk vol modder zittn.
achting, achtege, achting. Achtege veur oe meerdern, dat leert z’oe in diens wel.
actie, âksie, ruzie, drukte. Maek toch gien âksie um zo’n kleinegheid, ’t is de muujte niet weerd.
adem, aosem, adem. Volholn zo lange as d’r aosem in is.
ademen, aosemm, ademen. Aj op de roetn aosemp, dan kuj der op schrievm met de vinger.
ader, aore, ader. Raek de slagaore niet!
advocaat, advekaot, advocaat. As ’n advekaot mâr goed praotn kan, dan hef hie al veule ewunnn.
advocaat, affekaot, advokaat (drank).
af, of, af. Hie is van de schoele of, hie mut an ’t wârk.
afaccorderen, ofakkerdeern, overeenstemming in de handel. Ik hebbe met ’m ofakkerdeerd, hie dut zien koe bie mien in de weie en ik magge zien peerd gebruukn, as ik ’t neudeg hebbe.
afbakenen, ofbaokn, afbakenen. Bie ’t ofbaokn van ’t terrein hef de opzichter zich vergis; hie is aover de schreef egaon.
afbraak, ofbraoke, afbraak, restanten na de afbraak. De verkoop van de ofbraoke hef niet veule opebrach.
afdragen, ofdraegn, 1. afdragen, lozen. An wie muk ’t geld ofdraegn? 2. lozen. Daor kwam zoveule waeter dat de geute ’t niet kon ofdraegn.
afdrogen, ofdreugn, afdrogen. (Een pak slaag geven). Geleuf gerus, dat ik ’m zal ofdreugn.
affaire, affeerns, narigheden. Aj zokke affeerns heb, dan bin iej wel klaor, geld verdienn en aoverholln is dan gien kuns.
affronteren, offronteern, voor het hoofd stoten. Hie is gluujndeg helleg, iej heb ’m ok zo offronteerd.
afgaan, ofgaon, 1. afgaan, vertrekken. Op zien preuties kuj niet ofgaon. 2. afgaan, vertrekken. Wanneer mut de boot ofgaon?
afgaande maan, ofgaonde maone, afnemende maan. Met ofgaonde maone zal ’t wel veranderege van ’t weer geevm.
afgang, ofgank, afgang, ontlasting. Mensn met ’n maegbloedege heb ’n zwârte ofgank.
afgapen, ofgaapm, opensperren. ’t Stuk is mien te groot um in de mond te stèèkn, ik kan ’t niet ofgaapm.
afgemelkt koe, ofmelkte koe, koe die bijna geen melk meer geeft. As ’n koe op ’t leste zo goed as dreuge giet staon, wordt er epraot van ’n ofmelkte koe. Zon koe wordt dan in de weie ejâg en heet vetweider.
afgetrokken, ofgetrökkn, afgepeigerd, erg vermoeid. Hie zut der ’n bettien ofgetrökkn uut; zolle wat mankeern.
afgeven, ofgeevm, stinken. Iej geef aoreg of, laot oe is uutluchn.
afgooien, ofgoojn, afgooien. Wil iej ofgoojn? Hier is de balle.
afhandig, ofhândeg, afhandig. Laot oe dat dink niet ofhândig maekn.
afhangen, ofhangn, 1. afhankelijk zijn. Zie wil niet van de femilie ofhangn. 2. afhangen. (Sluitend maken van een deur.) ’t Slot nog uuthakkn dan is disse deure ofehangn.
afhogen, ofheugn, afhogen. (Overbieden bij een veiling). Hie hef dât stuk land in ezet op de veiling veur vieftigduuzend; mâr zien buurman hef ’m der ofeheug. Die stiet noe an met drieduuzend hoger.
afijn, afijn!, enfin! Afijn! ’t Mut mâr loopm zvaor ’t leegste is, ’k kan der noe niks meer an verandern.
afjacht, ofjach, pak slaag. Die vente zittn oe in de appelboom, iej muttn ze goed ofjach geevm.
afkrijgen, ofkriegn, 1. afmaken / klaar krijgen. Zolle wie ’t wârk op tied ofkriegn? Deur gebrek an volk konne wie de oogs niet tiedeg van ’t land ofkriegn. 2. afscheuren. Ik kan de poszegel der niet ofkriegn. 3. afkrijgen. Zie konn de grote pârse niet van de vrachwaagn ofkriegn.
aflandig, oflandeg, hellend. ’t Âkkertien is ’n bettien oflandeg, de iene kante stiet soms onder water.
afleggen, ofleggn, 1. afleggen, meerdere erkennen. Met ’t boomzaegn mos ik ’t teegn ’m ofleggn. 2. afleggen, afstand overbruggen. Hoeveule kilometer zol ik in iene dag ofleggn? 3. afleggen, opbaren van een gestorven persoon.
afleren, ofleern, afleren. Ik zal ’t ’m ofleern met poeters te goojn.
afnemen, ofnemm, afnemen, minder melk geven. Die koe nemp aoreg of.
afniefelen, ofniefeln, stiekem iets wegnemen. Heb iej oe dat dink weer deur Jan laotn ofniefeln?
afpraten, ofpraotn, overeenkomen, afspreken. Laote wie noe es ofpraotn, wanneer wie der op uut zult gaon, um ’t stuk land te gaon zien.
afraffelen, ofroffeln, afraffelen. Aj dat wârk zo in de gauwegheid ofroffelt is ’t nooit goed.
africhelen, ofricheln, met dunne dennen omheinen. Um ’n weie goed of te richeln, bin ie nog al wat denn neudeg.
afrijden, ofrien, de loef afsteken.
afrijden, ofrien, afrijen. Uitvlakken van betonvloeren. Hie mos de boch van de skeelerpiste ofrien.
afrikken, ofrikn, omheinen, afrasteren.
afromen, ofroomm, afromen. Wat nao ’t ofroomm van de melk aover blif wordt undermelk enuump.
afscheppen, ofschoepm, afscheppen van de plag. Bie ’t ummespittn van ’t land wordt ’t baovm leugie met de mâs ofeschoep.
afschijnen, ofschienn, uitstralen. De kachel schient aoreg of, ’t wordt mien ’n bettien te wârm.
afstaan, ofstaon, 1. afstaan. (afstand). De boomm muttn wieder van mekaere ofstaon. 2. benadelen. Zien eign breur ofstaon en ’n vremde de veurkeur geevm, dat kan gien mense mooi vinn.
afstaan, ofstaon, afstaan. (lenen). Kun ie mien dât ’n maond ofstaon?
afsteken, ofstèèkn, afsteken. Bie ’t ofstèèkn van de bèèke kump der nog vaeke aol baovm.
afstellen, ofstelln, niet uitvoeren. Wie muttn dât bezuuk mâr ofstelln. Van uutstelln kump mâklek ofstelln.
afsterven, ofstârvm, ofstarvm, 1. afsterven. As der van ofstârvm spraoke is, dan wordt er bie mensn edach an stârvm in vertrouwm op de hemel. Zie zek dan “Wat is die man toch goed ofestörvm”. 2. afsterven, verwelken. De koppm van de boomm bint ofestörvm.
afstraffen, ofstraffm, afstraffen.
afstrijden, ofstrien, een mening ontnemen. Ik laot mien niet ofstrien, dât ik twee zakkn naor de meule ebrach hebbe.
afstropen, ofstreupm, afstropen. Dât heb iej der ofestreup, ’t scheelt mâr ’n bettien.
aftokkelen, oftokkeln, afbedelen. Laot oe de boel niet oftokkeln.
aftreden, oftrèèn, afpassen, de lengte bepalen. Ik zal oe dât stuk land oftrèèn.
aftuigen, oftuugn, aftuigen.
afvoeren, ofvoern, het laatste voer geven na het melken. ’t Leste voer ’s aoms an ’t vee geevm nuump de boern ofvoern.
afvragen, ofvraogn, afvragen. Hie zal zich noe ofvraogn, watte gisteraomp edrunkn hef.
afvreden, ofvrèèn, afrasteren. De weie goed ofvrèèn veurkump ruzie met de buurn.
afweg, ofweg, in- of uitrit van een akker of weide.
afwegen, ofwèègn, afwegen.
afwinnen, ofwinn, de eerste zijn. Mekaere niejaor ofwinn, dât beteeknt, wie ’t eerste zeg “Geluk in ’t nieje jaor.”
afzakkertje, ofzâkkertien, de laatste borrel.
afzetten, ofzettn, 1.afzetten, afsluiten van een weg. 2. afzetten, inkorten van een struik of boom. 3. afzetten, bedriegen van klanten. Hie hef mien ofezet, ik mos te veule betaeln.
ajuus, ajuus, adieu.
akelig, aekeleg, akelig.
akkefietje, âkkefïetien, akkefietje. ’n Âkkefietien is ’n onangenaem karweichien; ’n bettien ’n lastege boodschap.
akker, âkker, âkkertien, akker. ’t Mut toch mâr van de âkkers en de weidn komm; Van dat iene âkkertien daor hef hie wel viefteg mudde eerpels ofehaeld.
akkermannetje, âkkermânnechien, kwikstaart. In Veessn praot ze van bouwmeistertien in plaetse van âkkermânnechien.
al, al, wel. ’t Is niet waor! ’t Is al waor! Iej heb ’t wel edaon!
alarm, alârm, geschreeuw, herrie. Wat maek iej toch ’n alârm; ’t is net of iej vermoord wordt!
alla, allâ, vooruit! Allâ! Maek dâj weg komp, ’k wil oe hier niet meer zien!
allebendig, allebândeg!, Uitroep, die verwondering te kennen geeft. Wel allebândeg!?
alleen, alleent, allent, alleen. Ik bleve alleent achter.
alleens, allens, alliens, gelijk van uiterlijk; geheel gelijk. Door bint gien twee alliens.
allegaar, allegaere, allemaal. Allegaere met mekaere naor ’t wortelland.
allegaartje, allegaertien, allegaartje. Och ’t is zo’n allegaertien, spiekers, schroevm en andere rommel in de kiste.
allemaal, allemaole, allemaal. Zie waern allemaole naor ’t fees.
allenig, allenneg, alleen.
allerbarstend, alderbâssnd, vreselijk. Hie hef toch zo’n piene, ’t is alderbâssnd!
allergluipends, aldergloepms, uitroep van verbazing of over de hoeveelheid.
allicht, allichte, twee betekenissen: waarschijnlijk en vanzelfsprekend.
allo maar, allo mâr, kom maar.
almits, allemits, soms, misschien. Gaoj allemits ok nog naor ’t dârp; brenk mien dan ’n half pond tebak mee.
almogend, allemeugnd, uitroep van verbazing. Wel allemeugnd, dat heb iej meraekel gauw edaon!
als, as, als. As ’t mâr goed giet.
als het, azet, (as het), als het. Azet in de tied van ’t gruun plukkn mâr deuj is.
als hij, asse, (as hie), als hij. Asse mâr goed deurstap.
als ik, ak, (as ik), als ik. Ak mâr wusse wie ’t edaon hef.
als je, aj, (as iej), als je. Aj goed deurstap dan kom iej op tied.
als wij, aw, (as wie), als wij. Aw mâr gien slimme winter krieg.
als zij, asse, (as zie), als zij. Asse hier kump, zal ik ’t eur vraogn.
altijd, altied, aajt, altijd. Zeur toch niet altied aover zo’n kleinegheid!
alwaar, alwaor, wel waar.
ambacht, ambach, ambacht. Welk ambach liek oe ’t beste veur die jonge van mien?
amen, aamm, amen.
amper aan, amperan, 1.bijna niet. Hie hef ’m maer amperan erâk. 2. amper, bijna. Zo’n jonge snuiter van zo amperan twinteg jaor.
anderwegen, anderweggns, ergens anders.
andijvie, andievie, andijvie.
angel, ângel, ângeltien, angel. An de ângel van de bieje zit ’n weerhaoke.
angst, angs, angst.
anijs, anies, anijs.
apart, ampârt, apârt, 1. apart, bijzonder, zonderling Bât is der iene ampârt. 2.apart, los van elkaar. Wie bint ampârt vertrökkn. 3. apart, gescheiden. Wie zult dit ’n bettien apârt holn.
apennoot, apenötte, pinda. De apenöttn bint slof.
apotheek, apteek, apotheek. Hoe minder uut de apteek, hoe bèèter
appel, âppeltien, appeltje. Zon âppeltien veur de dörs, is nooit weg.
aren, aorn, aren lezen.
arend, aornd, mannetjesduif.
ark, ârke, ark, woonschip.
arm, ârm, arm. lichaamsdeel. Wat hef dât jonk slinger ârmm.
arm, ârm, arm, geen vermogen.
armoede, ârmoede, armoede. Ârmoede is gien schande, mâr lasteg; ârmoed: ruzie. Maek toch gien ârmoed um die paer centn.
arrenslee, ârreslee, arreslee.
as, asse, as. De appels wordt gaer in de heite asse.
astrant, astrant, brutaal. Hie is zo astrant, ’t ende is der van weg.
avanceren, affeseern, opschieten.
avond, aomd, eumtien, avond. Teegn de aomd kom ik bie oe.
avondmaal, aomdmaol, avondmaal.
azen, aozn, azen op (werkw.), willen hebben. Waor zal hie noe weer op aozn?
azijn, azien, azijn. Daor is wienazien en bierazien.
baai, baoj, baai (stof). Baojn borstrok.
baal, bale, baal hooi of stro.
baan, baene, baentien, 1. baan. Op ’t ende van de baene kwam hie te valln. 2. baan, job. Hie had ’n luuznbaene. 3. baantje. (Wordt gebruikt voor beide betekenissen) ’t Höldt der veur um in disse tied ’n baentien te kriegn. Baentien rien is wel aoreg, mâr ’n goeje riejer mâk toch liever ’n goeje toch.
baar, baor, baar, lijkbaar
baard, baord, beurtie, baard; beurtie, baardje, boordje. Die keerl met dât beurtie hef ’n sporthemp met mooi beurtie.
baars, baorze, baars.
baas, baesien, baasje. Iedereene wil teegnswoordeg ’n eign zaeke hebbm; liever klein baesien dan grote knech.
baat, baete, baat. Heb iej bie dât middel baete veur oe kwaole evunn?
babbelguigjes, babbelegoechies, praatjes, fratsen. Hold op met oe babbelegoechies.
badding, battems, baddinghout. Stop- en bekistinghout met een maat van 6,5 cm x l6,5 cm van verschillende lengtes.
baggeren, baggern, 1.Uitbaggeren van een kanaal of rivier. 2. Het maken van kuiltjes in het zand door kippen. De kippm baggert um de vloojn kwiet te raekn. 3. Door de modder lopen.
bakbeest, bakbies, bakbeest. ’t Zal der veurholn um dat bakbies van ’n stoomkèètel op de waegn te kriegn.
baken, baokns, bakens. As ’t getiej verlöp muj de baokns verzettn.
baker, baeker, baakster, vroedvrouwe (Wapenveld).
bakeren, bakern, bakeren. Bakern is ’t wârk van ’n vrouwe.
bakhuis, bakhuus, bakhuis.
bakje, bâkkien, bakje. Op ’t kantoor van de notares, daor was ’n bâkkie veur de penn.
bakker, bâkker, bakker. Bâkker van Ommen hef in 2003 zien zaeke esleutn.
bakker, bâkkertien, bakkertje.
bakkerij, bâkkerieje, bakkerij.
baklamp, baklampe, baklamp, ouderwetse lamp die gebruikt werd bij het billen (scherpen) van de molensteen.
bal, balie, bal.
baldadig, baldaog, baldadig. Wees toch niet zo baldaog jonge!
balein, belien, 1. balein (stofnaam). Hoornachtige strips uit de bek van een walvis. Belien is ofkomstig van de walvis. 2. balein in de paraplu. De belienn waern deur de störm de verkeerde kante op gaon staon.
balg, balg, romp, buik. De koene stonn tut an de balg in ’t water.
balgsmart, balgsmârte, buikpijn.
balie, baelie, Houten of zinken tobbe.
balk, balke, balk.
balk, balkns, houten balken. De knech goojn de rogge van de balkns.
balkenbrij, balknbriej, balkenbrij.
balkhaas, balkhaeze, balkhaas, kat (spottend).
balleren, balleern, oud jongensspel, vergelijkbaar met slagbal.
band, bânde, (uut de bânde), uitgelaten, door het dolle heen. De kiender waern helemaole uut de bânde.
bandgard, bandgârdn, driejarige wilgentakken die gebruikt worden om ’t strodak of rietdak vast te maken op de latten. Bandgârdn wordn vaeker gebruuk deur de strodekker.
bandhond, bandhond, kettinghond. Veur ’n bandhond mos vrogger ’n daalder belasting betaeld wordn.
banjeren, banjern, opschepperig lopen
bank, banke, bank. Der zaatn zes of zeuvm schoelkiender op iene banke.
bankje, bânkien, bankje.
bankje, bânkien, bankbiljet. Ik geef oe net ’n bânkien van honderd guldn, mâr ok gien cent meer.
bannen, bâânn, benauwd loeien
banzen, bânzn, opjagen, haasten. Gaot er niet bânzn, wie kunt er immers nog wel komm.
banzerig, bânsereg, opgezet in de buik.
barg, borg, gesneden mannetjesvarken.
barstend, bâsnd, enorm. Hie mut wel bâsnd veule geld hebm.
bast, bas, bast. De bas wordt gebruuk deur de leerloojers.
bats, bats, nors, verwaand. ’t Is altied ’n batse keerl ewes. ’n Stârke borrl nuump ze wel ’n batsn hond.
bats, batse, brede, ronde schop. De batse wordt veule gebruuk op ’t tichelwârk.
bebbe, bebbe, oude vrouw. Laow bebbe nog mâr is kussn (er nog eentje drinken).
bed, bedde, bed. Um ’s mârgns uut bedde te komm, dat höldt er vaeke veur.
bed, beddechien, bedje. ’t Beddechien espreid, ’t heultien ehangn.
bedankje, bedânkien,, bedankje. Hie kreeg ’n bedânkien, umdât hie zo goed op epas had.
bedaren, bedaern, bedaren.
beddenkast, beddekaste, bedstee. De zunne is onder, noe de beddekaste mâr weer in.
beddenplank, beddeplanke, plank voor ouderwetse bedstee.
bedelen, bedeln, bedelen.
bedelven, bedelvm, ik bedelve / bedölve; hie bedelf / bedölf; wie bedelf / bedölvm; ik heb bedölvm, bedelven.
bedenken, bedenkn, bedenken. Hie hef ’m bedach en is weerummegaon.
bederven, bedârvm, bederven. Daor is an ’m niet veule meer te bedârvm.
bediening, bedienege, Avondmaal in de kerk. Bedienege, aomdmaol, nachmaol dit is allemaole ’t zelfde.
bedoen, bedoen, bevuilen. Hie bedut ’m van angs.
bedreten, bedreetn, 1. slecht, achtergesteld. Hie kump der bedreetn af. 2. bevuild, bescheten. Hie hef zich kâts bedreetn.
bedriegen, bedriegn, ik bedriege / bedreuge; iej bedrieg / bedreugn; ieluu bedrieg / bedreugn, 1. bedriegen. Ik heb bedreugn. Ik laote mien niet bedriegn. 2. vergissen. As ik mien niet bedriege, dan hef hie an die schimmel‘'n heel bes peerd etröffm.
bedrijf, bedrief, 1. bedrijf. ’t Bedrief hef ’n jaor stille elèègn. 2. schuld. ’t Is zien bedrief, dât de zaekn mis eloopm bint.
bedrijten, bedrietn, beschijten, bevuilen.
bedroefd, bedroef, bedroefd. Wat was ’t kind toch bedroef, dât ze eur moeder hef muttn missn.
bedroevend, bedroef, bedroevend. ’t Is bedroef, zo weineg as hie van de zaeke ofweet.
bedstee, beddestèè, bedstee. Die an de beddestèè is ewend, die kriej niet mâklek op ’n lediekant.
beduiden, beduun, 1. te betekenen hebben. Wat hef dât kleine bettien volk te beduun teeg’naover zon groot leger? 2. aanduiden. Ik zal ’t oe gauw beduun, hoe iej der ’t gauwste kunt komm.
beduusd, bedoes, versuft. Hie had ’m bedoes eslaegn.
beek, bèèke, beek. Deur de waterleiding is de bèèke veule minder ewordn.
beekje, bèèkien, beekje. ’t Was mâr ’n lich bèèkien, èèvm genog veurn driebaksmeultien.
beeldje, beeltien, beeldje. Hie had ’n klein beeltien op de kaste staon.
been, bien, bientien, been. ’t Linkerbien deu mien zeer. Ik zal is in de biene komm; bientien, beentje. Hie wol ’m ’n bientien lichn, mâr dât zat ’m niet glad.
beer, beer, borg, hypotheek. Daor zit ’n grote beer in die zaeke (een hoge hypotheek hebben).
beerbarg, beerbörg, mannelijk varken, dat al gedekt heeft.
beest, bies, bieste, biesien, beest. Zo’n bies van ’n keerl; bieste, koeien. Hie brenk de bieste naor de weie; biesien, beestje, koe. ’t Biesien was klein, mâr hie haeln der ’n slomp melk onder vandan.
beestenvlees, biestevleis, rundvlees. Biestevleis is altied duurder as vârknsvleis.
beetje, bettien, beetje. ’t Schèèln mâr ’n bettien, of de hele boel was mis eloopm.
begaan, begaon, ik begao / begunge; hie begiet / begunk; zie begaot / begungn; ik heb begaon, begaan.
beginnen, beginn, ik beginne / begunne; hie begint / begunt; wie begint / begunn; ik bin begunn, beginnen.
begrafenis, begrâfenisse, begrafenis. ’n Begrâfenisse wordt op ’t leste soms ’n feessien.
begrijpen, begriepm, ik begriepe / begreepe; hie begrip / begreep; wie begriep / begreepm, begrijpen. Hie heft op ’m begreepm (hij heeft een hekel aan hem). Zie hef’t op ’m begreepm (zou graag zijn vrouw willen worden).
begroeien, begruujn, begroeien. De muurn waern met mos begruujd.
begroten, begrootn, te veel kosten, jammer vinden van het geld. ’t Begroot mien, um alle daegn naor de kroeg te loopm.
behouden, beholln, ik beholle / beheule; iej beholt / beheuln; hie behölt / beheult; wie beholt / beheuln; ik heb behol, behouden.
beieren, beiern, heen en weer bewegen van klokken. Op ’t fees begunn de klokken te luunn.
beker, bèèker, beker.
bekijken, bekiekn, ik bekieke / bekeeke; hie bekik / bekeek; zie bekiek / bekeekn; ik heb bekeekn, bekijken.
beklijven, beklievm, beklijven.
bekomen, bekomm, 1. bekomen. Ik bin nog niet bekomm van de schrik. 2. krijgen. Veur hoeveul geld kuw dât bekomm?
bekwaam, bekwaom, 1. bekwaam. Is hie wel bekwaom veur dât vak? 2. nuchter. Helemaol bekwaom was hie niet toe hie bie ons ankwam.
bekwamen, bekwaomm, bekwamen. Hie wol zich bekwaomm as bâkker.
bel, belln, vodden. ’t Bint allemaole belln en toddn wat ze an ’t lief hef hangn.
belazeren, belazern, bedriegen. “Truida iej wilt mien belazern,” zee Willem de Kote.
beleefd, belèèf, beleefd.
beleg, beleg, voorwendsel, uitvlucht. Hej weer ’n beleg um weg te komm?
beleven, belèèvm, beleven. Dât wie dât alemaole belèèvm zolln, ’t ende is der van weg.
belezen, belèèzn, beïnvloeden, overreden. Hie wil mien met zien gepraot belèèzn.
belijden, belien, belijden. Welk geleuve zolln ze daor belien?
belijdenis, beliejenisse, belijdenis doen als lidmaat van ’n kerkgenootschap.
belletje, bellegien, belletje. ’t Schaop haddn ze ’n klein bellegien anedaon.
beloven, belaovm, ik belaove / belaovm; iej belaof / belaovm; hie belöf / belaovm; wie belaof / belaovm; Ik heb belaof, beloven.
belt, belt, 1. hoop, hoogte. De törvn waern an verscheidn hoge beltn egooid. 2. grote voorraad. Hie hef ’n belt geld met ’t smokkeln verdiend.
bemaken, bemaekn, 1. legateren, vermaken. Hie hef 15000 euro bemâk an de vereneges in Waopmvelde. 2. toedienen. Ik zal ’m ’n pak rammel bemaekn, daor hie heugenise van zal hebbm.
bemoeien, bemuujn, bemoeien. Bemuuj iej oe met oe eign bemuujsels.
ben, benne, mand. Dât brenk gien eier in de benne.
benadelen, benaodeeln, benadelen. Hie is lillek deur zien eign breur benaodeeld.
bengel, bungel, lummel. Hie is ’n bungel van ’n jonge, veule wârk is niet van ’m te verwachn.
bengelen, bungeln, bengelen. Hie zag de worsen nog an de spieln bungeln; daor had er pas iene an ezèètn.
benieuwd, beniejd, benieuwd. Wie waern allemaole beniejd naor de ofloop.
benieuwen, beniejn, benieuwen. ’t Zal mien beniejn wie ’t langste volhöldt van die twee.
benul, benul, besef. Hie hef der gien flauw benul van, dât ’t met zien zaekn mis mut loopm.
beperken, beparkn, beperken.
bepoten, bepaotn, bepoten.
bepraten, bepraotn, overreden. Ik laote mien niet bepraotn deur oe.
beraad, beraod, beraad.
berekend, berèèknd, 1. berekenend, uitgekiend. ’n Berèèknde klante as hie die löp der niet mâklek in. 2. berekend of bekwaam. Hie is wel berèèknd veur dat wârk.
berg, bârg, 1. berg. De Koerbârg in Heerde. 2. hooiberg. De bârgn bint in ’t veurjaor leug. 3. berg, huidsmeer op het hoofd van zuigelingen.
bergen, bârgn, 1. bergen. Daor bint meraekel hoge bârgn. 2. opbergen. Ik wete niet, waor ik ’t allemaole bârgn zal
bergje, bârchien, bergje.
bergroede, bârgroe, bergroede, steunpaal voor kap hooiberg.
bericht, berich, bericht.
berlijns-zilver, belienzilver, Berlijns zilver. Ik heb lange ’n tebaksdeuze van belienzilver ehâd.
beroerte, bereurte, beroerte.
berucht, beruch, berucht.
bes, bèèsie, besje. An dat struukien zittn allemaole van die kleine bèèsies.
bes, bèèze, bes; oude vrouw.
bescheid, bescheid, antwoord. Zo gauw aw kunt, zuw oe bescheid doen, hoe ’t ofeloopm is.
beschilderen, beschildern, beschilderen. De muurn waern mooi beschilderd.
beschrijven, beschrievm, beschrijven. Hie leut ’t huus veur tweehonderdtachtigduuzend euro beschrievm.
beschuit, beschuut, beschuit.
besjoechelen, besjoecheln, bedriegen. Ik zal mien deur oe niet laotn besjoecheln.
beslaan, beslaon, 1.beslaan, van ijzers voorzien. Heb iej ’t peerd laotn beslaon? 2. beslaan. Met vocht bedekt worden. ’t Is kold buutn, dat kuj mârkn an ’t beslaon van de roetn.
beslabben, beslabbm, morsen (van kleine kinderen).
beslapen, beslaopm, 1. beslapen. ’t Bedde is in lange niet beslaopm. 2. bevruchten. Welke man hef nooit meer dan iene vrouwe beslaopm? 3. overdenken. Ik zal mien der eers op beslaopm.
beslot, beslot, geregelde stoelgang. Ik heb gien beslot in ’t lief, ’k lope ieder keer naor ’t huussien.
besloten, besleutn, gesloten. In besleutn jachttied muj met ’t geweer in huus blievm.
besluiten, besluutn, besluiten.
bespreken, besprèèkn, 1. bespreken. Gaoj ’n plaeste veur mien besprèèkn? 2. bedwingen, temmen. Hendrek Jan wol ’t peerd besprèèkn.
best, bes, best.
bestaan, bestaon, 1. bestaan. Hoe lange hef de Veesser meziek al bestaon? 2. betrekking. Hie hef der ’n goed bestaon op de febriek; hie verdient er ’n goed loon. 3. ondernemen, wagen. Hoe dörf hie ’t te bestaon dwârs aover de Iessel te zwemm.
besteden, besteen, besteden. Um duuznden euro’s an dat olde huus te besteen, dât liek mien niet goed toe.
bestelen, bestèèln, bestelen. Zie heb mien besteuln.
bestendig, bestendeg, regelmatig / mooi. ’t Is tut noe toe bestendeg weer ewes, mâr ik geleuve dât d’r slech weer op koms is.
besterven, bestarvm, besterven, uitdrukking bij hevige angst. Ik bestârve / bestörve; hie bestârf / bestörf; wie bestârvm / bestörvm. Ik heb ’t haoste bestörvm van angs.
bestijgen, bestiegn, bestijgen.
bestoken, bestaokn, 1. bestoken, verwarmen. De kamer is met dât kâcheltien niet te bestaokn. 2. aanvallen. De stad werd van beide kantn bestaokt.
bestrijken, bestriekn, bestrijken, Ik heb de hele baene bestreekn.
beter, bèèter, beter. Hoe minder, hoe bèèter.
beteren, bèètern, beter worden. Hie bèètert mooi an! Iej mutn oe bèètern, jonge!
betreden, betrèèn, betreden. Ik zal bie ’m de vloere niet weer betrèèn.
betrekken, betrekkn, onverwachts aanvallen. Dât valse kreng kan ’n ander op zo’n lege meniere betrekkn.
betuin, beteun, schaars. Is ’t veevoer wel ooit zo beteun ewes?
betwijfelen, betwiefeln, betwijfelen.
beurtman, beurtman, beurtschipper.
bevallen, bevalln, bevallen, wel gevallen. Hie is daor as domenee niet bevalln.
bevertjes, beverties, trilgras. De kiender waern an ’t beverties plukkn.
bewegen, bewèègn, ik bewèège / beweuge; iej beweeg / beweugn; hie beweg / beweug; ieluu bewèèg / beweugn; ik heb beweu, bewegen.
bewijs, bewies, bewijs.
bewijzen, bewiezn, ik bewieze / beweze; hie bewis / bewees; dat hek ’m beweezn, bewijzen.
bewust, bewus, bewust.
bezaaien, bezèèjn, bezaaien. De helfte van ’t land kan mâr bezèèjd wordn.
bezeiken, bezeikn, beplassen. Hie bezeikt ’m van angs.
bezem, bessem, bezem.
bezetting, bezettege, beklemdheid. Hie hef ’n bezettege op de bors.
bezitten, bezittn, bezitten. Hie hef nooit wat bezèètn.
bezoeken, bezuukn, ik bezuuke / bezöche; iej bezuuk / bezöchn; hie bezöch / bezuukn; wie bezuuk / bezöchn; ik heb bezöc, bezoeken.
bezorgd, bezörg, bezorgd. Wie maekn ons bezörg aover zien lange uutblievm.
bezuinigen, bezuunegn, bezuinigen. Waor mudde wie nog op bezuunegn?
bezuren, bezoeren, bezuren. Iej zult ’t nog bezoern muttn, dât iej altied van dit slechte spul zoep.
bezwaar, bezwaor, bezwaar. Ik heb der gien bezwaor teegn dâj vertrek.
bezwaarlijk, bezwaorlek, bezwaarlijk. Ik kan ok bezwaorlek langer blieven.
bezwijken, bezwiekn, bezwijken. Hie bezwik d'r nog an. Hie is der an bezweekn.
bieden, bien, ik bie / beu; iej biedt / beun; hie bödt / beud; wie biedt / beun; ik heb ebeun, bieden. Iej kunt mien niet genog bien, iej krieg toch gien geluk.
bies, bieze, bies (plant). Wat loop iej toch met die bieze in de mond.
biestmelk, biestemelk, biest (eerste melk van een koe na het kalven). Van biestemelk wordt beste pannekoekn ebakkn.
biezelen, bizzeln, het met de staart omhoog hard door de weide lopen van koeien.
biezelig, bizzeleg, beweeglijk, driftig, druk. ’t Is zo’n bizzeleg keerltien; die met ’m te doen krig, dut verstândeg, kalm te blievm.
bij, bie, bij (voorz.). Blief iej bie huus? ’t Deerntien is meraekel bie de hand.
bij, bieje, biejchien, bij (insect).
bij name, benaem, benaemp, vooral. Benaemp aj ’n slechte bors heb, dan muj met dit weer oppassn.
bijbel, biebel, biebeltien, bijbel.
bijenmees, biemeeze, koolmees.
bijgelovig, biegeleuveg, bijgelovig.
bijkakerij, biekaokerieje, nagerecht. Kriege wie ok nog biekaokerieje?
bijkans, biekans, bijna. Hie zol biekans verzeupm wèèn.
bijl, biele, bijl.
bijster, biester, bijster. ’t Is biester donker; iej kunt gien hand veur de oogn zien
bijster, in de biester, In de war. Iej bint glad in de biester, jonge; denk iej dât ’t Donderdag is?
bijten, bietn, ik biete / bete; iej biet / beetn; hie bit / beet; wie biet / beetn; ik heb ebeetn, bijten.
bijziend, bieziend, bijziend.
bijzonder, biezunder, bijzonder. Veur de tied van ’t jaor is ’t biezunder zach weer.
bil, bille, bilhamer (hamer om de molensteen te scherpen).
bilhamer, bilhaemer, bilhamer .
billen, billn, scherpen van de molensteen. De mulder lag tut diepe in de nach te billn.
binden, bindn, ik binne / bunne; iej bindt / bunn; hie bindt / bund; wie bindt / bunn; ik heb bunn, binden.
blaag, blaagn, Lastige kinderen. De meisters heb heel wat te stelln met die blaagn in de schoele.
blaar, blaore, blaar.
blaarkop, blaorkop, blaarkop. De blaorkop was uut de weie ebreukn.
blaas, blaoze, blaas. Hie had de blaoze vol en mos achter de boom.
blaasbalg, blaosbalg, blaasbalg. Wat zol ’n smid zonder blaosbalg?
blaaspijp, blaospiepe, blaaspijp.
blad, blae, bladen, bladeren. Daor laagn losse blae in ’t boek. De blae zit dit jaor lange an de baomm.
blauwe bloem, blauwe bloemm, korenbloemen.
blazen, blaozn, ik blaoze / bleuze; iej blaos / bleuzn; hie blos / bleus; wie blaos / bleuzn; ik heb eblaozn, blazen. Hef oe moe oe gien blaozn eleerd?
bleek, bleike, bleekveld.
bleken, bleikn, bleken (werkw.). Van bleikn wordt gèèl ketoen wit.
blekken, blökkn, blaffen. De hond begun onverwachs te blökkn.
blekken, blèèkns, mazelen. De blèèkns bint niet zo slim as de roodvonk.
blekker, blökkerd, schreeuwlelijk.
blèren, bleern, bleren. Heurt dat jonk toch es bleern!
bleu, bleu, bloode, verlegen. Wat is dât jonk nog bleu.
blij, bliej, blij. Wat was dât deerntien bliej met de nieje jörk.
blijken, bliekn, blijken. Ik blieke ’t ’m niet naor de zin edaon te hebbm.
blijven, blievm, ik blieve / bleeve; iej blief / bleevm; hie blif / bleef; wie blief / bleevm; ik bin ebleevm, blijven. Hoe lange denk iej te blievm?
blikgat, blikgat, pijnlijk achterste.
bliksem, blaksem, bliksem (uitroep). Te blaksem, dat hef hie ’m goed elap!
blind, bliend, blind. In iene slag bliend.
blind, bliende, vensterluik. ’s Aovens gaot de bliendn dichte.
blinder, blinder, deksels! (uitroep). Blinder, dat heb iej in korte tied klaor espeuld!
bloedje, bluugies, bloedjes (kleine kinderen). ’t Bint nog zökke bluugies.
bloedzweer, bloedzweer, steenpuist. As ’n bloedzweer ’n neegnoge wordt dan is ’t slimmer.
bloeien, bluujn, bloeien.
bloem, bloeme, bluumpien, bloem.
bloes, bluusien, blousje.
bloesem, bluujsem, bloesem.
blond, blond, bloeduitstorting bij een ongeval. Hie hef’n blonde schenne opelaopm bie ’t voetballn.
bluisterig, bluistereg, roodachtig (van koorts). Zie hef zo’n bluistereg kleurtien, ’t liek mien ’n teringachteg deerntien.
bocht, boch, bocht, slechte drank. Iej konn ’t boch haoste niet drinken
bodem, baom, beumpien, bodem. ’n Tonne zonder baom wordt wel gebruuk as hondehok.
boekje, buukien, boekje.
boekweit, boekweite, boekweit.
boeltje, buultien, boeltje. ’t Is daor ’n naer buultien.
boertik, boertik, jongensspel met twee ijzeren ronde schijven.
boezeroen, boezeroen, boerenhemd, overhemd.
bofferd, pofferd, grote cake.
bokking, bukkn, bokking.
boks, boks, tochtig (geit). De geite is boks.
boksen, boksn, (veur mekaere boksn), in orde brengen. Dât heb iej gauw veur mekaere eboks!
bol, bolle, bol. De zunne is ’n gluujnde bolle.
bolletje, böllechien, 1. afgezaagd stuk hout. Uut zo’n stâmmechien kuj heel wat böllechies zaegn. 2. bolletje.
bombazijn, bommezieje, bombazijn (stof).
bomhoed, bomhoed, grote hoed. Wat doej toch met die grote bomhoed op?
bonk, bonke, bonk, hoeveelheid.
boodschap, bosschop, boodschap. Kuj ok efmties ’n bosschop doen?
boog, baoge, boog. De hele optoch trok deur de baoge.
boogje, beuchien, boogje.
boom, beumpien, boompje.
boomlopertje, boomleupertien, boomklever.
boon, beuntien, boontje.
boon, bone, boon.
boord, beurtie, baardje, boordje. Die keerl met dât beurtie hef ’n sporthemp met mooi beurtie.
boordevol, baorndevol, boordevol.
boot, beutien, bootje.
borg, borg, borg, waarborg.
borst, bors, borst. Veur mensn met ’n slechte bors is ’t veurjaor gevaorlek.
borstelen, bösseln, worstelen, te stellen hebben. Wie haddn der heel wat mee te bösseln. um dât zwaore dink de trappe op te kriegn.
bos, de bos, Het bos. In Heerde praote wie van de bos; “bosch” was vrogger mannelek.
bosje, bussien, bosje.
bosschage, boskaezie, bosschage. De reejn schuult in de boskaezie.
bot, bod, keer. Ieder bod löp mien de kettn van de fietse. Ieder bod kump hie bie mie um wat te leenn.
bot, bod, tussenruimte. Daor is niet veule bod tussn de kaste en de schoorstien.
bot, bottn, beenderen. De bottn doet mien aoveral zeer, de biene, de arms, alles dut mien zeer.
boter, botter, boter.
botervloot, bottervleuchien, botervlootje.
bots, bots, eensklaps. Zie kwamm zo bots veur de dag.
bout, bolte, böltien, 1. strijkbout. Met ’n goeie heite bolte gaot de boordn mooi glimm. 2. bout vlees. Wie kreegn ’n mooie bolte van dât kalf. 3. bout en moer. Met die nieje bolte zettn ze de kappe mooi vaste.
bouwen, bouwm, 1. bouwen, vertrouwen. Iej kunt der niet op bouwm, hie belöf veule, mâr hie gif niks. 2. ploegen. Bouwm en eggn, dat ziej veule in ’t naojaor.
bouwmeestertje, bouwmeistertien, kwikstaart. In Veessn praot ze van bouwmeistertien; in Heerde heet ’t veugeltien âkkermânnechien.
boven, baovm, boven. Hie is helemaole baovm Jan.
bovenmeester, baovmmeister, hoofd der school.
box, bokse, box, speelrek. Jantje zit nog in de bokse, anders zit hie aoveral an.
braak, brake, bouwvallig huis. ’n Olde brake van ’n huus.
braak, braoke, vlasbraak.
braam, breumpie, braampje op schaats of beitel. Deur dât breumpie kon ik niet meer hârder schaetsn.
braam, braome, breumpien, bremstruik.
braam, brummel, brummeltien, braambes.
braamstruik, brummelstruke, braamstruik
Brabant, Braobant, Brabant.
braden, braon, braden. Vleis braon.
bradertjes, breuderties, in de schil gebakken kleine aardappels.
brand, brand, brandstof. Daor is groot gebrek an brand.
branderig, brândereg, 1. branderig. Daor is hier ’n brânderege luch in huus. 2. onaangenaam aandoend. Ik heb ’n brânderege smaek in de mond. 3. jachtig. Hie is vandaege knap brândereg.
brandnetel, brandnettel, brandnetel.
brandschoon, brandschone, brandschoon, eerlijk. Of hie wel helemaole brandschone is, dat betwiefel ik.
breien, brein, breien. Ik breie ’n paer blukkies (geblokte) kousn.
breken, brèèkn, ik brèke / brake; iej brèèk / brakkn; hie brek / brak; wie brèèk / brakkn; Ik heb ebreukn, breken.
brengen, brengn, brengen. Hie brach mien nieje eerpels. Zie heb ’m naor huus ebrach.
brij, briej, brij. De briej was zo dunne, iej konn der wel dwârs mee aover d’n heerd hen spiejn.
broeden, bruun, broeden. Kippm muttn drie wèèkn bruun veur de kuukns komp.
broeds, bröds, bruuds, broeds. ’n Brödse kippe is te kenn an ’t geluud; Bruuds heur iej veule minder as bröds.
broeien, bruujn, broeien. Heuj mut bruujn, mâr niet te slim, anders kump der brand van.
broeierig, bruujereg, broeierig. ’t Is bruujereg weer, as der mâr gien onweer op koms is.
broek, bruukkien, broekje.
Broek, ’t Broek, polder tussen Apeldoorns kanaal en IJssel.
broekland, broekland, laag grasland langs de weteringen. ’t Heuj uut ’t Gölbroek (’t Gulbroek) in Heerde is goed mâr ’t heuj van de Veesser Weerd (Uiterwaarden) is bèèter.
broer, breur, breurtien, broer, broertje. Hie kump wied bie zien breurties achter.
broes, broes, schuim. ’t Broes stund ’m veur de mond.
brok, brökkien, brokje.
broodje, breuchies, broodjes. Zuute breuchies bakkn.
brouwen, briejn, brouwen, rollende spreekwijze. In Zwolle briejt ze allemaole.
brug, brugge, brug.
bruid, bruud, bruid.
bruidegom, bruujgom, bruidegom.
bruiloft, brullefte, bruiloft.
bruin, broen, bruun, 1. bruin. In Heerde word ’t woord broen gebruuk, mâr ’t woord bruun meer. 2. bezwaarlijk. Iej muttn ’t niet te broen maekn met ’t logeern bie oe tante; vier wèèkn is al meer as genog.
Bruin, broene, bruin paard. Dat kan de broene niet trekkn.
bruisen, broezn, 1. bruisen, schuimen. ’t Vet begint te broezn. 2. bruisen, snel groeien. ’t Gres broest de grond uut.
bui, buuje, buujchien, bui. ’n Buuje rèègn zol niet onpasse komm nao die dreugte.
buigen, buugn, ik buuge / beuge, iej buug / beugn; hie bög / beug; wie buug / beugn; ik heb ebeugn, buigen.
buik, boek, buuk, buukkien, buik.
buikpijn, boekpiene, buikpijn
buikslaan, boekslaegn, hijgen van een paard. Wat stiet dat dier daor te boekslaegn.
buikzeerte, boekzeerte, buikpijn.
buil, buul, buultien, buidel.
buis, buisien, buisje.
buis, buisien, jasje. Lilleke zeiverbaord, iej besmeert oe hele nieje buisien.
buiskool, boesekool, witte kool, kabuiskool.
buiten, buutn, buiten. ’t Is soms buutn warmer as binn.
buizen, buizn, jagen. Gaot er niet buizn achter ’t vee in de weie. Mut iej ’t vee wild maekn met dât buizn?
bukken, bukkn, bukken.
bul, bolle, bullechien, stier; bullechien, jonge stier.
bulken, bölkn, 1. bulken. De koene leupm te bölkn deur de weie. Hie bolk van ’t geld. 2. boeren, oprispen.
bulkwater, bölkwater, gazeuze.
bullen, boln, tochtig zijn van de koe.
bullig, bolleg, tochtig (koe). ’n Bollege koe reppelt op de andre koene.
bult, bult, hoogte in het land of in de omgeving. De tonnbârg is ’n hoge bult.
buntel, buntels, droge graspollen. Buntels bint polln dreug gres die met Paosn ofebrand wordt; dat nuume wie schremm.
bunzing, bulsenk, bunzing.
bureau, bro, bureau, politiebureau.
burgemeester, börgemeister, burgemeester.
burger, borger, burger.
bus, bussien, busje.
bus, busse, bussien, bus. Heb iej de brief in de busse edaon?
buten, buutn, afbranden van droog gras. Met Paosn gaot de kwaovente graeg buutn en schremm.
buurtschap, boerschop, waterschap.
canaille, kenaelie, schreeuwerige vrouw. Zo’n kenaelie van ’n wief wat giet zie te keer!
capabel, kompabel, capabel, bekwaam. Zol hie veur dât wârk wel kompabel wèèn?
chocola, sukelae, chocola.
cholera, keleeraa, cholera.
cichorei, sukerei, cichorei.
contrei, kontrein, buurt, omgeving. In die kontrein was hie helemaole niet bekend.
courage, koeraazie, moed, courage.
daad, daod, daad.
daal, daele, naar beneden. Gooi dât dink is umdaele.
daar, daor, daar. Hie lig daor bes.
daar aan toe, daorantoe, begrijpelijk. Dâj van de volmach gebruukemâk heb, dât is tut daorantoe, mâr dâj zonder getuugn de brandkaste nao ezien heb, kun iej niet verantwoordn.
daarmee, daormee, daarmee.
daarom, daorumme, daarom.
dader, daoder, dader.
dagen, daegn, dag worden. ’n Half uur veur zunsopgank begint ’t te daegn.
dagen, daegn, dagen (werkw.). Hie wil ’m veur ’t gerech daegn.
daggelder, daggelder, dagloner. (Werkte voor loon per dag).
daghuurder, daghuurder, dagloner. (Werkte voor loon per dag).
dagje, dâggien, dagje.
dags, daegs, 1. overdag. Daegs ziej ’m niet op straote, umdât hie ’s nachs wârkn mut. 2. dagelijks. Is dât oe daegse of oe zundese pak?
dalen, daeln, dalen. Wie zaagn de vliegmesiene daeln.
dampig, dampig, nevelig.
dampig, dempeg, dampig. ’n Dempeg peerd begint gauw te boekslaegn.
danig, daoneg, danig. Hie hef der daoneg van langs ehâd met die ziekte.
dar, dârre, dar.
darm, dârm, darm,
dartel, dârtel, dartel, levendig. Dât is ’n dârtel veuln.
das, dâsse, das, stropdas.
dat, dât, dat. Dâk (dat ik) dât niet eerder ezien hebbe.
dauwelen, dauweln, stoeien. Dat dauweln van die kiender, daor zol iej muu van wordn.
dauwtreden, douwtrèèn, dauwtrappen. ’t Douwtrèèn op Hemelvaersdag is deur de fietsn uut de moede erâk.
deel, dèèle, deel (stalgedeelte boerderij).
deerne, deerne, deerntien, meisje. De oldste deerne helpt eur moe. En wie deu ons de deure lös toe wie der ankwamm? ’n Alleriewegst mooi deerntien.
degelijk, deeglek, terdege, met kracht. Hie hef der deeglek achterhen ezèètn dât ’t wârk op tied ofkwam.
dek, dek, dekens. Wat heb iej ’n bult dek aover.
deken, dèèkn, dèèkntien, 1. deken. 2. riet of strodek op een dak. ’n Rietn dèèkn op ’t huus is ’s wienters wârm en ’s zomers koel; dèèkntien, dekentje.
del, delle, dellechien, laagte in het landschap; dellechien, kuiltje.
delen, deeln, delen (werkw.).
delven, delvm, delven. Hie hef zien eign graf edölvm.
demon, deeman, duivel. Wat deeman! Blief toch met oe vingers van dât klökkien of.
den, denne, dennechien, den. De jonge dennechies zaatn vol met roepm.
derde, dârde, derde. De dârdndaegse koorse.
dertien, dârtiene, dertien. Met dârtien man an taofel gaon is niet geraon, as der mâr veur tiene op stiet.
deugd, deugde, deugd.
deur, deure, deurtien, deur.
deze, disse, deze. Aj mien vraog welkn kies iej, dan zeg ik: Dissn liek mien ’t beste.
diaken, diaekn, diaken.
dienen, dienn, 1. dienstig zijn. Waor mut dat veur dienn. 2. dienen, betrekking hebben. Zie dient an de diek, bie ’n boer.
dienst, diens, 1. dienst (betrekking). Die deerne hef daor ’n meraekel beste diens. 2. dienst (gunst). Iej heb mien ’n goeje diens edaon. 3. dienst (militair). Ik bin in diens ewes bie de huzaern van Boreel.
diep, diepe, diep.
dijk, diek, dijk.
dik, dikke, dik. Hie is veuls te dikke.
dissel, disseltien, kleine disselboom.
disselboom, diesselboom, disselboom.
distel, diessel, distel.
dobber, döbbertien, dobbertje.
dochter, döchtertien, dochtertje.
dodde, dorre, slijmachtige vuilmassa.
doedeldop, doedeldop, slaapkop. Bèèter ’n kreegelkop as ’n doedeldop.
doek, duukien, doekje.
doen, doen, ik doe / deu; iej doet / deun; hie dut / deud; wie doet / deun; ik heb edaon, doen. Plânkien kuuln, dât deuw as kinder graeg.
doerak, doerak, slecht iemand. ’t Is ’n minne poester, ’n grote smeerlap, ’n smiesterd, in ien woord ’n doerak.
doesmeel, doesmael, bijprodukt in de grutterij, dat vroeger als veevoeder werd gebruikt.
doesteren, doestern, suffen, sluimeren. Slaopm is ’t woord niet, ik zate zon bettien te doestern.
doesterig, doestereg, suf. Ik bin de hele dag ’n bettien doestereg.
dol, dol, duizelig. Ik worre helemaol dol in de zweefmölle.
dollen, dolln, ijlen.
dominee, domenee, dominee.
dommelig, dummeleg, 1. dom. Hie is niet dummeleg, ’t schemert ’m niet. 2. niet meer helder van geest. Olde mèènsn wordt in de regel wat dummeleg.
donderpad, donderpâdde, kikkervisje.
doodvlek, doodvlekke, moedervlek.
doodweg, doodweg, weg voor de lijkstoet.
dooi, deuj, dooi.
dooie, daoje, sloom iemand. ’t Is zon daoje van ’n deerne.
dooien, deujn, dooien. ’t Kan vriezn, ’t kan deujn.
dooier, daore, dooier.
doop, deup, doop.
door, deur, door. Jonges iej muttn mien niet deur de rogge loopm.
door-elkaar, deurmekaere, stamppot. Wat èète wie vandaege, deurmekaere of ampârt?
doordoen, deurdoen, kwijtschelden, afboeken. En dan wordn die pach mâr weer deuredaon. Wil iej de tien guldn in ’t boek deurdoen?
doorgaans, deurgaons, doorgaans. Deurgaons gao ik um tien uur naor bedde.
doorheen, deurhen, doorheen. De reepm bint niet stârk genog, ’t peerd giet er deurhen.
doorkillen, deurkeltn, pijnlijk en tintelend warm worden van ijskoude handen.
doorn, daorne, doorn.
doorpakken, deurpakkn, doortasten. Iej muttn ’s deurpakkn, mien jonge.
doorslaan, deurslaon, overdrijven. Wat bin ie weer an ’t deurslaon.
doorslag, deurslag, 1. vergiet, zeef voor natte waren. 2. kopie gemaakt met carbonpapier. 3. drevel of centerpons.
doos, deuze, doos. ’t Is uut de olde deuze.
dop, döppien, dopje.
dopen, deupm, dopen (werkw.).
doppen, döppm, doppen (werkw.). De vrouwe was an ’t beunties döppm.
doppenkachel, doppmkachel, de boekweitgrutter stookte de kachel met boekweitdoppen. De grutters staokn de kachel met de doppm, die van ’n verdiepege hoger deur ’n piepie in de kolomkachel leupm.
dorp, dârpien, dorpje.
dorsen, dörsn, dorsen.
dorsmachine, dörsmesiene, dorsmachine.
dorst, dörs, dorst.
dorstig, dörsteg, dorstig.
dozijn, dezien, dozijn.
dra, drao, traag, eigenzinnig. ’t Is ’n draoe keerl, altied dwârs en teegn ’t heil in; ’t is ’m nog te veule um de biene op te beurn.
draad, draod, dreuchien, draad.
draadnagel, draodnèègel, 1. lastig persoon. 2. spijker.
draaien, drèèjn, 1. draaien, onoprecht zijn. ’t Giet ’m net as ’n weerhaene, altied mâr drèèjn. 2. draaien. Hie drèèjn die moere goed vaste.
draaischuit, drèèjschuute, draaimolen.
dracht, drach, 1. dracht (van een koe of paard). De drach van ’n peerd duurt ’n jaor. 2. klederdracht. De olderwetse drach, zo as in Staphorst bestiet nog weinig.
drachtig, drachteg, drachtig (koeien, paarden, enz.).
dragen, draegn, ik draege / draegn; iej draeg / draegn; hie drâg / draegn; wie draeg / draegn; ik heb edraegn, 1. dragen (van vracht). Die kèèrl drâg wel 100 kilo voer op de nekke. 2. dragen (van kleren). Mien opoe drâg nog de drach.
drammen, dramm, door zeuren iets afdwingen. Och jonge gaot er toch niet sjankn en dramm, ’t gebeurt niet, iej blief in huus.
dreet, dreetien, een klein beetje. ’t Zol ok wat, zo’n dreetien wârk daor maek ze ’n drukte van of ’t heel wat is.
drek, drek, etter.
drel, drelle, lichtzinnig meisje. ’t Is zo’n drelle van ’n deerne, löp met alle vente mee.
drempel, drumpel, drempel.
drenzen, drenzn, dwingend zeuren van een huilerig kind. Wat mankeert dât kind toch? Altied mâr drenzn en sjenkn.
driekelzoor, drieklezoer, drieklezoor (3/4 steenlengte). Bie de hoek of kezien muj altied met ’n halve of drieklezoer uutkomm.
driepap, driepâppe, koe die met drie spenen melk geeft.
driest, drieste, driest, zeker. Geleuf mâr drieste, dâj van al dât geld gien cent weerumme ziet.
drift, drif, 1. drift, woede. In drif doej altied dinge waor iej laeter spiet van heb. 2. kudde schapen. 3. weg waarover de schapen werden gedreven.
drijten, drietn, scheten laten, stoelgang. Loop hen drietn (loop heen!).
drijterd, drieterd, 1. schijterd. Zon bange drieterd. 2. bangerik. Wat ’n drieterd van vent. ’t Is ’n grote schieterd.
drijven, drievm, ik drieve / dreeve; iej drief / dreevm; hie drif / dreef; wie drief / dreevm; ik heb edreevm, drijven, drijven van vaste stoffen in het water van de rivier. Daor drif van alles in de Iesel.
dringen, dringn, dringen. Hie is der naor binn edrungn.
drinken, drinkn, drinken. Zie heb alles op edrunkn. Hie drink veuls te veule.
dronken, dronknd, dronken.
droog, dreuge, droog.
droogje, dreuchien, droogje. Wie heb der wel ’n uur op ’n dreuchien ezèètn.
droogpruim, dreugproeme, scheldwoord voor een stug iemand.
drop, drup, druppien, drop, dropje
drossen, drossn, er van door gaan. Hie is mien gaon drossn.
druif, droeve, druif.
druipen, druupm, druipen. De reegn is naor binn edrup.
drup, drup, druppien, druppel. Iej heb ’n drup an de neuze; druppien, beetje, druppeltje, slokje. Doe d’r mie nog maer ’n druppie in.
druppen, druppm, druppelen. ’t Waeter drupt van de zolder af.
dubbel, dubbeld, dubbel. Iej muttn ’t dubbeld volln. Daor ’t aoveral dubbeld opgiet, daor löp de zaeke mis.
dubbeltje, dubbeltien, dubbeltje. (munt van 10 cent, tot 2002 geldig betaalmiddel). Ok met de Euro’s hebbe wie weer ’n dubbeltien.
duidelijk, duudelek, duidelijk.
duiden, duun, duiden. Ik zal ’t oe uutduun, hoe iej der ’t gauwste kunt komm.
duif, doeve, doevm, duif. Die zien geld wil zien stoevm, mut biejn koopm en doevm.
duig, duugn, duigen.
duiken, duukkn, ik duukke / deuke; iej duuk / deukn; hie duuk / deuk; wie duuk / deukn, duiken. Ik bin onderedeukn.
duiker, duukker, 1. duiker (man / vrouw). De duukker had zich verstopt onder de brugge. 2. duiker (waterdoorlaat). De duukker was verstop.
duim, doem, duum, duumpien, duim. Doem en duum wordt allebeide eheurd. Dât hef hie uut zien doem ezeugn.
duin, duun, duin.
duister, duuster, duister. Wie kent ’t duuster streuchien niet?
duivel, duuvel, duivel.
duivelbanster, duuvelbânster, toverheks. Bin iej naor de duuvelbânster ewès? Denk iej, dât die oe kan helpm?
duivelssterk, duuvelsstârk, stof voor mannenkleding.
dun, dunne, dun. 't Leup ’m dunne deur de dârms. Zaeg ’t dunne ende d’r mâr af.
dunken, dunkn, dunken, bedenken. Mien dunk, iej mossn mien mâr is betaeln.
dunslaperig, dunslaopereg, een lichte slaap hebben. ’k Bin ârg dunslaopereg, bie ’t minste geluud bin ’k wakker.
durabel, duurabel, duur. Die lèèvmswieze is veuls te duurabel. Zon duurabele huushollege holdt ze nooit vol
duren, duurn, 1. duren. ’t Duurt mien veuls te lange. 2. uithouden. Iej konn d’r niet duurn van de stank.
durven, dörvm, durven.
duvelstoejager, duuvelstoejaeger, iemand die voor alle rotklusjes gebruikt wordt.
duveltje, duuveltien, duiveltje. (houtkacheltje).
dwarrelen, dwârreln, dwarrelen.
dwars, dwârs, dwars. Hie kwam uut de dwârsweg. Altied mut hie teegnpraotn, zon echte dwârskop.
dwerg, dwârg, dwerg.
eau de cologne, odeklonje, eau de cologne.
echel, echel, dwarskop. ’t Is zon echel, altied teegn ’t heil in.
echt, ech, echt, zuiver.
echt, ech, echtvereniging. Zie heb vief kinder in de ech ekreegn.
echtscheiden, echschein, echtscheiden.
edik, eek, edik, azijn. Zo zoer as eek.
eek, eek, eikenschors.
eemter, èèvmder, eemter, achterhout. As der twee peerde veur ’n waegn loop, dan zittn de beide touwskluppels met ’n korte kettn an ’n drèèjbaar holt, de èèvmder.
eend, ânte, ântien, eend; De rottn heb mien alle jonge ânties dood emâk.
eenkomenlaatst, einkommlestn, eindelijk.
eerst, eers, eerst. Die eers kump, eers maelt.
egaal, iegael, 1. egaal, gelijkmatig, voortdurend (beweging). Ie muttn iegael met de zich deur de rogge. 2. egaal, gelijkmatig oppervlak. Aj iegael schoert krieg ie mooi schilderwârk.
eierkolen, eierkaoln, eierkolen.
eigengereid, eigngereid, eigenwijs.
eigens, eigns, zelf. As hie ’t eigns mos doen, dan zol d’r niet veule van terechte komm, daorumme heb ik ’t mâr effmties edaon.
eigenste, eignste, zelfde. Daor hej ’t eignste gezanek van gistern weer.
einde, ende, entien, eind. ’t Is ’n heel ende naor Maastrich.
eker, eekertien, iekertien, eekhoorntje.
ekerig, iekereg, wrang.
el, elle, el.
elf, elve, elf (getal).
elfendertig, elvemdârtegen, langzaam. ’t Giet bie ’m allemaol op zien elvendârtegen; alles giet èèven lankzaam bie ’m.
elft, elfe, larve van de runderhorzel.
elk, elks, elk. Wie kreegn elks iene van de krentebreuchies.
elkaar, mekaere, menaere, elkaar.
elleboog, ellebaoge, elleboog.
els, elsem, els, priem. Met elsem en pikdraod, daor wârk ’n schoemaeker met.
els, elze, els. Langs de bèèke stiet ’n rieje elzn.
emt, èèmpe, empe, 1. mier. 2. kribbig meisje. ’t Is ’n èèmpe van ’n dèèrne.
emtenbult, empnbult, mierenhoop.
emterig, eêmpereg, kribbig.
emtig, èèmpeg, eigenzinnig (van een meisje). ’t Is zon èèmpeg dink.
enkel, enkeld, enkele. ’n Heel enkeld maol ziet wie ’m hier nog.
entegen, inteegn, tegemoet. Aj de weg naor ons huus niet weet, dan zak oe wel ’n entien inteegn komm.
ereis, ereis, in één keer.
erf, ârf, erf.
erfelijk, ârfelek, erfelijk.
erfenis, ârfenise, erfenis.
erfgenaam, ârfgenaeme, erfgenaam.
erfhuis, ârfhuus, boeldag, sterfhuisveiling. ’t Was hâstikke druk gistern op ’t ârfhuus.
erg, ârg, erg. ’t Deu mien wel ârg zeer.
erg, ârg, erg in hebben. Had iej der gien ârg in dât ’t mis zol loopm?
ergens, ârgns, aens, ergens. Hie mut toch ârgns onderdak hebbm.
ergeren, ârgern, ergeren. Ik mudde mien geregeld ârgern an die lummel van ’n jonge.
ernst, ârns, ernst. ’t Wordt ârns met de dreugmaekerieje.
erve, ârve, erfgenaam, erf.
erven, ârvm, erven (werkw.). In die femielie kunt ze allemaole zo bes met mekaere, mâr heb ze ok al is saemm eörvm?
erwt, ârfe, erwt. Arfm en boonn bint goed voer.
eskadron, schâdron, troep, groep. ’t Hele schâdron vente zaatn weer achter ’m an.
eten, èètn, ik èète / atte; iej èèt / attn; hie et / at; wie èèt / attn; wie heb egèètn, eten.
etgroen, etgruun, naweide.
even, èèvm, èèm, even (telling). De èèvm nummers rechs.
even, èèvm, èèm, effm, even (korte tijd). Hie is der èèvm bie ewes; even, een klein poosje.
evenaar, nèèvmder, evenaar aan de boerenwagen.
evenouder, èèvmolder, iemand van dezelfde leeftijd.
eventjes, effmties, èèmties, eventjes. Hie is mâr heel effmties in diens ewes.
evenwel, èèvmwels, evenwel.
fabriek, febriek, fabriek.
failliet, feliet, failliet. Die zaeke is veurig jaor feliet egaon.
falie, falie, menselijk lichaam. Zie heb ’m flink op de falie ewes.
familie, femilie, familie.
fatsoen, fesoen, fatsoen. Kun iej oe fesoen niet holln?
fazel, fazel, geslachtsdeel van de koe.
feeks, fèèkse, feeks.
feest, fees, feest. ’t Fees duurn tut twaalf uur.
feest, feesien, feestje.
feil, feile, dweil.
felicitatie, fielsetaosie, felicitatie.
fiemelen, fiemeln, betasten met de vingers.
fiets, fietse, fietsien, fiets.
fietsie, fietsien, klein beetje. Mut ik met dât fietsien de hele wèèke doen?
fijn, fien, 1. fijn. Goed fien maeln tut gruttnmael. 2. tenger. ’t Is ’n fien keerltien, veule bie te zettn hef hie niet. 3. streng godsdienstig. Hie is zo fien, hie kan de piern heurn zingn; fiender, fijner.
fijn, fiene, gereed zijn, afgehandelt. Heb iej ’t wârk in ’t fiene?
fijt, fiet, fijt. Hie hef fiet an de vinger.
fikken, fikkn, vingers. Blief d’r of met de fikkn, iej zoln ’t dink helemaole vernieln.
filou, filo, gierigaard; vreemd figuur.
finaal, fienaol, finaal. Hie is deur dât wief fienaol an de latte erâk.
flard, flârdn, flarden. De flârdn hank d’r bie.
fleer, fleern, klappen, meppen. Ik krege ’n paer slimme fleern um de aorn.
flensje, flensien, klein pannekoekje.
flikker, fleuker, mooiprater.
flikkerij, flikkerieje, voordeelhandel. Dât is en goeje flikkerieje um ’n paer cent an aover te holln.
flodder, flodder, ondegelijk meisje. ’t Is ’n flodder van ’n deerne.
floddermuts, floddermutse, floddermuts.
flonkeren, flonkern, flonkeren.
fluim, fluum, fluim.
fluisteren, fluustern, fluisteren.
fluit, fluite, fluit.
foegelen, foegeln, met korte pasjes lopen. Daor kump Díenemeuje an foegeln.
foei, foi, foei!
foekepot, foekepot, rommelpot.
foeksen, foeksn, slordig naaien. Wat gaoj der toch foeksn deerne!
foep, foep, kracht, fut. De foep is der uut.
foeteren, foetern, foeteren. Foetern help oe niks, de jonge dut ’t toch weer.
foeterkont, foeterkonte, mopperaar.
foezel, foezel, jenever van slechte kwaliteit.
fok, fokke, bril.
forceren, fokseern, forceren.
fornuis, fenuus, fenuussien, fornuis, fornuisje.
fornuispot, fenuuspot, kookpot.
fots, fotse, bosje, pluk. Stop der ’n fotse heuj in, as de klompm oe te groot bint.
framboos, framboozn, frambozen.
freewheelen, vreewieln, niets doen.
fretteren, fretteern, konijnen vangen met een fret.
friemelen, friemeln, 1. bevoelen van dingen. Wat staoj daor te friemeln? 2. klein priegelwerk. Dit gefriemel is bekant niet te zien.
frommelen, froemeln, frommeln, 1. verfrommelen Fig.: Ergens aan zitten te frunniken. 2. kreuken. ’t Pepier was helemaol verfrommeld.
frutsel, frutseltien, kleinigheid.
fuik, foeke, fuik.
fut, futsien, klein bedrag, weinig. Wat hef mien dât huus ekos? Zo goed as niks, ’n futsien.
gaaf, gèève, gaaf, onbeschadigd.
gaai, gaaje, lijzig meisje. ’t Is zon gaaje van ’n deerne, alles is heur te veule.
gaan, gaon, ik gao gunge; iej gaot / gungn; hie giet / gunk; wie gaot / gungn, gaan. Gaow de goeje kante wel uut?
gaar, gaer, 1. gaar. 2. verstandig, slim. ’t Is ’n gaere snuiter.
gaarne, geerne, gaarne.
gaatje, gaechien, gaatje.
gaden, gaajn, genoeg doen. Dât gaajn ’m, altied mâr rien en uutgaon.
gaffel, gavel, hooivork.
gagel, gaegel, gagel, struik.
gal, galle, gal.
galanterie, gelanterieje, galanterie, textielwinkel.
galg, galgn, bretels.
gallig, gelleg, veeziekte. ’n Gelleg schaop.
galp, galp, schreeuw. Hie gaf drie galpm, die vârre te heurn waern.
gang, gank, gânggien, 1. gang (vertrek). Hie leut mien in de gank staon. 2. gang (beweging). Zie konn de mesiene mâr niet an de gank kriegn.
gangelen, gângeln, lopen te luieren. Alle daegn mâr gângeln langs de weg en wârkn, ho mâr, daor hef hie ’n breurtien an dood.
gangen, gange, (te), regelen van zaken. “Hie is um de pepiern te gangewordt ezeg van ’n jonge die trouwplann hef en naor ’t gemeentehuus giet um der kentenisse van te geevm.
gangs, gangs, aan de gang, bezig. Hoelange bint ze noe al gangs en opschietn doet ze nog niks.
gans, ganze, gânsien, gans.
gapen, gaapm, geeuwen. Hie gaap van honger. Iej kunt teegn de aomd niet gaapm.
gaps, göpse, een handvol. Hie goojn vief keer ’n göpse haezelnöttn onder de schoelkiender.
garde, gârde, garde. Um de bos bessemgârde wordt ’n band van twieg etrökkn.
gareel, gereel, gareel.
garen, gaern, garen, verzamelen. Ik mosse eerpels helpm gaern en vae hef ze naor huus ekruud.
garen, gaorne, garen. Hael mien ’n klössien gaorne.
garf, gârve, gârfien, garf, bos korenhalmen. As de rogge emeid is dan bindt zie ’t an gârvm.
garnaal, genaeln, garnalen.
garvenschieten, gârvmschietn, garven (b.v. rogge) aangooien om op te stapelen.
gasconnade, kâskenade, drukte, herrie. Maek toch niet zo’n kâskenade um zon kleinegheid.
gast, gas, gast.
gast, gas, schoof, zes garven tegen elkaar voor het drogen.
gastok, gaostok, gaostökkien, wandelstok, wandelstokje.
gebakerd, bèèkerd, gebakerd. Bin iej zo heite ebèèkerd?
gedoe, gedoe, buitenplaats, boerenbedrijf. Van wie is dat mooie gedoe?
gedragen, gedraegn, gedragen.
gedrank, gedrânkn, medicijnen.
gedrongen, gedrungn, gedrongen. Wit stiet ârg gedrungn, dât kan de pertieje kossn.
geef, geve, te geve, te geef, heel goedkoop. Daorveur hef hie zo goed as niks betaeld, ’t was te geve.
geel, gèèl, geel.
geelgast, gellegâste, geelgors.
geelhaar, gèèloor, taai, oneetbaar vlees.
geelzucht, gèèle zuch, geelzucht.
geen, gien, geen. Die der nog giene hef mut hier komm, dan kan hie der nog iene kriegn.
geertip, geertippe, in een punt toelopend stuk land.
geest, gees, geest.
geeuwhonger, geehonger, geeuwhonger.
geeuwzaam, geesm, geeuwhonger.
geil, geil, vruchtbaar. ’t Is daor meraekel geile grond, daor wil van alles gruujn.
gekheid, gekheid, grapje, kwinkslag. Maek noe gien gekheid; de zaeke is ârnsteg genog.
gelden, geldn, gelden. Hie hef egöldn veur de beste loper.
geldig, geldeg, duur. De botter was vrogger aoreg geldeg, mâr noe liek ’t nârgns op.
gelig, gèèleg, geelachtig.
gelijk, geliek, gelieke, 1. gelijk. As twee ruzie heb, heb ze allebeide geliek. 2. gelijk. Zie kwamm te gelieke aover de finish.
gelijk, lieke, 1. quitte. Wie bint nog lange niet lieke, ik heb nog van ’m te vordern. 2. gelijk, egaal. Dât âkkertien lig mooi lieke. De schaole lieke maekn. 3. goed op tijd. Mien aloozie is lieke.
gelijkenis, geliekenisse, gelijkenis.
geloof, geleuve, geloof.
geloven, geleuvm, geloven.
gelte, gelte, jong wijfjesvarken.
geluid, geluud, geluid.
gemacht, gemach, mannelijk geslachtsdeel. ’k Schup oe veur oe gemach aj niet weggaot.
gemak, gemak, 1. rust. Hold oe gemak. 2. gemakkelijk. Met gemak haelt hie de heugte. 3. zoetjes aan. (tijd) ’t Wordt met gemak tied um ’t vee op stal te zettn.
gemeen, gemeender, gemener. Gemeender smeerlap zal der nog gebaorn muttn wordn.
gene, genne, gindse. An genne kante zit iej bèèter, ’t is hier wat tochteg.
gene kant, gennekante, over de IJssel.
genegen, genèègn, genegen.
generaal, ginneraol, generaal.
geneul, geneul, gezeur. Mut dat geneul van gistern weer beginn, gaot noe mâr es speuln jonge.
genezen, genèèzn, ik genèèze/genèèzn; iej genèès/genèèzn; hie genes/genèèzn; wie genèès/genèèzn; ik bin genèèzn, genezen.
genieten, genietn, genieten. Wat hew daor geneutn.
genoeg, genog, genoeg.
gent, gente, gent.
geraamte, geraemte, geraamte.
geraas, geraos, geraas.
gerecht, gerech, gerecht, rechtbank. Zie mossn naor Zwolle veur ’t gerech, veur te hârd jaegn op ’t dârp.
gerechtelijk, gerechtelek, gerechtelijk. Zie heb ’m gerechtelek ’t huus uut ezet.
gerei, gerei, gereedschap. Met ’t melkgerei op de kaore naor ’t land.
gerei, grei, stof voor kleding. Waor heb iej dât grei eköf.
geren, geern, schuin toelopen. Dât weichien geert ’n bettien, ’t is van achtern smaller as an de veurkante.
gerst, gârste, gerst.
gerstekorn, gârstekoorne, gerstekorrel.
gerucht, geruch, gerucht. ’t Geruch giet er, dât ’t kiend van ’m is.
geruis, geroes, geruis.
gerust, gerus, gerust. Ik bin nooit gerus as hie met de moter uut is.
geschiedenis, geschiedenisse, geschiedenis, gebeurtenis.
geschikt, geschik, geschikt. ’t Is ’n heel geschikte keerl, aj ’m stille zien gank laot gaon.
geschrift, geschrif, geschrift.
geselen, geiseln, geselen.
geslons, gesluns, afvalvlees. Zie haddn bie de bâkker gesluns an de deurknop ehangn.
gespelen, giespeln, hardlopen, draven. Ik zal de peerde aover ’t dârp laotn giespeln.
gestadig, gestaodeg, gestadig. De boer bouwt gestaodeg de âkker.
gestold, estöltn, gestold. Is ’t vet al estöltn?
geteut, geteut, geklets. Ik bin wegeloopn, dât geteut van al die vrouwluu is niet uut te holln.
getuig, getuug, paardetuig.
getuige, getuuge, getuige.
getuigen, getuugn, getuigen.
getuigenis, getuugenisse, getuigenis.
geul, geule, geul.
gevaar, gevaer, paard en wagen. Hie was met gevaer onderweg.
gevaar, gevaor, gevaar. As iej helleg wordt is ’t gevaor aover.
gevecht, gevech, gevecht.
gevel, gèèvel, gevel.
geven, geevm, ik geve / gave; iej geef / gaavm; hie gif / gaf, wie geef / gaavm; ik heb egeevm, geven.
gevoel, gevuul, gevoel. Ik heb gien gevuul meer in de vingers van de kolde.
gevoelen, gevuuln, gevoelen, van mening zijn. Volgs mien gevuuln kan ’t met ’m niet lange meer duurn.
gewaagd, gewaog, gewaagd. ’t Is gewaog um met z’on storm nog aover de Iesel te gaon.
gewaar, gewaer, gewaar. Hie is nooit gewaer ewörn, waor dât gesteuln goed ebleevm is.
gewaterd, gewèèterd, gewaterd (hout). Gewèèterd holt is duurzamer.
gewei, gewei, ingewanden van slachtvee, Ook klokhuus.
gewelf, gewulfte, gewelf.
gewicht, gewich, gewichien, gewicht. Vârkns baovm ’t gewich wilt ze in Londn niet hebbm.
gewiekst, gewieks, gewiekst. Hie is gewieks, hie löt ’m niet mâklek te pakkn nemm.
gewoel, gewuul, gewoel. Wie haddn muujte um uut ’t gewuul van ’t volk weg te komm.
gewurm, gewörm, gewurm. Dât gewörm um veuran te komm is toch belachlek.
gezicht, gezichte, gezicht. In ’n oognblik was hie uut ’t gezichte, gien mèènse zag ’m meer.
gezouten, gezoltn, gezouten. Goed gezoltn vleis bedârf niet.
giechelen, giecheln, giechelen. Die beide deernties heb altied wat te giecheln.
gieten, gietn, ik giete / geute, iej giet / geutn; hie göt / geut; wie giet / geutn; ik heb egeutn, gieten.
ginder, gender, ginds. De koene loop daor gender in de weie.
gist, giste, gist. Giste in de euliekrapm.
glaasje, glaesien, glaasje.
glad, glad, volstrekt. ’t Is glad verkeerd, daor kump niks van terechte.
glad, glad, slim. Zon gladjanes, hie is ze allemaole nog te glad ofewes.
gladmaker, gladmaeker, klompenmakersmes.
glazen, glaezn, glazen. ’t Glaezn worsheurntien, daormet bint kiender vaeke veur de gek eholln.
gleuf, gleuve, gleuf.
glijbaan, glierbaene, glijbaan.
glijden, gliern, glijden.
glimsmeer, glimsmeer, schoensmeer.
glip, glippe, snee. Hie hef ’n glippe aover de wange loopm.
gloeien, gluujn, gloeien.
gloeiend, gluujnd, gloeiend. Degluujnde Gaitnuumt ze de zunne.
gloeiendig, gluujndeg, gloeiend. Dan bin iej der gluujndeg bie, die gestreupte haeze kon oe wel is heugn.
gluipend, gloepns, ontzettend (positief). Wat is dât gloepns mooi.
gluiperd, gloeperd, gluupertien, gluiperd.
gluips, gloeps, onverwachts. Hie kan ’n ander zo gloeps betrekkn.
gluren, gluurn, gluren.
gluw, gliew, ongrijpbaar en onbetrouwbaar iemand.
godsdienst, godsdiens, godsdienst.
goedje, guuchien, goedje. ’t Bint wel aorege vârknties diej mee ebrach heb; niet groot, mar toch ’n aoreg guuchien.
gofferd, gofferd, lomperd. De gofferd ontzut d’r niet iene.
golf, golve, gölfien, golf.
golveren, golvern, wild loeien van een ‘bandeloze’ koe.
gonst, gons, gonst (kracht van de mest, die na de oogst in het land is overgebleven). Daor zit niet veule gons in dat stuk, ’t hef veul te weineg mâs ehad in de leste jaorn.
goochelen, goocheln, goochelen.
goor, goor, goor. De beddn, de gedienn, ’t zut er allemaole èèvm goor uut.
goorling, görries, vuile vent. ’n Onbetaemleke görries.
goot, geute, geutien, 1. goot. 2. houten waterleiding bij een molen. De geute kon ’t water haoste niet ofdraegn; geutien, gootje.
gootgat, geutngat, gat door de muur van de bijkeuken, waardoor schrobwater werd afgevoerd.
gordijn, gedientien, gordijntje.
gorgelen, görgeln, gorgelen.
goud, gold, goud.
graad, graod, graad.
graag, graeg, graag.
graat, graot, graat.
gracht, grâchte, gracht.
grammottig, grammietereg, nors. Hie zut der altied zo grammietereg uut.
granderig, grândereg, grommend, nors. Hie is altied zo grândereg, nooit krieg iej ’n goed waord van ’m.
gras, gres, gras.
graven, graavm, ik grave / graevm; iej graef / graavm; hie grâf / graavm; wie graeft / graevm; ik heb egraevm, graven.
gravin, gravinne, gravin.
greep, grepe, greep, mestvork (landbouwwerktuig).
grendel, gruntel, grendel.
grep, gruppe, 1.afvoer voor vuil water. 2. mestgroep in de koestal. 3. greppel in de wei.
greppen, gruppm, greppels in een weide maken.
griebel, griewel, rilling. De griewel giet mien aover de gruuwel.
grienderig, griendereg, 1. guur en vochtig. ’t Is griendereg weer, wie gaot de deure niet uut. 2. huilerig.
griezel, griezels, rillingen. De griezels loop mien aover de rugge.
griezelen, griezeln, griezelen. Iej griezelt der van, as hie an ’t verteln is.
grif, grif, vlot, gemakkelijk. Zo grif zal dât niet gaon, ’t zal nog muujte kossn.
grijpen, griepm, ik griepe/grepe; iej griep/greepm; hie grip/greep; wie griep/greepm; ik heb egreepm, grijpen.
grijs, gries, grijs.
grind, grinte, 1. grind. 2. grove meelsoort.
groeien, gruujn, groeien.
groeizaam, gruujzaam, groeizaam.
groen, gruun, 1. groen. 2. knolgroen voor de koeien. Ik bin ’n hele tied an ’t gruunplukkn ewes.
groenhals, gruunhals, iemand die gek is op rauwkost.
groenmaken, gruunmaekn, boog van dennegroen maken bij een bruiloft. De buurte hef eers gruun emâk en toen nât emak.
groente, gruunte, groente.
groentje, gruuntien, groentje.
groep, gruuppien, groepje.
groevebrood, groevmbrood, ronde broden voor het begrâfenismaol.
grom, gromm, grummechien, kleine vuiltjes in een drank. Daor drief gromm in de melk; die is zeker niet deur de zieje ewes. Daor drif ’n grummechien in de melk.
gromsneeuw, gromsnee, motsneeuw.
grondel, grunte, visje. Wie kenn in vrogger tied Gruntn Geert niet?
gronderig, grondereg, met een grondsmaak. Zo’n olde karper smâk altied grondereg.
groot, groot, (groot wèèn met), 1. bevriend zijn met. Hie is groot met miene zeune. 2. gereed. “De boerinne had de botter groot”, dât wordt ezeg, as de boerinne ’n stoot ekârnd hef en de botter op de melk drif.
grootmoeder, gropmoer, grootmoeder. Ik mage met Gropmoer mee.
groots, groots, hoogmoedig. Die vrouwe is altied al groots in de kop ewes.
grootte, greute, grootte. De greute hef hie wel, mâr ’t verstand is der niet naor.
grootvader, grovâe, opa, grootvader.
grote boon, grote boonn, tuinbonen.
gruilen, greuln, zich verheugen, leedvermaak hebben. Hie greult in ’n andermans vedriet, dât kuj van ’m verwachn.
gruis, gruus, gruis.
gruzelementen, gruuzelementn, gruzelementen.
gulp, gölpe, gulp, straal. Hie kreeg ’n grote gölpe water aover de rugge.
gulp, gulpe, gulp van de broek. Hie had de gulpe lös staon.
gust, gus, gust, niet drachtig. As ’n koe gus blif en in ’t volle gres blif loopm, dan wordt hie ongemârk vet.
haag, haechien, haagje.
haak, haok, haoke, 1. haak. ’t Is niet in de haok met die schuldbekentenise. 2. haak. De schipper goojn de haoke um de knop op ’t peultien en haeln ’t schip naor de wal.
haal, haol, heultien, ketting waaraan de ketel boven het vuur hangt; heultien, verkleinwoord van haol (ketting boven het vuur om de ketel te hangen). “’t Heultien ehangn, ’t beddechien espreid”, wordt ezeg van iene die kos en onderdak hef.
haan, haene, haentien, haan; haentien, haantje. Hie is altied haentien de veursten.
haar, haor, haar. Zien haor is helemaole gries.
haard, de neert, de kamer.
haarhamer, haerhaemer, hamer om de zeis mee te scherpen.
haarlemmerolie, ârmereulie, Haarlemmerolie.
haarspit, haerspit, puntig ijzer met een platte kop dat in de grond wordt gestoken, waarop bij het haern de zeis wordt gelegd.
haarstrik, haerstrik, langwerpige slijpsteen waarmee langs de zeis wordt gestreken. Meestal een lat van 1 cm dik en 4 cm breed met een lengte van 40 cm. De platte kant is bestreken met cement en zand. (Wordt ook kortweg strik genoemd).
haartje, heurtien, haartje.
haas, haeze, haas.
haast, haos, haast. Hoe meer haos, hoe minder spoed.
haast, haoste, haast, bijna. Hie had mure haoste erâk.
haberdoedas, abedoedas, klap met de vuist. Ik gaf ’m ’n abedoedas, dat hie teegn de grond sleug.
hagedis, èèverdasse, hagedis.
hagel, haegel, hagel.
hagelslag, haegelslag, hagelslag.
hak, hakke, hak, hiel.
hak, hakke, kleine schoffel voor het wieden van de aardappels en bieten.
haken, haokn, haken. Brein en haokn.
haken, heukn, 1. haken. Hie bleef heukn an ’n spieker. 2. er om spannen. ’t Wil der heukn um de centn binn te kriegn.
hakschoren, hakschoorn, moeilijkheden hebben. Hie hef heel wat te hakschoorn ehad um ’t töt ’n goed ende te brengn.
haksel, haksel, met de snijtrog fijn gesneden haver- of roggestro.
halfje, hâlfien, half brood of halve liter melk.
halfscheid, halfscheid, helft. Daor gunk meer as de halfscheid of.
hals, hals, 1. sukkel, hals. Wat bin iej toch ’n grote hals! 2. keel. De hals deu mien zeer.
halshout, halsholt, halshout (paardetuig).
hamer, haemer, hamer.
hamer, haemertien, hamertje.
handelswijze, hândelwieze, handelswijze.
handig, hândeg, 1. rap, handig. Hie is hândeg met alle wârk. 2. gemakkelijk. Hie kan hândeg honderd jaor wordn.
handschoen, hanse, handschoen.
hanenbalk, haenebalkn, hanebalken. In Heerde heur iej vrogger meer kattebalkn.
hangijzer, hangiezer, beugel om een ketel boven het vuur te hangen. (Ook haol).
hangschuur, hangschure, droogschuur voor de was.
Hank, Hank, naam van een buitendijkse kolk bij Veessen. Op de Veesser Hank wordt ’s winters schaesn eloopm.
hapschaar, hapscheere, babbelzieke vrouw. Zo’n hapschere van ’n wief van alles hef ze wat te zeggn.
hard, hârd, hard.
harden, hârdn, 1. harden. Iej muttn oe bèèter teegn de kolde hârdn. 2. uithouden, harden. Ik kon ’t niet langer hârdn deur die vervluukte klâtspreuties.
haren, haern, scherpen van de zeis. Haern daor muj oe veur waern, mâr striekn en wettn, dât kan oe gien boer belettn.
harig, heureg, huiverig. ’k Bin der heureg veur, dât ’t verkeerd met ’m zal ofloopm. Wie zult wel vors kriegn, ’t is zo heureg uut ’t Oostn.
haring, heerenk, haring.
hark, hârke, hark.
hars, hârs, hars.
hart, hârte, hart.
hartelijk, hârtelek, 1. hartig. ’t Èètn was aoreg hârtelek. 2. hartelijk. Iej wordt daor altijd hârtelek ontvangn.
hartstikke, hârdstikke, geheel en al. ’t Is hârdstikke donker, iej kunt gien hand veur de oogn zien.
haspelen, haspeln, tobben, prutsen. Wat gaoj der toch haspeln, ’t is net of iej der nog nooit eerder ewârk heb.
hassebassen, hâssebâsn, jachtig zijn, haasten. Gaot er toch niet hâssebâsn, ’t is nog vrog genog, wie kunt er nog mâklek komm.
hebben, hebbm, ik heb / had; iej heb / hadn; hie hef / had; wie heb / hadn; zie heb / hadn, hebben. Hej dat wel edaon? Hek ’t oe niet ezeg? Hew ’m eerder ezeen?
hebberig, hebbereg, inhalig. ’n Hebbereg kiend, alles wil ze hebbm.
heen, hen, heen. Ik zal der efmties hen gaon.
heen en weerom, henneweerume, heen en terug.
heendoen, hendoen, voor lief nemen, accepteren. Waor iej niks an kunt verandern, daor muj mee hendoen.
heeroom, heeroom, pastoor.
heester, heister, heester.
heet, heite, heet. De koffie is niet heite meer.
heg, hegge, heg. De wasse lag op de hegge te dreugn.
heggenschaar, heggeschere, heggeschaar.
heibezem, heidebessem, heidebezem.
heiboender, heideboender, heideborstel.
heide, heet, hiet, heide. Hiet heur iej minder dan heide.
heideplag, heetplagge, heidezode.
heil, heil, het goede. Hie is noe net altied teeng ’t heil in, hie wil ’t altied anders.
heimpje, iempien, krekel, vaak bij bakkersovens.
heisteren, heistern, drukte maken. Iej gaot der veuls te veule heistern met de kiender in de schoele.
heisterig, huistereg, winderig. ’t Weer is ’n bettien huistereg, störm kan ’t niet enuump wordn.
hek, hekke, hek.
hekel, hèèkel, hekel. Hèèkel an mekaere hebbm, daor slöt de klokke van.
hekelen, hâcheln, kibbelen. Uule heb altied wat te hâcheln met mekaere.
heksenmelk, heksenmelk, wolfsmelk.
hel, helle, hel.
helemaal, heemaol, helemaal.
hellig, helleg, woedend. Mâr die keerl die slöt ’r nog veule helleger op.
helpen, helpm, ik helpe / heulpe; iej help / heulpm; hie help / heulp; wie help / heulpm, helpen. Hie heulp mien. Ik heb ’m ehölpm.
hemd, hemp, hemd.
hemdrok, hemprok, borstrok.
hengst, hengs, hengst.
her, heer, heen. Wie gungn der heer um te helpm.
herberg, hârbârge, herberg.
herfst, hârs, hârfs, herfst. Zommer? ’t Liek noe al hârs.
herfstkalf, hârskalf, sukkel. Weet iej waj bint, ’n groot hârskalf.
hergaan, heergaon, rumoerig zijn. ’t Kan der slim heergaon in die femielie, ruzie en vechtn, de hele dag!
herkauwen, eerkauwm, herkauwen.
hermelijn, hârmpien, hermelijn. ’t Hârmpien had in ’t kippmhok ezèètn.
hersenen, hârsns, hersenen.
hert, hârte, hert.
heugen, heugn, heugen, bijblijven. ’t Zal ’m nog lange heugn, dât hie die domme streek uutehaeld hef.
heup, hup, heupm, heup. Hie hef piene in ’t hup. Hie krig ’t op de heupm.
hevel, hèèvel, hevel.
hevig, hèèveg, hevig.
hibs, hipse, hiepsien, been met vlees van een varken; hiepsien, bovenstuk varkenspoot.
hiemen, iemm, hijgen. ’t Kiend mut zo iemm op ’t börsien.
hiep, hiepe, hiep, hakmes. Boonnstokn anschârpm met de hiepe.
hieten, hietn, uitdagen. Ik hiete ’t oe um ze der allemaole uut te jaagn.
hijgen, hâchn, hijgen. Wat hâch iej, heb iej zo hârd eloopm?
hild, hilde, hooizolder boven de koestal.
himphamp, impâmpien, woord waarmee kinderen voor de gek worden gehouden: ’t Is ’n impâmpien op ’n euliemeultien.
hinkelpoten, hinkepottn, hinkelen.
hinkepad spelen, hinkepad spölln, hinkelen.
hitsen, hissn, ophitsen. Onze GaitJan zal oe de hond wel is an hissn.
hitsig, hetseg, hitsig.
hitte, hette, hitte. Grote hette en grote kelte (koude) daor heb ik ’n hèèkel an.
hobbezak, zobbezak, slordig iemand.
hoeden, huun, hoeden. De nieje hârder heft ’t huun eleerd van zien vae. Verkleinvorm: huutien, hoedje.
hoenderdief, hoenderdief, kippendief.
hoenderen, hoendern, scharrelen. Wat gaoj der altied hoendern achter de vrouwluu.
hoesterig, hoestereg, verkouden. Hie is de leste tied nogal hoestereg.
hoeveel, hoeveule, hoeveel.
hof, hof, heuvm, moestuin; heuvm, hoven, moestuin. Gaot is met mien achter de heuvm, aj dörf.
hofstee, hofstee, hofstede.
hogen, heugn, verhogen (bij een veiling).
hoks, hokse, slordig iemand. Iej bint ’n grote hokse, alles heb iej èèm sloddereg an ’t lief zittn.
holletje, höllechien, holletje.
hond gooien, hond goojn, bij ’t spelen met knopen het laatst mogen gooien.
hondenbloem, hondebloeme, paardebloem.
honing, hunneg, honing.
hoofd, heuf, hoofd.
hoofdkaas, heufkeeze, hoofdkaas.
hoofdstel, heufstel, hoofdstel van een paard.
hoog, hoge, hoog. Hie sprunk bienao twee meter hoge.
hoogte, heugte, hoogte. Veur in de âkker lig ’n heugte; heugte kriegn, begrijpen. Van zien verhaal was ik niet op de heugte.
hooi, heuj, hooi. ’t Heuj uut ’t Gulbroek is goed, mâr ’t heuj van de Veesserweerd is bèèter.
hooien, heujn, hooien.
hooiopper, heujöpper, hooiopper.
hooivork, heujvörke, gavel.
hoop, haope, heupien, hoop.
hoorn, hoorne, hoorn. Hie bleus op de hoorne.
hoorntje, heurntien, eurntien, grote wesp, horentje (insect).
hoos, haoze, kous. ’t Is helemaole in de haoze ezak, daor is niks van ekomm.
hopje, höppien, hopje.
hor, hörrechien, horretje.
horen, heurn, 1. verwonderd zijn. Ik heurn der van op. 2. horen. Ik heurn de auto ankomm. 3. toebehoren. Die rommel heurn ok bie de ârfenisse.
horloge, alloozie, horloge.
hort, hörtien, poosje. Ik gao ’n hörtien naor bedde.
houden, holln, ik holle/heule; iej holdt/heuln; hie höldt/heult; wie holdt/heuln; ik heb eholn, houden.
houder, holder, houder.
hout, holt, holtn, hout; holtn, houten (znw). Die dwärsholtn bint verrot.
houten, höltn, 1. houten (bijv. nw.). Daor stund ’n höltn gebouwchien. 2. houterig, onbeholpen. ’t Is zo’n höltn keerl, as iej ’m ziet loopm, muj lachn.
hozen, heuzn, hozen. ’t Waeter aover de muure hen heuzn.
hui, hui, water op karnemelk.
huid, hoed, huid, lichaam. Ik bin al ’n paer daegn slech in de hoed.
huis, huus, huis.
huishen, huushenne, iemand die veel thuis zit. Hie is ’n echte huushenne.
huishouding, huushollege, huishouding.
huisje, huusie, de W.C. die vroeger op enige meters afstand van het woonhuis stond. Al hoef ze niet nao buutn, toch heur ie ’t nog wel: “Ik gao naor ’t huusien.”
huiverig, hubbereg, rillerig.
huiverig, huuvereg, 1. huiverig, op bedacht zijn. Ik bin d’r huuvereg veur um daor te loopm. 2. huiverig, koud hebben. Ik bin huuvereg met dit rot weer.
huizen, huuzn, huizen. Met de schoonmaek huuze wie hier mâr zo lange in de keukn.
hulp, hulpe, hulp.
hulpzeel, hulpzeel, 1. extra trektouw of draagtouw bij een kruiwagen of handkar. 2. bretel.
hurken, hoeke, hiel. Op ’t hoeke zittn; betekend met de konte op de hakkn zittn. (hurken).
hurken, hörkn, hurken. Zulle wie daor is neer hörkn, an de kante van de weg?
husselen, husseln, schudden, op en neer gaan. ’t Kleine wiefien husseln achter ’m an op de stoomfietse.
hut, huttien, hutje.
huurjager, huurjaeger, stalhouder. In alle steedn en dârpm waern vrogger huurjaegers.
iep, iepm, olmen.
ietsje, ietsien, een klein beetje.
iezegrim, iezegrim, zwartgallig persoon, brompot.
ijker, ieker, ijker.
ijlgat, tielgat, gat in de bijenkorf waardoor de bijen uit- en invliegen.
ijs, ies, ijs.
ijselijk, ieselek, ijselijk. Zie gaf ’n ieseleke schreeuw of.
IJssel, Iessel, IJssel.
ijverig, ieverig, ijverig.
ijzel, giezel, rijp. De giezel zit an de boomm.
ijzel, iezel, ijzel.
ijzer, iezer, ijzer.
ijzertje, iezertien, ijzertje.
ijzig, iezeg, ijzig.
imme, imme, immechien, bijenkorf.
immenkogel, imskogel, bijenmasker.
immenstal, immstal, bijenstal.
immers, ummers, immers.
ingespannen, inespânn, voorzien zijn van. Iej bint met dat nieje pak goed inespânn, iej kunt er lange mee toe.
inhoudende maart, inholnde Meert, aanhoudend koude Maart. “’n Inholnde Meert is geld weerd,” wordt ezeg, as ’t lange vorsteg en kold blif.
inkt, ink, inkt.
inkuilen, inkoeln, inkuuln, inkuilen van mais, gras e.d.
inrakelen, inraekn, in het vuur rakelen. Ik mosse ’s aoms altied ’t vuur inraekn.
inschrijven, inschrievm, ondertrouwen. Eers um de pepiern tegange, ’n paer daegn laeter inschrievm en dan veertien daegn laeter trouwm.
inschuinen, inschuunn, tot iets aanzetten, iets gemeens influisteren. ’t Is gemeen um Jan dat in te schuunn.
interen, inteern, minder kapitaalkrachtig worden. In de leste vief jaor bin ’k aoreg ineteerd.
intijd, intied, ondertussen. Maek iej de boschopm vèèreg, dan gao ik intied op de mark kiekn.
intijds, intieds, op tijd. Ik zal oe intieds tiege doen (informeren).
jaap, jape, grote snee. Wat heb ie ’n grote jape in de hand.
jaar, jeurtien, jaartje.
jagen, jaegn, 1. jagen. (op jacht zijn). Ik heb al jaorn ejâg. 2. jagen. (weg jagen). Ik heb die luie knech weg ejâg.
jak, jâk, jak, jurk van de boerin. Vrogger draegn de boerin ’n jâk en rok.
jakkepoes, jakkepoes, slechte en onbetrouwbare vent.
jakkeren, jakkern, jakkeren. Hie hef dât peerd helemaole ofejakkerd.
jakkeren, sjakkern, hard lopen.
jammeren, jâmmern, jammeren. Ook: doorzeuren.
jammerhout, jâmmerhöltie, viool.
jandoedel, jandoedel, jenever.
janken, sjankn, dwingerig huilen. Gaot er toch niet sjankn deerne, dat gelip begint te verveeln.
jarig, jaoreg, jarig. Op welke daotem is hie jaoreg?
jasje, jâssien, jasje.
jeugd, jeug, jeugd.
jeuken, jökkn, jeuken.
jicht, jich, jicht.
jij, iej, ie, ieje, jij (1e naamval pers. voornwd.). Hoeveule heb iej ewunn bie ’t leste spul? ’t Kan bes wèèn, dâj (dât iej) geliek heb.
Jodenkermis, joodnkârmse, lawaai, herrie. ’t Liek daor wel ’n joodnkârmse.
jongen, jonge, jongchien, jongen, jongetje.
Jood, Jeutien, Joodje.
joop, jeupien, rood vruchtje van de doornhaag.
juchteren, joechtern, draven, achter iets aanlopen. Die deerne kan dât joechtern met de vente mâr niet laot’n.
juffer, juffer, lange houten steigerpaal.
juist, juus, juist. Juus mienjonge, dât heb iej goed ezeg.
juistement, juustement, juist.
jullie, ieluu, jullie (1e naamval pers. voornwd.).
jullie, oeluu, jullie (4e naamval pers. voornwd.). Ik heb oeluu wel ezeen!
jullie, oeluu, jullie (bezit. voornwd.). Is dat oeluu hond?
jurk, jörk, jörkien, jurk.
jus, sju, jus, saus.
juttemis, juttemutsn, sint Juttemis. Met sunt Juttemutsn as de kalver op ’t ies dans.
kaan, keuchies, kaantjes. ’n Snee brood met keuchies, daor bink gek op!
kaars, keerse, kaars.
kaart, kaerte, kaart.
kaas, keeze, kaas.
kabinet, kammenet, kabinet. In ’t kammenet bârg de boerinne ’t linngoed en de sieraodn.
kafmolen, kafmeule, kafmolen.
kak, kâk, opschepperij. Hie hef heel wat kâk op zien lief.
kakelen, kaekeln, kakelen. Die vrouwluu heb der wat ofekaekeld.
kakstoel, kâkstoel, kinderstoel.
kalender, kelender, kalender.
kalf Mozes, kalf Mozes, iemand die een beetje onnozel is.
kalkoen, kalkoenne, kalkoen.
kameel, kemeel, kameel.
kamferspiritus, kamperspierties, kamferspiritus.
kamille, kemille, kamille.
kammen, kemm, kammen met een luizenkam.
kamp, kamp, stuk bouwland. ’t Huus heet Soerel en de kamp bouwland der kort bie heet de Soerelse kamp.
kan, kanne, kan. ’n Grote kanne met koffie stiet op de taofel.
kaneel, keneel, kaneel.
kanis, kaenes, iets van grote afmetingen. ’t Is ’n hele kaenes (hond).
kanon, kenon, kanon.
kant, kant, net en flink. ’t Is ’n kant wief.
kantelen, kânteln, kantelen.
kap, kappe, 1. kap, dak. 2. kap, hoofddeksel. ’s Mârgns löp de boerinne met de zwârte kappe, maar laeter en veural as ze uutgiet dan kump de knipmutse op.
kapel, kepelle, kapel (vlinder). Sommegn praot van kepelle, andern van spânnevogel.
kapitaal, kaptaol, kapitaal.
kapot, kepot, kapot.
kapucijner, kapsiender, kapucijner.
kar, kaore, keurtien, kar.
karn, kârne, karnton.
karnemelk, kârnemelk, karnemelk.
karnemelknat, kârnemelsnat, soort jus met kârnemelk en maizena en spekjes.
karnemelkspap, kârnemelksepap, pap van kârnemelk en bloem.
kastenmakerswerk, kastnmaekerswârk, vakwerk, fijn werk.
kastentuig, kastntuug, zondagse pak. Voortgekomen uit “kistntuug”. Zondagse kleren werden in een kist bewaard. Later werd dit een kast.
katuil, katoele, uil.
kauw, kouwchie, kouwtje (Kraai-achtige vogel)
keel, kèèle, keel.
kei, keie, kei.
kelk, kelke, kelk.
keren, keern, vegen. Keert de neerd is an, de vloere lig vol törfmot.
kerk, kârke, kerk.
kermejouwen, kârmiauwm, hevig klagen.
kermen, kârmm, kermen.
kermis, kârmse, kermis.
kers, kâsse, kers.
kersenschieuw, kâssenschieuw, vogelverschrikker in kersenboom.
kerstavond, kâsaomd, kerstavond.
kerstpakket, kâspakket, kerstpakket.
kersttijd, kâstied, kersttijd.
kersvers, kâsvâs, kersvers.
kerven, kârvm, kerven.
ket, kidde, ked (klein soort paard).
ketel, kèètel, ketel.
Ketelkuil, Kèètelkoele, naam van een perceel grond in Veessen.
kets, kâts, in een keer, totaal. Hie sleug de planke kâts in tweejn.
ketsen, kitsn, 1. even het water aanraken. 2. ketsen, slaan. Gaot er niet altied kitsn op dat peerd.
ketskei, kitskeie, plat keitje dat men ketsend over het wateroppervlak kan gooien.
ketting, kettn, ketting.
kettingkast, kettnkaste, kettingkast.
keu, keu, kui, keunn, keuchien, varken. Drie mooie keunn laagn in ’t schot; kui, big, varken. “Mien snee brood an ’t kui” zee ’t jongchien.
Keulen, Keuln, Keulen.
keuren, keurn, keuren (werkw.).
keus, keuze, keus. ’t Was ’n lastege keuze veur ’m.
keutel, köttel, keutel.
Keuterhoek, Keuterhoek, weidegebied. De Keuterhoek lig tussen Mârle en Vörchn.
kieft, kiefte, kievit.
kiel, kiele, kiel (kledingstuk).
kiel, kiele, 1. kiel van schip. 2. wig (metaal of (hard)hout).
kiem, kientien, kiem op boon of aardappel.
kiemen, kienn, kiemen. Eerpels zonder kienn komp niet op.
kies, kiesien, kalfje. Der laagn drie kooie kiesies in ’t hok.
kies, koeze, 1. kies. Aover honderd jaor doet ons de koezn gien ien van alln meer zeer. 2. lomperd, sufferd. ’t Is ’n grote koeze.
kieskauwer, kieskauwer, kieskeurig bij het eten.
kiespijn, koespiene, kiespijn.
kietelen, kielln, kietelen.
kiezen, kiezn, ik kieze / keuze; iej kies / keuzn; hie kös / keus; wie kies / keuzn; ik heb ekeuzen, kiezen.
kift, kif, bekvechterij. Zal die kif noe es uut wèèn! Altied wat te bekkn!
kijk, kiek, (uut de kiek), perfekt. ’t Is daor uut de kiek in odder, er mankeert nârgns wat an.
kijkavond, kiekeuvmtien, sinterklaasavond.
kijken, kiekn, ik kieke/keeke; iej kiek/keekn; hie kik/keek; wie kiek/keekn; ik heb ekeekn, kijken.
kijven, kievm, kijven. Ieluu heb altied ekeevm. Zie kif met eur zuster.
kikker, kikkert, kikker.
kikkerslib, kikkerslibbe, kikkerdril.
kind, kiend, kientien, kind.
kip, kippe, kip.
kistentuig, kistntuug, zondagse kleren.
kistje, kissien, kistje.
klaar, klaor, klaar.
klaarlouter, klaorloeder, zuiver, uitsluitend. ’t Is klaorloeder vleis, wat er op mien bord lig, bot is der niet bie.
klabasteren, klabaetern, meelopen.
klabats, klabaets, uitroep van schrik of verbazing. Klabaets! Daor veult hie op de konte.
klad, kladde, 1. klad. Hie brenk der de kladde in. 2. hoeveelheid. ’n Kladde wârk. Hie had ’n kladde eerpels op de waegn liggn.
kladderig, kladdereg, nat, regenachtig. ’t Is alle daegn mâr kladdereg weer.
klamp, klamp, hoeveelheid, hoop. Daor zit nog ’n hele klamp heuj in de heujbârg; daor kan ’n aoreg steuchien van evoerd wordn.
klampen, klampm, 1. een klampsteen (op z’n kant) metselen. 2. leer onder de klompen slaan.
klamppin, klamppinn, houten pennetjes waarmee een stuk leer onder de klomp wordt geslagen.
klank, klanke, slechte naam. Wat ’n klank hef dât mèènse an de konte.
klaphout, klapholt, klaphout (gekloofd eikenhout bestemd voor duigen). Hie is zo maeger as ’n klapholt.
klare, klaore, klare, jenever.
klaver, klaover, klaver.
kleedwagen, kleedwaagn, huifkar.
kleermaker, kleermaeker, kleermaker.
kleineren, kleineern, kleineren. Ik laote mien niet kleineern deur die keerl.
kleisteren, kleistern, klepperen, draven. Ik wol de peerde aover’t dârp laotn kleistern, dât ’t ’n meraekel was.
klem, klem, sperwer.
klep, kleppe, klep.
kleppermansgerei, kleppermansgrei, slecht gereedschap.
klerage, kleeraezie, kledingstukken.
kletsen, klâtsn, 1. kletsen, vallen. Dât klâtsn van dat wief daor löp oe de kop van umme. 2. vallen. Dât jonk klâtsn an de grond.
kletspraatje, klâtspreuties, kletspraatjes.
kleuren, kleurn, kleuren.
klier, kliere, klier. Zo’n kliere van ’n vent.
klij, kliejn, boekweitdoppen.
klikspaan, klikspaone, klikspaan.
klimmen, klimm, ik klimme / klumme; iej klimp / klumm; hie klimp / klump; wie klimp / klumm. Ik bin der op eklumm, klimmen.
kling, klinke, kling. Aover de klinke jaegn.
klink, klinke, deurklink.
klis, klassn, klissen. Zie hank as klissn an menaere.
kloek, klokke, klokhen.
klok, klokke, klökkien, klok.
klokhuis, klokhuus, 1. klokhuis. ’n Klokhuus nuump ze ok wel kreuze. 2. hart en longen bij de slacht. 3. hart en longen van de mens. Zien biene wilt niet meer, mâr zien klokhuus is nog bes.
klompenhok, klompmhok, portaal aan de buitendeur van de woning. ’t Klompmhok heb ze laeter veur de toch an de deure ebouwd.
klont, klonte, kluntien, klont.
kloof, klove, kloof.
klos, klössien, klosje. ’t Is altied mâklek aj op reize ’n klössien gaorne en ’n naolde bie oe heb.
kloven, kleuvm, kloven. Hölties kleuvm.
kluft, klof, kluit, zwerm. ’n Klof biejn an ’n takke.
kluit, kloete, kluutien, 1. kluit. 2. groep mensen. De hele kloete zit achter slot; kluutien, kluitje. In ’n kluutien botter daor is nog gien mèènse in estik.
kluiven, kloevm, kluiven. Ik heb ekloef. Die hond mut de bottn mâr kloevm.
kluiven, knoevm, 1. kluiven. 2. zwaar werk doen. Daor is heel wat an te knoevm, ’t is ’n zwaor karwei.
klungel, klungel, slecht werktuig.
klungelolie, klungeleulie, jenever met stroop.
kluwen, kluuwchien, kluwentje.
kluzenaar, kluuzenaer, kluizenaar.
knaapje, knaepien, knaapje.
knagen, knaegn, knagen.
knar, knârre, knar, oude man of boom. Die olde knârre van ’n boom giet der uut.
knarsbot, knâsterbot, kraakbeen.
knarsetanden, knârsetandn, knarsetanden.
knarster, knâster, kraakbeen.
knaster, knâster, slechte levens- of genotmiddelen. Dât is andere tebak as knâster.
knecht, knech, knecht.
kneden, kneen, kneden. Deeg kneen met de voete mos verbeun wèèn.
knerpen, knârpm, knerpen.
kneukel, knökkel, kneukel. “Deur knökkel en bos gaon”, wil zeggn, ’n muujlek lèèvn hebbm.
kneuteren, knöttern, 1. verkreukelen. 2. op hardhandige wijze omarmen. Ik zal oe es knöttern, dat oe de bottn der zeer van doet.
knibbelen, knibbeln, kibbelen.
knie, knie, kniene, knienn, knie.
kniewaag, kniewaagn, knieholte.
kniezen, kniezn, kniezen. Hie hef ’m dood eknies.
knijpen, kniepm, ik kniepe / kneepe; iej kniep / kneepm; hie knip / kneep; wie kniep / kneepm; ik heb ekneepm, knijpen.
knijperd, knieperd, 1. gierigaard. 2. angstig zijn. In de knieperd zittn.
knijptang, knieptange, nijptang.
knip, knippe, knip, geldbeurs. ’n Knippe is ’n klein beugeltâssien dat deur de boerinne edraegn wordn.
knipmuts, knipmutse, witte muts van de boerin.
knipslag, knipslag, kuiltje in het wagenspoor, waardoor de wagen een schok krijgt.
knoeien, knoojn, 1. knoeien, slecht werk afleveren. 2. buitenechtelijk geslachtsverkeer hebben. Hie knoojn met de diensbode van zien breur.
knol, knolle, knöllechien, knol.
knollengroen, knolgruun, knollengroen (veevoeder).
knoop, knup, kneupien, 1. knoop. Doet ’n knup in de zaddoek, dan vegèèt iej ’t niet. Hie zit in de knup. 2. vloek. In iedere zinne hat hie wel ’n knup.
knopen, knuppm, knopen (werkw.). ’k Zal de zak dichte knuppm, anders löp mien ’t spul der uut.
knot, knotte, knot. ’n Knotte sjet.
knuchen, knuchn, aanhoudend kuchen.
knuffelen, knuffeln, knuffelen.
knuist, knoevm, knuisten. ’t Is een stârke keerl, hie hef wat in de knoevm!
knul, knullechien, knulletje.
koe, koe, koene, koe. Die ’n koppel koene op stal hef staon, die is goed of.
koek, koeke, koek.
koekje, kuukien, koekje.
koendert, koendert, sufferd.
koepokken, koepokkn, pokken.
koeren, koern, koeren.
koest, koest holln, stil houden. Iej mutn oe koest holln, de olde vrouwe kan gien drukte veeln.
koesteren, koestern, koesteren.
koets, koetse, koets. ’t Vedriet dât rit met koetse en peerd.
koken, kaokn, koken.
koker, keuker, koker.
kokhalzen, kokhalzn, kokhalzen. Dât walgelek gedoe, iej zoln der van kokhalzn.
kol, kolle, köllechien, witte vlek voor de kop van een paard of koe, kol.
kolen, kaoln, kolen.
kom, komme, kom, drinkbak.
kombof, kombof, klompenhok. Vast aan de keukendeur gebouwd.
komen, komm, ik komme/kwame; iej komp/kwamm; hie kump/kwam; wie komp/kwamm; ik bin ekomm, komen.
komst, koms, komst.
konijn, knienne, konijnen.
koning, konek, koning.
koninkrijk, konekriek, koninkrijk.
konkelpot, konkelpot, koffiepot.
kont, konte, kont. Hie zettn de konte teegn de tuun (omheining).
kooi, kouwe, kouwchien, kooi.
kookhok, kaokhok, houten kookschuurtje. In ’t kaokhok stund de fenuuspot veur ’t kaokn van de wasse en ’t vârknsvoer.
kooksel, keuksels, aanbaksel. Aangekoekt smeer.
kool, keultien, kooltje. Zo’n klein keultien is net genog veur tweeje.
koolduif, kooldoeve, houtduif.
kooltje, keultien, kooltje. Wil iej mien efmties ’n keultien in de staove doen?
kooplui, koopluu, kooplui.
koor, koortien, koortje. Dât koortien hef al heel wat priezn ehaeld.
koord, keurtien, koordje.
kop, kop, spreng, begin van een beek.
kopen, koopm, ik kope/köche; iej koop/köchn; hie köf/köch; wie koop/köch’n; ik heb eköf; ik heb eköch, kopen.
koper, keuper, koper (metaal).
kopje, köppien, kopje.
kopjeskast, köppieskaste, servieskast.
kopkeukelen, kopkuikeln, kopje duikelen.
koppel, köppeltien, groepje. Bie zien eerste vrouwe hatte al ’n mooi köppeltien kiender en bie dissn ok nog weer drieje.
kopzeerte, kopzeerte, Hoofdpijn
korf, korf, korf.
korn, koorne, koorns, korrel, korrels.
korst, körste, körsien, 1. korst. 2. harde laag. Daor zat zon harde körste in de grond, dat iej der met de schuppe niet deur konn komm; körsien, korstje. Hie had der ’n körsien ofekrab en toe is ’t gaon zweern.
kort, kort, haksel voor het paard.
kortademig, kortaomeg, kortademig.
korten, kortn, korten, minder uitbetalen. Zie wilt de gepensioneerdn kortn.
kortens, kortns, onlangs.
kortmaken, kortmaekn, geld wisselen. Kuj mien dat brieften van honderd ok kortmaekn?
kortponden, kortpondn, berekenen van onkosten bij verkoop. Bie ’t verkoopm van vdrkns wordt er epraot van kortpondn; ’t hele varkn wordt niet uutbetaeld, bv. ’n pond of vief zesse niet.
kost, kos, voeding, kost. Hie verdient de kos, mar loon krig hie niet.
kosten, kossn, kosten, onkosten. Dan loop de kossn baovm ’t gewin.
kosten, kossn, kosten (werkw.). Wat mut dat beesien kossn?
koster, koster, koster.
kosteren, köstern, licht werk verrichten. Wat dut hie noe, noe hie gien vas wârk meer hef? Och niet veule, zo’n bettien köstern in de hof.
kosthuis, koshuus, kosthuis.
kostvrouw, kosvrouwe, hospita.
kou, kolde, koude. Ik kan bèèter teegn de kolde as teegn de wârmte. De kolde in de hande is lasteg.
koud, kold, koud.
koudbeitel, kolbeitel, koudbeitel. (beitel voor het hakken van ijzer/steen).
kouderig, koldereg, huiverig.
koudslachter, koldslâchter, vilder.
koudveester, koldfiester, koukleum. Die jonge van ’m is ’n koldfiester.
kouhanden, kelthande, winterhanden.
kous, kouse, kous.
kozijn, kezien, kozijn.
kraag, kraege, kraag.
kraai, kraaje, kraai.
kraaien, krèèjn, kraaien.
kraam, kraom, 1.kraam, bevalling. Iej komp nog in de kraom van de zunneklipse. 2. kraam. Daor stond mar iene kraome op de karmse. 3. rommel, smeerboel. Daor was mie toch ’n kraome.
kraan, kraene, kraan.
kraanwaken, kraenewaekn, met veel onderbrekingen en onrustig slapen. Ik hebbe de hele nach liggn kraenewaekn, want mien vrouwe lag in de kraom.
krab, krabbe, schram.
krabben, krabbm, krabben.
kracht, krach, kracht, waarde. De krach is der uut. Hie kent de krach van ’t geld niet.
kraken, kraekn, kraken.
kralen, kralln, kralen.
kramer, kremer, kramer. Wat op is, köch gien kremer.
krang, krange, 1. verkeerd, niet passend. Aj krange aozn heb, wint dan mar. 2. niet welwillend, dwars. Altied dwars, altied krange, hie zal oe nooit geliek geevm. 3. tegengesteld, de verkeerde zijde. De krange kante was baovm. Iej heb de kousn krange anetrökkn.
krant, krante, krant.
krap, krappe, slot. (vaak houten draaislot maar ook gouden/zilveren klikslot op bijbels) Daor zat ’n goldn krappe an de biebel
krap, krappe, oliebol. Met oldejaorsaomd wordt d'r pufferties en euliekrappm ebakkn.
krasgat, krasgat, spleet in de vrouwenrok waarachter de rokzak hangt. ’t Krasgat was dichte enèèjd en toe kon ik niet bie de naodsak.
krenselen, kraenseln, begin van het kalven, bewegingen door de weeën.
krent, krinte, krente, 1. krent. 2. gierigaard, (ook “krente”).
krentenbol, krinteböllechien, krentebolletje. ’n Krinteböllechien nuume wie ok wel ’n krinteplâssien.
krentenplas, krinteplâssien, krentebolletje.
krenterig, krintereg, krenterig.
kreuk, kreuke, achterwerk.
krib, kribbe, krib. Wie kent de Kozakknkribbe in Veessn niet?
krib, kribbm, vlechtwerk in de sprengen.
kribbekat, kribbekatte, kattig meisje. Zon kribbekatte, zie hef met iederiene ruzie
kriek, krikke, kleine kers. ’n Klein keerltien nuump ze ok wel es ’n krikkien.
kriel, kriele, krielkip. Fig: klein mens.
krieuwelen, krieweln, kriebelen. Hol toch op met dat gekriewel in mien nekke, ’t begint mien te verveeln.
krijgen, kriegn, ik kriege / kreege; iej krieg / kreegn; hie krig / kreeg; wie krieg / kreegn. Ik heb ekreegn wat ik , 1. krijgen. 2. benadelen. Met die hândelwieze krieg iej oezelf ’t meeste.
krijt, kriet, krijt.
krimp, krimp, tekort. ’k Heb nog veurraod, daor is nog helemaole gien krimp.
kring, kringe, 1. kring. 2. kring. Daor was ’n krink um de zunne.
kroos, kreuze, klokhuis.
krop, kroppe, kröppien, 1. krop (sla), kropje. 2. krop (kip). De kropppe zat nog vol voer.
kroplap, kroplappe, kroplap, borstlap voor een vrouw.
kroppen, kroppm, volhouden. Zie konn ’t niet kroppm, ’t is heur niet geluk.
kruid, kruud, kruujn, kruid. Beernbörger kruujn bint goed veur de maege.
kruiderig, kruudereg, veel kruiden bevattend.
kruiderij, kruuderieje, kruiderij.
kruidhof, kruudhof, bloementuintje waarin vroeger ook kruiden werden verbouwd.
kruidig, kruujeg, keurig gekleed. ’n Kruujeg ventien, hie zut d’r netties uut.
kruidmoes, kruudmoes, gerecht van karnemelk met onder andere rozijnen, kervel of andere kruiden, worst, spek en stroop.
kruien, kruun, 1. kruien (werkwoord). Ik heb ekruud met de kruuwaagn. 2. kruien (werkwoord). ’t Ies is an ’t kruun. 3. beeldende uitdrukking voor iemand met geestelijke problemen. Hie is an ’t kruun met zien gedachn.
kruik, kruuke, kruukien, kruik, kruikje.
kruimel, krummel, kruimel.
kruimelen, krummeln, kruimelen, sukkelen.
kruipen, kroepm, ik kroepe / kreupe; iej kroep / kreupm; hie krop / kreup; wie kroep / kreupm; ik bin ekreupm, 1. kruipen. Kroepm heur iej in Heerde meer dan kruupm. 2. (aover de rugge kroepm), bedriegen. Jan, iej wilt mien aover de rugge kroepm, iej vraog veuls te veule veur de vis.
kruipen, kruupm, kruipen. ’t Liefste is ’m, dat iederiene veur ’m kruupm mut.
kruis, kruus, kruis.
kruisbes, kriesebèèzn, kruisbessen (ook “kruusbèèzn”).
kruit, kruut, kruit. ’t Kruut dreuge holln.
kruiwagen, kruuwaegn, kruuweagntien, kruiwagen, kruiwagentje.
kruk, krukke, 1.kruk van een deur. 2. kruk, prutser.
krukken, krukkeln, krökkeln, sukkelen. Hie begon aoreg te krukkeln, ’t was niet bes meer met ’m; Zie is al lange an ’t krökkeln, altied tussn deur en drumpel, niet zwaor ziek, mâr toch ok niet goed gezond.
krukkig, krukkeleg, sukkelend, ziekelijk.
krullen, krulln, spannen. ’t Begint te krulln, ik bin ârg beniejd, hoe ’t of zal loopm.
kuieren, kuiern, wandelen.
kuiken, kuukn, kuukntien, kuiken. ’t Is ’n groot kuukn, onneuzel, daor is ’t ende van weg.
kuil, koele, kuule, kuil. Zie heb mien vannach de eerpelkoele leug ehaeld.
kuilen, kuuln, rollen.
kuim, kuum, stil, niet fit. Hie was kuum, iej konn zien dat ’t lange niet goed met ’m was.
kuip, kuupe, kuip.
kuit, kuut, kuit (vis).
kuit, kuutn, kuiten. Wat hef dât stumpertien dunne kuuties. ’t Liek wel hölties.
kuiter, kuuterd, vrouwelijke vis. Is ’t ’n melkerd of kuuterd waj hebt metebrach?
kukelen, kuukeln, duikelen, buitelen. De kiender waern an ’t kopkuukeln.
kullen, kulln, beetnemen. Zie bint daor toch slim ekuld, noe heb ze ’n domienee met ’n bult.
kunnen, kunn, ik kan / kon; iej kunt / konn; hie kan / kon; wie kunt / konn, kunnen. Kuj dât niet laotn? Koj (kon iej) dât niet veurkomm? Kuw (kunne wie) der nog op tied ankomm? Ik heb ’t biljârtn vrogger goed ekund. Ieluu kunt ’t niet laotn.
kunst, kuns, kunsn, kunst; kunsn, kunsten, praktijken. Die kunsn van ’m die kenne wie al lange.
kunstmoeder, kunsmoeder, kunstmoeder voor kuikens. D.i. een kachel met een grote ronde metalen kap erboven.
kurk, körke, körkien, kurk.
kust, kus, kust.
kuur, kuure, kuur, dwaasheid. As hie die kuurn hef, bârg oe dan mâr op.
kwaad, kwaod, 1. kwaad. 2. slecht. ’t Is ’n kwaod geval, hie hef ’m zelf met zien brutaole mond in muujlekheedn ebrach.
kwaal, kwaole, kwaal. Hie hef ’n naere kwaole, de dokters weetn der ’t rechte ok niet van.
kwab, kwabbe, verdikking. Hie had zon kwabbe an de kante van de kop.
kwabaal, kwabaole, kwabaal.
kwak, kwak, hoeveelheid. ’n Hele kwak geld.
kwaken, kwaekn, kwaken.
kwakkelen, kwakkeln, kwakkelen. Goed bèèter is hie niet, mar hardziek is hie ok niet; ’t blif kwakkeln met ’m.
kwakkelwinter, kwakkelwienter, kwakkelwinter.
kwakken, kwakkn, kwaksn, 1. smijten. Hie kwakkn d’r de boel mâr neer, hoe ’t er neer kwamp, daor vrög hie niet naor. 2. vallen. Hie kwaksn op de konte.
kwalie, kwalie, lijzig persoon. Zon kwalie van ’n deerne, ’t praotn en doen, ’t giet allemaole èèvm drao.
kwalijk, kwaolek, kwalijk. Nemp mien niet kwaolek, dât ik zo laete komme.
kwalster, kwalster, grote slijmmassa.
kwalsteren, kwalstern, slijm uitspugen.
kwart, kwârt, kwart.
kwartier, ketier, kwartier.
kwartje, kwârtien, kwartje (munt van 25 cent gebruikt tot en met 31-12-2000).
kwast, kwas, kwast.
kwastelorum, kwastelorem, iemand die dwaze kunsten vertoont.
kwat, kwajr, fluim.
kweek, kwèèkn, kwekkn, kweekgras, onkruid.
kween, kwenne, onvruchtbare vrouw.
kwets, kwetse, pruim.
kwijl, kwieln, slijmmassa. Hie hef soms bloed an de kwieln.
kwijlen, kwieln, kwijlen.
kwijt, kwiet, kwijt.
kwispel, kwiespel, dun takje van een boom.
laag, laoge, leuchien, laag. Daor is ’n goeie laoge mos op ekomm. As die sneelaoge mâr is weg is.
laag, legge, laag koren op de dorsvloer. ’n Legge helpm dörsn.
laag, leege, laag. De wolkn dreevm leege. De bieste bint in de leege weie.
laars, leerze, laars.
laat, laete, laat.
laatst, les, laatst. Hie kwam les binn.
laatst, lestn, op ’t laatst. Nao dit alles möt ik op lestn nog zeggn dâj ’n smeerlap bint.
laatst, les, onlangs. Zie is les nog bie mie ewes.
laatsttijd, lesttied, de laatste tijd. Hie was lesttied zo stille, iej konn gien woord uut ’m kriegn.
labben, labbm, kletsen, roddelen.
ladder, ledder, leddertien, ladder.
lade, lae, laen, laechien, lade. De laen zaatn vol geld.
laden, laen, 1. laden (werkw.). Hie hef te veule op de kaore elaen. 2. laden (werkw.). voorzien van patronen. ’n Geweer laen
laken, laekn, laekntien, laken.
lamlul, lamlul, lammeling.
lammenadig, lammenadeg, niet fit, slap. ’k Bin zo lammenadeg, ’k wete niet wat mien scheelt; ik geleuve, dâk de kolde in de pokkel hebbe.
lammetje, lâmmechien, lammetje.
lamp, lampe, lamp.
landerig, lantereg, landerig, verveeld.
landheer, lanter, landheer.
lang, lank, lang. Hie is wel drie elle lank; langerder, langer.
langen, langn, geven, aanreiken. Lank mien de poke is an.
langs, langes, langs. Zuw is langes de Koerbârg loopm?
langwagen, lankwaagn, verlengde boerenwagen voor bomenvervoer.
lantaarn, lanteerne, lanteerntien, lantaarn.
lap, lappe, lap. An die lappe zit smeervet.
larie, laerie, nonsens, larie. ’t Is allemaole laerie wat iej laot heurn.
las, lasse, las, verbinding.
last, las, 1. last (gewicht, vracht) Die las is veul te zwaor veur dat waegntien. 2. last (gewicht = 30 mud). Van dât land haeln ze wel 10 last eerpels. 3. last van. Ik heb veule las van heufzeerte.
lat, latte, lat.
laten, laotn, ik laote / leute; iej laot / leutn; hie löt / leut; wie laot / leutn, laten. Ik heb de hond d’r uut elaotn. Ik heb ’t rookn ’n jaor lank elaotn. Laoj (laot iej) dat allemaole mâr zo toe? Laok (laot ik) oe niet in de vingers kriegn. Ik leute ’m gaon.
latigheid, laetegheid, laat. Hie is altied in de laetegheid met ’t wârk, waorumme begint hie niet vrogger?
leeg, leug, lèèg, leeg. Nao ’n fees wordt er wel es epraot van ’n optoch van leuge portemenees.
leepaal, leepaol, iemand die een ander in de weg staat. ’n Leepaol stiet lange.
leer, leer, ladder / trap.
leer, lere, leer, leer, religieuze opvattingen. ’n Domenie die de goeie lere niet verkondeg; onderricht. Bie wie bin iej in de leer ewes?
leest, lieste, leest.
leg, legge, cloaca (kip). De kippe hef de legge uut.
leggen, leggn, ik legge / lèè; iej lek / lèèn; hie leg / lèè; wie lek / lèèn, leggen. Wie lek de schere op taofel. Wie lèèn ’t tângchien in de lae. Ik heb ’t weg eleg.
lei, leichien, leitje.
leidsel, leizeel, leidsel.
lekkage, lekkaezie, lekkage.
lekker, lâkker, lekker.
lelie, lelie, weinig degelijke vrouw.
lelijk, lillek, lelijk, boos. Hie was lillek, umdât ’m de bloemm vernield waern.
lempe, lâmpe, lempe, slordig meisje. Zon lâmpe van ’n deerne, niks an kante en sloddereg op heur goed.
lepel, lèèpel, lèèpeltien, lepel.
lepkalf, lepkalf, kalf, dat met een fles wordt gevoed.
lepkeu, lepkeu, zwak varkentje, dat met de fles wordt gevoed.
leppen, leppm, met kleine teugen drinken. Wat gaot de kiender der toch leppm an de pompe.
leren, leern, leren. Ik zal oe leern. bie mien de appels weg te haeln.
lerenlap, leernlappe, zeemleer.
les, lesse, les, onderricht. Ik heb nog lesse van de olde meister ehad.
letten, lettn, letten, beletten. Wat let mien?
leven, lèèvm, lèèvmtien, leven, lawaai. ’n Lèèvm as ’n oordeel. ’t Lèèvm is kort, ’t huwelek is lange.
levendig, lebèndeg, in hoge mate. ’t Was lebèndeg slech weer op de reize.
lever, lèèver, lever. Hie hef ’t an de lèèver ekreegn.
leveren, lèèvern, leveren. Veur welke pries kun iej ze mien lèèvern?
lezen, lèèzn, ik lèèze / lèèzn (laze); iej lèès / lèèzn (laazn); hie les / lèèzn (las); wie lèès / lèèzn (laazn), lezen. Heb iej dat buukien elèèzn? Wie laazn altied disse krante.
licht, lich, licht. ’t Is mâr ’n lich kârrechien.
licht, lich, licht. Tussn lich en donker.
licht, luchte, lantaarn. Hie had de stalluchte bie zich.
licht, lichte, bretel.
lichten, lichn, luchn, 1. lichten, licht geven. Wil iej hier is lichn? 2. weerlichten, bliksemen / weerlichten. ’t Begint te lichn baovm Epe; luchn, lichten. Zak oe bieluchn, dan kun iej ’t bèèter zien.
lichtje, lichien, lichtje.
Lichtmis, Lichmisn, Maria Lichtmis. (2 februari) Lichmisn helder en klaor, gif ’n goed biejnjaor.
lichtvaardig, lichveerdeg, 1. lichtvaardig, weinig gewicht hebbend. ’n Lichveerdeg köffertien. 2. lichtvaardig, soepel. Wat kan dât meisie toch lichveerdig gimmestiekn. 3. lichtvaardig, weinig doordacht hebbend. Waog oe toch niet lichveerdeg op ’t ies.
lid, lid, deksel. Heb iej ’t lid op de panne edaon?
liefje, liefien, liefje.
liegen, liegn, liegen. Hie lög haoste altied. Zie leugn mien wat veur. Ik heb eleugn.
lier, liere, lier, takel.
lies, lieste, lies.
lieveheerszoentje, lievmheerszuuntien, lieveheersbeestje.
liggen, liggn, ik ligge / lage; iej lik / laagn; hie lig / lag; wie lik / laagn; ik heb elèègn, liggen. Ieluu lik mâr in de zunne, en ik mâr wârkn. Hoe stiller aj lik, hoe minder piene.
lijden, lien, ik lie / lee; iej liedt / leen; hie lidt / leed; wie liedt / leen, lijden. Hie lidt piene. Hie mos ’n boel lien. Zie hef ârg eleen.
lijf, lief, 1. lijf. 2. baarmoeder van de koe. De koe had ’t lief uut; daor mos de veearts an tepasse komm.
lijfje, liefien, lijfje, kledingstuk.
lijfzeerte, lieszeerte, buikpijn.
lijk, liek, lijk.
lijken, liekn, 1. lijken, gunstig lijken. Dât zol mien niet liekn, um elke aomd dat stuk weg te fietsn. 2. gelijken. Zol ik zoveule op mien moeder liekn? 3. egaliseren. ’t Âkkertien lig helemaole vol bultn, wie zult ’t liekn.
lijkstee, liekstèè, litteken.
lijm, liem, lijm.
lijmen, liemm, lijmen. Laot oe niet liemm.
lijmgarde, liemgârtien, lijmstokje om vogels te vangen.
lijn, liende, 1. lijn, touw. De wasse hank an de liende. 2. leidsel.
lijnzaad, lienzaod, lijnzaad.
lijpen, lippm, huilen, schreien.
lijst, lieste, liesien, lijst, lijstje.
lijster, liester, lijster.
likdoorn, liekdaorne, likdoorn.
likken, lekkn, lâkkn, likken. Laot oe nooit deur ’n hond lekkn.
lip, lippe, lip.
loeder, loeder, slecht iemand. Die loeder hef mien bedreugn.
lokbrood, lokkebrood, lokmiddel. Wieluu in Heerde praot van lokkebrood, azze wieluu ’n geval op ’t oge heb, dat iemand lâkker emâk mut wordn. Wat daor veur gebruuk wordt, nuume wie lokkebrood.
long, longe, long.
loodlapper, loodlapper, dunne knoop van weinig waarde. Laot ’m niet meedoen streekien goojn (kinderspel), hie hef niks as loodlappers.
loods, loze, loods.
loon, leuntien, loontje.
loops, leups, loops.
loopschuit, loopschuute, meisje dat veel uitgaat.
loos, loze, lege. Gooi die loze doppm mâr in ’t vuur.
lopen, loopm, ik lope / leupe; iej loop / leupm; hie löp / leup; wie loop / leupm, lopen. Wie loop niet hârd. Wie leupm naor huus. Ik heb eloopm.
loperij, looperieje, buikloop.
lor, lorre, lor, vod.
los, lös, 1. los. De hond leup lös. 2. open. Doet mien de deure is lös. 3. (lös weer), dooi (’s winters), onweersachtig (’s zomers). Ik gleuve, dat ’t weer lös zal blievm.
losjes, lössies, losjes. ’t Zit d’r mâr lössies an, ’t kan zo valln.
lossen, lössn, lossen, afladen. Zie muttn eers de vrach heuj nog lössn.
lozen, loozn, lozen, kwijt zien te raken. Zie iej kans um dat lastege jonk te loozn?
lucht, loch, lucht, hemel. Wat ’n loch! Daor zal wel rèègn uut komm.
lucht, luch, lucht, stank.
luchten, luchn, luchten. Wie zult de kaemer is luchn.
lui, luu, lui. Wat bint dât toch veur raere luu?
luiden, luun, luiden. Zie mossn tweemaol daes de klokke luun.
luik, luukien, luikje.
luis, luus, luis.
luisteren, luustern, 1. onzekere weersgesteldheid. ’t Weer stiet er zo te luustern. 2. luisteren. Luustern is muujleker as praotn.
luizen, luuzn, 1. van luizen ontdoen. 2. bij het kaartspel winnen. Wie zult oe is luuzn.
luizenbos, luuzebos, gemeen of slordig persoon.
lullerij, lulderieje, kletspraat.
lurken, lörkn, lurken.
lus, lusse, lus.
lust, lus, lust, genoegen. Zon schilderieje is ’n lus veur d’oogn.
lusten, lussn, lusten. ’n Goed glaesien wien zul iej zeker wel lussn.
luur, luure, luier.
maag, maege, maag. Oe maege is wel aoreg goed.
maagd, maechien, mèèkien, meisje. Zon aoreg mèèkien deut oons de deure lös.
maaien, mèèjn, meijn, maaien. Wie heb de rogge emeijd.
maal, maol, meultien, maaltijd.’n Meultien eerpels veur ’t middagmaol.
maal, maol, 1. maal (hoeveelste). De eerste maol luk oe dat nooit. 2. maal. (Hoeveelheid melk per melkbeurt) ’n Groot maol luk niet noe ’t bees nog jonk is.
maan, maone, meuntien, maan. De volle maone stiet ’s winters hoge en ’s zomers lege an de luch.
maand, maond, meuntien, maand. Nog ’n paer meunties en dan is ’t jaor al weer umme.
maandkerel, maondkeerl, ontvanger, die vroeger een keer per maand in Heerde zitting hield om de belasting te innen.
maar, mâr, maar, slechts. Hie hef mâr ’n paer cent aover eholn.
maart, meert, maart.
maarts, meerts, maarts.
maat, maot, meutien, maat, kameraad, collega, maatje. (Met genegenheid praten over jouw maat / collega). Op mien meutien kank blind vaern.
maat, maote, meutien, 1. maat. (Meet voorwerp) Maotn muttn op tied naor de ieker. 2. Maat, maatje. (afgesproken grootte of hoeveelheid) Hie is onder de maote. ’n Meutien brandewien.
macht, mach, macht.
made, maenn, maden. Maenn in ’t vleis.
maken, maekn, maken Zie maek oe niks, wèès mâr niet bange.
makkelijk, mâklek, gemakkelijk. Iej heb maklek praotn.
malen, maeln, malen.
maltentig, maltenteg, zeurderig. Die maltentegheid van die vent, daor word iej naer van.
manchester, mesister, manchester stof. ’n Mesisters buisien.
manen, maenn, 1. aanmanen (werkw.). Zie muttn ’m weer maenn tut betaeln. 2. tot snelheid aanmanen van een paard.
mangelwortel, mangelwortels, voederbieten.
mankement, mankement, gebrek. Hie hef mankement an de voet.
mannetje, mânnechien, mannetje.
manoeuvre, meneuvels, kuren, manieren. Zie met eur gekke meneuvels.
mans, mans, krachtig, trots Die is heel wat mans nao ’t kriegn van de ârfenisse.
Markluiden, Mârkluun, Markluiden. Markluun is ’n buurte in Heerde, die an de Èèvergunne lig.
markt, mârk, markt.
mars, mârse, mars. (Mand van de marskramer.) Hie hef aoreg wat in de mârse.
martelaar, mârtelaer, martelaar.
martelen, mârteln, 1. martelen. 2. tobben, prutsen. Wat hej toch te mârteln, um dat dink deur die deure te kriegn!
martelig, mârteleg, klagend. Mârteleg wordt ok iemand enuump, die met veule woordn zien beleefdheid wil teunn.
mast, mas, mast.
mat, matte, mat. Blief niet op de matte staon, komp d’r in!
matig, maoteg, matig.
matras, metrasse, matras.
medelijden, medeliejn, medelijden.
meegaand, meegaond, meegaand.
meel, mèèl, mael, meel.
meelspier, meelnspier, soort grashalm.
meelworm, mèèlwörm, meelworm.
meepenning, meepennek, meepenning, handgeld. De deerne hef de meepennek weerumme brach, zie giet anderweggns dienn.
meerderwegen, meerderweggns, op meer plaatsen. Hie hef meerderweggns prebeerd de mèènsn op te lichn.
meerkol, mârkaole, vlaamse gaai.
meester, meister, meester, dorpsonderwijzer.
meetokken, meetokkn, meelokken.
meeuw, meewe, meeuw.
meimulder, meimulder, meikever.
meizoentje, meizuuntien, madeliefje.
melig, mèèleg, melig. Beste eerpels, zie bint goed mèèleg.
melkavond, melkaomd, tijd om te melken. ’t Zal zo ongeveer melkaomd ewes wèèn, toe hie bie ons binn kwam.
melken, melkn, melken. Hie hef de koene al emölkn.
melker, melkerd, mannelijke vis. Is ’t ’n melkerd of kuuterd waj hebt metebrach?
melkrek, melkrikke, meikrek. ’t Melkrikke stiet op zied van ’t huus.
meneerskereltje, meneerskeerltie, tiptop gekleed persoon.
menens, meens, ernst, menens.
mengzaad, mankzaod, gemengd zaad.
menig, mânneg, menig. Mânneg iene zol teegn dat wârk opzien.
menigste, mânnegstn, de hoeveelste (datum). Welke mânnegstn hew vandaege?
mens, mèènse, mens.
mensenschuw, mèènsnschiew, mensenschuw.
merg, mörg, mârg, merg. Zon mörgpiepe is goed veur de soep.
merk, mârk, merk.
merken, mârkn, opmerken. Heb iej d’r niks van emârk?
merken, mârkn, merk aanbrengen, merken. Heb iej dât vaessien emârk?
merrie, mere, merrie.
mest, mas, mest.
mesthoop, mashoop, mestvaalt.
met, met, gehakt vlees voor de worst.
meten, mèètn, meten.
metselen, mâtseln, metselen.
metworst, metwos, metworst.
meug, meuge, meug, genoegen. Ieder zien meug zee de keerl en at viegn met stroop.
meun, meune, munne, meun (vissoort).
miegel, miechel, vervelende vent. Hie is ’n miechel van ’n kèèrl.
mier, mier, (an hebbm), er een hekel aan hebben. Ik heb d’r ’t mier an um altied veur ’m klaor te staon.
miers, miers, onaangenaam zoet.
mieter, mieter, scheldwoord. ’t Is ’n valse mieter van ’n keerl.
mij, mien, mij. Hie zal mien niet tepakkn nemm. Zie haddn ’t aover mien.
mijden, meijn, mijden. Wie heb ’m emeejn. Ik mieje die keerl.
mijn, mien, mijn. Dât is mien huus.
mijn, mienn, miende, de mijne. Dât bint de mienn en die andern bint van oe. De mienn en de miende, dât mâk gien verschil. Loop oe koene nog in de weie, de miende hek op stal ezet.
mijn, mienn, mijnen. Hie wark in de mienn.
mijnen, mienn, mijnen (veiling). Zie hebt die kavel emiend.
mijt, miete, mietien, mijt. De heujmiete is ofebrand. Zoj wel zeggn, dât d’r an dat mietien zeuvm voer heuj zittn?
mik, mik, brood van roggemeel.
milt, milde, milt. Hie hef ’t volgns de dokter an de milde.
min, minne, min (voedster).
min, min, heel ernstig ziek. Hie is heel ârg min.
min, minne, wijfjesduif.
min, minne, slecht persoon. ’t Is zon minne, die keerl.
miniseren, minnezeern, verminderen. Iej mossn dat kroegloopm mâr ’s ’n bettien minnezeern.
minnigheid, minnegeid, kleinigheid. ’t Is gien minnegeid, met de Koneginne epraot te hebbm.
mirakel, meraekel, buitengewoon. ’t Is meraekel zo hârd as dat peerd loopm kan.
mis, misse, slecht, verkeerd. ’t Is ’n misse boel daor, ’n glad vekeerd zaekien.
misdoen, misdoen, misdoen. Ik heb niks misdaon. Hie misdeud gien mèènse wat. Hie misdut oe niks.
misdragen, misdraegn, misdragen. Ik heb mien wel misdraegn. Ieluu misdraeg oe ârg. Zie misdraegn eur.
misdrijven, misdrievm, misdrijven. Dât hef hie misdreevm.
miszeggen, miszeggn, teveel zeggen Zie mos op tied thuus wèezn. Was daor zoveule an miszegd?
modden, moddn, aardappels rooien. In de tied van ’t eerpelsmoddn hebbe wie graeg mooi weer.
mode, moede, mode. Iej bint met die hoed achter de moede.
moe, muu, moe. Hie pas wel op dat hie niet muu wordt.
moed, moed, kracht. Hie hef d’r gien moed toe um dat zaekien ’s goed an te pakkn.
moeder, moer, moeder. Mien moer hef ’t mien egeevm.
moedervlek, moedervlekke, moedervlek. In Heerde en Veessn wordt ’t woord doodvlekke ok wel eheurd.
moei, meuje, tante. Hie gunk naor zien meuje.
moeilijk, muujlek, moeilijk.
moeite, muujte, moeite. Ik heb d’r veule muujte met ehad um dât dink op de goeie plaetse te kriegn.
moer, moor, 1. bijenkoningin. De moor begon te fluitn. 2. moederkonijn. ’n Moor met vief jongn.
moes, moes, boerenkool.
moeten, muttn, ik mut / mosse; iej muttn / mossn; hie mui / mos; wie muttn / mossn, moeten. Muj (mut iej) daorumme lachn? Mosse (mos hie) vrog weg? Ik heb ’t muttn laotn. Iej muttn weetn, dât de man nog nooit erook hef.
moetje, muttien, moetje, gedwongen huwelijk.
mof, moffe, mof.
mogen, meugn, ik mage / moche; iej meug / mochn; hie mag / moch; wie meug / mochn, mogen. Mak (mag ik) met oe met? Ik heb dat niet emeug. Maj (mag iej) dât wel?
moggelen, moggln, rondkruipen. Kleine kiender lik graeg in ’t zand te moggln.
mol, molle, möllechien, mol.
molen, meule, meulntien, molen. In Veessn en Waopmvelde praot ze niet van meule, mâr van mölle.
molenhoofd, meulnheuf, molenhoofd. ’t Mâtselwârk, dat mut dienn um ’t water op peil te holn dât de geute van ’t waeterrad inlöp, heet meulnheuf.
molenkar, meulnkaore, kar waarmee het gemalen koren naar de bakkers werd gebracht.
molenpaard, meulnpeerd, 1. molenpaard. 2. zwaar gebouwde vrouw. Zon meulnpeerd van ’n wief.
mond, muntien, mondje.
mondig, mundeg, mondig.
mop, möppien, koekje. ’t Möppiestrummeltien was leug.
morel, merelle, morel.
morgen, mârgn, morgen.
morgen, mârgntien, morgentje.
morrelen, mörzln, morrelen. Wie bint ’n stoot an ’t mörzln ewes um ’t slot lös te kriegn.
mot, mot, vuil op de vloer. Krieg stoffer en blik en veeg dat mot ’s op.
mot, motte, muttien, mot (insect), motje.
mot, motte, muttien, zeug (moedervarken), klein varken.
motregen, motrèègn, motregen.
mouw, mouwe, mouw.
mud, mudde, muttien, mud. De eerappels kos 8 euro de mudde.
muf, muf, door vocht bedorven. De rogge is ’n bettien muf ewordn.
muffen, muffm, stinken. Jonge, iej muf aoreg, hej d’r iene laotn gaon?
mug, mugge, mug.
muil, muuln, muilen (schoenen).
muilband, moelband, muilkorf.
muis, muus, moes, muusien, muis.
muizen, moezn, muuzn, muizen vangen. ’n Mooie katte, mâr muuzn, ho mâr.
muizen, muizn, knoeien met eten. Och kiend wat gaoj d’r toch muizn met die eerpels.
muizen, muuzn, mest in de voor leggen. Bie ’t spittn mos ik altied muuzn.
mulder, mulder, molenaar.
munt, muntien, muntje.
mus, musse, mus.
muur, muure, muurtien, muur.
muziek, meziek, muziek.
na, nao, na. De wienter nao niejaor die duurt altied lange. Mien kiender bint mien allemaole èèvm nao. Iej muttn mien niet te nao komm.
naad, naod, naad.
naadje, neuchien, naadje. Hie mut altied ’t neuchien van de kouse weetn.
naadzak, naodsak, rokzak waarin de boerin haar spullen bergt. Zie hef altied de knippe in de naodsak.
naaf, nave, naaf.
naaien, nèèjn, 1. naaien. 2. beduvelen, belazeren. Ie heb mie enèèjd met dât kröppele peerd.
naaister, nèèjster, naaister.
naald, naolde, naald.
naam, naeme, naam. Mien naeme heb ze veranderd.
naar, naer, naar, akelig. Zeurt mien niet langer an de kop, ik worde der naer van.
naar, naor, naar. Iej gaot veuls te laete naor bedde.
naast, naos, naast. Naos ons woont d’olde meister.
nacht, ’s nachns, ’s nachts. ’s Nachns gunk hie der altied op uut.
nacht, nach, nâchien, nacht. Nog twee nâchies slaopm en dan bink jaoreg.
nachtjak, nachjak, nachthemd.
nachtmaal, nachmaol, avondmaal in de kerk.
nacthmerrie, nachmere, nachtmerrie.
nader, naoder, nader. ’t Kump naoder, ’t kan wel is ’n slimme buuje wordn.
naderhand, naoderhand, naderhand. Naoderhand zal ’t ’m wel duudelek wordn, dât er heel wat anvaste zit.
nagel, nèègel, nagel.
nagelhout, nèègelholt, rookvlees.
najaar, naojaor, najaar.
nakend, naeknd, naakt.
nakend aarsje, naeknd eersien, sneeuwklokje.
nap, nâppien, napje.
nar, nârre, nar.
nasnede, naosnee, laatste gras van het seizoen.
nat, nat, jus. Zie ook: papnat en kârnemelksnat.
natijd, naotied, het late najaar. In de naotied kan de vors zoveule kwaod niet meer.
natje, nâttien, natje. Hie hef zien nâttien en dreuchien wel.
natuur, neture, natuur, aard. Daor zit ’n verkeerde neture in dat kiend.
navenant, naovenant, navenant
neb, nebbe, eendensnavel.
neef, nèève, neef
neefje, nèèfien, mugje.
neet, neetn, luizeneieren.
neetoor, neetoor, kwaadaardig ventje. Zon neetoor, iej kunt ’m niks vraogn of iej krieg ’n dwars antwoord.
negen, neegn, negen.
negenweker, neegnwèèkers, soort aardappels.
negotie, nagosie, negotie, handel.
nek, nekke, nek.
nemen, nemm, nemen. Hie nemp meer dan neudeg is. Hie namp ’n veerl pannekoeke. Zie heb veuls te veule enömm.
nergens, naerns, nârgns, nergens. Hie kan ’t naerns vienn; hie kan ’t nârgns uutholn.
nerig, neereg, naarstig. Hie is al ’n uur neereg beezeg ewes met ’t uutzuukn van die mande met beunties.
nest, nes, nessien, 1. nest. Vogelnessies uuthaeln, dât kuj die vente mâr niet ofleern. 2. nest, brutaal meisje. Zon nes, wat dörf ze niet teegn eur moer te zeggn!
neulen, neuln, zeuren. Gaot er niet neuln en zanekn, der is noe ienmaol niks an te doen.
neuren, nuurn, neuren, laatste stadium van het drachtig zijn van melkvee. ’n Nuurnde koe zal aover ’n paer wèèkn kalvm.
neus, neuze, neus.
neusteren, nostern, brommen, vitten. Gaot er niet altied nostern en fittn.
neusterig, nostereg, nors. ’t Is ’n nosterege keerl, iej kunt nooit wat goed bie ’m doen.
nicht, nichte, nicht.
nier, niere, nier. Met iene niere kuj lèèvm.
nieuw, niej, nieuw.
nieuw doen, nieje doen, nieuwsgierig maken, benieuwen. ’t Zal mien ’s nieje doen, of hie zal doen, wat hie belaof hef.
nieuwjaar, niejaor, nieuwjaar.
nieuwjaarschieten, niejaorschietn, nieuwjaarwensen bij buren en familie.
nieuwmelks, niemelk, pas gekalfd. Wanneer mut die koe niemelk woddn?
nieuwmodisch, niejmoeds, modern. Noe hef hie toch is ’n niejmoedse pette op.
nieuws, niejs, nieuws.
nieuws, niejs, (van niejs), opnieuw.
nieuws, niejsnt, (van niejsnt), van voren af aan. ’k Mudde van niejsnt beginn, umdât iej de boel 't onderstebaovm egooid heb.
nieuwtje, niejchien, nieuwtje. ’t Is gien niejchien meer; ’t niejchien is der schone of.
nijdig, niedeg, nijdig.
nijds, niets, 1. nijdig, kortaf. Dât is ’n niets keerltie. 2. heftig. ’t Begun onverwachs zo niets te rèègn.
nikkoppen, nikkoppm, knikken. ’n Vrendelek mense, zie nikkoppm ons toe, toe wie eur teegn kwamm.
niks, niks, niets.
nodig, neudeg, neug, 1. nodig. In oorlogstied kan ’n mèènse altied niet kriegn wat hie neudeg hef. Ik heb oe neudeg! (ironisch bedoeld). 2. noodzakelijk. Wie muttn veur de winter neudeg wat an ’t dak laotn doen. 3. nodig. ’k Mosse zo neug ’n kleine bosschop doen.
nodigen, neugn, nodigen. Hie löt ’m graeg neugn, hie lus toch zo graeg ’n borrel.
noemen, nuumm, noemen.
noest, noes, noest.
noffen, noffm, binnensmonds praten.
non, nonne, non.
noot, nötte, noot. Daor bint haezelnöttn, walnöttn en gewone nöttn.
nop, noppe, nop, pluk. Stop mâr ’n noppe gres in ’t gat. De kiender holdt oe de noppm van de kleere.
nu, noe, nu.
nuf, nuffe, nuf. ’t Is zon nuffien, aj ’t dink ziet loopm, dan hej al genog, en gien mèènse gedag zeggn.
nuver, nuuver, krap, netjes, er keurig uitziend. ’n Nuuver ventien, altied netties in de klère.
oer, oere, oer. Iezeroere in de sprengn nuume wie rodolm.
oerbeer, hoerbeer, mannetjesvarken dat een teeltbal ontnomen is.
ogenblik, oognblikien, ogenblikje. Wach ’n oognblikkien, ’k bin zo klaor.
olie, eulie, olie.
oliebol, euliebolln, oliebollen.
oliekrap, euliekrappe, oliebol. Met oldejaor wordt der veule euliekrappm ebakkn.
olijk, olek, zeer ernstig ziek. Ote is heel olek.
om, umme, om.
ombullen, ummebolln, 1. opnieuw tochtig worden van een koe. 2. laten ompraten. Laow ’t er noe bie laotn, ’k bin bange, dat ze anders nog weer ummebolt.
omdaal, umdaele, naar beneden. De kappe van de heujbârg was deur de störm umdaele ekomm.
omdoen, ummedoen, bedriegen. Jan, ie wilt ’t er mien ummedoen, iej vraog veuls te veule.
omhanden, umhandn, onder handen hebben. Heb iej nog wat umhandn noe iej de zaeke an de kante heb edaon?
ommezien, ummezien, ommezien. In ’n ummezien was hie der weer.
omsgelijk, umsliek, spoedig, meteen. Hie begon al umsliek te laotn mârkn, dât hie de baas was.
omslaan, ummeslaon, omslaan. In iene nach is ’t weer ummeslaegn; gistern vreur ’t nog meraekel hard en vandaege is ’t zâch weer.
omstaan, ummestaon, verhandeld worden, omzetten. In die zaeke giet heel wat ummestaon.
omtrekken, ummetrekkn, 1. het keren van kleding. 2. anders aankleden. 3. het omverhalen van een gebouw of resten daarvan.
omzien, ummezien, omzien in de tijd.
onbegonnen, onbegunn, onbegonnen, onuitvoerbaar. Dit is onbegunn wârk.
onbehouwen, onbeholln, onbehouwen, lomp
onbeleefd, onbelèèf, onbeleefd. Wat ’n onbelèèf jonk.
onbestorven, onbestörvm, onbestorven.
onbesuisd, onbesoes, onbesuisd. Wat giet die keerl toch onbesoes te wârk.
onbezonnen, onbezunn, onbezonnen.
onbezwaard, onbezwaord, onbezwaard.
onbocht, onboch, slechte waar (bocht).
onderduims, onderdoems, onderduims, stiekem. Zo onderdoems kan oe dât valse kreng ’n teek uuttrekkn.
onderhoud, onderhold, 1. onderhoud van een gebouw. 2. onderhoud, gesprek.
onderhouden, onderholln, onderhouden.
onderkomen, onderkomm, onderkomen, onderdak.
onderricht, onderrich, onderricht, onderwijs.
onderschrift, onderschrif, onderschrift.
ondervinden, ondervienn, ondervinden.
ondervragen, ondervraogn, ondervragen.
onderweg, onderweggens, onderweg. Hie hef mien onderweggens dât briefien egeevm.
onderwijl, onderwiel, ondertussen.
onderwijs, onderwies, onderwijs.
ondeugd, ondoch, ondeugend kind.
onecht, onech, onecht.
oneven, onèèvm, oneven.
ongel, ongel, vet.
ongelden, ongeldn, onkosten bij een verkoping.
ongelegen, ongelèègn, ongelegen. Waorumme kom iej altied op zon ongelèègn tied, ik mut der net op uut, komp mârgn mâr weer.
ongelijk, ongeliek, ongelijk. Iej heb ongeliek, ’t is niet waor waj zek.
ongelijmd, ongeliemp, ongelijmd.
ongemak, ongemak, luizen. Hie zat stief onder ’t ongemak.
ongenadig, ongenaodeg, ongenadig.
ongeneeslijk, ongenèèslek, ongeneeslijk.
ongenodigd, ongeneug, ongenodigd. Aj ongeneug komp, dan weet iej niet of iej welkom bint.
ongerijmd, ongeriemp, ongerijmd.
ongerust, ongerus, ongerust.
ongeschikt, ongeschik, ongeschikt.
ongestadig, ongestaodeg, ongestadig.
onklaar, onklaor, defekt. Met oe gepruts is ’t hele dink onklaor erâk.
onkruid, onkruud, onkruid.
onleesbaar, onlèèsbaer, onleesbaar.
onmogelijk, onmeugelek, onmogelijk.
onmondig, onmundeg, onmondig.
onnozel, onneuzel, onnozel.
onpartijdig, onpertiejdeg, onpartijdig.
onraad, onraod, 1. onraad. 2. onkosten. Vrogger mossn bie ’n gresverkopege de kopers ’t onraod betaeln.
onrecht, onrech, onrecht.
onrust, onrus, onrust. Old van daegn en zat van onrus.
ontdaan, ontdaon, ontdaan.
ontevreden, ontevrèèn, ontevreden.
ontlaten, ontlaotn, lichte dooi. ’t Is ontlaotn, vriezn dut ’t niet meer, mâr deuj is ’t ok niet helemaole.
ontmaken, ontmaekn, onterven. Hie hef zien hele femielie ontmâk, de kârke hef al zien geld ekreegn.
ontruimen, ontruumm, ontruimen.
ontucht, ontuch, ontucht.
ontwijken, ontwiekn, ontwijken.
onweersbui, onweersbuuje, onweersbui.
onwijs, onwies, onwijs.
onzalig, unzeleg, vuil. Wat stiet dât toch unzeleg, um mâr zo op de grond te spiejn.
onzichtbaar, onzichbaer, onzichtbaar.
oog, oge, euchien, oog.
oogst, oogs, oogst.
oogstkuiken, ooskuukns, laat in de oogsttijd geboren kuikens.
ooi, euje, ooi.
ooievaar, eilèèver, heilèèver, ooievaar.
ook, ok, ook. Giet de vrouwe ok mee?
oom, ome, eumpien, oom.
oor, eurtien, oortje.
oost, oos, oost, Oost-Indië.
oostganger, oosganger, oostganger, koloniaal.
ootje, ote, oude vrouw, moeder. Mien olde ote is nog aoreg kras.
opbrengen, opbrengn, 1. opvoeden, grootbrengen. Ik heb die beide jonges opebrach zonder ze ooit ’n klap te geevm. 2. opbrengen. Hie is naor ’t plietsiebero opebrach.
opdoen, opdoen, oplopen. Waor hej die naere ziekte opedaon?
openbaar, oopmbaor, openbaar.
ophalen, ophaeln, ophalen, afhalen. Ik zal oe mârgn komm ophaeln.
ophouden, opholln, ophouden.
opnemen, opnemm, opnemen.
opneuker, opneuker, opstopper. Ik gaf ’m ’n opneuker, dat hie op de grond veult.
oppassen, oppassn, controleren, oppassen. De plietsies bint an ’t oppassn of der zonder lich efietst wordt.
opper, opper, hooiopper.
opperen, uppern, het werk van een opperman doen. Zo lange aj uppert, bin iej vriej van ’t mâsseln.
opperman, upperman, opperman.
oprecht, oprech, oprecht.
opredderen, opreddern, opruimen. Wie zult die kaste ’n bettien opreddern.
opspringen, opspringn, opspringen. Toe bint ze opesprung’n en drek an ’t wârk egaon um ’t heuj nog veur de aomd an oppers te kriegn.
opstuiven, opstoevm, opstuiven. Dât mânnechien begint um ’t minste op te stoevm.
optater, petaeter, klap (optater). Aj deur gaot kriej ’n petaeter.
optrekken, optrekkn, ’t vasthouden van de melk door een koe.
orde, odder, (in odder), in orde. Is hie niet goed in odder?
ordentelijk, ondentelek, ordentelijk.
organist, orgenis, organist.
os, osse, os.
oud, old, oud.
ouder, older, leeftijd. Hie is van mien older.
ouder, olders, ouders
ouderig, oldereg, ouwelijk. Hie begint der oldereg uut te zien.
oven, aomd, eumtien, oven. Iej kunt niet bakkn in ’n kolde aomd.
over, aover, over.
overdaad, aoverdaod, overdaad.
overdrijven, aoverdrievm, ik aoverdrieve / aoverdreve; iej aoverdrief / aoverdreevm; hie aoverdrif / aoverdreef; wie aoverdrie, overdrijven.
overdwars, aoverdwârs, in de breedte.
overeind, aoverende, overeind. Iej mosn mâr is aoverende komm, iej heb noe lange genog op bedde elèègn.
overhoop, aoverhoop, troep maken. Die vente haeln mien alles aoverhoop.
overjas, euverjasse, overjas.
overlangs, aoverlangs, in de lengte.
overleden, aoverleen, overleden.
overwicht, aoverwich, extraatje, toegift. Zon gierege knieperd, ’t kleinste aoverwichien zat der nog niet an bie ’m.
overzien, aoverzien, ik aoverzie / aoverzage; hie aoverzut / aoverzag; wie aoverziet / aoverzagn; ik heb ’t aoverzeen, overzien.
ozewoud, ozewold, onnozele jongen. Iei bint toch zon ozewold, zie kunt oe alles wiesmaekn.
paal, paol, peultien, paal.
paar, paer, paertien, paar; paertien, paartje, tweeling. ’t Is ’n paertien, mâr iej zoln niet zeggn, dât ze èèvm old bint; de jonge is veule groter as de deerne.
paard, peerd, peertien, paard.
paardenbengel, peerdebongel, zwaar voorwerp wat aan een paardenbeen werd gebonden, zodat men hem gemakkelijk kon pakken.
paars, paors, paars.
paasvuur, paosvuur, paasvuur.
pacht, pach, pacht.
pad, pâdde, pad (dier).
pad, paechien, paadje.
paddenschieter, pâddeschieter, ontsteking aan het ooglid.
paddenstoel, pâddestoel, paddestoel.
pakje, pâkkien, pakje.
pampelen, pâmpeln, kwakzalveren. Wat heb ik al epâmpeld, allerlei middelties hek al prebeerd.
pan, panne, pânnechien, pan.
panharing, panheerenk, panharing.
panijs, panies, bomijs.
panvis, panvis, overschot van de stokvismaaltijd, dat de volgende dag weer op tafel komt.
pap, pâppe, speen van een koe.
papenkul, papekuuln, denneappels, sparappels.
papier, pepier, papier.
papnat, papnat, soort jus met maizena en karnemelk, (streekgerecht).
paraplu, pârepluu, paraplu.
parentage, pârmetaosie, familie (Fr. parentage). Tut de pârmetaosie heurt de omes, tantes, nèèvm en nichn.
Parijs, Peries, Parijs.
partij, pârtie, sommige. An pârtie mensn weet iej nooit wâj der an heb.
partij, pârtieje, pertieje, partij (politiek).
pas, pas, (van pas) nodig hebben. Dât stukkie holt kwam mie van pas.
pas, pas, tijdvak, kort. Hie kump pas kiekn.
pas, passe, (te passe komm), een ongeluk hebben. Hie is daor lillek te passe ekomm, hie hef ’n bien ebreukn.
Pasen, Paosn, Pasen.
patat, petâtter, aardappel.
patrijs, petrieze, patrijs.
peer, pere, peertien, peer.
pees, peze, pees.
pek, pik, pek, iets wat kleeft.
pelgerst, pâllegâste, gort, gepelde gerst.
pels, pelse, pels.
pen, penne, pen.
penitentie, pienetensie, kwelling.
penning, pennek, penning.
pens, pânse, pens van de koe.
peper, pèèper, peper.
pepermunt, pèèpermunt, pepermunt.
pepernoot, pèèpernötte, pepernoot.
perceel, perseel, perseeltien, perceel.
pers, pârse, drukpers.
persen, pârsn, persen. Op de meule wordt ’t water uut ’n stapel pepier epârs.
persvoer, pâsvoer, kuilvoer (gras, mais enz.).
perzik, pirkse, perzik.
pest, pes, pest.
pet, pette, pet.
peterolie, petereulie, petroleum.
peuk, peuk, jongetje.
peuk, peukien, peukje.
peul, peultien, peultje.
peuteren, pöttern, peuteren.
piek, pieke, piek.
pieleend, pielânte, eend.
pieleman, pieleman, penis.
piemelen, piemeln, plassen.
pieper, pieper, aardappel.
pier, piere, regenworm, darmworm.
pierenverschrikker, piernverschrikker, borrel.
pierig, piereg, wormstekig, bleek, pips.
piet, pit, penis.
pietje, pieties, luizen. Iej mossn daor meraekel oppassn of iej zaatn zo onder de pieties.
piets, pietse, zware vracht. Hie hef oe toch ’n pietse op de kruuwaegn elaen!
pietsen, pietsn, slaan.
pietsje, pietsien, iets.
pij, pieje, pij. ‘De pieje vol vrèètn’, wil zeggn ‘zich goed zat èètn’.
pijl, piele, pijl.
pijl-en-boog, pielebaoge, pijl en boog.
pijn, piene, 1. pijn. 2. moeite. ’t Is de piene niet weerd, daor lig haoste niks meer.
pijnkeutel, pieneköttel, gierigaard.
pijp, pieppe, pijp.
pikken, pikkn, kleven, plakken. Dât goed pik mien an de vingers.
pikker, pikkertien, kleine bijl.
pikkerig, pikkereg, plakkerig, kleverig.
pikstrik, pikstrik, bezandde strijkstok om zich of zeis te scherpen.
pil, pille, pil.
pilo, pieloo, pilo, stof voor boerenkleding. In vroggerjaorn dreugn de boern ’n pielose of ’n mollevelse broek.
pin, pinne, pinnechien, pen, pin. Heb ie de pinne op ’t raem edaon?; pinnechien, pinnetje. Veur ’t klompm klampm hej ’n stuk leer neudeg en höltn pinnechies.
pingelen, pingeln, afdingen. Gaot er toch niet pingeln, um dat dink veur ’n paer centn minder te kriegn.
pinhout, pinholt, houtsoort. Ik bin ok niet van pinholt, dach iej dat mien de vrouwluu niks schèèln kunt?
pink, pinke, pink. (jongvee van een jaar). Ik wil oe pinke niet verachn, mâr hie hef gien vleis op de ribbm.
piot, pieoters, luizen.
pis, pisse, plas, urine.
pisgriet, Pisgrietn, Sint Margriet (begin van de hondsdagen).
pisgrietdag, pisgrietndaegn, bepaalde periode in de zomer met, in de regel, veel regen.
plaag, plaoge, plaag, kwaal. Hie hef ’n naere plaoge, de dokters kunt der niet achter komm.
plaat, plaete, plaat.
plaatijzer, plaetiezer, plaatijzer.
plaatje, plaetien, plaatje.
plaats, plaetse, plaats.
plag, plagge, plag.
plagen, plaogn, plagen.
plaggenhak, plaggnhakke, hakvormige schop waar vroeger de heideplaggen mee werden gehakt (naar je toe).
plakje, plâkkien, plakje, sneetje. ’n Ei met ’n plâkkien spek, dat is wel te gebruukn.
plan, plânnechien, plannetje. Hie had dât plânnechien al mooi veur mekaere, mâr wie waern ’m toch nog veur.
plank, planke, plank.
plankje kuilen, plânkien kuuln, kinderspel. Plânkien kuuln, dât deuw as kiender graeg.
plant, plante, plant.
plantage, plantaezie, plantage.
plein, pleintien, pleintje. Dât pleintien achter de kârke daor moche wie as kiender graeg speuln.
plekje, plekkien, plekje.
pleuris, pluures, pleuris.
plicht, plich, plicht.
pluim, pluum, pluim.
pluis, pluus, pluis. ’t Is der niet pluus, zie heurt ’s nachns zukke naere geluudn.
pluis, pluusien, pluisje.
pochel, pokkel, romp, lichaam. De kolde zit mien in de pokkel.
podde, podde, vervuilde of onaangename toestand. Hie zat helemaole in de podde. Hie et ’m in de podde.
podderig, poddereg, vervuild.
poedelen, poedeln, wassen, door ondiep water lopen.
poeder, poeier, poeder.
poederen, poeiern, poederen.
poeha, behei, lawaai, drukte. Maek toch niet zon behei um die paer centn.
poelepetaat, poelepetaetn, parelhoender.
poemel, poemel, 1. knoop van een soldatenjas. 2. drol in de broek. Dât jonk hef ’n beste poemel in de broek. 3. dik persoon.
poeperd, poeperd, achterste.
poeperij, poeperieje, buikloop.
poer, poern, poeren, fundatie van kolommen en pijlers van een brug.
poeren, poern, 1. peuren. 2. poeren, vissen met een nylonkous vol met pieren of pieren aan een lijn geregen.
poesten, poesn, zuchten, hijgen.
poester, poesterd, onhygiënisch persoon. ’t Is ’n poesterd, ik geleuve dât ze eur nooit goed was.
poesterig, poestereg, 1. onooglijk. 2. niet helemaal fit. Ik bin ’n paer daegn ’n bettien poestereg ewes, slech eslaopm, en ’t èètn smaekn mien niet.
poeter, poeter, grote keisteen.
poeterkast, poeterkaste, steenfabriek.
poets, poetse, poets, grap.
poffen, poffm, lenen, op afbetaling kopen. Poffm is uut den boze, tiejn muj op ’t geld wachn.
poffertje, puffertien, poffertje, oliebol. Daor wordt met oldejaor heel wat pufferties (euliekrappm) ebakkn.
pokken, pokkns, pokken. As in vrogger jaorn de kiender niet teegn de pokkns ineënt waern, dan mochn ze niet naor schoele.
pol, polle, pöllechien, pol, polletje. Strontpolln vrèèt de koene niet graeg.
pols, pulsien, 1. polsje. 2. polsmofje. Zie brein ’n paer pulsies veur ’t kleine deerntien.
polteren, pultern, over de rand spatten.
pomp, pompe, pumpien, pomp.
pon, ponne, punnechien, nachtpon; punnechien, ponnetje.
pond, puntien, pondje. Wat is ’n puntien botter in ’n grote huushollege?
ponder, ponder, 1. gewicht van een bepaald aantal ponden. Der stund ’n vieftegponder op de schaole. 2. gewicht van een klok.
ponderen, pondern, pundern, schatten van het gewicht.
pongel, pungel, zak. Hele pungels brood nemp ze mee naor de wasmeule.
pony, poenie, pony.
pook, poke, peukien, pook.
poort, poorte, peurtien, poort.
poosje, poosien, poosje. Wat biw hier toch mâr ’n klein poosien ewes.
poot, paote, tak van wilg of populier, die in de grond wordt gestoken en waaruit een boom groeit.
poot, peutien, pootje.
pop, poppe, puppien, pop; puppien, popje. ’t Is ’n teer puppien, ’t hef meraekel weineg bie te zettn.
populier, pâppel, peppel, populier.
porken, pörkn, rakelen, oppoken. Al dat pörkn in de kachel, daor maek iej ’t niet bèèter mee.
portlander, potlander, Portland Cement is Hoogovencement. ’n Potlander vloere is mâkkelek in de keukn.
portret, petret, portret.
post, pos, post (betrekking). Hie hef ’n lastege pos ehad.
post, pos, post. (posterijen). ’s Mârgns wordt de pos ebrach.
post, pos, pössien, paal van een afrastering. De possn langs de weie bint in de regel eikn possn.
posten, possn, posten (werkw.). Wanneer zol de brief epos ween?
pot, pöttien, potje. Dât pöttien hef al lange op ’t vuur estaon.
poten, paotn, poten (werkw.). Eerpels paotn achter de ploeg giet ’t gauwste. Met de ploeg wordt voorn langs aover de âkker emâk. De eerpelpaoters lek de eerpels in de vaore op bepaolde ofstand. Met de ploeg wordt er bouweerde op de eerpels egoojd.
poter, paoter, peuterties, pootaardappel; peuterties, kleine pootaardappelen. In dât jaor waern de eerpels toch meraekel slech, wat grootn mossn wèèn, dât waern mâr peuterties.
pots, potse, onaangenaam geval. ’t Is ’n mooie potse met die staekerieje.
potsig, potseg, leuk, grappig. Wat hef hie daor ’n potseg huutien op.
potsleef, potslief, sleef, pollepel.
pottenkast, pottnkaste, servieskast.
praam, praeme, praam. Hie hef al jaorn met de praeme naor ’t törfvèène ewes.
praam, praeme, houten raam waar de geslachte koe op ligt.
praat, praot, taal, gepraat. Wat ’n gekke praot heur iej daor toch.
praatje, preutien, praatje. Hie is um ’n preutien verlèègn.
pracht, prach, pracht.
prakkesatie, prakkezaosies, gedachten. Wat hebbe wie ’n prakkezaosies ehad.
prat, prat, verwaand.
praten, praotn, ik praote / praotn (preute), ie praot / praotn (preutn); hie pröt / praotn (preut); wie praot / prao, praten. Zie praot mien veuls te veule. Hie preut ’n hele tied met ons. Ik heb epraot.
pratten, prâttn, tobben, pruilen. Daor löp hie noe te prattn, umdât hie ’t verleurn hef.
predikbeurt, prèèkbeurte, preekbeurt.
preek, prèèke, preek. ’t Mut ezeg wordn, de prèèke is kort, mâr hie dut ’ok helemaole uut ’t heuf.
preken, prèèkn, preken (werkw.).
prent, prente, prent.
preuze, preuze, rommel. Die rotterege preuze hol ie mâr.
prijs, pries, prijs.
prijzen, priezn, ik prieze / preeze; hie pris / prees; zie pries/ preezn, prijzen. Wie heb’m daorumme epreezn.
proesten, proesn, niezen.
proeven, pruuvm, proeven.
prop, proppe, pröppien, prop.
provincie, previnsie, provincie.
pruik, pruuke, pruik.
pruilen, proeln, pruilen.
pruillip, proellippe, huilerig kind.
pruim, proemme, pruim (vrucht, tabak).
pruimen, proemm, pruumm, pruimen (werkw.). In Heerde praote wie meer van proemm dan van pruumm.
prut, prut, rommel, onsmakelijk iets.
prutsen, prutsn, prutsen. Gaot er toch niet langer prutsn an die klokke, iej maek ’m eerder slimmer as bèèter.
prutser, prutserd, prutser. Hie is altied ’n grote prutserd ewes.
pruttel, pruttel, rommel. Wat zit er toch ’n pruttel in de kaste.
psalmvers, psalmvârsien, psalmversje.
puikje, puikien, puikje. ’t Puikien van de mârk, daor gungn die keerls altied met striekn.
puin, puinn, kweekgras.
puist, poes, puusien, puist. Ik had ’n poes an de kop as ’n hoenderei. Scheert astoeblief ’n bettien umme dât puusien hen.
punt, punte, puntien, punt.
put, putte, put.
puthaak, puthaoke, puthaak. “Zie bint aover de puthaoke etrouwd” wordt ezeg aover ’t hokkn.
raad, raod, raad.
raadsel, raodsel, reutseltien, raadsel. Bie de wienteraomd mekaere reutselties opgeevm.
raaf, rave, raaf.
raak, raek, raak. Die slag was raek!
raakkolk, raekolk, vuurstee van de haard waarboven de pot of ketel hangt.
raam, raem, raempien, raam.
raap, raap, rape, 1. buik. Hie hef de rape eers goed vol evrèètn. 2. raap.
raapolie, raepeulie, raapolie.
raar, raer, raar. Mâr toe had hie toch raer ekeekn. Wat doej toch raer teegnswaordeg.
raat, raot, raat. Hunneg in de raot.
rachelen, raggeln, maken van raggelwerk (lattenplafond) voor gipsplaat of stucwerk.
rachelen, racheln, gappen. Altied mâr racheln en stèèln.
rad, raechien, raadje. Hie hef ’t aloozie uut mekaere enömm en toe hie ’t weer in mekaere ezet had, heult hie ’n raechien aover.
raden, raon, raden. Iej zult nooit raon, wie hier in huus ewes is.
rafel, reifels, rafels, draden aan de bonen. As de beunties niet goed ereifeld bint en iej krieg ieder keer reifels an de tande, dan wordt ’t èètn der deur bedörvm.
rafelen, reifeln, rafelen.
ragen, raegn, reikhalzen. De koe löt ’t heuj liggn, hie dut niks as raegn um bie de knolln te komm.
raken, raekn, raken.
rakker, rakkerd, 1. rakker; 2. romp, lichaam. Hie is slech in de rakkerd (beroerd).
ransel, rânsel, ransel.
rapklomp, rapklomp, klomp met een barst. Met de rapklomp loopm, (haastig de hulp van de vroedvrouw inroepen).
rappen, rappm, klepperen. Ik zal ’m jaegn, dat ’m de klauwm rap.
rapplement, rappelement, bestraffing. ’n Goed rappelement hef hie verdiend.
rat, rotte, rat.
ratel, raetel, ratel.
ratsen, râtsn, weggrijpen, gappen. De boel van de taofel râtsn as gien mense ’t zut.
rauw, raaw, rauw.
rauwelaar, raawleer, ondeugende jongen.
razen, raozn, razen.
razen, roozn, zingend rondlopen op een feest. Dan gunge wie naor zon aleriewegste grote dèèle en dan an ’t roozn.
recht, rech, recht.
rechtvaardig, rechveerdeg, rechtvaardig.
redelijk, redelek, redelijk.
redenaar, redenaer, redenaar.
ree, ree, gereed.
reekam, reikamme, haarkam. Ik zal oe ’t haor es uutreijen, iej ziet er uut as ’n bosduvel.
reep, repe, 1. reep. 2. touw waaraan het paard de wagen trekt.
reet, rete, reet, naad tussen planken.
regen, rèègn, regen. De rèègn was hoog neudeg.
regenbui, rèègnbuuje, regenbui.
regenen, rèègn, regenen. Kiek ’t is rèègn.
reis, reize, reisien, reis. Zo’n reisien langs de Rijn mut meraekel mooi wèèn.
rek, rikke, rek. Met de kippm naor ’t rikke; rikkns, afrastering.
rekel, rèkel, rekel. Daor waern drie rèkels en twee teefies in ’t nes.
rekenen, rèèkn, rekenen. Rèèkn hek altied goed ekund. Hie kan goed rèèkn.
rekening, rèèkn, rèèkns, 1. rekening, rekeningen. Rèèkns schrievm, dât dut hie meraekel bes.
rekken, rikkn, afrasteren.
rementen, rementn, rukken, rammen. Gaot er niet rementn an de deure.
reppel, reppel, stalpaal waaraan de koe vaststaat. De stalreppel was kepot.
reppelen, reppeln, 1. klauteren, vernielen. De lummels heb mien de hele heujmiete verreppeld. 2. springen van een tochtige koe op een andere.
resolveren, rizzeleveern, resolveren, besluiten.
reticule, redeküllechien, klein tasje met koordje.
rib, ribbe, rib.
ribbel, ribbeltien, kleine oneffenheid. ’n Roete met ribbelties der op.
ribbenrecht, ribberech, opgeruimd.
ribbenzakken, ribbezakkn, herhaald verzoeken. Hie zit mien altied te ribbezakkn um stokvârve.
richten, richn, richten. Ik hoeve mien toch niet naor oe te richn.
rietje, rietien, rietje. Kwas muj zoegn deur ’n rietien, dan smâek ze ’t lâkkerste.
rij, riege, riej, rij. As der ’n stuk of vieve achter mekaere loop, zek ze: “Zie loop in de riege”. n Riej elzn langs de bèèke’.
rijden, rien, riejn, ik rie / ree; iej riedt / reen; hie ridt / reed; wie riedt / reen, rijden. Hie ridt veuls te hârd. Ik heb hârd ereen. Wie reen naor huus; wie bint naor huus ereen.
rijder, riejer, rijder. In zien jonge jaorn is ’t altied ’n goeie riejer ewes.
rijf, rieve, rasp.
rijgen, riegn, rijgen.
rijk, riek, rijk (zelfst. naamw.).
rijk, rieke, rijk.
rijm, riem, rijm.
rijmen, riemm, rijmen. Riemm is nog lange gien dichn.
rijp, riepe, rijp.
rijpaard, riejpeerd, rijpaard.
rijpen, riepm, rijp worden. As de rogge begint te riepm, is der al ’n heel stuk van de zomer veurbie.
rijpen, riepm, rijpen, lichte nachtvorst. Riepm is vriezn, mâr vriezn is gien riepm.
rijs, riezn, rijshout.
rijst, ries, rijst.
rijstebrij, riestnbriej, rijstebrij.
rijzen, riezn, rijzen. ’t Beslag is ereezn. ’t Ris de panne uut.
rijzen, rijzn, verliezen, uitvallen. As de boekweite zo dreuge was, dan verspeuln iej zo veule zaod deur ’t rijzn.
rijzenbos, riezebos, takkenbos.
rijzenmijt, riezemiete, stapel takkenbossen.
ring, rink, ring.
robbelig, robbeleg, niet effen, ruw. Op robbeleg ies giet ’t schaesnsloopm niet zo goed as op glad ies.
rode biet, roobietn, kroten.
roebol, roebolle, onkruid in het gras. Gres waor roebolle in zit is veur de koene niet goed.
roede, roe, 1. roede. De roe kwam met ’t gedien naor beneedn. 2. are.
roef, roef, bovenzijde van een klomp.
roeftem, roeftm, snel. De jonge scheut roeftm achter de heujbârg.
roepen, roepm, roepen. Hie röp oe niet weer. Wie reupm ’m wel drie keer. Ik heb eroepm.
roeren, reurn, roeren.
roes, roeze, (in de roeze) niet apart, maar het geheel taxerend. Mien buurman verköf de vârkns altied in de roeze.
roest, roes, roest. ’t Is veur old roes verköf.
roesterig, roestereg, roestig; roesterege eerpels, aardappels met vuile vlekken.
roezen, roezn, een ruwe taxatie van het geheel. Low mâr roezn. Bie roezn kunt er gien twee tegelieke veurdeel hebbm.
roffel, ruffeltien, poosje, rukje. Wie zult nog ’n klein ruffeltien doen en dan scheie wuule der uut.
rogge, roggn, roggns, roggebrood van ongeveer tien pond. ’n Rondumme van ’n roggn met ’n laoge botter, daor heb iej ’n maoltied an.
roggestoet, roggnstoete, brood, bereid uit mengsel van tarwemeel en gezeefd roggemeel met toevoeging van rozijnen.
rok, rokkns, rokken. Ik mut uut de rokkns (naar de W.C.). Verkleinvorm rökkien, rokje.
roken, reukn, roken (tabak). Enkeln zek nog reukn, ’t meerndeel sprek van rookn.
rol, rolle, rullechien, rollade of rolpens. As der eslâch was, dan krege wie toch altied ’n rullechien en ’n metwörsien mee.
rollenpatroon, rollepetroon, iets dat niet bestaat en waarmee men de kinderen voor de gek houdt. Vraog de buurman is um de rollepetroon.
rommel, rummeltien, rommeltje. Hie pakkn zien rummeltien bie mekaere en gunk der van deur.
rondje, runtien, rondje. Die ’t wint mut ’n runtien geevm.
rondom, rondumme, rondom, hele snee brood.
rong, ronge, rong (metalen) staander aan de zijkant van een (aanhang)wagen.
roodolm, rodolm, ijzeroer in het water. ’n Rodolmbèèke deug niet veur ’n wasserieje, daor mut ’t wasgoed onder lien.
roof, raove, roof, korst. De raove muj op ’n zweer laotn zitn tut die der vanzelf of giet.
rooi, rooj, schatting, gissing. As iej wat op de rooj doet, dan heb iej kans, dat ’t verkeerd uut völt.
rooien, roojn, taxeren, schatten.
rooien, roen, onkruid plukken, wieden. Wie laagn te roen tussn de riejn eerpels.
roos, roze, roos (bloem).
roos, roze, gevatte kou.
rooster, reuster, rooster.
root, reute, stof waarvan was wordt gesmolten.
roppen, roppm, rukken, plukken, Hie hef mien alle struukn uut de tuun erop.
rossen, rotsn, rossen. Hen en weer rotsn.
rots, rotse, rots.
rouwig, rouweg, rouwig. ’k Bin der helemaole niet rouweg umme.
rozig, roozeg, koortsig door gevatte kou.
rozijn, rezienn, rozijnen.
rug, rugge, rug. Ik zal oe de rugge naozien (ik zal je een pak slaag geven).
ruien, ruun, ruien, in de rui zijn. Tiedns ’t ruun komp der gien eier.
ruif, roeve, ruif.
ruig, ruug, ruig.
ruigijzel, roewiezel, rijp.
ruiken, roekn, ruukn, ruiken. Hie rök der an. Wie reukn ’t helemaole niet. Ik heb ereukn. Aj verkolln bint, kuj niet goed roekn; Roekn heur iej in Heerde meer dan ruukn. Wie reukn helemaole niks.
ruim, ruum, ruim. Is oe de jâsse ruum genog?
ruimen, ruumm, ruimen (werkw.), de plantengroei uit een beek of sloot verwijderen.
ruin, roene, ruin.
ruïneren, rinneweern, ruineren.
ruit, roet, 1. onkruid. ’t Is ’n luie keerl, hie hef de eerpels slim in ’t roet zittn. 2. soort plant in de sloten en sprengenbeken. Bie de meeste sprengn bint walln waor de eigenaer, in vrogger jaorn de pepiermaeker, ’t roet uut de sprengn en bèèke op goojn konn.
ruit, roete, roetn, ruit, raam; roetn, ruiten (glas).
ruiten, roetns, ruiten (speelkaart).
ruiter, ruuter, 1. ruiter. 2. beweeglijk meisje.
ruk, rukkien, rukje. Met ’n klein rukkien kriej ’m der niet uut.
rups, roepe, rups.
rus, russn, biezen.
rust, ruste, rust. Nao ’n uur ruste gunk ’t wieder.
rustbed, rusbedde, rustbed.
rusten, russn, rusten.
ruw, roew, ruw. ’t is roew weer, wiend en rèègn, niet zo zuuneg.
ruwbuis, roewbuis, sloddervos.
ruwe ziel, raawe ziele, ruwe klant. As iej heurt, wat veur taal hie der uutslöt: ’t is anders gien kwaoje keerl, mâr ’n raawe ziele.
ruwharig, roewhaoreg, ruigharig. Der bint roewhaorege hondn.
ruwmuis, roewmoes, slordig iemand. ’t Is in een woord ’n grote roewmoes.
ruzie, ruuzie, ruzie.
saai, saoj, stof voor vrouwenrok. Vrogger zag iej wel ’n vrouwe met ’n saojn rok.
sabbelen, zabbeln, sabbelen. Zo’n afgezabbelde deerne wil gien iene hebbm.
sajet, sjet, sajet.
samen, saemm, samen.
scha, schae, schade.
schaal, schale, schaeltien, schaal, schotel.
schaal, schaole, scheultien, schaal, weegschaal. Veur ’t wèègn gebruuk de dokter ’n meraekel fien scheultien.
schaap, schaop, schaapje, schaap.
schaapherder, schaophârder, herder.
schaaps, schaops, benadeeld, sneu. Iej bint er schaops afekomm, iej heb noe niks meer.
schaapschop, schaopschuppe, schopje van de herder om een kluitje grond naar een schaap te gooien. Schaopschuppe is ’n smal schuppien met opstaonde randn en ’n lange stel.
schaapshond, schaopshond, herdershond.
schaapsschut, schaopsschot, schaapskooi.
schaar, schere, schaar; onderdeel van weegschaal.
schaar, schoorn, scherven. De grote schöttel lag in schoorn op de grond.
schaarde, schordn, verwilderde duiven.
schaats, schaesn, schaesns, schaats, schaatsen. Van mien iene schaese was ’t holt kepot. Zolle wie disse winter de schaesns nog onderkriegn?
schaatsen, schaesn, schaatsen (werkw.).
schaatsenlopen, schaesnsloopm, schaatsenrijden.
schabberig, schabbereg, slordig gekleed. Wat zag dât keerltien der schabbereg uut!
schabul, schabul, lomperd. Zo’n schabul as iej kunt ze nârgns veur gebruukn.
schabullen, schabuln, erf netjes maken door harken en vegen.
schacht, schach, schacht. De schachn van de leerzn waern mien te kort.
schaft, schof, schöffien, tijd, poosje. Zie bleevm der ’n hele schof. Hie is mâr ’n klein schöffien tuus ewes; schöffien, een poosje. Hie is mâr ’n klein schöffien tuus ewes.
schafttijd, schoftied, schafttijd.
schamen, schaemm, schamen.
schampen, schampm, uitschieten, wegglijden. Hie schampm mien van de doem.
scharenslijper, scheernslieper, scharenslijper.
schavuit, schavuut, schavuit.
schede, scheie, schede.
schedemes, scheimes, een mes in de schede.
schedezak, scheizak, zak in de broek, waarin de scheie met scheimes wordt gedragen.
scheef, schief, scheef.
scheel, schèèl, scheel.
scheel, schel, scheluw, niet vlak. De deure is schel.
scheen, schenne, scheen (been).
schei, scheie, scheiding in het haar.
scheiden, scheidn, scheiden. Bie ’t scheidn van de mârk leer ie de koopluu kenn.
scheidsvoor, scheidvoore, voor tussen twee akkers die als grens dient.
scheidswal, scheidwal, grasstrook als afscheiding tussen twee akkers.
schel, schelle, bel, schel.
schelen, schèèln, 1. schelen, verschillen. Zie schèèlt mekaere drie jaor. 2. schelen, geen interesse. ’t Schèèlt mien niks, wie ’t eerste kump.
schelharst, schelhaesien, vier of vijf varkensribben aan elkaar.
schelletje trekken, schellechien trekkn, belletje trekken. Schellechien trekkn, dat deuw vrogger graeg toe wie vente waern.
schelms doen, schelms doen, gemeen doen.
schenden, schenn, hie schendt; schund; hie hef eschunn, schenden.
schenderij, schenderieje, kwajongensstreken, baldadigheid. Die schenderieje, daor mos de pelietsie bèèter op lettn.
schenk, schinke, ham.
schenken, schenkn, schenken. Ik heb ’m de pach eschunkn.
schepel, schèpel, schepel, inhoudsmaat.
scheppen, scheppm, scheppen. Ik heb ’t water uut de bèèke eschep.
scheren, scheern, scheren. Ik heb mien escheurn. Hie scheur ’t schaop.
scherf, schârvm, scherven.
scherp, schârp, scherp.
scherp, schârp, scherp materiaal bij vee in de maag. Die koe hef schârp binn ekreegn.
scherpen, schârpm, scherpen (werkw).
scheuken, scheukn, ergens niet toe kunnen komen, tegenzin in iets hebben. Ik zit der teegn an te scheukn um naor huus te gaon.
scheut, scheutien, scheutje.
schier, schier, 1. netjes, mooi. Dât is ’n schiere keerl. De tuun lig d’r schier bie. 2. schraal. Onder schiere grond verstaot wieluu hoge, ârme zandgrond. 3. schier, vuil (eieren).
schieren, schiern, keuren van ei, door het tegen ’t licht te houden.
schieten, schietn, ik schiete / scheute; iej schiet / scheutn; hie schöt / scheut; wie schiet / scheutn, schieten. Zie heb helemaole niks escheutn.
schieuw, schiew, vogelverschrikker.
schijf, schieve, schijf.
schijn, schien, schijn. ’t Hef er alle schien van, dât de oorlog lange zal duurn.
schijndood, schiendood, schijndood.
schijnen, schienn, 1. schijnen, lichtgeven. De zunne schient lâkker. De zunne hef escheenn. 2. schijnen, mening hebben, verwachten. Dât schienn mien niet juus. Hie schient wel duuznden te bezittn en hie weet niet hoe of dât hie van de mârgn an de aomd kan komm.
schijten, schietn, schijten.
schijthak, schiethakkn, achterhielen van een koe.
schijtvenijn, schietveniet, ondeugend kind.
schikken, schikkn, 1. schikken, verlopen. Hoe giet ’t met de zieke? O, dat schik goed. 2. opschieten, vooruitkomen. Met zâchies fietsn schik iej nog twee maol zo hârd as met loopm.
schil, schelle, schil.
schilderij, schilderieje, schilderij.
schillen, schelln, schillen. Zak oe de appel ofschelln?
schim, schim, schaduw. Hie is bange veur zien eign schim.
schin, schin, roos in het haar. Iej heb aoreg schin in ’t haor.
schob, schobbm, botten (zelfst. naamw.). Ik haeln ’m de stok aover de schobbm.
schobben, schobbm, een koe wrijven om de jeuk te verdrijven. Wil iej de koe is schobbm, dan stiet hie bèèter stille met ’t melkn.
schobben, schömm, vegen van de schoorsteen.
schobberdebonk, schobbedebonk, klaplopen. Hie gunk op de schobbedebonk.
schoen, schoe, schoene, schoen.
schoenklomp, schoeklomp, schacht van een laars met houten klomp er onderaan bevestigd. Schoeklompm wordt veule gebruuk bie ’t wârkn in de sprengn en sprengnbèèkn.
schoer, schoer, onweersbui.
schoeren, schoern, onweer aankondigen. De luch begint te schoern.
schoeverig, schuvereg, rillerig van verkoudheid. Ik bin al ’n paer daegn ’n bettien schuvereg.
schoffel, schoffels, schoepen van een waterrad.
schoft, schof, schouder van os of koe.
schoft, schof, schoft. Zon schof van ’n keerl, schaemte zit er niet in.
schol, schol, ondiep. Schol bouwm (ondiep ploegen).
schons, schons, gemene en slechte vent.
schooien, schoojn, schooien, zeuren. Hie schoojt zien vaeder aldeur of hie mee mag.
school, schoele, school.
schoolmeester, schoelmeister, onderwijzer.
schoon, schone, schoon. Um de veertien daegn trek ik ’n schoon hemp an.
schoorrad, schoorrad, rad in de watermolen.
schoorsteen, schösstien, schoorstien, schoorsteen. Schösstien wordt meer gebruuk as schoorstien.
schop, schoepe, brede schop met iets opstaande randen.
schop, schup, schop, trap. Geef ’m ’n schup veur de konte as hie weer de baas wil speuln.
schop, schuppe, schuppien, schop, spade. ’n Âkker met de schuppe bewârkn.
schoppen, schuppm, schoppen. As hie ’t niet winn kan, begint hie te schuppm.
schoppen daghuurder, schuppm daghuurder, vroegere uitzendkracht in de landbouw. ’n Schuppm daghuurder deut ’t spitwârk bie de grote boern.
schopstoel, schupstoel, schopstoel. Hie zit daor op de schupstoel.
schor, schorre, schor.
schorsen, schorsn, schorsen.
schort, scholk, schölk, schort.
schot, schöttien, schotje.
schot, schot, hok, schaapskooi. Hie hef de vârkns in ’t schot edreevm.
schotel, schöttel, schötteltien, schotel. Al de schöttelties bint kepot, noe muw mâr uut de köppies drinkn.
schotsje, schutsien, drafje. Hie leup op ’n schutsien.
schouder, scholder, schouder.
schouw, scholde, veerpont.
schra, schrao, 1. schraal. ’t Is schrao weer. De grond is te schrao um weite te verbouwm. 2. net niet voldoende, krap. Schrao in de schere.
schraag, schraege, schraag.
schraatjammer, schraotjâmmer, magere vent.
schram, schram, mager jong varken.
schrank, schranke, (te schranke zettn), zich schrap zetten.
schrift, schrif, schrift.
schrijven, schrievm, ik schrieve / schreve; iej schrief / schreevm; hie schrif / schreef; wie schrief / schreevm, schrijven. Waorumme schreevm ieluu nooit? Ik heb ’m is eschreevm.
schrikken, schrikkn, schrikken. Diekes schruk niet gauw, mâr toe had hie toch raer ekeekn.
schrimpen, schremm, kaalbranden van verdord gras langs en in de sloten. Met Paosn gaot de kwaovente graeg an ’t schremm.
schrobbering, schrobberege, schrobbering. Hie hef wel ’n schrobberege verdiend veur die streek.
schroef, schroeve, schruufien, schroef.
schroeien, schruujn, schroeien.
schrot, schrot, kleine visjes.
schub, schubbe, schub.
schuddekoppen, schuddekoppm, het hoofd als teken van ontkenning heen en weer bewegen.
schudgaffel, schuddegavel, houten vork om het koren op de dorsvloer uit te schudden.
schuif, schoeve, schuif.
schuil, schuul, schuil. Hie hef ’m ’n hele tied schuul kunn holln.
schuilen, schuuln, schuilen. Ik heb daor eschuuld.
schuim, schoem, schuim. ’t Schoem stond ’t peerd onder de zèle.
schuimen, schuumm, scharrelen op rommelmarkten of erfhuizen.
schuimlepel, schoemlèèpel, schuumlèpel, schuimlepel.
schuimspaan, schoemspaone, schuumspaone, schuimspaan.
schuin, schuun, schuuns, schuin. Hier schuuns teegnaover woont mien zwaoger.
schuinen, schuunn, iemand tot iets kwaads aanzetten. Heb iej ’m dat in eschuund?
schuit, schuute, schuit.
schuiven, schoevm, schuuvm, ik schoeve / scheuve; iej schoef / scheuvm; hie schöf / scheuf; wie schoef / scheuvm; ik heb escheuv, 1. schuiven. Schoevm heur iej in Heerde meer dan schuuvm. 2. duwen. Wie scheuvm de fietse; Ik heb escheuvm. Schoevm heur iej meer dan schuuvm.
schuren, schoern, schuren. De kiender gaot met netties geschoerde klompm naor de schoele.
schurft, schörf, schurft.
schurk, schörk, schurk.
schuur, schuure, schuur.
schuw, schiew, schuw. Hie is helemaole mensnschiew ewordn.
seibel, siewel, bij het eten kieskeurig mens.
seuteren, zeukern, sudderen. Vlees of koffie laten doorkoken.
siepen, siepm, sijpelen.
siepoog, siepoge, tranend oog.
sigaar, segaere, siegaere, sigaar.
sik, sikke, 1. sik. 2. geit.
sikkeneurig, sikkeneureg, slecht gehumeurd. Aoveral wat op an te mârkn hebbm, altied sikkeneureg.
simtouw, simtouw, dun touw.
sinterklaas, sunterklaos, sinterklaas.
sinterklaasje, sunterkleusien, speculaasje.
sitsenwinkel, sissewinkel, rommel, boel. De hele sissewinkel gunk onderstebaovm.
sjakes, sjaaks, onnozel. Ik holle mien sjaaks.
sjielkerd, sjielkerd, zeurderige vent. ’t Is zo’n sjielkerd.
sjoecht, sjoech, troep, horde. Hie hef de hele sjoech weer achter ’m an.
sjouwerman, sjouwerman, iemand die met paard en wagen vrachten vervoert.
sla, slaot, sla.
slaaf, slave, slaaf.
slaan, slaon, ik slao / sleuge; iej slaot / sleugn; hie slöt / sleug; wie slaot / sleugn, slaan. Slaoj dat stuk aover? Hie sleug die jonge. Hie slöt dat kiend. Ik heb ’m eslaegn.
slaap, sleupien, slaapje. Daor bint heel wat mensn die ’n middagsleupien holdt.
slaaphut, slaophutte, armelijke woning waar daklozen onderdak vonden.
slaapstee, slaopstèè, slaapplaats.
slab, slabbe, slab.
slabakken, slabakkn, traag zijn, treuzelen. Eers was hie zo voortvaernd, mâr noe begint hie te slabakkn.
slabben, slabbm, morsen. Wat giet dât kiend weer slabbm, ’t hele jörkien zit vol.
slachten, slâchn, slachten.
sladood, slaodood, onhandige grote kerel.
slag, slag, duivetil in de weide. In de doevmslag op Vosbârgn zaetn vrogger veul wilde doevm.
slag, slag, (op slag), dadelijk. Wach mâr efmties, ik bin der op slag.
slager, slaeger, slager.
slager, slaeger, zwengel van een pomp.
slak, slâkke, slak.
slamier, slamiere, slemiere, lang en dun vrouwspersoon; lange en magere vrouw.
slang, slânge, slang.
slapen, slaopm, ik slaope / sleupe; iej slaop / sleupm; hie slop / sleup; wie slaop / sleupm, slapen. Hie slöp altied slech. Hie sleup de hele mârgn. Jonge, wat hek eslaopm.
slateren, slaetern, morsen, laten vallen. Kiek is, wat gaoj der slaetern met de mais.
slecht, slech, slecht.
sleebes, sleebèze, sleebes.
sleef, slief, sleef.
sleets, sleets, snel verslijtend. Hie is gauw deur zien kleern hen, hie is meraekel sleets.
sleeuw, slee, stroef. De tande waern mien der slee van.
slepen, sleppm, slepen. Wat gaoj der sleppm met die dinge van ’t iene vertrek naor ’t andere?
slet, slette, slet.
slierbaan, slierbaene, glijbaan. Achter mekaere aover de slierbaene, dat is veur de kiender zon genot.
slieren, sliern, glijden, slepen. De klompe bint op van al dât sliern.
sliet, sliete, sliet (ruwe plank die dwars over de balken in een schuur ligt).
slifferen, sleifern, slenterend sloffen. Aj dât sleifern niet kunt laotn, dan bin iej zo deur de zaoln hen.
slijm, sliem, slijm.
slijpen, sliepm, slijpen. Waor sliep ieluu de schere? Hie slip ’t mes. Sleepm ieluu de zich? Ik heb ’t mes esleepm.
slijpplank, sliepplanke, 1. slijpplank. 2. benaming voor lange en dunne vrouw.
slijtage, slietaazje, slijtage.
slijten, slietn, slijten. Die jâsse slit al aoreg. Met praotn heb zie de tied esleetn. Ik wil dât ding graeg slietn, mâr ik kan ’t slech kwiet raekn.
slijterij, slieterieje, slijterij.
slim, slim, 1. ernstig ziek. Hie is aoreg slim. 2. erg, slecht. Slimmer as noe kan ’t haoste niet wordn. ’n Verwend kiend is slim, ’n verwende hond is slimmer, ’n verwend wief is ’t allerslimste. 3. slecht van kwaliteit. Dât bint slimme siegaern. 4. lastig, moeilijk. ’t Bint hele slimme somm.
slinken, slinkn, slinken. De veurraod is aoreg eslunkn.
slip, slippe, slip.
slodderen, sloddern, slordig drinken, morsen.
slodderig, sloddereg, slordig.
sloddervos, sloddervos, slordig iemand.
sloerig, sloereg, een beetje ziek. ’k Bin al ’n paer daegn ’n bettien sloereg.
slof, slof, 1. nattig, vochtig. Met dât sloffe weer kom iej der niet toe um uut te gaon. 2. sloom. Wat muj noe in ’n zaeke met zon sloffe keerl beginn?
slof, sloffe, slof (zelfst. naamw.).
slofhak, slofhakke, luie en slordige vent.
slok, slok, 1. week, slap. Zok slok brood is niks weerd. 2. krachteloos door ziekte, slap. 3. lenig. Hie is zo slok as ’n twieg.
slok, slukkien, slokje, borreltje. Iej krieg in dât kefee ’n slech slukkien.
slokken, sloekn, slikken.
slokker, sloekerd, inhalig persoon.
slomp, slomp, grote hoeveelheid. Hie hef daor ’n slomp geld verdiend.
slonde, slonde, ruwe schort.
slons, slonze, slons.
slonzen, slonzn, telkens iets verliezen. Gaot er toch niet zo slonzn, iej holdt niks aover van ’t heuj.
sloof, slove, sloof. Met zon olde slove zol ’n meense toch medeliejn kriegn.
sloot, sleuchien, slootje. Sleuchien springn, dat deuw as kiender graeg.
sloot, slootn, 1. sloten, sluitingen. 2. sloten, watergangen.
slot, slöttien, klein slot.
sluikhandel, sluukhandel, sluikhandel.
sluipen, sluupm, sluipen. Hie sleup um ’t huus. Zie bint der in esleupm.
sluipstaarten, sluupstâttn, angstig wegsluipen.
sluis, sluus, sluis.
sluiten, sluutn, sluiten. Hie slöt ’t kammenet. Hie sleut de kaste.
slurpen, slörpm, slurpen.
smaak, smaek, smaekien, smaak. ’t Is mien smaek helemaol niet. Hie hef der de smaek van beet.
smak, smak, klap (geluid). Met ’n smak veult hie op de grond.
smakken, smakkn, smakken.
smakkerd, smakkerd, slecht persoon. Die smakkerd waog der iederiene an.
smalen, smaeln, schelden.
smarten, smârtn, verdriet geven. ’t Kan mien smârtn, dâk niet eerder inegreepm hebbe.
smeer, smeer, smerigheid. Hie verkump van ’t smeer.
smeerrots, smeerrotse, vrouw die de huishouding laat vervuilen.
smelten, smeltn, ik smelte / smölte; iej smelt / smöltn; hie smelt / smölt; wie smelt / smöltn, smelten. Wie smöltn van de wârmte. Zie hef de botter esmöltn.
smerig, smereg, smerig. ’t Is der ’n smerege rommel. Zo’n smerege vent, hie bedrög iederiene.
smeu, smeu, smeuig, lenig.
smiesterd, smiesterd, gemeen iemand. Jan is ’n smiecht, mâr zien breur is ’n smiesterd, daor hek ’t nog minder op begreepm.
smiezen, smiezn, (in de smiezn hebbm), in de gaten hebben, iets door hebben. ’k Had ’m bes in de smiezn.
smijten, smietn, smijten. Ik smeete dât dink wied weg. Ik heb esmeetn. Hie smit met de deure.
smikkelen, smikkeln, snoepen, smikkelen. Miene had ’n geldbriefien besteed veur snoeperieje, dât wol ze niet weetn en zie zee, dat de muuzn ’t opevreetn haddn. Mâr heur vae zee: “nee Miene, iej heb ’t versmikkeld”.
smodde, smodde, kort pijpje.
smoeks, smoekse, slordig iemand.
smoeksen, smoeksn, lopen zonder op iets te letten, banjeren. Mut iej mâr zo deur de klaover smoeksn?
smoel, smoel, mond. Hold oe smoel toch dichte.
smoesterig, smoestereg, vuil uitziend, smerig en verwaarloosd. ’t Zut er in huus zo smoestereg uut.
smoezen, smoezn, smoezen. Zie zittn altied te smoezn.
smoezerd, smoesterd, iemand die er vuil uitziet.
smok, smok, zoen.
smoken, smeukn, roken, smoken. Wat gaoj der toch smeukn, iej kunt de rook wel snien.
smout, smolt, smout. As de botter duur is smâek smolt bes op ’t brood.
snaaier, snaaierd, snoeper. ’t Is ’n grote snaaierd, die katte, iej kunt niks op taofel laotn staon.
snaar, snaore, 1. snaar. 2. klungel, prutsding. Riemm en snaern (snaren) dât bint ok snaorn, kamrae (kamraderen) gaot er mee striekn. Meervoud snaern: 1. snaren van piano of gitaar. 2. V-snaren, aandrijving.
snar, snârre, vrouw met scherpe tong.
snarbek, snârrebek, vrouw met scherpe tong.
snater, snaeter, snater, mond. Hold oe snaeter, as ik an ’t woord binne.
snedig, sneeg, net en kordaat. ’n Sneege deerne, daor muttn alle jonges schik van hebm.
snee, snee, sneechien, snede (gras). De naosnee is dit jaor aoreg goed; sneechien, sneetje. Twee sneechies roggebrood en ’n plâkkien stoete, meer kreegn wie niet.
sneeuw, snee, sneeuw.
sneeuwen, sniejn, sneeuwen.
sneeuwlaag, sneelaoge, sneeuwlaag.
snijden, snien, ik snie / snee; iej sniedt / sneen; hie snidt / snee; wie sniedt / sneen; ik heb esneen, snijden. Hie snidt ’t brood. Hier sniedt ze ons (laten ons te veel betalen).
snijtrog, snietrog, snijtrog waarin kort stro wordt gemaakt.
snik, snik, hik. Deur schielek èètn kan ’n mense de snik kriegn.
snip, snippe, 1. snip. 2. oliekannetje. 3. onvriendelijk meisje.
snipper, snipper, roes, flinke borrel. Hie hef ’n aorege snipper op, hie kan haoste niet meer loopm.
snipperen, snippern, snipperen. Wat gaoj der weer snippern, de vloere lig helemaole vol.
snipsnaarderij, snipsnoorderiejn, prullen.
snister, sniester, 1. sisser. ’t Kan nog wel met ’n sniester ofloopm. 2. rotje. Hie is met sniesters an ’t schietn.
snoeien, snuujn, snoeien.
snoeien, snuujn, snoepen. ’t Is ’n grote snuujerd.
snor, snorre, snörrechien, snor. De jonges haddn gauw in de gaetn wie veur Sunterklaos speuln, ’t zwârte snörrechien koj net zien onder de grote witte snorre.
snorrebot, snorrebot, snorrebot (stuk touw met een varkensbeentje of knoop waarmee kinderen een snorrend geluid maken).
snorren, snorrn, spinnen van de kat.
snotneus, snotterneuze, wijsneus. Wat verbeeldt ’m zon snotterneuze wel! Op gaon speuln um zon kleinegheid.
snotter, snotter, snot.
snotterig, snottereg, 1. verkouden. 2. bekaaid. Daor bin iej snottereg ofekomm. Wat hebbe wie ekreegn, ’n snottereg klein bettien.
snuif, snuf, snuif.
snuifdoos, snufdeuze, snuifdoos.
snuisterij, snuusteriejn, snuisterijen.
snuit, snoete, snuute, snuit. Snoete heur iej in Heerde meer dan snuute.
snuiven, snoevm, ik snoeve / sneuve; iej snoef / sneuvm; hie snöf / sneuf; wie snoef / sneuvm; ik heb esneuvm, snuiven. Ik mudde de neuze eers uutsnoevm. Aj odeklonje opsnoef dan wordt de verkolnheid minder. Zie zek in Heerde snoevm; snuuvm heur iej niet zo veule.
snurken, snörkn, 1. snurken. 2. brommen, vitten. Iej heb altied wat te snörkn, ik heb ’t zo goed edaon as ’t mâr kan.
soes, zoeze, sufferd.
sok, zokke, 1. slordig persoon. ’t Is ’n grote zokke, ’t schèèlt ’m niks hoe hie der bie löp, lichn hef hie niet an de broek, aleent mâr ’n paer stukn touw. 2. sok.
soldaatje, saldeutien, soldaatje. Saldeutien speuln, dât doet de vente graeg.
solderen, soldeern, solderen.
som, somme, som.
sop, soppe, söppien, bevochtigd haksel voor de koeien; söppien, sopje. Wie zult is ’n söppien klaormaekn.
soppen, soppm, koeien voederen met een soort hakselbrij. Noe der weineg heuj is mudde wie an ’t soppm.
spaak, speeke, spieke, spaak.
spaan, spaone, spaan.
spaander, spaonders, spaanders.
spade, spee, nuffig, kittig. Zon spee dink van ’n deerne.
spaden, spaen, spitten, omspitten.
spalteren, spaltern, bungelen met de benen. O deerne, gaot er niet spaltern met de biene.
span, spânnechien, span. ’n Ezel en ’n bok, ’n kemiek spânnechien veur de bokknwaegn.
spannen, spânn, er om spannen, spannend zijn. ’t Wil der spânn, wie der giet winn.
spant, spann, daksparren.
spantouw, spântouw, touw waarmee de achterpoten van de koe tijdens het melken zijn vastgebonden.
spanvogel, spânnevogel, vlinder.
spar, spârre, spar.
sparen, spaorn, sparen. Aj intieds spaort, dan hej wat as de nood an de man kump.
spartelen, spârteln, spartelen.
speculeren, spikkeleern, speculeren.
spekkoper, spekkoper, opschepper. Aj ’m ziet stappm, ’n hele spekkoper.
speld, spelde, speltien, speld. ’Deerntien kreeg van mevrouw ’n mooi speltien op eur verjaordag.
spelen, speuln, spelen. De meister met de jonges speuln, dât is bes, mâr owee, as de jonges met de meister speult.
spenderen, spandeern, spenderen, besteden. Um an dât olde huus nog zo veule te spandeern, dât liek mien niet bes toe.
spier, spiere, grasspriet. Met ’n gresspiere kuj de piepe wel schone maekn. Verkleinvorm spiertien, kleinigheid. Dât spiertien mael dat der nog in de zak is, daor kun de wèke niet met toe.
spijker, spiekker, spijker, draadnagel.
spijker, spiekker, spyker, kasteel (oorspronkelijk: korenschuur).
spijl, spielle, spieltien, spijl; ’n Spieltien metwors, dât was der nog aover van ’t hele geslâch.
spijs, spieze, spijs.
spijt, spiet, spijt. Wat heb ik ’n spiet, dat ik niet intieds ’n paer koene eköf hebbe.
spijt, spiet, spijt, ruw vlas.
spijten, spietn, spijten. ’t Spit mien; ’t spit oe; ’t spit ’m; ’t spit ons; ’t spit oeluu; ’t spit eur; dat hef mien espeetn.
spik, spik, brugje van zoden over een duiker. Deur ’t rèègnwaeter was ’t spik wel half wegespuuld.
spikkel, spikkeltien, spikkeltje.
spil, spille, spil.
spinde, spiende, spinde, kast tussen twee beddestees. Veule zal der niet in de spiende ween.
spinnen, spinn, spinnen.
spinnenkop, spinnekop, spin.
spinnenkoppennest, spinnekopsnes, spinneweb.
spinnenvoeten, spinnevoetn, het maken van de laatste stuiptrekkingen.
spint, spient, spint, spintien, 1. spint (inhoudsmaat). 2. spint, spintje. (oppervlaktemaat) ’n Spient land is zoveule land as met ’n spient zaod bezèèjd kan wordn. Hie kreeg mâr’n spintien rogge.
spintsmand, spintsmântien, mandje waar een spint graan in gaat.
spit, spit, puntig ijzer met vlakke kop dat in de grond wordt gestoken en waarop de zeis wordt scherp gemaakt (gehaard).
spleet, splete, spleet.
splijten, splietn, splijten.
spoel, spuultien, kleine spoel (naaimachine).
spoelen, spuuln, spoelen.
spoken, spoekn, spoken. Wat gaoj der toch laete spoekn, maek toch dâj naor bedde komp.
spons, spunsien, sponsje.
sponturf, spontörf, lange, vlossige turf.
spoor, spoer, spoor.
sporen, spoern, spuurn, 1. sporen. Die waagn spoert niet, de raen zittn ’n bettien te wied van mekaere of. 2. het spoor volgen. Iej konn ’m goed spoern met die grote klompe; Wie konn ’m net spuurn waor hie hen egaon was.
spraak, spraoke, 1. spraak. Hie had de spraoke verleurn. 2. taal. Wie kon die vremde spraoke verstaon?
spreeuw, sprao, spreeuw.
sprei, spreie, sprei.
spreiden, sprein, spreiden. ’t Gres lig espreid op ’t land.
spreken, sprèèkn, spreken. Ik sprèke / sprake; iej sprèèk / sprakn; hie sprek / sprak; wie sprèèk / spraekn; ik heb espreukn.
spreng, sprenge, spreng, gegraven bron.
spreu, spreu, ruw, gebarsten (lippen en handen). Spreu lippm; spreu hande.
sprik, sprikkn, dorre takken. Sprokkeln is ’t zelfde as dooje sprikkn zuukn.
sprinkhaan, sprinkhaene, sprinkhaan.
sprokkelen, sprokkeln, sprokkelen.
sprong, sprungchien, sprongetje.
sprookje, spreukien, 1. praatje, roddelpraatje. ’t Spreukien giet, dat ’t kiend niet van ’m is. 2. sprookje
spruit, spruute, spruit.
spuit, spuite, spuit.
spul, spul, spullechien, 1. bedrijf of ander eigendom. Ik holle van dat spul, ik doe’ t niet weg. 2. toestand. ’t Is ’n spul, dât hie de fietse niet veur mekaere kriegn kan. 3. kermistent. Daor stond mâr ien spul op de hele kârmse; spullechien, klein boerenbedrijf.
spuug, spieje, spuug.
spuwen, spiejn, spugen, braken. Iej hoef niet op zien femielie te spiejn.
staal, staol, staal.
staan, staon, ik stao / stonne; iej staot / stonn; hie stiet / stönd; wie staot / stonn; ik heb estaon, 1. staan. Stao’k hier niet goed? 2. garanderen. Ik stao oe half. 3. vertrouwen. ’k Stao die keerl niet.
staander, steundertien, kleine staander bij het bikkelspel.
staart, stât, staart.
staat, staot, 1. staat, natie. 2. staat, levenswijze. ’n Grote staot voern, dât is gien kuns, mâr op tied betaeln, daor kump ’t op an.
stad, stèèn, steden. Amsterdam en Rotterdam bint grote stèèn.
stalrepel, stalreppel, paal waaraan de koe in de stal vast zit.
standerdmolen, stândermeule, standerdmolen.
stang, stânge, stang.
stap, stappe, klem voor ratten of bunzingen.
stapelier, stapelierend, stapelgek.
stee, stèè, stèèchien, 1. plaats. Veur oe zaeke hej daor gien slechte stèè uutezöch. Iej konn ’m niet uut de stèè trekkn. 2. pijnlijke plek. Hie hef ’n stèè in de bors. Zie hef stèè in de zied.
steeg, stege, steechien, steeg.
steeks, steeks, het onwillig zijn van een paard, het niet op de plaats willen blijven staan.
steel, stel, stellechien, steel.
steense kers, stiense kâs, Oostindische kers.
Stefanus rijden, steffm rien, het paardrijden op 26 december (St. Stefanusdag).
steil, steil, iets van belang, in hoge mate. ’t Is zo steil, ’n meraekel! Wie bint ’n paer daegn steil druk met ’t heujn ewes.
stek, stikke, 1. stek (plant). 2. pen die in de grond wordt gestoken en waaraan met een touw een koe of geit kan worden vast gebonden.
stekelbaars, stèèkelbaorze, stekkelbaorze, stekelbaars.
stekelvarken, stèèkelvârkn, egel.
steken, stèèkn, steken. ’t Stek mien niet op ’n halve dag. ’t Kiend is lillek deur de bieje esteukn.
stelen, stèèln, stelen. De vruchn bint ’m van de âkker esteuln.
stellage, stellaezie, stellage.
stelletje, stellechien, 1. klein petroleum stel. De hele middag stund ’t èètn op ’t stellechien te prutteln. 2. stelletje, paartje
stengel, stengels, raapstelen.
stengelmoes, stengelmoes, gekookte raapstelen.
ster, stârre, steerne, steerns, ster.
sterk, stârk, 1. sterk. ’n Stârk peerd. Stârk van gestel is hie nooit ewes. Met stârke drank muj verzichteg wèèn. 2. zuur, bedorven. De botter is stârk ewordn.
sterven, stârvm, sterven. Daor stârf iej haoste van de kolde. An die kwaole bint er veule estörvm.
stiel, stiel, stijl, ambacht. Dât is nog ’n man van d’olde stiel.
stift, stif, stift.
stijfsel, stiesel, stijfsel.
stijgen, stiegn, stijgen.
stijl, stiel, 1. paal in de stal. 2. staande gedeelte van een kozijn.
stijven, stievm, stijven.
stik, stik, steil. Zet de ledder niet zo stik.
stikkelen, stikkeln, aardappels poten zonder spitten, er worden alleen kuiltjes gemaakt De mâs is ’n wèèke of wat veur ’t paotn in de grond ewârk en dan wordt er kuulechies met de schuppe in de âkker emâk. Daor wordt ’n eerpel in egooid en baovm op elke eerpel kump ’n schup bouweerde.
stikziend, stikziende, bijziend.
stip, stip, saus, jus. ’t Bint beste eerpels, zie gebruuk weineg stip.
stip, stippe, stippien, stip.
stipt, stip, stipt.
stobbe, stobbe, onderste deel van een boomstam met de wortels. Met kâsaomd had menegiene in vrogger tied ’n stobbe in ’t vuur.
stoel, stuultien, stoeltje. Ik zegge teegn mien kameraod, wie pak ok mâr ’n stuultien.
stoep, stoepe, stoep. Hie leut mien op de stoepe staon.
stoet, stoete, stuutien, brood. Met Paosn krege wie altied krintestoete. De bakker hef veur ieder ’n reziennstuutien ebakkn.
stof, stöffien, stofje. Dât is ’n mooi stöffien veur ’n mantel.
stok, stökkien, stokje.
stoken, staokn, stoken. Iej gaot onder mien perseneel staokn.
stoof, staove, steufien, stoof.
stoot, stoot, steutien, steuchien, stoot, poos, poosje. Iej bint ’n hele stoot weg ewes. Hie is mâr ’n klein steuchien (’n klein schöffien) bie ons ewes.
stootkant, stootkante, verdikte rand van vrouwenrok.
stop, stoppe, stöppien, 1. stop, kurk. 2. verstopping, opstopping. As der met iesgank ’n stoppe kump, dan begint ’t water te wassn.
stoppel, stöppel, stoppel.
stoppelhaan, stöppelhaene, tractatie als de oogst is binnengehaald.
stopverf, stokvârve, stopverf.
storen, steurn, storen. Komp ons noe niet steurn, wie bint veul te druk.
storm, störm, storm.
storten, störtn, storten. ’n Gat volstörtn. Geld op de banke störtn.
stortkar, störtkaore, kipkar.
stortregen, störtrèègn, stortregen.
stout, stolt, stout. Bin iej weer stolt ewes?
stoven, staovm, stoven (werkw.).
straal, straole, streultien, straal.
straatje, streuchien, straatje. Wie kent in Heerde ’t duuster streuchien niet?
strabant, strabant, fors optredend, eigengereid. ’t Is ’n strabante keerl, hie kump veule te kort an vrindelek wèèn.
straf, straffe, straf.
strak, strage, strak, streng. Aj ’m strage ankiek dan wordt hie verlèègn.
strakjes, strâkkies, zojuist, daarnet. Strâkkies hej ezeg, dât ’t zo was en noe ontken iej ’t weer.
stram, stram, knoestige, kromme tak. Zuw der die stram mâr ofslaon, daor wordt de boom mooier van.
strang, strank, uitstekende tak.
streekje, streekien, streekje. Streekien goojn is altied ’n aoreg spul veur schoelkiender.
strepel, strepel, streppel, smalle strook.
strijd, stried, strijd.
strijden, strien, 1. strijden. 2. pleiten. Ik strie altied veur oe en wardeer iej ’t?
strijken, striekn, strijken. Ik heb ezörg, dât er wat te verdienn was en noe giet hie met de hele wins striekn.
strijkzwavel, striekzwèvel, lucifer.
strik, strik, lang stuk hout met slijpmateriaal om de zeis te scherpen.
stroef, stroef, pittig, beduidend. Twinteg euro veur dat kâlfien is wel stroef genog.
strook, streukien, strookje.
stroom, streumpien, stroompje.
strootje, streuchien, strootje.
strop, strop, kwajongen.
stropen, streupm, stropen. Streup de mouwe es op.
stroper, streuper, stroper.
struik, struuke, struukien, struik.
struisvogel, struusvogel, struisvogel.
stuiken, stoekn, blijven steken, niet verder kunnen. ’t Touw is te dikke, iedere keer blif ’t stoekn.
stuip, stoepe, 1. stuip. ’t Kiend hef biej toern las van stoepm. 2. bevlieging. As hie zon stoepe krig, dan blif hie an de gank tut alles of is.
stuiven, stoevm, stuuvm, stuiven. De rogge is druk an ’t stoevm.
stuiver, stuuver, stuiver.
stukken, stukkn, groeien. Jan, iej bint meraekel estuk in de leste twee jaor.
stunderen, stundern, berispen, moeite hebben met. De meisters heb heel wat te stundern met de kiender in de schoele.
stut, stutte, stut.
stuurs, strunts, nors.
stuurs, stoers, zuur, stuurs.
sudderen, zoddern, sudderen, langzaam braden. Biefstuk muj zâchies laotn zoddern.
suiker, suker, suiker.
suikerschaar, sukerschere, klontjesschaar.
suizen, soezn, suizen, suffen. De wiend begint in de boomm te soezn, ’t zal wel deuj wordn.
taai, taoj, taai.
taainagel, taonèègel, dwangnagel.
taart, taerte, taertien, taart; taertien, gebakje.
tabak, tebak, tabak.
tabakspruim, tebaksproeme, tabakspruim.
tachtig, tachteg, tachnteg, tachtig.
tafel, taofel, teufeltien, tafel.
tak, takke, tak.
takel, taekel, takel.
talen, taaln, verlangen. Hie taalt der niet nao.
tamper, tamper, een beetje zuur. Met tamper bedoele wie ’n angenaeme, iets zoerachtege smaek.
tandentergerij, tandntârgerieje, te kleine portie eten. Kriege wie niet meer as dat kleine bettien, dat is mâr tandntârgerieje.
tang, tange, tângchien, tang.
tap, tappe, tap, metalen uiteinde van de molenas.
tas, tâsse, tas.
teef, teeve, teef.
teek, tieke, teek.
teem, tèèm, teemen, zeurderige manier van spreken. Hie zeurt altied weer van achtern ofan, hie kan die tèèm mar niet kwiet raekn.
teen, tie, teen (lichaamsdeel).
tegelijk, teglieke, gelijktijdig. Zie kwamm teglieke aover de streep.
tegelpan, tichelpanne, platte schop die in de steenfabriek wordt gebruikt.
tegen, teegn, tegen, tegemoet. Ik zal oe wel teegn komm.
tegenover, teegnaover, tegenover.
tegenwoordig, teegnswoordeg, tegenwoordig.
tekst, tekse, tekst.
telder, telder, bord om van te eten.
temet, temee, tammee, straks, aanstonds. Wie gaot temee saemm naor’t dârp, laow zeggn, aover ’n ketier.
tengel, tingel, tengel. (vinger of lat).
tent, tente, tent.
tentwagen, tentwaagn, tweewielige wagen met vaste linnen kap.
terecht, terechte, terecht, op de juiste plaats. Alles kump terechte, behalvm de verzeupm dubbelties.
tergen, târgn, tergen.
termijn, termien, termijn.
terp, târpe, terp.
terug, trugge, terug.
test, teste, test.
test, teste, vuurpotje in stoof.
teut, teut, geklets. Van zien teut kuj niks op an.
teut, teut, dronken.
teuten, teutn, kletsen.
tevreden, tevrèèn, tevreden.
teweeg, tewèège, teweeg. Iej heb heel wat tewèège ebrach met dat stuk in de krante.
thuis, tuus, thuis. Toe der bezuuk kwam, was ik niet tuus.
tichelwerk, tichelwârk, steenfabriek.
tien, tiene, tien.
tiet, titte, vrouwenborst, tepel.
tietenei, tuutei, kippeëi. Moe dut er ok wel is ’n tuutei in.
tijd, tied, tijd.
tijdig, tiedeg, tijdig.
tijding, tieg, tijding. Ik zal oe intieds tieg doen.
tijk, tiek, tijk, overtrek beddegoed.
tikkel, tikkeltien, beetje. Die paole stiet ’n tikkeltien uut ’t lood.
tikkertje, tikkertie, tikkertje, (spelletje).
timmeren, timmern, 1. timmeren. 2. nestbouwen. As de vogels begint te timmern, dân wordt ’t veurjaorsachteg.
timp, timpe, 1. broodje. 2. punt grond. Hie hef daor nog zo’n timpe liggn.
tip, tippe, 1. puntig uiteinde, uitsteeksel. 2. puntig uitlopend driehoekig stuk land. Verkleinvorm tippien, tipje, een beetje.
tippelen, tippeln, lopen.
tippeltje, tippeltien, korte wandeling. Van Heerde naor Waopmvelde was vrogger mâr ’n tippeltien.
tochelen, töcheln, lopen. Zie laot oe mar töcheln.
tocht, toch, töchien, tocht, tochtje. Iej zittn daor op de toch.
tod, todde, vod.
todden, toddn, wegslepen, dragen. Dât kiend toddn mien alles weg.
toe, toe, dicht. Ik heb de deure toe edaon.
toe voortaan, toeverdan, aanstonds, voortaan. Toeverdan zuw de bloemm naor binn muttn brengn.
toebroek, toebroek, onderbroek die van voren en van achteren gesloten is,
toef, toef, kuif. ’n Mooje toefvinke.
toegaan, toegaon, toegaan, gebeuren. ’t Giet er raer toe bie de buurn.
toehouden, toeholln, buitenechtelijke betrekkingen hebben. Hie hef al lange met dat wief toe eholln.
toeke, toeke, 1. teef. 2. oude vrouw.
toekijken, toekiekn, toekijken.
toekomen, toekomm, rondkomen. ’t Is de vraoge, of wie met de olde eerpels zult toekomm.
toelaten, toelaotn, toelaten.
toelijken, toeliekn, lijken, bevallen ’t Wil mien niet goed toeliekn.
toemaken, toemaekn, dicht maken. Ie muttn dât gat in ’t gaes toemaekn.
toen, toe, toen. Toe hie de kans kreeg, hef hie zien slag eslaegn.
toenemen, toenemm, toenemen. As de drukte nog meer toenemp, dan muw meer perseneel hebbm.
toer, toern, (biej toern), nu en dan.
toestellen, toestelln, aanschaffen. Hie hef besleutn ’n schriefmesiene toe te stelln.
toetmem, toetmèèm, tuutmèèm, 1. hetzelfde praatje, herhaling van woorden. ’t Is altied dezelfde toetmèèm, as hie bie oe kump; niejs vertelt hie niet, altied ’t zelfde preutien. 2. eentonig gezeur. ’t Is met oe altied dezelfde tuutmèèm.
toezeggen, toezeggn, toezeggen. Hie hef mien vief mudde eerpels toeezeg.
toezetten, toezettn, 1. neerzetten. Zak ’t köffertien hier mâr toezettn? 2. de waarheid zeggen, de mantel uitvegen. Wat hef hie ’m der toe ezet, gien hond zol der brood van vrèètn.
tokken, tokkn, lokken. Laot oe toch niet altied mee tokkn.
tokken, tukkn, wachten, treuzelen. Tuk noe mâr niet langer, gaot noe mâr, anders is ’t te laete. Ook: dutten, slapen.
tol, tolle, töllechien, tol (speelgoed).
tomig, teumeg, zonder bezigheid. Teumege tied is niks veur ’n wârkzaeme aerd.
ton, tonne, ton, vat.
tondeldoos, tondeldeuze, tondeldoos.
tonen, teunn, tonen. Teunt dan dâj bèèter op wilt passn, preuties daor hej niks an.
tong, tonge, tong.
tongblaar, tongeblaore, mond- en klauwzeer.
tonnenband, tonneband, hoepel om de ton.
toom, toom, worp, groep. ’n Toom mooie biggn.
toon, teuntien, toontje. Wie zult ’m ’s ’n teuntien leger laotn zingn.
toonbank, teunebanke, toonbank.
top, toppe, töppien, top.
toren, toorne, teurntien, toren.
tornen, târnn, tornen. Wie zult die mouwe lös târnn.
tors, tosse, stuk van een graszode.
touter, tiltalter, tilder, schommel. In Veessn heur iej tilder (schommel) en tildern.
touwknuppel, touwskluppel, hout waaraan de strengen van het paard zijn bevestigd.
touws, touws, mak. Wie heb ’t jonge peerd touws emâk.
traan, traon, traan (vis).
traan, traone, treuntien, traan (oog).
tramp, tramp, lompe trap met de voet. ’k Gaf ’m ’n tramp, dat hie aover de kop vleug.
tranquil, krankiel, moedig, ferm. Wat heult ze eur krankiel toe de dokter zee, dat ze niet weer bèètern kon.
trap, trappe, trap.
trapperen, trappeern, betrappen. Ik trappeern ’m net toe hie d’r mee beginn wol.
tred, trad, stap. In februari bint de daegn ’n haenntrad langer.
trede, trèè, schrede, trede. Hie gunk vief trèè achteruut.
treden, trèèn, bevruchten (kip).
treffen, treffm, treffen, ontmoeten. Verleen jaor tröf ik Antien; zie kwam met de kruuwaagn van de bèèke.
treiteren, trèètern, treiteren.
trekken, trekkn, trekken. Hie trek ’n bettien met ’t linkerbeen.
triesterig, triestereg, somber, triest. Hie is triestereg van aerd. ’t Is triestereg weer.
trijp, triep, trijp.
troffel, troefel, troffel.
trom, tromme, trummechien, trommel. De broodtromme is leug; trummechien, trommeltje. Toe ’t trummechien met zuurties veur de tweede maol bie Jan kwamp, zee hie, ‘Nee, moeder hef ezeg, ik mosse ok ’s bedankn.’
trommen, tromm, verdwijnen, ophoepelen. En noe kuj veur mien part optromm!
troost, troos, troost.
tros, trössien, trosje.
tucht, tuch, tucht.
tuier, tuier, hangende slijmmassa, kwijl. Wat hef die koe ’n tuier an de bek hangn.
tuier, tuurn, een koe, die met een touw vast aan de paal staat te grazen.
tuieren, tuiern, door slordigheid iets verliezen. Wat gaoj der toch tuiern met die dinge, kiek, ieder keer völt oe wat!
tuierhamer, tuurhaemer, houten hamer voor in de grond slaan van houten palen. Hie hef ’n kop as ’n tuurhaemer.
tuierpaal, tuurpaol, paal waaraan de koe vastzit op een weide zonder omheining.
tuig, tuug, 1. tuig, slecht volk. 2. paardetuig.
tuigen, tuugn, zich veroorloven. Ik kan ’t niet tuugn um alle zundaegn te gaon biljârtn, dat kan de broene niet trekkn.
tuin, tuun, gevlochten omheining rond een tuin of weiland.
tuinhamer, tuunhaemer, houten hamer voor in de grond slaan van houten palen.
tuit, tuute, tuit.
tuit, tuute, 1. kip; 2. klein meisje, Kom mâr is hier, mien tuute.
tuitelig, tuiteleg, wankel. ’t Stiet zo tuiteleg, as ’t mar niet völt!
tuiten, toetn, loeien van een koe, tuiten. Wat stiet die koe an ’t hekke te toetn. De oorn zult ’m wel ’s toetn.
tukje, tukkien, dutje. Ik hadde emties ’n tukkien edaon.
tukker, tukker, putter.
tukkertje, tukkertie, lief meisje van ongeveer achttien jaar.
tullen, tulln, duimzuigen.
turf, törf, törfien, turf. Hie hef altied van die vlossege törf.
turfmot, törfmot, turfmolm.
turven, törvm, 1. turf in het turfhok brengen, turf opstapelen. 2. standen schrijven bij kaarten d.m.v. streepjes.
tweedonker, tweedonkern, schemering. Hie kwam in tweedonkern bie ons an.
tweeërwegen, tweederweggns, op twee plaatsen. De diek is tweederweggns deurebreukn.
twijfelen, twiefeln, twijfelen.
twijg, twieg, twijg, wilgetakken. Hele stukkn twieg verbouwt ze daor veur de zinkstukkn bie de waterwârkn.
u, oe, je, jou (3e en 4e naamval pers. voornwd.) Jannao hef oe ezeen. Hef hie oe dât buukien egeevm?
uier, gier, gèèr, uier.
uil, oele, nachtvlinder (De nachtuil wordt Katoele genoemd).
uit, uut, uit. Uut de tied (overleden).
uitbesteden, uutbesteen, werk door een ander bedrijf laten uitvoeren. Hie hef ’t wârk uutbesteedt bie de loonwârker.
uitdoen, uutdoen, 1. afschrijven, doorhalen, bijv. in een kasboek. 2. uitdoen van een jas of ander kledingstuk. 3. kaars of licht uitdoen. 4. aangeven bij de Burgerlijke Stand van ’t overlijden van iemand. Uutdoen was vrogger buurnplich.
uitduiden, uutduun, duidelijk maken. Ik zal ’t oe uutduun, hoej der ’t gauwste kunt komm.
uitfineren, uutfieneern, uitrekenen, uitdenken.
uitlachen, uutlachn, uitlachen.
uitlichten, uutluchn, 1. met een licht iemand op weg helpen. ’t Is donker, ik zal oe efmties uutluchn. 2. uitluchten. Jonge, wat stink iej, gaot der ’s buutn en laot oe ’s uutluchn.
uitponden, uutpondn, het verdelen van een geslachte koe of een geslacht varken. Vrogger haddn ze de koe of ’t vârkn veur de slâch al tussn de buurn vedeeld. (uutepond)
uitreden, uutreijn, met een kam bewerken. Iej muttn oe haor nog uutreijn; jonge, iej ziet der uut as ’n bosduuvel.
uitschieten, uutschietn, afzonderen, eruitnemen. Ik wol der wel is ’n zeuvmteg uutschietn; uitschieten. Ik heb mie in de doem esneen toe ik uutscheute met ’t mes.
uitstaan, uutstaon, lijden, uitstaan. Wat hef die man toch muttn uutstaon veurdât de dood ’n ende brach.
uitstapje, uutstâppien, uitstapje.
uitstukken, uutstukkn, 1. verstellen, een nieuw stuk in de broek zetten. 2. bezig zijn, uithalen. Wat hef die jonge noe weer uutestuk?
uittrekken, uuttrekkn, 1. uittrekken, ontkleden. Ie muttn oe uuttrekkn veur ie in ’t water valt! 2. afleggen van een gestorvene.
uitvegen, uutvèègn, uitvegen. Low dat hok ’s uutvèègn. De oogn uutvèègn. Ik zal ’m de kaste uutvèègn.
uitvensteren, uutvèènstern, berispen, de mantel uitvegen. As hie weer kump, zal ik ’m ’s uutvèènstern.
uitzoeken, uutzuukn, uitzoeken.
uk, ukkien, ukje, kind of klein persoon.
uw, oe, jouw. (bezit, voornwd.). Is dât oe fietse?
vaag, vaeg, vaag. Ik kan ’t mien vaeg herinnern.
vaak, vaeke, vaak.
vaalt, vaolt, vaelt, vaalt, mestvaalt. Vaolt heur iej meer dan vaelt.
vaars, veerze, vaars.
vaart, vaert, voort, vaertien, vaart. Hie hef der de vaert in; vaertien, 1. vaartje, klein kanaal. 2. geringe snelheid, vaartje.
vaartuig, vaertuug, vaartuig.
vaas, vaeze, vaas.
vaatdoek, vaetdoek, vaatdoek. De meestn zek wasseldoek of schötteldoek.
vaatje, vaechien, vaatje.
vacht, vach, vâchien, vacht.
vadem, vaem, vadem.
vader, vae, vaertien, vader.
val, valle, val (muis).
vallen, valln, ik valle / veule; iej valt / veuln; hie völt / veult; wie valt / veuln; ik bin evalln, vallen.
valletje, vâllechien, valletje (kort gordijntje).
vandaan, vandan, vandaan. Waor kom iej vandan?
vang, vangs, de zijde van een koe. Die koe hef aoreg wat in de vangs zittn (is vet).
vang, vange, vang (rem in een windmolen).
vangst, vangs, vangst.
varen, vaern, 1. varen. Hoe lange hef hie niet op zee evaern? 2. rijden. As ik mee magge vaern, dan wil ’k graeg op ’t waagnkissie zittn.
varken, vârkn, varken.
varkensschot, vârknsschot, varkenshok.
vast, vaste, alvast. Ik heb ’m vaste vief guldn egeevm, laeter krig hie de res.
vast, vaste, vast. De hond zit vaste.
vatten, vâttn, 1. aanpakken, vast pakken. Op de Eperweg heb z’em evât. 2. bevatten. Hie kan 't mâr niet vâttn. 3. raken. Zie konn hum mâr niet vâttn met de sneeballn.
vechten, vechn, vechten.
veeg, vèège, veeg. Ik heb ok nog ’n vèège uut de panne mee ekreegn.
veel, veule, veel.
veels, veuls te veul, veel te veel.
veen, vèèn, veen. In ’t vèèn kiek iej niet op ’n törfien.
veendamp, vèèndamp, veenrook.
veer, veer, veer, pont.
veer, vere, veertien, 1. veer (vogel). Nao die ârfenisse kan hie weer ’n vere van de bek blaozn. 2. veer van een auto.
veertien, veertiene, veertien.
veertig, veerteg, veertig.
veester, fiesterd, koukleum. Wie zult die fiesterd is ’n frisse neuze geevm. Wie jaegt ’m naor buutn.
veester, foesterd, 1. doffe knal of een mislukt of slecht knallend rotje. 2. stiekem windje.
veesterig, fiestereg, guur en nat. ’t Is fiestereg weer.
veet, vèète, haarlok.
vegen, vèègn, vegen.
vel, vellechien, velletje, b.v. op de melk.
veldhoen, veldhoen, patrijs.
velen, veeln, verdragen. Iej muttn oe koest holn, d’olde vrouwe kan gien drukte veeln.
velerwegen, veulderweggns, op veel plaatsen. Veulderweggns zag iej dât de huuzn deur kenonskogels etröffm waern.
venijn, venient, venijn.
venster, vèènsters, luiken voor de ramen.
vensterbank, vèènsterbanke, vensterbank.
vent, vente, jongens.
ver, vârre, ver. Dat huus stiet vârre ’t land in.
veraltereerd, veraltereerd, verbouwereerd. Ik wazze zo veraltereerd, ik bin nog niet helemaole bekomm.
verbeelden, verbeeln, verbeelden. Die mèènsn verbeeldt eur zon boel.
verbergen, verbârgn, verbergen.
verbieden, verbien, ik verbie / verbeu; iej verbiedt / verbeun; hie verbödt / verbeud; wie verbiedt / verbeun, verbieden. Dât hef hie zien kiender altied verbeun.
verbleken, verblikkn, verbleken, verschieten. Geef die olde verblikkte jâsse mâr weg.
verbruien, verbruud, verbruid, bedorven. Hie hef ’t bie mien verbruud, ik wil ’m nooit weer in huus hebbm.
verchangeren, versjanzeern, een andere plaats geven.
verdestrueren, vertestewiern, vernielen. Zie heb mien dât pârk helemaole vertestewierd.
verdoen, verdoen, verkwisten, verteren. Hie hef alles verdaon wat hie bezat.
verdraaid, verdrèèjd, verdraaid. Daor kump verdrèèjd mien olde maot an.
verduld, verduld, warempel.
verdwijnen, verdwienn, verdwijnen.
verf, vârve, verf.
vergaan, vergaon, 1. vergaan. ’t Zal der oe nog nao vergaon. Ik vergunge van de piene. 2. verrotten. Die kiste met appels is vergaon. 3. Vergaan 4. van plaats veranderen. De balle was vergaon, mâr iej konn ’t haoste niet zien.
vergangen, vergangn, verleden. Vergangn wèèke is hie hier ewes.
vergeets, vergèèts, vergeetachtig.
vergeten, vergèètn, vergeten. Ik heb vergèètn, dat ik um acht uur op ’t dârp mosse wèèn.
vergulden, vergulln, vergulden.
verguppen, verguppm, mislukken. Dât is mien weer vergup.
verhaal, verhael, verhaeltien, verhaal.
verhalen, verhaeln, verhalen, vereffenen. Dât mosse effm op ’t kleine breurtie verhaeln.
verhapstukken, verabstukkn, in orde brengen, doen. Is hier nog wat te verabstukkn?
verhitten, verhettn, verhitten.
verig, veereg, gereed. Maek iej mien de bosschoppm veereg, dan gao ik intied op de mârk kiekn.
verjaren, verjaord, verjaard.
verkampen, verkampm, verplaatsen van vee naar andere wei.
verkeren, verkeern, verkeren.
verkijken, verkiekn, verkijken, vergissen. Daor kuj oe lillek op verkiekn. Hie kik zo onneuzel.
verklaren, verklaorn, 1. verklaren. 2. verzekeren. Ik verklaore oe, dât hie noe wel weg zal blievm.
verknoopt, verknup, verdikkeme.
verkomen, verkomm, omkomen. Hie is verkomm van ârmoe en van ’t smeer.
verkopen, verkoopm, verkopen.
verkoperen, verkeupern, van een laag koper voorzien.
verkoping, verkopege, verkoping.
verkouden, verkolln, verkouden. Ik bin haoste ’t hele jaor verkolln ewes.
verkoudheid, verkollnheid, verkoudheid.
verkruimelen, verkrummeln, 1. verkruimelen. 2. in elkaar krimpen. Wie verkrummelt van de kolde.
verkwisten, verkwissn, verkwisten.
verlaat, verlaot, overlaat. ’t Water van de Grif löp bie Heerde aover ’t verlaot in de Vaort.
verlaten, verlaotn, 1. verlaten. 2. afstaan, overdoen aan. Ik verlaote oe ’t bies veur honderd euro.
verleden, verleen, verleden. Verleen wèèke is hie bie ons ewes.
verlegen, verlèègn, verlegen.
verlept, verlep, verlept.
verlet, verlet, gebrek, behoefte. Ik heb der nog gien verlet umme, ik heb ’t nog niet neudeg.
verlies, verlos, verlies. Ik mosse altied met verlos wârkn, zodoende bin ik achteruut eboerd.
verliezen, verliezn, ik verlieze / verleure, iej verlies / verleurn; hie verlös / verleur, wie verlies / verleurn; ik heb, verliezen.
verloop, verloop, 1. angst. 2. op de vlucht slaan. ’t Verloop uuthangn.
verlossen, verlössn, verlossen, bevrijden.
verluizen, verluuzn, ’t vertikken. Ik verluuze ’t, um altied klaor te staon.
vermaken, vermaekn, 1. vermaken, legateren. Hie hef alles an zien kleinkind vermâk. 2. vermaken. Die kinder vermaek zich wel in de zandbak.
vermijden, vermiejn, vermijden.
vernagelen, vernèègeln, 1. fout bij het beslaan van een paard. 2. herstellen van krakende traptreden.
verneemstig, vernemsteg, pienter. ’t Is ’n vernemsteg jongchien, hie hef ’t gauw in de slag.
vernemen, vernemm, vernemen, merken. Wie vernemp hier niet veule meer van ’t schietn in de Kamp.
verneuken, verneukn, bedriegen.
vernuft, vernuf, vernuft.
verplichten, verplichn, verplichten.
verpraten, verpraotn, verpraten. Ik heb mien verpraot, ik hadde de mond dichte muttn holln.
verraad, verraod, verraad.
verrel, veerl, 1. kwartier van een uier. 2. kwart. ’n Veerl pannekoeke. 3. part. ’n Veerl sienesappel.
verreljaar, veerljaor, kwartaal.
verroppen, verroppm, vernielen. Iej verrop mien dât buukien helemaole.
verruïneren, verinneweerd, in de war, door elkaar gegooid.
vers, vâs, vers, fris. Goed vas brood.
vers, vâs, vâssien, vers, lied, strofe.
verschelen, verschèèln, schelen, interesseren. Wat kan mien ’t verschèèln!
verschieten, verschietn, verschieten, verbleken. ’t Jâssien is helemaole verscheutn.
verschroeien, verschruujn, verschroeien.
verschuiveling, verscheuvelink, verschoppeling. Hie is altied ’n verscheuvelink ewes, altied is hie achteruut ezet.
verschuiven, verschoevm, verschuiven.
versieren, versiern, versieren.
verslaan, verslaon, 1. verslaan. 2. een andere plaats geven. ’k Zal de koe verslaon, waor hie noe an de stikke stiet is gien gres meer.
verslateren, verslaetern, zoek maken, verwaarlozen.
verslijten, verslietn, verslijten.
verslodderen, versloddern, slordig maken. Die meid zol mien ’t hele huusholn versloddern.
verspelen, verspeuln, verspelen, verliezen. Wie verspeult te veule tied. Daor hek aoreg wat op verspeuld.
verspikken, verspikken, op verheugen. Ik hadde der mien zo op verspik, um mee te gaon naor de stad.
verspochten, verspochn, door vocht bederven. ’t Zaod was lillek verspoch in dât vochtege hok.
verspreken, versprèèkn, verspreken. Ik heb mien daor lillek verspreukn.
verstaan, verstaon, verstaan.
verstoppertje, verstöppertien, verstoppertje.
verstoren, versteurn, verstoren.
verstrijken, verstriekn, verstrijken. De tied is verstreekn, ’t is te laete.
verstuiken, verstoekn, verstuiken.
verte, veerte, verte. Wie zaagn ’m in de veerte ankomm.
vertikken, vertikkn, vertikken. ’k Vertik ’t um met te gaon.
vertonen, verteunn, vertonen. Verteunt oe kunsn mâr ’s, aj kunt.
vervaard, verveerd, vervaard.
verval, verval, fooi. ’t Verval was haoste meer as ’t loon.
vervangen, vervangn, ziek door kouvatten. Die koe is al ’n hele tied vervangn. Bie vervangn mut der an ’n koe edach wordn.
verven, vârvm, verven.
vervlimd, vervlimp, verdorie. Vervlimp zek ze in Veessn.
verward, verwierd, door elkaar, verward. ’t Is der ’n verwierde boel. De koe zat verwierd in ’t touw.
verwijzen, verwiezn, verwijzen.
verzachten, verzâchn, verzachten. De piene verzâchn is niet ’t zelfde as de kwaole genèèzn.
verzeggen, verzeggn, beloven. Ik heb de buurman de vârkns verzeg.
verzien, verzien, verwedden. ’k Verzie der tien euro onder.
verzitten, verzittn, door thuis te blijven iets missen. Iej heb wat moojs verzèètn.
verzoek, verzuuk, verzoek.
verzoeken, verzuukn, verzoeken.
verzoeten, verzuutn, zoet maken. Geld verzuut ’t wârk.
verzuim, verzuum, verzuim.
verzuimen, verzuumm, verzuimen.
verzuipen, verzoepm, verzuipen. Zuuneg wèèn en geld verzoepm.
vest, ves, vessien, vest. ’t Verkeerde ves an hebbm (een schuldeiser proberen weg te krijgen).
vete, vèète, vete.
veter, feter, veter.
veterwerk, fieterwârk, heel fijn werk. Veur dât fieterwârk bint mien vingers veuls te grof.
vetprijzen, vetpriezn, een bezoek brengen ter gelegenheid van het slachten van een koe of varken en er vervolgens een glaasje op drinken.
veulenen, vulln, een veulen werpen. Wanneer mut ’t peerd vulln?
veulenmerrie, vulmeere, fokmerrie.
vief, fief, kwiek, keurig. ’t Is een fief keerltien.
vier, viere, vier.
vies, fies, vies, onzedelijk. Ik vinne hum mâr ’n fieze keerl. Hie lig vaeke te loern.
vijf, vieve, vijf.
vijfschacht, viefschaf, vijfschacht, vijfschaft (stevig weefsel dat met vijf schachten of kamhouten gemaakt is).
vijftig, viefteg, fiefteg, vijftig.
vijl, viele, vijl.
vijlen, vieln, vijlen.
vijver, viever, vijver.
vijzel, viezel, stromatje in de klomp. In Markluiden: veezel. Ook: vijzel.
vijzelen, viezeln, zich snel voortbewegen.
vim, vimme, vim (honderd garven). Hoeveule rogge hef hie van dât âkkertien ehaeld? Niet meer dan ’n vimme.
vinden, vienn, vinden. Ik viene, dat ’t tied veur oe is, um an trouwm te denkn.
vinnig, vinneg, ongeveer.
viool, fiejoele, viool. Mien breur wol fiejoele speuln, mâr mien moe wol ’t dink niet in huus hebbm.
virtuut, fetuutn, manieren, fratsen. Wat bint dât veur gekke fetuutn; gien mèènse begrip, wat iej daormee veur heb.
vitusdans, fiedeldans, vitusdans.
vizier, vezier, vizier.
vlaag, vlaege, vlaag. In ’n vlaege van drif hef hie dat edaon.
vlag, vlagge, vlag.
vlakje, flâkkien, sneetje brood of vlees.
vlecht, vlechte, vlecht.
vlechten, vlechn, ik vleche / vlöche: iej vlech / vlöchn; hie vlech / vlöch; wie vlech / vlöchn; ik heb evlöchn, vlechten.
vleeg, vleeg, tenger. ’t Is zo ’n vleeg deerntien, zie kon iets zwaorder wèèn.
vleermuis, fleermoes, fleermuus, vleermuis.
vlees, vleis, vlees.
vlegel, vlèègel, 1. vlegel, dorsvlegel. 2. rakker, lomperd.
vlek, vlekke, vlek.
vlieg, vliege, vlieg.
vliegen, vliegn, vliegen. Der vleugn ’n troep kraajn aover de âkkers.
vlies, vluus, vlies. ’t Was net of ik ’n vluus veur de oogn hadde, ik kon haoste niks zien van de rèègn.
vlijen, vliejn, vlijen.
vlijm, vlim, mesje.
vloeken, vluukn, vloeken.
vlossig, vlosseg, (vlossege törf), losse turf, aanmaak-turf.
vloten, vleute, (vleute melk), afgeroomde melk.
vlucht, vloch, vluch, vlucht. Hie scheut de doeve in de vloch. Op de vluch gaon.
vluchten, vlechn, rennen. Zie vlechn de brugge aover, zo helleg was zie.
vluchten, vluchn, vluchten. Gaon vluchn, dat zol ik noojt doen.
vlug, vlugge, 1. vlug. 2. goed ter been. Hej de vrouwe nog vlugge? (is ze nog niet in het kraambed?).
vlug jong, vluggejongn, jonge vogels die uit kunnen vliegen.
vod, vodde, vod.
voeg, voege, voeg (muur).
voelen, vuuln, voelen.
voer, voer, vracht. Toe hew drie voer heuj binn ehaeld.
voeren, voern, voeren.
voet, voete, voeten. Hie kan slech uut de voete komm (slecht ter been). Die zaeke is weer uut de voete (afgehandeld); verkleinvorm vuutien, voetje.
vogel, veugeltien, vogeltje
vogelen, veugeln, met de vingers betasten om iets te onderzoeken.
voldoen, voldoen, aan eisen voldoen. Hie voldut daor bes; voldaon, voldoen, betalen. Hie hef ’t rèèkntien voldaon.
volk, volk, familie, ouders. Ik gao vanaomd naor mien volk.
volk, vollek, is daar iemand?
volleest, volstn, (ten volstn komm), iemand de schuld gedeeltelijk kwijtschelden. Ik zal ’m ten volstn komm (hij hoeft niet de gehele schuld te betalen).
volslagen, volslaegn, 1. volslagen. ’t Is nog volslaegn winter en dât achter in april. 2. volslagen, volleerd. Hie kan noe veur um zelf beginn, hie is noe volslaegn timmerman.
volstrekt, volstrek, volstreks, volstrekt. Dât was volstrek niet neudeg ewes. Ik wil ’t volstreks niet hebbm.
voluit, voluut, voluit. Hie schreef zien naeme voluut.
vondst, vons, vondst. Daor heb iej gien slechte vons edaon.
vonk, vonke, vonk.
voogd, voog, voogd.
voor, veur, voor.
voor, [ploegsnede], vore, ploegvoor. ’n Rechte vore bouwm, dât kan niet iederiene.
voor, veurnte, (in ’t veurnte), alvast vooruit. Hie wârk graeg in ’t veurnte.
vooraf, veuraf, vooraf.
vooral, veural, vooral.
voorbarig, veurbaereg, voorbarig.
voorbeeld, veurbeeld, voorbeeld.
voorbij, veurbie, voorbij.
voorbode, veurbode, voorbode.
voordeerne, veurdeerne, dochter uit het eerste huwelijk.
voordeur, veurdeure, voordeur.
voorhouden, veurholln, er om spannen, moeite kosten. ’t Hef der veur eholln, um die stârke vesting in bezit te kriegn.
voorjaar, veurjaor, voorjaar.
voorkeur, veurkeur, voorkeur.
voorkomen, verkomm, voorkomen, verhinderen. Dât had ie kunn verkomm.
voorkomen, veurkomm, 1. voorkomen, iemand voorbijgaan. An ’t ende van de baene is hie de ander veurekomm. 2. voorkomen, verhinderen. Ik konne met de beste wille niet veurkomm, dât ’t kiend onder de waegn kwamp. 3. voorkomen, uiterlijk. Naor zien veurkomm te oordeeln liek mien die vent wel betrouwbaar.
voorkoop, veurkoop, voorkoop. In oorlogstied help oe veurkoop niet veule, ’t goed wordt toch niet elèèverd.
voorn, voorne, voorn.
voornaam, veurnaem, voornaam, deftig. Zie dient in dât veurnaeme huus.
voornaam, veurnaeme, voornaam. Gait is zien veurnaeme.
voornemen, veurnemm, voornemen, plan. ’t Is zien veurnemm um met Paosn ’n reisien te maekn.
voorouder, veurolders, voorouders.
voorrecht, veurrech, voorrecht.
voorschrift, veurschrif, voorschrift.
voorschrijven, veurschrievm, voorschrijven.
voorspoedig, veurspoedeg, voorspoedig.
voorstaan, veurstaon, voorstaan. Hie löt der ’m ’n heleboel op veurstaon, dat zien vaeder börgemeister ewes is. De eerpels staot er dit jaor niet bes veur.
voort, voort, dadelijk. Aj voort gaot, kuj nog op tied komm.
voort, vort, weg, zoek. Dât kiend mâk alles vort. Ik heb dat olde ding mâr vort edaon.
voortgaan, vortgaon, weggaan.
voortrekken, veurtrekkn, verwennen, voortrekken. De oldste zeune heb ze baovm de andere kiender veuretrökn.
vooruit, veuruut, vooruit. Met dât voer heuj kuw weer ’n poosien veuruut. De waegn was niet veuruut te kriegn.
voorvork, veurvörke, voorvork.
voorwerp, veurwârp, voorwerp.
voorzien, verzien, voorzien. Ik had ’t verzien, dât ’t er van komm mos.
voorzien, veurzien, voorzien. Dât hef gien iene kunn veurzien. Kan hie in zien onderhold veurzien?
Vorchten, Vörchn, Vorchten.
vorig, veureg, vorig. Veurege wèke is hie nog bie ons ewes.
vork, vörke, vork.
vorm, vörm, 1. vorm, konditie. Hie is vandaege niet in vörm. 2. vorm. D’r zit helemaol gien vörm an dât ding. 3. knoop. As iej broekvörms (hoornen knoop) haddn dan moch iej wel meedoen met ’t streekien goojn; met loodlappers (blikken knopen) konn z’oe missn.
vorst, vors, 1. vorst. De vors zat nog lange in de grond. 2. dakvorst, nok.
vouw, vouwe, vouw.
vouwen, volln, vouwen (werkw.). Van ’s mârgns tut ’s aoms in de wasserieje doekn volln.
vraag, vraoge, vraag.
vracht, vrach, vracht.
vragen, vraogn, ik vraoge / vreuge; iej vraog / vreugn; hie vrög / vreug; wie vraog / vreugn; ik heb evraog, vragen.
vrede, vrèè, vrede. Aj niet veur voldoende vrèè zörg, dan krieg iej oe zelf ’t meeste; iej komp met de buurn in onvrèè.
vrede, vrèè, afrastering, omheining. Vrèè en vrèètn, dat heb de diers neudeg.
vreemd, vrèèmp, vremp, vreemd. Vrèèmde zaekn. Hie hef vrèèmde kunstn. Die nieje schoene vuult maer vremp an.
vreten, vrèètn, vreten.
vreterij, vrèèterieje, snaaierij.
vriend, vrind, vriend.
vriendelijk, vrendelek, vriendelijk.
vriezen, vriezn, vriezen.
vrij, vriej, 1. vrij. 2. zonder aarzeling. Gleuf mâr vriej, dat hie der al spiet van hef!
vrijdag, vriejdag, vrijdag.
vrijen, vriejn, vrijen. Vriejt hie met Sientje of löp hie der mee?
vrijgezel, vriejgezel, vrijgezel.
vrijheid, vriejheid, vrijheid. De vriejheid biw in 1940 kwiet erak.
vrijigheid, vriejegheid, 1. vrijpostigheid, brutaliteit. Die vriejegheid stiet oe niet mooi. 2. vrije tijd.
vroedvrouw, vroedvrouwe, vroedvrouw.
vroeg, vrog, vroeg. Komp mârgn mâr vrog. De vrogge eerpels bint bèèter as de laetn.
vroegte, vrogte, vroegte.
vrouw, vrouwe, vrouw, echtgenote.
vrouwlui, vrouwluu, vrouwen, dames.
vrouwmens, vrommes, vrouwspersoon. Aa nee, zon dik vrommes is ’t helemaole niet.
vrucht, vruch, vruchn, vruchien, vrucht; vruchn, veldvruchten. De vruchn staot aoveral bes.
vruchtgebruik, vruchgebruuk, vruchtgebruik.
vuil, voel, vuul, vuil. Wat mâk dat kiend zich toch vuul.
vuil, voel, vuul, nageboorte van een koe. ’t Vuul is er nog niet of.
vuilak, vuulek, iemand die een ander beetneemt.
vuiligheid, vuulegheid, vuiligheid. De vuulegheid schient ’m de oogn uut.
vuist, voes, vuist.
vullen, vulln, vullen.
waag, waoge, weegschaal. An de waoge bint vrogger heel wat mèènsn deur de waogemeister bedreugn.
waaien, wèèjn, waaien.
waaier, wèèjer, waaier (in de grutterij).
waar, waor, waar. Waor heb iej ewoond?
waarborg, waerbörg, waarborg.
waard, weerd, uiterwaard.
waard, weerde, erf. Van mien weerde ofblievm, as ik oe raon mag.
waarde, weerde, waarde. De weerde van ’t bouwland is in 1930 vierduuznd guldn ewes.
waardoe, waerdoe, pas op!
waarheid, waorheid, waarheid.
waarnemen, waernemm, 1. waarnemen. 2. de gelegenheid benutten. Umdâk toch in de stad wazze, kon ik ’t mooi waernemm 't stadhuus te bekiekn.
waarschuwen, waerschouwm, waarschuwen.
wacht, wach, schildwacht.
wachten, wachn, wachten (werkw.); (’t niet kunn wachn), geen tijd hebben. Ik kan ’t niet wachn um naor ’t ârfhuus te gaon.
wagen, waogn, wagen (werkw.), proberen. Zol ie dât wel waogn?
wagenspoor, waegnspoer, wagenspoor.
wagenwijd, wiedwaegn, wagenwijd. De deure hef de hele nach wiedwaegn lös estaon.
wagenwijdweg, wiedwaagnweg, heel ver weg.
wak, wakke, wak.
wambuis, wammes, wambuis.
wan, wanne, wan (platte mand om ’t kaf uit het koren te halen).
wang, wange, wangn, wang, dijk van de wetering
wanmolen, wannemeule, kafmolen.
wapen, waopm, wapen.
war, wârre, wiere, (in de wârre), in de war. Hie had alles in de wârre emâk; (in de wiere), in de war. As ’t gaorne in de wiere is, dan is ’t ’n grote toer, um ’t uut de wiere te kriegn.
waren, waern, zich hoeden, oppassen. Haern, daor muj oe veur waern, mâr striekn en wettn, dat kan oe gien boer belettn.
warm, wârm, warm.
warmpjes, wârmpies, warmpjes. Hie zit er wârmpies bie.
was, wasse, was. Mien vrouwe is an de wasse. De wasse hef zie in de keukn eleg.
wasdoek, wasseldoek, vaatdoek.
wasmolen, wasmeule, wasserij.
wassen, wassn, wassen.
wassen, wassn, groeien. Zie bint op goeje grond ewassn.
wat voor een, waffeuriene, wat voor een. Waffeuriene was ’t, ’n grouwm of ’n blauwm?
wat voor een, waffm, welke. Waffm wil iej hebbm, dissn of die ander?
water, waeter, water. Zie heb ’t waeter in de kelder (het gaat hun slecht).
waterblaas, waeterblaoze, blaas met vocht die bij het kalven breekt.
wateren, wèètern, 1. het vee water geven. 2. gekapt hout in het water leggen. Gewèèterd holt is duurzamer.
waterpuf, waeterpuf, hartwater.
weduwman, wedeman, weduwnaar.
weduwvrouw, wedevrouwe, weduwe.
weegblad, wèègeblad, weegbree.
week, wèèke, wèèkien, week. Zie bint er ’n wèèke ewes. Zie konn mâr ’n wèèkien blievm.
week, wiek, week, zacht. ’t Wieke van ’t heuf (de slapen).
week, wèèke, woerd, mannetjeseend.
weekgeld, wèèkgeld, weekloon.
weekzerig, wiekzeereg, weekzeereg, kleinzerig, sentimenteel, ook wel: snel emotioneel.
weelde, wèèlde, weelde.
weerhaan, weerhaene, weerhaan.
weertje, weertie, weertje. ’n Mooi weertie vandaege.
weerwikker, weerwikker, weersvoorspeller. Mien pols, die ’k ebreukn heb, is ’n goeje weerwikker.
weerzien, weerzien, weerzien. Wanneer zuw ’m weerzien?
wees, weeze, weesien, wees.
wees, weesien, tuinhuisje.
weesboom, wezeboom, boom over een vracht hooi of stro waarmee met behulp van touwen de vracht wordt vastgehouden.
weg, wèège, wechien, weg; uut de wèège, opzij, uit de weg. Gaot mien uut de wèège, laot mien der deur.
weg ende weer, wegnderweer, hier en daar. Wegnderweer is ’t grès verbrand van de dreugte.
wegen, wèègn, ik wèège / weug; hie weg / weug; ieluu wèèg / weugn; ik heb eweugn, wegen.
wegge, wegge, brood.
weide, weije, weichien, weide.
weiden, weijn, grazen, weiden.
weit, weite, tarwe.
weken, weekn, weken, weekmaken. De harde körste muj in de heite koffie weekn.
wel, welle, wel, bron.
weldaad, weldaod, weldaad.
welen, weeln, (dichte weeln), dicht waaien. De bèèke was dichte eweeld met de sneestörm.
welke, wèèle, sommigen. Daor bint altied wèèle die der inloop.
wen, wenne, gezwel onder de huid.
wenden, wenn, wenden, spitten zonder voor. Hie was de hof an ’t wenn.
wennen, wenn, wennen. Hie vuult er ’m nog niet bes tuus, mâr ’t zal wel wenn.
wepedoorn, wepedaorne, wilde rozenstruik.
wereld, weerld, wereld.
werk, wârk, werk.
werken, wârkn, werken (werkw.).
werven, wârvm, ik wârve / wörve; wie wârf / wörvm; Zie heb der vremp volk veur anewörvm, werven.
wesp, wepse, wesp.
weten, weetn, ik weete / wisse; iej weetn / wissn; hie weet / wis; ieluu weetn / wissn; Ik heb eweetn, weten. Dât wik wel weetn.
wetering, wèètrink, wetering.
wetten, wettn, scherp maken van de beitel met een wetsteen.
weven, weevm, weven.
wezen, wèèn, ik bin / waze; iej bint / waern; hie is / was; wie bint / waern; ieluu bint / waern; zie bint / waer, wezen, zijn. Ik bin op ’t dârp ewes. Was hie daor niet bliej umme? Ik waa (was) der niet bie. Wat biw der mâr ’n poosien ewes. Waor wil ie wèèn?
wezen, wèèzn, gelaatsuitdrukking Zie hef helemaole ’t wèèzn van eur moeder.
wicht, wichter, kinderen.
wichter, wichtertien, ouderwets klein, blauw pruimpje.
wiebelen, wiebeln, wiebelen. Gaot er toch niet wiebeln met dat stuultien.
wieden, wien, wieden. Ik bin de hele dag an ’t wien ewes um ’t onkruud uut de eerpels te kriegn.
wieg, wiege, wieg.
wiek, wiekke, wiek van de molen.
wieme, wimme, deel van de zolder waar de gerookte vleeswaar hangt.
wierborstel, wierbörstel, wildebras.
wierig, wiereg, levenslustig, fit. Altied nog wiereg?
wig, wigge, wig.
wij, wie, wij. In Heerde zegge wie veule meer ‘wie’ as ‘wieluu’.
wijd, wied, 1. wijd. Is oe die jâsse wied genog? 2. ver. Hoe wied is ’t van Vörchn naor Uune?
wijden, wiejn, wijden. Zie gaot ’t nieje gebouw inwiejn.
wijer, wiejerd, stuwvijver bij een molen.
wijf, wief, vrouw.
wijk, wiek, wijk.
wijken, wiekkn, ik wiekke / weeke; hie wik / week; wie wiek / weekn; ik bin eweekn, wijken, opzij gaan.
wijlieden, wieluu, wuule, wij.
wijn, wien, wijn. Hoeveule bint er, die wien bie ’t èètn drink?
wijndruif, wiendroeve, wijndruif.
wijs, wies, 1. wijs. 2. voorspoedig, rijk. Weet iej, wie ’m zo wies emâk hef?
wijs, wieze, 1. wijs, melodie. 2. wijs, manier. Dât kan op twee wiezn gebeurd wèèn.
wijs, wiezer, wijzer. Veul wiezer biw der niet van ewordn.
wijsheid, wiesheid, 1. wijsheid. Waor heb iej die wiesheid opedaon? 2. ernst. Ik kan nog niet geleuvm, dât ’t wiesheid is met de oorlog.
wijten, wietn, ik wiete / weet; hie wit / weet; zie wiet / weetn; ik heb ’t eweetn, wijten. ik heb ’t eweetn an zien oneuzelheid, dât ’t zo wondelek ofeloopm is.
wijzen, wiezn, ik wieze / weeze; iej wies / weezn; hie wis / wees; ieluu wies / weezn; ik heb eweezn, wijzen.
wil, wille, 1. wil. Hie hef 'n vaste wille. 2. genot, profijt. Van die aoverjâsse hef hie ’n boel wille ehâd.
wilg, wilge, wilg.
willemoeds, willemoeds, moedwillig. Hie hef willemoeds ’t hekke lös laotn staon.
willen, willn, ik wil / wol; iej wilt / wolln; wie wilt / wolln; ik heb ewild, willen. Woj (wol iej) niet mee naor de kârmse? Wolle (wol hie) ’t onderste uut de kanne hebbm? Wiw (wille wie) dât ja af nee?
willig, willeg, willig. De mârk sleut willeg, de priezn waern stiegnde.
wind, wiend, wind.
windbuil, windbuul, druktemaker, opschepper.
winddoor, wiendaore, windhoos.
winde, winde, mechaniek voor opdraaien van een hooibergkap of ander zwaar voorwerp, dus niet hetzelfde als een bârgwaoge.
winden, winn, ik winne / wunne; iej wint / wunn; zie wint / wunn, (op)winden. Ik heb ’t gaorne opewunn.
windmolen, wiendmeule, windmolen.
winnen, winn, ik winne / wunne; iej wint / wunn; zie wint / wunn, winnen. Hoeveule heb iej ewunn bie ’t leste spul?
winst, wins, winst.
winterkoninkje, winterkeunekien, winterkoninkje. Hoe zon klein winterkeunekien ’n slimme winter deur kump, dât begriep iej niet.
wip, wippe, 1. knechtenkamer boven het vee; 2. wipwap.
wis, wisse, wis, bundel. Stop der ’n wisse stro in, dan hol iej wârme voete.
wis, wisse, zeker. ’t Wisse veur ’t onwisse nemm.
woelen, wuuln, woelen.
wol, wolle, wol.
wolk, wolke, wölkien, wolk.
wond, wonde, wuntien, wond.
woordje, weurtien, woordje.
worden, wordn, ik worde / wordn; hie wordt / wordn; wie wordt / wordn; ik bin ewordn, worden. Wotte (wordt hie) tachteg jaor?
worst, wors, worst.
worsthoorntje, worsheurntien, klein trechtervormig voorwerp om worst te maken.
wrachten, vruchn, afrasteren.
wrang, vrange, wrang.
wrang wezen, vrange wèèn, een uierontsteking hebben. Die koe is vrange.
wrangwortel, vrangewortel, wrangwortel (geneesmiddel tegen ontstekingen bij vee).
wrat, vratte, wrat. Wie kenn vrogger Jan met de vratte niet?
wreed, vreed, wreed.
wreef, vrieje, wreef. Aj ’n hoge vrieje heb, dan kuj niet mâklek passnde schoene kriegn.
wrijfbak, vriefbak, hollander (roerbak) in een papiermolen.
wrijven, vrievm, wrijven.
wringen, vringn, wringen.
wroeten, vruutn, wroeten.
wroeter, vruuter, wroeter, fanatiekeling.
wurgen, wörgn, worgen, wurgen.
wurm, wörm, worm.
zaad, zaod, zaad.
zaadje, zeuties, zaadjes.
zaag, zaege, zaechien, zaag.
zaaien, zeijn, zèèjn, zaaien.
zaaivat, zeijvat, een bak welke voor de buik wordt gedragen en van waaruit gezaaid wordt.
zaak, zaeke, zaak.
zacht, zâchte, zacht.
zachtjes, zâchies, zachtjes.
zagen, zaegn, zagen.
zakdoek, zaddoek, zakdoek.
zakje, zâkkien, zakje.
zalverig, zaalvereg, verlept, verdord. De slao is zaalvereg van de dreugte.
zam, zam, smeuig, zacht. Dât dreuge stuk keeze is in de kelder weer aoreg zam ewordn.
zat, zat, verzadigd, dronken.
zaterdag, zaoterdag, zaterdag.
zeel, zèèle, zèèltien, zeel (paardetuig); zèèltien, kleine zeel = tuig voor pony.
zeelt, zelte, zeelt (vis).
zeep, zeepe, zeep.
zeerte, zeerte, pijn. Heufzeerte kump uut de maege vaort.
zegen, zèègn, visnet.
zegen, zeegn, zegen.
zeggen, zeggn, ik zegge / zèè; iej zek / zèèn; hie zeg / zèè; wie zek / zèèn, zeggen. Ik heb ezeg, dât ’t zien eign schuld was.
zeggen, zeggn, waarschuwing. Iej wilt niet naor zeggn luustern, daor wil iej spiet van kriegn.
zeiken, zeikn, 1. pissen. 2. zeuren
zeis, zeisn, zeisns, zeis.
zeker, zekers, zeker. Ja zekers, ik zal oe de boel op laotn zoepm.
zelf, zelns, zelf. Hej dat zelns edaon of heb zoe der an ehölpm?
zemels, zèèmels, zemels.
zerk, zârke, zerk.
zes, zesse, zes. Daor lik d’r zesse op de taofel.
zeugdistel, zogediesel, kleine zeedistel.
zeven, zeuvm, zeven. Ik heb zeuvm cent betaeld.
zeven, zuffm, zeven (werkw.). Dât zaod muk nog effm zuffm.
zeven, zeuvmde, zeven. Ik heb der zeuvmde op taofel eleg en noe lik der nog zesse.
zeventig, zeuvmteg, zeventig.
zever, zeiver, kwijl. De zeiver leup ’m aover ’t ves.
zeverbaard, zeiverboord, zeiverbaord, viespeuk. Lilleke zeiverbaord, iej besmeert oe hele nieje trui.
zeveren, zeivern, kwijlen
zicht, zich, zicht. De boot kwamp in ’t zich, mâr hie was nog vârre weg.
zicht, zicht, zicht (zeis).
zichtbaar, zichbaer, zichtbaar.
zichten, zichn, maaien met de zicht.
ziel, ziele, ziel.
zien, zien, ik zie / zage; iej ziet / zaagn; hie zut / zag; wie ziet / zaagn; ik heb ezeen, zien. Ik heb ezeen, dat hie der twee ofenömm hef.
zijde, ziede, zijde (stof).
zijde, zieje, zijde. ’n Zieje spek.
zijg, zieje, ziejchien, zeef, melkzeef.
zingen, zingn, ik zinge / zunge; ie zink / zungn; hie zink / zunk; zie zink / zungn; ik heb ezungn, zingen.
zinken, zinkn, ik zinke / zunke; wie zink / zunkn; ik bin ezunkn, zinken.
zinking, zinkns, ontsteking of ziekte. Ik had zinkns in ’t aor.
zinnig, zinneg, mak. ’n Zinneg peerd, iej konn der wel onderdeur kroepm.
zinnigheid, zinnegheid, zin, begeerte. ’k Heb der gien zinnegheid an, um nog zo laete op pad te gaon.
zitten, zittn, ik zitte / zate; iej zittn / zaatn; hie zit / zat; ieluu zittn / zaatn; ik heb ezèètn, 1. zitten. Ik zitte lillek verlèègn met dat geval. 2. uitzitten. (straf uitzitten) Zo’n twee jaor zittn dât völt niet mee.
zode, zeuchien, kleine zode.
zoeken, zuukn, ik zuuke / zöche; iej zuuk / zöchn; hie zöch / zuukn; wie zuuk / zöchn; ik heb ezöch, zoeken.
zoet, zuute, zoet. De zuute melk giet al jaorn naor de botterfebriek.
zolder, zöldertien, zoldertje.
zomen, zeumm, zomen (werkw.).
zomer, zeumertien, zomertje.
zomp, zumpien, kleine voerbak voor de varkens.
zon, zunne, zon.
zondag, zundag, zondag.
zondags, zundes, ’s zondags, zondags. Oe zundese pak.
zonde, zunde, zonde. ’t Is zunde van dât beste spul, gien mèènse hef der zo wat an.
zonnen, zunn, zonneschijn geven. As ’t begint te zunn, dan i’s ’t heuj ok zo dreuge.
zonnig, zunneg, zonnig.
zonsondergang, zunsondergank, zonsondergang.
zool, zaole, zool.
zoom, zeum, zoom.
zoon, zeune, zeuntien, zoon.
zoor, zaor, dor. De eerpels staot zaor op ’t land van de dreugte.
zootje, zeuchien, zootje (vis).
zorg, zörge, zorg. Hie hef ’n boel zörge an ’t heuf. Weineg geld, kleine zörgn, veule geld, grote zörgn.
zout, zolt, zout.
zuchten, zuchn, ik zuch / zuchn; ie zuchn / zuchn; hie zuchn / zuchn; ieluu zuchn / zuchn; ik hebbe ezuch, zuchten. Zie bleefm mâr zuchn.
zuiden, zuujn, zuiden.
Zuiderzee, Zuuderzee, Zuiderzee.
zuigen, zoegn, zuugn, ik zoege / zuuge / zeuge; iej zoeg / zuug / zeugn; hie zög / zeug; wie zoeg / zeugn; ieluu zuug / ze, zuigen.
zuining, zuuneg, 1. zuinig. 2. ernstig ziek. Jan is de leste wèèke ârg zuuneg. De dokter is al drie keer ewes.
zuipen, zoepm, zuupm, ik zoepe / zuupe / zeupe; iej zoep / zuup / zeupm; hie zöp / zeup; wie zoep / zeupm; ik heb ezeupm, zuipen. Zoepm heur iej in Heerde meer dan zuupm.
zuipen, zoepm, drank voor het vee. Heb iej ’t vee al zoepm egeevm?
zuiplap, zoeplappe, zuiplap.
zuiptod, zoeptodde, zuiplap.
zuiver, zuuver, zuiver.
zulk, zokke, zukke, zulke. Zokke loeders! Alle bârkn heb ze umezaeg!
zulle, zul, houten zware balk in de koestal waarin de reppels staan.
zullen, zulln, ik zal / zol; iej zult / zolln; hie zal / zol; wie zult / zolln, zouden. Zolle (zol hie) door wel an edach hebbm. Zuw (zulle wie) wachn tut mârgn? Zak (zal ik) ’t door mâr neerleggn? Zoj (zol iej) wel zeggn, dât der an dât mietien zeuvm voer heuj zittn?; zak = zal ik.
zullie, zuule, zij. (pers. vnw).
zult, zulte, zult.
zuur, zoer, zuur.
zuurpruim, zoerproeme, zuurpruim.
zwaan, zwaene, zwaan.
zwaar, zwaor, zwaar. ’t Zal oe zwaor anerèèknd wordn. ’t Was meraekel zwaor weer.
zwaard, zweerd, zwaard.
zwad, zwad, ril over de lengte van het land. ’t Gres lag nog in ’t zwad, daor was nog niet in ewârk.
zwager, zwaoger, zwager.
zwak, zwak, lenig. Hie is zo zwak as ’n twieg.
zwalm, zwalm, walm. Een zwalm van rook en drankluch kwam oe teegn aj ’t vertrek ingungn.
zwaluw, zwâlve, zwâlfien, zwaluw.
zwart, zwârt, zwart. ’n Ander zwârt maekn, dat doej.
zwarte, zwârtn, iemand met donkere huidskleur. D’r leupm ’n hele koppel zwârtn op ’t dârp.
zwavel, zwèèvel, zwavel.
zwavel, zwèèvels, luciferstokjes
zweel, zwil, zweel (langwerpige hoop hooi).
zweep, zweppe, zweep.
zweet, zwiet, zweet.
zwellen, zwelln, ik zwelle / zwölle; iej zwelt / zwölln; hie zwelt / zwol; ieluu zwelt / zwölln; hie is ezwölln, zwellen.
zwemmen, zwemm, ik zwemme / zwömme; iej zwemp / zwömm; hie zwemp / zwömp; wie zwemp / zwömm; ik heb ezwömm, zwemmen.
zweren, zweern, ik zwere / zweure; iej zweert / zweurn; hie zweert / zweur; ik heb ezweurn, zweren.
zwerm, zwârm, zwerm.
zwerven, zwârvm, zwerven.
zwijgen, zwiegn, ik zwiege / zwege; iej zwieg / zweegn, hie zwig / zweeg; wie zwieg / zweegn; ik heb ezweegn, zwijgen.
zwijmelen, zwiemeln, wankelen.
zwijmelig, zwiemeleg, wankel. Aj ziek ewes bint en iej komp weer aoverende, dan bin iej eers zo zwiemeleg.
zwijn, zwien, zwijn.
zwik, zwikkien, zooitje.
zwil, zwil, eelt. Wat hef hie ’n zwil an de voete.
zwoerd, zwaore, 1. zwoerd. 2. zode. Aj ’n weije scheurt en de zwaore giet an ’t rottn, dan kuj der ’n paer jaor ’n beste oogs ofhaeln.
Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op ewnd.ivdnt.org,
gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal