elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Werkgroep Dialecten Hoeksche Waard (2006), Hoekschewaards woordenboek, Klaaswaal.

's-Gravendeel, ’s Graevendêêl, eigennaam, ‘s Gravendeel
-achtig, achteg, achtig (toevoeging bij veel woorden, naar analogie van regenachteg) ’t Is koudachteg en ik bin een bietjie griepachteg Het is wat koud en ik ben wat grieperig
Aagje, Aechie, eigennaam, Aagje Nieuwsgiereg Aechie Nieuwsgierige jongen/meid
aak, aek, zelfstandig naamwoord, aeke, aekie, aak, plat vaartuig
aal, ael, zelfstandig naamwoord, aele, aeltie, aal, vissoort Ael of paeling is dezelfde soort vis Aal of paling is dezelfde vissoort
aalbes, ellebes, aelebes, zelfstandig naamwoord, ellebesse, aelebesse, ellebessie, aelebessie, aalbes D’r binne rooie en zwarte ellebesse, de witte binne bekant uichesturreve, de rooie en zwarte nie; D’r binne nog steeds rooie en zwarte aelebesse, maor de witte zie je bekant nie meer Er zijn nog steeds rode en zwarte aalbessen, maar de witte zie je bijna niet meer
aalbessenboom, ellebessebôôm, zelfstandig naamwoord, ellebessebôôme, ellebessebôômpie, aalbessenstruik Azzie nog een paor ellebesse voor je aaige wou hebbe, dan mozze wel visnette over de ellebessebôôme gegooid worre Als je nog een paar aalbessen wilde oogsten moesten er wel netten over de struiken gegooid (anders vraten de vogels ze op)
aalmoes, aelmoes, zelfstandig naamwoord, aelmoeze, aelmoesie, aalmoes, bedelgift Wajje d’r voor kreeg was maor een aelmoes Wat je er voor kreeg was maar een aalmoes
aalschaar, aelschaer, zelfstandig naamwoord, aelschaere, aelschaertie, aalschaar, ijzeren vork waarmee aal werd gestoken Een aelschaer of elleger, met drie of vier tande mè weerhaoke, was vroeger ‘t añgeweeze gerêêschop om ael te vange
aalsvel, aelsvel, zelfstandig naamwoord, aelsvelle, aelsvellechie, aalof palinghuid Aelsvel of paelinghuid wier vroeger gebruikt om de klippel an d’n dorsvlegel te binge Aalsvel of palinghuid werd vroeger gebruikt om de knuppel aan de dorsvlegel te binden
aambeeld, ambeeld, uitdrukking, Altijd op ’t zelfde ambeeld slaan In herhalingen treden
aamborstig, amborsteg, bijwoord, aamborstig, kortademig Hij is zôô amborsteg, astie een leegen asbak ziet gaotie al hoeste Hij is zo kortademig, als hij een lege asbak ziet gaat hij al hoesten
aan, an, voorzetsel, 1. aan An de pin zijn Bezig zijn An gunne kañt Aan de andere kant An z’n ijk legge Genoeg (alcoholische drank) gedronken hebben 2. bij, bijna De klok is nog nied an Het is bijna tijd ’t Is nae an Het is bijna zover; D’n bal is an Nu is het genoeg; De bôôt is an Nu is het genoeg
aan elkaar, ammekaor, bijwoord, aan elkaar, aan elkander Ze binne ammekar gewaogd Ze zijn tegen elkaar opgewassen
aan-elkaarfiets, ammekaorfiets, zelfstandig naamwoord, ammekaorfietss, ammekaorfietsie, tandem Een ammekaorfiets meddun weeromstomp Een tandem met terugtraprem
aanaarden, anaerde, werkwoord, aerd an, aerde an, añgeaerd, aanaarden van groeiende aardappels Ook añloete, anrugge Zie ook ruchie
aanbesteden, añbesteeje, ambesteeje, werkwoord, bestee an, bestêêde an, añbestêêd/ambestêêd, aanbesteden Ook ambesteeje
aanbieden, añbieje, ambieje, werkwoord, bie an, bôôj an, añgebôôje / bied an, booj an, angebooje, aanbieden Het wier nogal goeiekôôp añgebooje en daerom vertrouwde ik ’t niet Het werd nogal goedkoop aangeboden en daarom vertrouwde ik het niet Ook ambieje Ook amprizzenteere
aanbinden, añbinge, werkwoord, bing an, bong an, añgebonge, aanbinden Bakkers binne kort añgebonge meñse; ze staon zôôgezaaid kort voor de waoge Bakkers zijn kort aangebonden mensen; ze zijn opvliegend
aanbranden, añbrande, werkwoord, brañd an, brañde an, angebrañd, aanbranden, geraakt zijn Je mô niessôô gauw añbrande, die meñse bedoele ’t goed Je moet niet zo snel geraakt zijn, die mensen bedoelen het goed
aanbrengen, añbrenge, werkwoord, breng an, broch an, añgebrocht, aanbrengen, verraden, verklikken
aandraaien, andraoie, andraaie, werkwoord, draoi an, draoide an, angedraoid, aandraaien Je mot tat schroefie nog een bietjie andraoie Je moet dat schroefje nog een beetje aandraaien; Er een knol andraaie De feiten niet volledig en niet naar waarheid vertellen
aaneens, anêês, anêêñs, bijwoord, opeens, ineens, plotseling ’t Weer is anêês omgeslooge Het weer is plotseling omgeslagen Ook anêêñs
aangaan, añgaan, werkwoord, gaa an, ging/gong an, añgegaan, 1. aangaan, kort bezoek afleggen Kwan, ik zel nog effe thuis añgaan Kom, ik zal nog even thuis aangaan 2. beginnen van een bijeenkomst Hoe laet gaat ’t an? Nou, ’t zou om hallef acht añgaon Hoe laat zou het beginnen? Nou, het zou om half acht beginnen
aange-, añge..., añge... krijge bijhouden met … Ze kon ’t bekant nied añgehoest krijge Zij kon het bijna niet bijhouden met hoesten (deze constructie geldt ook voor andere werkwoorden, bijv. Ik kon het niet añgegeete krijge Ik kon het niet bijhouden met eten)
aangebrand, añgebrand, bijwoord, boos, verstoord Je mag wel oppasse, want hij is gauw añgebrand
aangenomen, añgenoome, uitdrukking, ’t Lijken wel of tie in ‘t añgenoome staot Hij werkt snel (ook: hij eet snel) (bij aangenomen werk geldt: eerder klaar is meer verdiend)
aangeschoten, añgeschoote, bijwoord, lichtelijk dronken Met lootjiesdag liepe d’r veul añgeschoote over durp Op de dag dat er geloot werd voor militaire dienst liepen er veel jongens lichtelijk dronken over het dorp
aangeschreven, añgeschreeve, uitdrukking, Goed añgeschreeve staon In een goed blaadje staan Hij stong goed añgeschreeve
aangewind, añgewind, bijwoord, als de wind uit de juiste hoek komt As ’t angewind was kojje (bijv. in Dordt) de stank van de rôôterije op ’s Graevendêêl ruike Als de wind uit de juiste hoek kwam kon je (bijv. in Dordrecht) de stank van de roterijen in ’s Gravendeel ruiken
aangronden, añgronde, werkwoord, grond an, gronde an, añgegrond, [O] peilen, met de voeten aan de grond komen De jonges motte allêên maor zwemme op plaese waer ze ’t kenne añgronde De jongens moeten alleen maar zwemmen op plaatsen waar ze het kunnen peilen Zie ook paaile
aanhalen, anhaole, werkwoord, haol an, haolde an, angehaold, aanhalen, liefkozen Je mottien schurftegen hond nied anhaole Je moet die schurftige hond niet aanhalen
aanhang, anhang, zelfstandig naamwoord, anhange, anhañchie, aanhang, volgelingen Zie ook simpetizante
aanhanger, anhanger, zelfstandig naamwoord, anhangers, anhangertie, aanhanger, volgeling
aanhoeken, anhoeke, werkwoord, hoek an, hoekte an, angehoekt, aangeven Den ofsteeker stong op ’t voer koore en een twêêde man moste schôôve naer d’n taslegger anhoeke De afsteker stond op het voer koren en een tweede man moest de schoven aan de taslegger aangeven Ook añlange
aanhouden, anhouwe, werkwoord, houw an, hieuw an, añgehouwe, aanhouden Je kejje jas wel anhouwe, ’t is nog veuls te koud Je kan je jas wel aanhouden, het is nog veel te koud
aanhoudend, anhouwend, bijwoord, aanhoudend, voortdurend
aankijken, añkijke, werkwoord, kijk an, keek an, añgekeke, ergens op aanzien ’t Is allang verjaerd, maor ze blijven ‘m d’r op añkijke Het is allang verjaard, maar ze blijven hem erop aankijken
aanklampen, añklampe, werkwoord, klamp an, klampte an, añgeklampt, aanklampen, aanspreken
aankleden, añkleeje, werkwoord, kleej an, kleede an, añgekleed, [O] 1. aankleden Ze hadde d’r aaige voor ‘t fêêst mooi añgeklêêd Ze hadden zich voor het feest mooi aangekleed Añgeklêêd gaat uit Die heeft zich in uitgaanskleding gestoken en gaat op stap 2. iemand beschuldigen Och zôô, hebbe ze jou daer weer mee añgeklêêd? Ach zo, hebben ze jou daar weer de schuld van gegeven? 3. iemand met iets opschepen Dan biñje ôk angeklêêd, azzie zôô’n domme jonge wat mot leere Daar zit je dan ook mee opgescheept als je zo’n domme jongen iets moet bijbrengen
aankoeken, añkoeke, werkwoord, koek an, koekte an, añgekoekt, [veroud] aandikken (in materiële zin)
aankomend, añkommende, bijwoord, aankomend, opgroeiend Ze hebbe daer een grôôt gezin met een stik of wat añkommende jonges Ze hebben daar een groot gezin met een aantal opgeschoten jongens
aanlangen, añlange, werkwoord, lang an, langde an, añgelangd, aangeven Kneeles lang mijn de kôôlof is an Kees geef mij de hak met lange steel eens aan Zie añhoeke
aanleggen, añlegge, werkwoord, leg an, lee an, añgelege, 1. aanleggen, bezoeken Hij mos bij elleke herreberg effe añlegge Hij moest elke herberg even bezoeken 2. Ze hebbe daer toen een nieuwe veerstoep añgeleege waer de pont beter kon añlegge Ze hebben daar toen een nieuwe veerstoep aangelegd waar de pont beter kon aanleggen
aanloeten, añloete, werkwoord, loet an, loete an, añgeloet, [O] aanaarden van aardappels in de groei Ook anaerde, anrugge
aanloop, añlôôp, zelfstandig naamwoord, añlôôpe, añlôôpie, aanloop, bezoek We hadde vandaeg veul añlôôp We hadden vandaag veel aanloop Om over die vliet te springe moddik een añlôôpie neeme Om over die vliet te springen moet ik een aanloopje nemen
aanmaken, ammake, werkwoord, maak an, maakte an, angemaakt, aanmaken, aansteken Ik mottet vier nog ammake Ik moet het vuur nog aansteken
aannemeling, anneemeling, zelfstandig naamwoord, anneemelinge, anneemelingchie, [O] iemand die lidmaat van een kerk wil worden, belijdeniscatechesant
aannemen, anneeme, werkwoord, neem an, nam an, añgenoome, 1. aannemen werk aannemen, stukwerk Ze zouwe een blok pee anneeme om pee te dunne Ze zouden een blok suikerbieten aannemen om de bieten uit te dunnen Zie ook op êên zette Hij ha’ gêên tijd om te pisse omdattie in ’t añgenoome stong Hij had geen tijd om te plassen omdat hij het werk had aangenomen Zie angenoome werk 2. aannemen in de kerk (geloofsbelijdenis doen)
aanongelen, anhommele, werkwoord, hommel an, hommelde an, angehommeld, [O] zich hechten, aankoeken Giet dat vet maor oit ‘t pannechie, anders gaot ‘t anhommele en kejje ‘t demee niemeer schôôn krijge Giet dat vet maar uit het pannetje want anders koekt het aan en dan krijg je het straks niet meer schoon
aanpeulen, anpeule, werkwoord, peul an, peulde an, añgepeuld, hard werken
aanpezen, anpeeze, werkwoord, pees an, peesde an, añgepeesd, zwaar werk doen ’t Was hard anpeeze, peesteke voor zeve cente de roe Het was zwaar werk doen, bieten rooien met de hand voor zeven centen per roe (16 m2)
aanpissen, anpisse, uitdrukking, Je kennet anpisse Het is vlakbij; Je ken ’t añ pisse Het is heel dichtbij; ook: anzaaike
aanpollepelen, añpolleepele, werkwoord, polleepel an, polleepelde an, añgepolleepeld, hard werken ’t Zel añpolleepele weeze om het op tijd klaor te krijge Het zal hard werken zijn om het op tijd klaar te krijgen
aanpresenteren, amprizzentere, werkwoord, prizzenteer an, prizzenteerde an, amgeprizzenteerd, presenteren, aanbieden Maggik ie een glaesie bier anprizzentere? Je ken d’r beter van pisse as van een korsie kaes Mag ik je een glaasje bier aanbieden, je kunt er beter van pissen dan van een kaaskorstje Ook ambieje
aanraden, añraaie, werkwoord, raai an, raaide an, añgeraaie, aanraden Ik zouet je niet añraaie Ik zou het je niet aanraden
aanrecht, añrecht, zelfstandig naamwoord, añrechte, añrechie, aanrecht Ze stong bij ‘t añrecht de vaet te doen Ze stond bij het aanrecht de vaat te doen
aanrecommanderen, añrikkemedeere, werkwoord, rikkemedeer an, rikkemedeerde an, añgerikkemedeerd, [Fra, recommander] aanbevelen
aanreiken, añraaike, werkwoord, raaik an, raaikte an, añgeraaikt, aangeven Raaik me ’t kommechie is añ Ook lange
aanruggen, añrugge, werkwoord, rug an, rugde an , añgerugd, aanaarden van aardappels Zie anaerde, anloete
aanschaffen, añschaffe, werkwoord, schaf an, schafte an, añgeschaft, aanschaffen
aanschieten, añschiete, werkwoord, schiet an, schoot an, añgeschoote, terloops aanspreken ’k Zel ‘m effe añschiete azzik ‘m ziet
aanschijten, añschijte, werkwoord, schijt an, scheet an, añgeschete, [O] achteraankomen ’t Hêêle boeltie was al oitchebrand toen de brandweer kwam añschijte De hele zaak was al uitgebrand toen de brandweer er pas aan kwam Zie achteranschijte
aansmeren, añsmeere, werkwoord, smeer an, smeerde an, añgesmeerd, 1. opknappen De lucht smeer weer an De lucht knapt weer op 2. aansmeren Lae’ je niks añsmeere hoor!
aanspraak, añspraek, zelfstandig naamwoord, añspraeke, añspraekie, aanspraak, toespraak Hij haddun mooie añspraek gehouwe Hij had een mooie toespraak gehouden
aanstaan, añstaan, werkwoord, sta an, stong an, añgestaan, aanstaan, de uitdaging aannemen Ga d’r maor añstaon, d’r stao nie voor Neem de uitdaging maar aan, er is geen kruid tegen gewassen
aanstaarten, añstaerte, werkwoord, staert an, staerte an, añgestaert, paarden met de kop aan de staart van de voorganger aan elkaar verbinden De paerde añgestaert naer de waai brenge De paarden in een rij naar de wei brengen
aansteken, añsteeke, werkwoord, steek an, stak an, añgestooke, besmetten Ze hebbe me zeker añgestooke
aansteken, añstekke, werkwoord, stek an, stak an, añgestoke, [O] 1. aansteken 2. aansluiten (bij het kinderspel aansluiten in een rij)
aantekenen, añteekene, werkwoord, teken an, tekende an, añgetekend, aantekenen, in ondertrouw gaan Ze binne vorege week añgeteekend Ze zijn vorige week in ondertrouw gegaan
aantonen, añtôône, werkwoord, tôôn an, tôônde an, añgetôônd, aantonen, bewijzen Je mottet kenne añtôône Je moet het kunnen bewijzen
aantrekkelijk, añtrekkelek, bijvoeglijk naamwoord, licht geraakt Z’ is nogal añtrekkelek Ze is nogal licht geraakt
aanvaarden, añvaerde, werkwoord, añvaerd, añvaerde, añvaerd, aanvaarden, aannemen Ik durf die uitdaeging wel te añvaerde Ik durf die uitdaging wel te aanvaarden
aanwas, añwas, zelfstandig naamwoord, añwasse, añwassie, [O] vette rand van vlees
aanwensel, añweñsel, zelfstandig naamwoord, añweñsels, añweñseltie, aanwensel Da’s gêên mooi añwensel Dat is geen mooie gewoonte
aanwippen, añwippe, werkwoord, wip an, wipte an, añgewipt, kort bezoek afleggen Ik kwam toch langs, dus ik doch ‘effe añwippe’
aanzaaien, añzaoie, uitdrukking, ’t Is mèchêên mud erte añ te zaoie Het zijn er teveel om op te noemen
aanzakken, añzakke, werkwoord, steeds komen bezoeken, te laat komen
aanzegger, añzegger, zelfstandig naamwoord, añzeggers, añzeggertie, aanzegger, de man die een sterfgeval meldt Den añzegger viel int klompeloosie; de meñse zatte te eete en lachte d’r om. D’n añzegger wier kwaad en zee: nou zeg ik ôk nie wie d’r dôôd is De doodbidder viel in het klompenloodsje. De mensen zaten te eten een lachten erom. De doodbidder werd kwaad en zei: Dan zeg ik ook niet wie er dood is Zie ook dôôdbidder
aanzetten, añzette, werkwoord, zet an, zettende an, añgezet, 1. arriveren, aankomen Daer komme d’r nog twêê añzette Daar komen er nog twee aan 2. blinden sluiten (tegen de hitte, of bij rouw in de straat); 3. D’n taefel añzette De tafel dekken
aap, aop, zelfstandig naamwoord, aope, aopie, aap Astie wat weggeeft motter eerst een aop uit z’n reet zijn gespronge Voor hij wat weggeeft moet er eerst een aap uit zijn gat zijn gesprongen; D’r is zeker een aop uit z’n reet gespronge Er is iets bijzonders met hem gebeurd; Den aop vlooie Iets nutteloos doen Gao d’n aap maor vlooie Doe maar wat; Je hoef een aop gêên klimme te leere Je hoeft het niet uit te leggen aan iemand die het al weet of kan
aapjeskoets, aopieskoes, zelfstandig naamwoord, aopieskoese, aopieskoesie, aapjeskoets, rijtuig
aar, aer, zelfstandig naamwoord, aere, aertie, aar, bloeiwijze Ze waere an ’t aere leeze, stik voor stik opraope en dan in een leesband binge Ze waren bezig aren te lezen, stuk voor stuk oprapen en in een leesband binden; [Nbl] Kijk den terrow komt al in d’n aer Kijk, de tarwe staat alweer hoog (volop in bloei)
aard, aerd, zelfstandig naamwoord, aerde, aerdrtie, aard, karakter Hij’s nie kwaod van aerd, maor met heur mojje uitkijke Hij is niet kwaad van aard, maar met haar moet je uitkijken; Dien aerd van dinge Dat soort dingen
aardappel, aerepel, errepel, erpel, zelfstandig naamwoord, aerepels, errepels, erpels, aerepeltie, errepeltie, erpeltie, aardappel Een goeien aerepel is blommeg Een goede aardappel is kruimig; aerepels mè blôôte voete Een vlees- en groenteloze maaltijd; aerepels ofgiete Pissen, urineren ’t Is een hêêle toer om teege de wind in de aerepels of te giete Het is een hele toer om tegen de wind in te urineren; ’t Is mis metten errepel Het is mislukt, ook gezegd als iemand ziek is (oorspr.: De aardappeloogst is mislukt); Een kwaoien errepel Een opstandig mens; Een meñs is gêên errepel al istie medden stokkie gepoot Vorm van excuus aanbieden; een mens blijft maar een mens; errepels met blôôte voete Aardappelmaaltijd zonder groente of vlees; De domste boere hebbe de grôôste errepels Degene die de domste opschepperige praat doet wordt geloofd; uitdrukking In d’n aerepel Tijdens de aardappelrooitijd [O] Amme demee in d’n aerepel nog maor wat goed weer hebbe Als het straks tijdens het aardappelendelven nog maar goed weer is ’t Is mis mettun aerepel wil zegge dattut een natten herrewst is met een moeileke rooitijd Het is mis met de aardappel wil zeggen dat het een natte herfst is met een moeilijke rooitijd Zie ook delft, den
aardappelhoofd, aerepelhôôd, aerepelhôôfd, zelfstandig naamwoord, aerepelhôôje, aerepelhôôfde, aerepelhôôtjie, aerepelhôôffie, aardappelhoofd; dik, groot hoofd Ook aerepelhôôfd
aardappelhor, aerepelhor, zelfstandig naamwoord, aerepelhorre, aerepelhorrechie, aardappelharp, een schuin opstaand sorteerraam van houten latten
aardappelloof, aerepellof, errepellof, zelfstandig naamwoord, aardappelloof Ze waere an ’t aerepellof verstooke, je stikte zôôwat, omdattut añgewind was Ze waren het aardappelloof aan het verstoken, je stikte bijna omdat de wind deze kant op stond
aardappelprak, errepelprak, zelfstandig naamwoord, errepelprakke, errepelprakkie, geprakte aardappelen
aardappelput, aerepelpit, errepelpit, zelfstandig naamwoord, aerepelpitte, errepelpitte, aerepelpitjie, errepelpittie, aardappelkuil De aerepelpit mot nog gewinterdekt worre De aardappelkuil moet nog onder het winterdek (dikke laag stro en aarde)
aardappelriek, aerepelriek, zelfstandig naamwoord, aerepelrieke, aerepelriekkie, aardappelschepriek met gedopte tanden (om beschadiging van de aardappels tegen te gaan)
aardappels mudden, errepels mutte, werkwoord, mut, mutte, bemut, aardappels in mudzakken doen, na opslag in een kuil op het land gepikt
aardappelzak, errepelzak, zelfstandig naamwoord, errepelzakke, errepelzakkie, aardappelzak, mudzak
aardbei, aerebees, errebees, errebee, zelfstandig naamwoord, aerebeeze, errebeese, errebeeje, aerebeesie, errebeesie, errebeechie, aardbei As een aerebees gêên groente en gêên fruit is, wat zel het dan wel weeze? Als een aardbei geen groente en geen fruit is, wat zal het dan wel zijn?; De leerjonge wier om een errebeezeleertie voor in de errebeeze gestierd De leerjongen werd om een aardbeienladdertje voor in de aardbeien gestuurd; errebee [Nbl]
aardbeientips, errebeezetipsie, zelfstandig naamwoord, errebeezetipsies, aardbeienmandje
aarde, aerde, zelfstandig naamwoord, 1. aarde, wereld Datte aerde rond is wor beweeze deur ’t faait dak m’n klompe scheef lôôpt Dat de aarde rond is wordt bewezen door het feit dat ik mijn klompen scheef afslijt 2. grond, oppervlak; Hij sting boove aerde De overledene was nog niet begraven
aardedonker, aerdedonker, bijwoord, pikdonker ’t Was zôô aerdedonker dajje gêên hand voor ôôge kon zien Het was zo pikdonker dat je geen hand voor ogen kon zien
aarden, aerde, werkwoord, aarden, wennen, gewennen, Ze komme weer hier weune want ze kenne gunter nied aerde Ze komen weer hier wonen want ze kunnen ginds niet aarden
aardewerk, aerdewerrek, uitdrukking, aerdewerrek is paerdewerrek Grondwerk is werk voor de sterken
aardig, aerdeg, bijvoeglijk naamwoord, 1. eigenaardig, vreemd ’t Is toch maor aerdeg das sôôiets beurt azzie nie thuis bin Het is toch eigenaardig dat zoiets gebeurt als je niet thuis bent 2. aardig, vriendelijk Het was altijd zôô’n aerdeg mannechie Het was altijd zo’n aardig mannetje; aerdege aardige, behoorlijke Dattut ‘m toen toch een aerdege cent gekost heb Dat het hem toen toch een aardige cent gekost heeft
aardigheid, aerdeghaaid, zelfstandig naamwoord, aerdegheeje, aerdeghedes, aerdeghaaidtjie, aardigheid, grap Ze zeeje ‘t maor voor de aerdeghaaid, je mô je d’r niks van añtrekke Ze zeiden het maar voor de grap, je moet je er niets van aantrekken
aardigheidje, aerdeghaaitjie, zelfstandig naamwoord, aerdeghaaitjies, aardigheidje, cadeautje Ze broch altijd een aerdeghaaitjie mee Ze bracht altijd een cadeautje mee
aardje, aertie, zelfstandig naamwoord, aerties, aardje Zij is een aerdege maaid, maor hij heb een aertie naer z’n vaertie Zij is een aardige meid, maar hij heeft een aardje naar zijn vadertje
aardstralenkastje, aerdstraolekassie, zelfstandig naamwoord, aerdstraolekassies, aardstralenkastje, geplaatst als met een wichelroede de zogenaamde aardstralen waren opgespoord, waarmee kwalen werden tegengegaan
aars, naers, zelfstandig naamwoord, naerze, naersie, aars, anus
Aartje, Aortie, eigennaam, Aartje
aartsdom, aertsdom, bijvoeglijk naamwoord, aartsdom Hij wassôô aertsdom dattie gêên uile van bonte kraaie kon onderschaaie Hij was zo aartsdom dat hij geen uilen van bonte kraaien kon onderscheiden
aartslelijk, aertslillek, bijvoeglijk naamwoord, aartslelijk Dat meñs wassôô aertslillek dat asset zeer zou doen je ze in Dordt kon hore schrêêuwe Die vrouw was zo aartslelijk dat als het pijn zou doen je haar in Dordt kon horen schreeuwen Ook: Dat meñs was zôô aertslillek datten tram d’r voor omree Die vrouw was zo aartslelijk dat de tram voor haar een omweg maakte
aartsleugenaar, aertsleugenaer, zelfstandig naamwoord, aertsleugenaers, aertsleugenaertie, aartsleugenaar Hij was sôô’n aertsleugenaer dattie oplest zellef glôôfde wattie zee Hij was zo’n aartsleugenaar dat hij op het laatst zelf geloofde wat hij zei
aartslui, aertslui, bijvoeglijk naamwoord, aartslui
aas, aes, zelfstandig naamwoord, aeze, aesie, aas, lokaas Levende wurreme is goed aes Levende wormen is goed aas; Hij haal z’n aes trug Hij neemt wraak
aas, aes, zelfstandig naamwoord, aeze, aesie, aas (van het kaartspel)
aasje, aesie, zelfstandig naamwoord, aesies, aasje, greintje, vrijwel niets D’r zit gêên aesie verschil in dien twêêling Er is vrijwel geen verschil tussen die tweelingen ’t Schouw maor een aesie of ik was in de slôôt gereeje Het scheelde vrijwel niets of ik was in de sloot gereden; D’r zit gêên aesie kwaod bij Gezegd van iemand die altijd goede bedoelingen heeft
accorderen, akkerdeere, akkedeere, werkwoord, akkerdeer, akkerdeerde, geakkerdeerd / akkedeer,akkedeerde , geakkedeerd, accorderen, met elkaar overweg kunnen Ze konne van begin of an niet goed akkerdeere Ze konden van begin af aan niet met elkaar overweg Ook akkedeere; [Fra, accorder] accorderen, tot overeenstemming komen
accu, akkie, zelfstandig naamwoord, akkies, akkietjie, accu
acht dagen, achdaege, zelfstandig naamwoord, een week ’k Bin al in achdaege nie verdeur geweest Ik ben al in een week niet buiten geweest Maandag over achdaege Maandag over een week
achter, achter, uitdrukking, Er achter zijn (uitdr) Meegaan in trouwof lijkstoet Oóñze buuman waster gêênêês achter in de lijkstaosie Onze buurman liep niet eens in de begrafenisstoet mee
achteraan, achteran, bijwoord, 1. achteraan, achterop Hij komt altijd achteran, ok in de kerrek zittie achteran Hij loopt altijd achteraan, ook in de kerk zit hij in de achterste bank 2. achterna De pliesie zattum achteran De politie zat hem achterna Ook achternae
achteraankakken, achterañkakke, werkwoord, [sGr] altijd achteraan komen Ook achterañschijte
achteraankomertje, achterañkommertie, zelfstandig naamwoord, achterañkommerties, nakomertje Z’ is een achterañkommertie, een verwend en bedurreve mormel Ze is een nakomertje, een verwend en bedorven mormel
achteraanpraat, achterañpraat, zelfstandig naamwoord, achteraf praten ’t Had ôk anders gekend, maor da’s achterañpraat Het had ook anders gekund, maar dat is achteraf praten
achteraanschijten, achterañschijte, werkwoord, schijt achteran, scheet achteran, achterañgescheete, te laat komen Hij komt altijd achterañschijte Hij komt altijd te laat Ook añschijte
achteren, achere, achtere, bijwoord, achter, wc, toilet ’k Mot effe naer achere Ik moet even naar het toilet Ook achtere
achteren, van achtere, bijwoord, achteraf Van achtere bekeeke wassut harstikke fout, maor ja, ’van achtere kijk ie een koe in zijn kont’ Achteraf bekeken was het hartstikke fout, maar ja, ‘achteraf kijk je een koe in zijn kont’; Van achtere bekeeke Achteraf bekeken; Van achtere kijkie een koe in z’n kont Achteraf praten is altijd gemakkelijk
achterkontig, achterkonteg, bijvoeglijk naamwoord, achterbaks Ze is nogal achterkonteg, ze heppet achter d’r ellebooge Ze is nogal achterbaks, ze is niet te vertrouwen
achtermiddag, achtemiddag, zelfstandig naamwoord, achtemiddaege, achtemiddagie, namiddag Ik mot achtemiddag nog een paor booschoppe doen Ik moet deze middag nog een paar boodschappen doen
achterna, achternae, bijwoord, achterna Ze wiere deur de pliesie achternae gezeete Ze werden door de politie achterna gezeten Ook achteran
achterpeuler, achterpeuler, zelfstandig naamwoord, achterpeulers, achterpeulertie, landbouwwerktuig, o.a. gebruikt bij het dorsen van koolzaad
achtersmaks, achtersmaks, bijwoord, [Obl] achterbaks
achterst, achterste, uitdrukking, Op z’n achterste pôôte gaon staon [O] Zich hevig opwinden Al gao je oppie achterste pôôte staon, toch krijgie je zin nie Al wind je jezelf nóg zo op toch krijgt je je zin niet
achtertouw, achtertouw, uitdrukking, Int achtertouw zijn Achterlopen Hij was in ’t achtertouw messun werk en knap in ’t achtertouw messun betaolinge Hij liep achter met zijn werk en was behoorlijk achter met zijn betalingen
achteruit, achteruitjie, zelfstandig naamwoord, achteruitjies, corpulent zitvlak Meñs, wat worrie dik, je krijg al een hêêl achteruitjie Vrouw, wat word je dik, je krijgt al een behoorlijk dik achterste
achteruitboeren, achteruitboere, werkwoord, boer achteruit, boerde achteruit, achteruitgeboerd, economisch achteruitgaan
achterwent, achterwent, uitdrukking, Ik lôôp int achterwent Ik ben in het laatste deel van mijn leven
achtje, achie, zelfstandig naamwoord, achies, klein biervat, een achtje, 1/8 hectoliter
adelaar, aodelaer, zelfstandig naamwoord, aodelaers, aodelaertie, adelaar
adelen, aodele, werkwoord, adel, adelde, geadeld, adelen, korten, besterven van bout
adem, aosem, zelfstandig naamwoord, aosems, aosempie, adem Ik voelde z’n hêêten aosem in m’n nek Ik voelde zijn hete adem in mijn nek; Die deur hedden stinkenden aosem Er komt veel kou door die open deur; [Ant] Ket z’n aosem gerooke Ik ben even poolshoogte bij hem wezen nemen
ader, aer, zelfstandig naamwoord, aere, aertie, ader, aar De veearts prikte mette naeld precies in een aer De veearts prikte met de naald precies in een ader
Adrianus, Janus, eigennaam, Adrianus Is hij d’r êên van Januzze? Is hij een zoon van Janus?
advertentie, afferteñsie, zelfstandig naamwoord, afferteñsies, afferteñsietjie, advertentie
advocaat, affekaot, zelfstandig naamwoord, affekaotjie, advocaat (sterke drank) Affekaot wier ôk wel wipkul of kippebiest genoemd Advocaat werd ook wel wipkul of kippenbiest genoemd
advocaat, avvekaot, affekaot, zelfstandig naamwoord, avvekaotjie, advokaat, jurist Je mag wel avvekaot weeze om d’r uit te komme Je mag wel advokaat zijn om dit op te lossen Ook affekaot
af, of, uitdrukking, of en an maok vrouw en man Een verkering, die uit gaat en later weer aan gaat, leidt vaak tot een huwelijk; Dat viel of Dat viel tegen; Ze was te punt of Ze was uitgeput
af, of, (als eerste lid van scheidbaar samengesteld werkwoord) af Giete errepels maor of Giet de aardappels maar af
af, of, (als eerste lid van een samengesteld zelfstandig naamwoord) af Zie ofdak, ofbraek, etc
afbijten, ofbijte, werkwoord, bijt of, beet of, ofgebeete, van zich afbijten, zich verweren Je mô’ vaj je of bijte Je moet van je afbijten
afbinden, ofbinge, werkwoord, bing of, bong of, ofgebonge, afbinden
afbladderen, ofbladdere, werkwoord, bladder of, bladderde of, ofgebladderd, afbladderen, afschilferen (vooral van verf)
afbraak, ofbraek, zelfstandig naamwoord, ofbraeke, ofbraekie, afbraak
afbranden, ofbrande, werkwoord, brand of, brande of, ofgebrand, afbranden
afbreken, ofbreeke, werkwoord, breek of, brak of, ofgebrooke, afbreken
afdak, ofdak, zelfstandig naamwoord, ofdakke, ofdakkie, afdak De fietse stonge onder ’t ofdakkie De fietsen stonden onder het afdakje
afdeling, ofdêêling, zelfstandig naamwoord, ofdêêlinge, ofdêêlinkie, afdeling Deur zijn toedoen ister toen hier een ofdêêling van de SDAP opgericht Door zijn initiatief is hier toen een afdeling van de SDAP opgericht
afdoen, ofdoen, werkwoord, doed of, dee of, ofgedaen, 1. afdoen, beëindigen 2. schoonmaken Hebbie de glaeze al ofgedaen? Heb je de glazen al schoongemaakt?
afdrogen, ofdrôôge, werkwoord, drôôg of, drôôgde of, ofgedrôôgd, afdrogen
afgaan, ofgaon, werkwoord, gaad of, ging of, ofgegaon, 1. afgaan 2. zich ontlasten
afgescheidene, ofgeschaaiene, zelfstandig naamwoord, ofgeschaaienen, afgescheidenen van het gereformeerd kerkgenootschap Ook ofschaaie
afgewind, ofgewind, bijwoord, afgewind Ik heb de klok niet hore luie; ’t is zeker ofgewind Ik heb de klok niet horen luiden; de wind staat zeker de andere kant op
afgieten, ofgiete, werkwoord, giet of, goot of, ofgegote, afgieten
afgod, ofgod, zelfstandig naamwoord, ofgode, ofgodjie, afgod
afhakken, ofhakke, werkwoord, hak of, hakte of, ofgehakt, afhakken
afheinen, ofhaaine, werkwoord, haain of, haainde of, ofgehaaind, heining zetten, omheinen Een stik van d’n bôôgerd motte me nog ofhaaine, wañt je ken die rotjonges nie vertrouwe Een deel van de boomgaard moeten we nog omheinen, want je kunt die kwajongens niet vertrouwen
afjakken, ofjakke, werkwoord, jak of, jakte of, ofgejakt, afjakkeren
afkalven, ofkalleve, werkwoord, kalf of, kalfde of, ofgekalfd, afkalven De slôôskant gong lillek ofkalleve De slootkant was lelijk gaan afkalven
afkampen, ofkampe, werkwoord, kamp of, kampte of, ofgekampt, afhechten van breiwerk
afkanten, ofkante, werkwoord, kant of, kante of, ofgekant, afkanten
afkeuren, ofkeure, werkwoord, keur of, keurde of, ofgekeurd, afkeuren Ook opkeure
aflaat, oflaet, oflat, zelfstandig naamwoord, oflaete, oflatte, oflaetjie, oflatjie, aflaat, aan het huis gebouwde loods Zetjie klompe maor in d’n oflaet Zet je klompen maar in de loods Ook oflat
afleggen, oflegge, werkwoord, leg of, lee of, ofgeleege, afleggen, een gestorvene verzorgen Die persoon hessun vrouw ôk ofgeleege Die persoon heeft zijn vrouw ook afgelegd
aflegger, oflegger, zelfstandig naamwoord, ofleggers, ofleggertie, afzetter, oplichter Dien oflegger laetjie altijd te veul betaole Die aflegger laat je altijd te veel betalen
afleggertje, ofleggertie, zelfstandig naamwoord, ofleggerties, afgedankt kledingstuk We drooge toen ofleggerties van ouwere broerties en zussies We droegen toen afgedankte kleding van oudere broertjes en zusjes
aflopen, oflôôpe, werkwoord, lôôp of, liep of, ofgelôôpe, aflopen
afmaken, ofmaoke, werkwoord, maok of, maokte of, ofgemaokt, 1. afmaken, doden 2. beëindigen
afplukvlas, ofplokvlas, zelfstandig naamwoord, [sGr] losse vlasstengels die van bossen of boten zijn afgeplukt
afreden, ofrêêje, werkwoord, rêê of, rêêde of, ofgerêêje, afsteken van een slootof greppelkant Ze waere met een rêêspao de slôôskante an ’t ofrêêje Ze waren met een afsteekspade de slootkanten aan het afsteken
afroepen, ofroepe, werkwoord, roep of, roop of, ofgeroope, [Phk] in de kerk bekend maken van een sterfgeval Ze zeeje dattie dôôd was, maor ’t is nie waer, want hij is nog nied ofgeroope
afscheiden, ofschaaie, werkwoord, schaai of, schee of, ofgeschaaie, afscheiden De ofgeschaaiene worre ôk wel doleerende genoemd De afgescheidenen (gereformeerde kerkleden) worden ook wel dolerenden genoemd Zie ofgeschaaiene
afschoeven, ofschouve, werkwoord, schouf of, schoufde of, ofgeschoufd, [O] riet en gras weghakken langs wegen en slootkanten Zie ook schoufhaok
afslaan, ofslaon, werkwoord, slao of, sloog of, ofgeslooge, afslaan
afsteken, ofsteeke, werkwoord, steek of, stak of, ofgestooke, 1. afsteken 2. afdrijven, aborteren (bij vee) As een koe bij een kwaoje bevalling ofgestooke mô’ worre kompet kallef d’r an stikken uit; De veejas mosset kallef ofsteeke De veearts moest het kalf ontleden terwijl dit nog in de koe zat
afsteker, ofsteeker, zelfstandig naamwoord, ofsteekers, ofsteekertie, afsteker, man die met een hooivork hooi of graanschoven van een voer naar beneden afsteekt
aftellen, oftelle, werkwoord, tel of, telde of, ofgeteld, aftellen
aftelrijmpje, oftelrijmpie, zelfstandig naamwoord, oftelrijmpies, aftelversje bij kinderspelen Ook oftelversie
aftelversje, oftelversie, zelfstandig naamwoord, oftelversies, aftelversje Zie oftelrijmpie
aftippelen, oftippele, werkwoord, tippel of, tippelde of, ofgetippeld, [O] heel wat lopen Ik heb op dien dag hêêl wat ofgetippeld Ik heb die dag heel wat gelopen
aftrappen, oftrappe, werkwoord, trap of, trapte of, ofgetrapt, aftrappen
afval, ofval, zelfstandig naamwoord, ofvalle, afval
afvallen, ofvalle, werkwoord, [Wms] uitvallen van electriciteit (alleen gebruikt in voltooide vorm: De strôôm is t’r ofgevalle De electriciteit is daar uitgevallen)
afvoeren, ofvoere, werkwoord, voer of, voerde of, ofgevoerd, afvoeren
afvoeren, ofvoere, werkwoord, voer of, voerde of, ofgevoerd, laatste nachtvoederbeurt geven aan het op stal staande vee Ja, hij is wel thuis, maor hij’s an ’t ofvoere Ja, hij is wel thuis, maar hij voert het vee de laatste keer op deze dag
afvragen, ofvraege, werkwoord, vraeg of, vroog of, ofgevrooge
afwateren, ofwaotere, werkwoord, waoter of, waoterde of, ofgewaoterd, afwateren
afzagen, ofzaoge, werkwoord, zaog of, zaogde of, ofgezaogd, afzagen ’k Hepper al drielang een stik ofgezaogd en nou ist nog te kort Ik heb er al drie keer een stuk afgezaagd en nu is het nóg te kort
afzeggen, ofzegge, werkwoord, zeg of, zee of, ofgezaaid, afkondigen D’r wiere vandaeg twêê huwelukke ofgezaaid in de kerk Er werden vandaag twee huwelijken afgekondigd in de kerk
afzetten, ofzette, werkwoord, zet of, zette/zettende of, ofgezet, afzetten
ajuin, juin, zelfstandig naamwoord, juine, juintjie, ui Ik en m’n broer Juin, veertien aaiers in een kwart (oud Hoekschewaards gezegde, betekenis onbekend)
ak, akke, bijvoeglijk naamwoord, [veroud] vies, bedorven Ofblijve kind, da’s akke Afblijven kind, dat is vies
akelig, aokelek, bijwoord, [O] akelig, ziek, beroerd Ze voelde d’r aaige inêês zôô aokelek worre Ze voelde zich ineens zo beroerd worden
aker, aeker, zelfstandig naamwoord, aekers, aekertie, aker, putemmer aan touw
akeren, aekere, werkwoord, aeker, aekerde, geaekerd, akeren, water putten met een aker
akerketting, aekerketting, zelfstandig naamwoord, aekerkettinge, aekerkettingkie, akerketting
akertouw, aekertouw, zelfstandig naamwoord, aekertouwe, aekertouwchie, akertouw
akkertje, akkertie, zelfstandig naamwoord, akkerties, gemak Je ken ’t oppie dooie akkertie bijhouwe Je kan het op je dooie gemak bijhouden
al, al, bijwoord, ook al Al waere we d’r geweest, dan was ’t toch gebeurd Ook al waren we er geweest, dan was het toch gebeurd
al zijn dagen, alzendaege, bijwoord, warempel, stellig, zeker Ik glôôf alzendaege dattie nog glijk krijgt ôk Ik geloof stellig dat hij nog gelijk krijgt ook
al zijn leven, alzenleeve, bijwoord, heel zijn leven Hij ister alzenleeve al te broerd voor geweest Hij is er zo lang hij leeft al te lui voor geweest
albast, kallebas, zelfstandig naamwoord, kallebasse, kallebassie, [O] roodgeaderde wit marmeren knikker (verbastering van albast)
alevenwel, aleevel, tussenwerpsel, toch, nochtans, verdorie Lôôp toch niessôô te zeure, alleevel nog an toe! Loop toch niet zo te zeuren, verdorie nog aan toe! Bel donder allevel, daerom ken ’t eevel nog wel waer zijn Wel donders toch, daarom kan het toch nog wel waar zijn Zie ook eevel
algaande, algaonde, bijwoord, [O] allengs, gaandeweg ’t Gat wier algaonde grôôter Het gat werd gaandeweg groter
alle jaren, allejaere, bijwoord, jaarlijks
allebei, allebaai, telwoord, allebei, beide Hij stong met allebaai z’n hande in z’n zakke Hij stond met beide handen in zijn zakken
allegaar, allegaor, bijwoord, allemaal Ze gonge d’r allegaor naer toe Ze gingen er allemaal naar toe Zie allemael
allegaartje, allegaortie, zelfstandig naamwoord, allegaorties, allegaartje, rommeltje Het was maor een allegaortie, een opgeraopt zoochie Het was maar en allegaartje, een opgeraapt zootje
allemaal, allemael, ellemael, aemel, onbepaald voornaamwoord, allemaal Ze binne daer allemael êênder, dus uitkijke geblaeze Ze zijn daar allemaal onbetrouwbaar, dus uitkijken geblazen; Asse ellemael meelôôpe hebbe z’op Strien een optocht; Ze mosse d’r zôô nôôdeg aemel naer gaon kijke Ze moesten er zo nodig allemaal naar gaan kijken Zie [ook] allegaor
allemachtig, allemachteg, allemachies, tussenwerpsel, allemachtig! (uitroep van verbazing) Bel, allemachteg nog an toe! Wel allemachtig nog aan toe!
allemenselijk, allemeñselek, bijwoord, [O] buitengewoon Hij was altijd allemeñselek sterk, maor nou istie allemeñselek ziek Hij was altijd buitengewoon sterk, maar nu is hij buitengewoon ziek
aller-, alder, bijwoord, aller Den alderhôôgste De allerhoogste Den alderouwste De alleroudste
allereerst, aldereerste, bijwoord, allereerste Schipper Haain Toet hatten aldereerste waoterfiets op ’t Maesse Diep Schipper Hein Schilperoord had de eerste waterfiets (pedalo) op de Binnenmaas
allergisch, aogeerisch, bijvoeglijk naamwoord, allergisch ’k Bin aogeerisch voor seetische weefsels Ik ben allergisch voor synthetische weefsels (beide moderne woorden zijn hoogstwaarschijnlijk niet algemeen in het dialect ingeburgerd) Zie ook seetisch
allerhande, alderhande, onbepaald voornaamwoord, allerhande, veelsoortig Ook anderander
allerliefst, alderliest, bijvoeglijk naamwoord, allerliefst
alleszins, allesuñs, bijwoord, [O] alleszins, geheel en al Ik heb ter allesuñs naer gezocht Ik heb er uitgebreid naar gezocht
almacht, allemachie, uitdrukking, Hou je hande voor je allemachie Houd je handen voor je kruis
als de fluks, asterflus, bijwoord, direct, onmiddellijk Ik mos ter asterflus naer toe Ik moest er onmiddellijk heen Zie ook hôôd-over-bol
als ik hem, akkum, voegwoord, als ik hem Akkum te pakke krijgt zel die d’r van luste Als ik hem te pakken krijg zal hij er van lusten
alsjeblieft, assieblief, tussenwerpsel, alsjeblieft
alteratie, alteraosie, alteraozie, alternaozie, zelfstandig naamwoord, alteraosies, alteraosietjie, [Fra, altération] verwarring, paniek Deur de alteraosie bin’k ’t glad vergeete Door de paniek ben ik het helemaal vergeten; Deur die hêêle alternaozie wazzik de klus kwijt Door de totale verwarring was ik de kluts kwijt
alwaardig, allewaereg, bijvoeglijk naamwoord, korzelig, verongelijkt Zeg, doe niessôô allewaereg, stel ie niessôô an Zeg, doe niet zo verongelijkt, stel je niet zo aan
alwaardig, aolewaoleg, bijvoeglijk naamwoord, druk, aanstellerig Wat ista kind aolewaoleg Wat is dat een druk en aanstellerig kind
amandel, mangel, zelfstandig naamwoord, mangels, mangeltie, keelamandel
ambras, ambras, zelfstandig naamwoord, [O, Fra, embarras] drukte Waddun ambras, houwie maor een bietjie kuust Wat een drukte, houd je maar een beetje koest
ander, ander, uitdrukking, Hij lôôp altijd op een ander Hij probeert altijd op de zak van iemand anders te teren
ander, andere, bijvoeglijk naamwoord, volgende ’t Andere jaer Het volgende jaar
ander, anderander, bijvoeglijk naamwoord, verschillend, van alles en nog wat Ik zou ’t nied opeete, ze doen d’r anderander rommel in Ik zou het niet opeten, ze doen er allerlei rommel in Hij heb anderander sokke an Hij heeft twee verschillende sokken aan
anders, anderster, bijwoord, weer anders (overtreffende trap) Jij zeg wel dattut anders ken en hij weet het nog weer anders, maor volges mijn ken ’t nog anderster Je zegt wel dat het anders kan en hij weet het nog weer anders, maar volgens mij kan het nog weer anders
andersom, aorsom, aorzom, bijwoord, andersom Draai het nou is aorsom Bekijk het nu eens van de andere kant Ook aorzom
andijvie, andievie, jandievie, zelfstandig naamwoord, andijvie Ook jandievie
anekdote, annekedotes, zelfstandig naamwoord, anekdoten, wetenswaardigheden
anijs, jannijs, zelfstandig naamwoord, anijs
anker, añker, uitdrukking, Je zel nog oppie añker te land komme azzie zôô deurgaat Het zal nog wel eens een keer mis gaan als je zo doorgaat
antwoord, antwoord, zelfstandig naamwoord, [O] aanwezigheid, gezicht Durrevie zijn dat in z’n antwoord te zegge? Durf je hem dat in zijn gezicht te zeggen?
apostelpaard, apostelpaerde, zelfstandig naamwoord, [Lat, per pedes apostolorum] te voet, met de benen We gaon lôôpes, med apostelpaerde We gaan lopend, te voet
appelblos, appelbloes, bijvoeglijk naamwoord, [O] lichtrose kleur van japonstoffen
appelprol, appelprol, zelfstandig naamwoord, appelmoes Zie ook prol
appelsien, appelsien, zelfstandig naamwoord, appelsiene, appelsientjie, sinaasappel Goof de Kwaok ventte met appelsiene, vijgedaole en oereloete Govert de Kwaak ventte met sinaasappelen, vijgen en pinda’s
arabische knol, aoraobiese knol, arabiese knol, zelfstandig naamwoord, aoraobiese knolle, arabiese knolle, aoraobies knollechie, arabies knollechie, [O] koolraap met diameter van 10 cm
arbeid, erbaaid, errebaaid, zelfstandig naamwoord, arbeid, werk, geboorteweeen bij vee Ook errebaaid; Da’ bêêst mot toch eerst errebaaid hebbe om te kalleve Die koe moet toch eerst weeën hebben om te kunnen kalven
arbeider, errebaaier, zelfstandig naamwoord, errebaaiers, errebaaiertie, arbeider
arend, aerend, zelfstandig naamwoord, aerende, aereñtjie, 1. huls of angel van zeis of schrepel 2. arend, adelaar
Arend, Aerend, eigennaam, Arend Da’ diñchie is van Aerende Dat ding is van Arend
Arendje, Aerentjie, eigennaam, Arendje, vrouwennaam Vraeg ’t maor an Aerentjies Vraag het maar aan Arendje
Arie, Aai, Aoi, Aorie, eigennaam, Aoichie, Arie Ook Aorie Zie ook Ooi; M’n ome Arie was m’n nôôm Aoi Mijn oom Arie was ’mijn oome Aoi’ Ook Aorie
ark, errek, zelfstandig naamwoord, erreke, errekie, ark, woongebouw Ze weune in een errek, een huis met vijf kamers Ze wonen in een ark, een huis met vijf kamers (een ark is een langgerekt woongebouw dwars op de straat waarin meerdere afzonderlijke eenvoudige kleine woningen zijn aangebracht, dikwijls opgezet door de diaconie)
arm, errem, bijvoeglijk naamwoord, arm, behoeftig; Hij is te errem om te gêêuwe of te gaope Hij is straatarm Ook Hij is te errem om te lache, Hij is zôô errem aste straet; Ze zijn daer zôô errem datte lamp d’r scheef van hangt Ze zijn zeer arm (als de olie in de lamp op was ging hij scheef hangen; er was dan geen geld om nieuwe olie te kopen)
arm, errem, zelfstandig naamwoord, erreme, errempie, arm, lichaamsdeel ’t Kind hatter errem gebroke; Hij zetten gezicht azzun errem vol katte Hij kijkt mistroostig
arme, d’n erreme, zelfstandig naamwoord, armbestuur, diaconie Dat meñs had al jaere van d’n erreme en of en toe van de bedêêling Die vrouw werd al jaren onderhouden door de diakonie en soms kreeg ze van liefdadigheid; Hij mosset van d’n erreme hebbe Hij was afhankelijk van de armenzorg (ook: Hij was an d’n erreme); Je werkie an d’n erreme Hoe hard je ook werkt, alles wat je verdient gaat toch op
armenhuis, erremehuis, zelfstandig naamwoord, erremehuize, erremehuisie, 1. huis, eigendom van de kerk 2. rusthuis
armenland, erremeland, zelfstandig naamwoord, erremelande, erremelandjie, huurland dat eigendom is van de diakonie of ’den erreme’, het armbestuur
armenstede, erremestee, zelfstandig naamwoord, erremesteeje, erremesteechie, boerderij met land, eigendom van de Diakonie
armmeester, ermmêêster, zelfstandig naamwoord, ermmêêsters, ermmêêstertie, diaken
armoede, erremoe, erremoei, zelfstandig naamwoord, erremoechie, erremoeichie, armoede, narigheid, tegenslag Erremoe is faaiteluk geldgebrek, maor wij gebruike ’t ôk voor ellende en teegeslag Armoede is feitelijk geldgebrek, maar wij gebruiken het ook voor ellende en tegenslag Ook erremoei; D’n erremoe hank voor de glaeze Je kunt aan de gordijnen zien dat daar armoe wordt geleden Zie ook meleur
arrenstoof, arrestoof, zelfstandig naamwoord, arrestove, arrestoofie, warme stoof in arreslee
arrentikker, arretikker, zelfstandig naamwoord, arretikkers, arretikkertie, arreslee
arrentuig, arretuig, zelfstandig naamwoord, arretuige, arretuichie, bellentuig voor arreslee
as, as, voegwoord, als Ook azze; as is verbrááñde turref Gezegd om iemand de mond te snoeren, die steeds voorbehoud maakt door ’als’ te zeggen
ashok, ashok, zelfstandig naamwoord, ashokke, ashokkie, ashok, politiecel Vroeger broch de karreman d’n as in ’t ashok, laeter wier ’t pliesiecel Vroeger bracht de vuilnisophaler de as in het ashok, later werd het politiecel Zie ook tashok (samentrekking van ’t ashok)
assurantie, asserááñsie, zelfstandig naamwoord, asserááñsies, verzekering, assurantie De koste van de asserááñsie binne grôôter as die van d’n brañd De kosten van de verzekering zijn groter dan die van de brand
astrant, oñstrant, bijvoeglijk naamwoord, astrant, brutaal Die oñstrante maaid kwam zôô maor binne lôôpe
augurk, legor, zelfstandig naamwoord, legorre, legorrechie, augurk ’Zure bomme’ binne legorre in rezijn ‘Zure bommen’ zijn augurken in azijn
auspiciën, aspicië, zelfstandig naamwoord, auspiciën, toezicht
avanceren, avveseere, werkwoord, avveseer, avveseerde, geavveseerd, [Fra, avancer] voortmaken, opschieten Deurgaan jonges, een bietjie avveseere Doorgaan jongens, een beetje opschieten
avegaar, avegaor, zelfstandig naamwoord, avegaore, avegaortie, grote handboor
averecht, aeverecht, bijvoeglijk naamwoord, averecht (vakterm bij het breien) Êên recht en twêê aeverecht Één recht en twee averecht
averechts, aevereks, bijwoord, 1. averecht, verkeerd Hij werrek meddun pishañdjie en doed alles aevereks Hij houdt zijn gereedschap verkeerd vast en doet alles verkeerd 2. nijdig Hij wier aevereks omdakkem de waerhaaid zee Hij werd nijdig omdat ik hem de waarheid zei Zie ook duvels
avond, aevend, zelfstandig naamwoord, aevende, aevendjie, 1. avond, eind van de dag 2. goedenavond (groet) Aevend saome! Goedenavond allemaal!; aevend hebbe Klaar met werken [Num] Dan hajje nie vroeg aevend Dan was je met je werk niet vroeg klaar; ’t Is nog gêên aevend, zee de kraaieschieter en hij schoot ‘r nog tien (ook: en hij schoot z’n wijf) [Hei] We zijn nog niet waar we wezen willen; D’r komt d’n aevend in [Phk] Vochtig worden Den aevend komt al in d’n terrow De te oogsten tarwe is al vochtig door de avond As wasgoed te laet wor’ binnegehaald komt ten aevend d’r in Als wasgoed te laat wordt binnengehaald wordt het weer vochtig
avond, saeves, ’s aeves, bijwoord, ’s avonds We gonge vroeger saeves al om negen uur naer de koes We gingen vroeger ’s avonds al om negen uur naar bed (Een bedstee met deuren ervoor lijkt veel op een koets)
avondmaal, aevendmael, zelfstandig naamwoord, aevendmaele, Heilig Avondmaal in de protestantse kerk
avondrood, aevendrôôd, zelfstandig naamwoord, avondrood Aevendrôôd is mooi weer in de bôôt Avondrood betekent mooi weer de volgende dag Zie ook murregerôôd
avonturen, aventuure, avventuure, werkwoord, aventuur, avntuurde, geaventuurd / avventuur, avventuurde, geavventuurd, avonturen, wagen Ook avventuure; Da’ dors ik op mijn leeftijd nie meer te avventuure Dat durfde ik op mijn leeftijd niet meer te wagen
avontuur, avventuur, zelfstandig naamwoord, avventuure, avventuurtie, avontuur
avontuurtje, haojuuchie, zelfstandig naamwoord, haojuuchies, voorvalletje Een hêêl haojuuchie Een vrolijk voorvalletje
azen, aeze, werkwoord, aes, aesde, geaesd, azen, hebzuchtig verlangen De neefies en de nichies zatte al jaere te aeze opte erfenis De neefjes en de nichtjes zaten al jaren te azen op de erfenis
azijn, eezijn, rezijn, zelfstandig naamwoord, eezijne, eezijntjie, azijn Ook rezijn
baadje, baot, zelfstandig naamwoord, baote, baotjie, bruine werkmanskiel ’t Was een bruine werkkiel die ‘groene kiel’ wier genoemd, naer de kleur broñsgroen Het was een bruine werkkiel die ‘groene kiel’ werd genoemd, naar de kleur bronsgroen Ook beut, beutjie
baai, baoi, zelfstandig naamwoord, baai, grof wollen weefsel (vaak zwart aan de buitenkant en rood aan de binnenkant) De vrouwe die op de vloer gonge drooge een baoie rok en een haokmussie De vrouwen die op de vloer werkten droegen een grof wollen rok en een gehaakt mutsje
baaien rok, baoierok, zelfstandig naamwoord, baoierokke, baoierokkie, baaien rok
baak, baok, zelfstandig naamwoord, baoke, baokie, [Zbl, Bmk] steen van een steenvrucht (pruim, kers) Je motten baok uitspoege Je moet de pit uitspuwen
baakster, baokster, zelfstandig naamwoord, baoksters, baokstertie, [veroud] baker, kraamhulp Zie baoker
baaltje, baoltie, zelfstandig naamwoord, baolties, kleine jutezak (½ mud of 50 kg)
Baaltjesmannen, baoltiesmanne, zelfstandig naamwoord, [Obl] Beijerlanders (scheldnaam) Baaierlanders hadde altijd een baoltie bij d’r onder ’t motto: ‘waeit er niks in, d’r waeit ôk niks ooit’ Beijerlanders hadden altijd een baaltje bij zich onder het motto: ‘Waait er niks in, er waait ook niks uit’
baalzak, baolezak, zelfstandig naamwoord, baolezakke, baolezakkie, baalzak, jutezak
baan, bao, zelfstandig naamwoord, [sGr] baan, weg Hij gong de bao op Hij ging de weg op
baard, baerd, zelfstandig naamwoord, baerde, baerdrtie, 1. vlasbaard Het binne faaitelek klaaine vlassteelties van ’t vertakte bovenend die losgeslooge zijn bij ’t rêêpe Het zijn feitelijk kleine vlassteeltjes van het vertakte boveneinde die losgeslagen zijn bij het repen 2. baard Hoe ken iemand zôô zuineg zijn op die paor haere in z’n gezicht, terwijl ze op z’n kont in ’t wild groeie Hoe kan iemand zo zuinig zijn op die paar haren op zijn gezicht, terwijl ze op zijn achterste in het wild groeien; Deur d’n baerd praote Met nadruk zeggen wat men wil of denkt; ook: iemand verbaal een bestraffing geven
baardaap, baerdaop, zelfstandig naamwoord, baerdaope, baerdaopie, man met baard
baardtarwe, baerdterrow, zelfstandig naamwoord, tarwesoort waarvan de aar bezet is met kafnaalden Ook baerdterro
baars, baers, zelfstandig naamwoord, baerze, baersie, baars, vissoort Zie ook stekelbaers
baarzen, baerze, werkwoord, baers, baersde, gebaersd, baarzen, baars vangen, op baars vissen Ze waere in de vliet an ’t baerze Ze waren in de vliet aan het baarzen vangen
baas, baes, zelfstandig naamwoord, baeze, baessie, [Obl] bazige vrouw Z’is een grôôten baes
baat, baot, zelfstandig naamwoord, vruchtgebruik van bijv. melkkoeien De mêêste hadde een gaait, maor sommegte hieuwe een koe om den baot. Ze mossen ‘m eete geeve maor de mellek en de mis mogge ze houwe De meesten hadden een geit, maar sommigen hielden een koe in vruchtgebruik. Ze moesten hem eten geven, maar de melk en de mest mochten ze houden; Om den baot houwe Voor het vruchtgebruik (baat) houden
bacil, baksil, zelfstandig naamwoord, baksille, baksillechie, bacil, bacterie Die vent achter me hoestte onophoudelek, de baksille vlooge om je oore; ik heb gauw m’n pet opgezet Die kerel achter mij hoestte onophoudelijk, de bacillen vlogen om je oren; ik heb gauw mijn pet opgezet
baden, baoie, werkwoord, baoi, baoide, gebaoid, baden, pootjebaden, zwemmen De jonges waere in de vliet an ’t baoie De jongens waren in de vliet aan het zwemmen
baggermolen, baggermeule, zelfstandig naamwoord, baggermeules, baggermeuletjie, baggermolen
baker, baoker, zelfstandig naamwoord, baokers, baokertie, [veroud] baker, kraamhulp (meestal oudere vrouw) Ook baokster; ’t Neukt den baoker niet (as ’t kind maor geboore wordt) Het maakt niets uit (als het maar doorgaat)
bakerspeld, baoksterspel, zelfstandig naamwoord, baoksterspelle, baoksterspeltie, bakerspeld Ze roeide met nôôdweer in een neutedoppie over de Maes, terwijl ze roeide met baoksterspelle (E. de Raat) Ze roeiden in noodweer in een notendopje over de Maas, terwijl ze met bakerspelden roeiden Zie ook vaaileghaaidspel
bakkeet, bakkêêt, zelfstandig naamwoord, bakkêête, bakkêêtjie, bakhuis (vroeger was het nog gebruikelijk zelf brood te bakken in een gemetselde oven of in een daarvoor gemetselde keet op het erf Een gemesselde bakkêêt bij boerderije en landerrebaaiershuisies Een gemetseld bakhuis bij boerderijen en landarbeidershuisjes
bakken, bakke, werkwoord, bak, bakte, gebakke, uitrichten Hij kon d’r aerdeg wat van bakke Hij kon er aardig wat van maken
bakkengoed, bakkegoed, zelfstandig naamwoord, werkkleding van rootbaklossers
bakkenlosser, bakkelosser, zelfstandig naamwoord, bakkelossers, bakkelossertie, speciale lossers van rootbakken in de vlasroterij (1920-1970) Zie bakkegoed Ook bakkenploeg
bakkenploeg, bakkeploeg, zelfstandig naamwoord, bakkeploege, bakkeploegchie, groep mannen die rootbakken vulden, losten en het natte vlas kegelden Zie bakkelosser, bakkegoed
bakker, bakker, uitdrukking, ’t Kom voor d’n bakker Het komt voor elkaar
bal, bal, uitdrukking, D’n bal is an [sGr] De boot is aan, de maat is vol (kwaad worden van balorigheid)
balein, blain, zelfstandig naamwoord, blaine, blaintjie, balein (vroeger gebruikt om een corset de nodige stijfheid te geven)
balk, ballek, zelfstandig naamwoord, balleke, ballekie, [O] ongelijk gemaaid gras Niette roim maoie, anders maokie een balk Niet te ruim maaien, anders maak je ongelijk gras; balleke draagbalken Je mag pas op ’t ijs aste balleke d’r onder legge Je mag pas op het ijs als de balken er onder liggen (verklaring: luchtbelletjes in het ijs die boven elkaar de dikte ‘balk’ van het ijs aangeven); Aste balleke onder ’t ijs legge maggie d’r op Gezegd tegen kinderen die op onbetrouwbaar ijs wilden
bamzaaien, bamzaoie, werkwoord, bamzaoi, bamzaoide, gebamzaoid, handjeraden (waarbij de deelnemers nul tot drie lucifers, bonen of iets dergelijks in de hand nemen en dan het totale aantal moeten raden) Ook bôôñtjiekippe, omsteeke
banaan, benaon, zelfstandig naamwoord, benaone, benaontjie, banaan
bang, bang, uitdrukking, bang hebbe bezorgd zijn Heb maor gêên bang Wees maar niet bezorgd
bangigheid, bañgechaaid, zelfstandig naamwoord, bañgecheeje, bañgechaaidtjie, bangheid, angst
bank, bank, zelfstandig naamwoord, banke, bankie, [O] wolk, egale donkere streep Kijk daer is een bank in ’t weste zitte Kijk daar eens een egale donkere streep in het westen zitten; Deur den bank genoome In het algemeen
banken, banke, werkwoord, bank, bankte, gebankt, volhouden Hij zel ’t wel banke Hij zal het wel volhouden
bankje, bankie, zelfstandig naamwoord, bankies, bankbiljet Een bankie van honderd Een bankbiljet van honderd euro
barbier, barrebier, zelfstandig naamwoord, barrebiers, barrebiertie, kapper, barbier Vroeger gong ie allêên op saeterdag te scheere bij den barrebier; de ouwe manne ‘over de neut’ of ‘over d’n duim’ Vroeger ging je alleen op zaterdag te scheren bij de barbier, de oude mannen over de ‘neut’ of over de ‘duim’ (omdat bij hen de wangen door tandverlies en rimpels waren ingevallen stak de barbier zijn duim in de mond van de klant om de wang naar buiten te laten opbollen. Ook was er voor dit doel een walnoot voor algemeen gebruik. Sommige klanten vonden deze manieren onhygiënisch en staken een extra dikke pruim in hun mond!)
barometer, barremeter, berremeter, zelfstandig naamwoord, barremeters, berremeters, barremetertie, berremetertie, barometer Den barremeter lôôp trug De barometer loopt terug Ook berremeter
barouchet, broes, zelfstandig naamwoord, broeze, broesie, [O, Fra, barouchette] groot ouderwets luxe rijtuig
barst, borst, zelfstandig naamwoord, borste, borssie, barst ’k Heb zôô’n pijn in m’n hôôd, m’n kop borst bekant
barsten, borste, werkwoord, borst, borstte, geborste, barsten De waterlaaiding was deur de vorst geborste; Te borste Te barsten ’t Paerd hassun aaige te borste gevreete Het paard had zich te barsten gevreten
barsten, teborste, bijwoord, te barsten Ze atte d’r aaige teborste an zouten haering Ze aten zich te barsten aan zoute haring Ik lach me teborste Ik lach me te barsten
barstensvol, borstesvol, bijvoeglijk naamwoord, stampvol
bast, bast, zelfstandig naamwoord, baste, bassie, lijf, lichaam Ik sloog ‘m op z’n bast Pijn in je bast hebbe; ’t Van je bast haole [sGr] Hard werken ten koste van je lichaam D’r wier mettet vlasplokke aerdeg verdiend, maor je mosset wel vañ je bast haole; Hangter je bast maor in Ga er maar voluit tegenaan
bastgoed, bastgoed, zelfstandig naamwoord, lijfgoed, werkgoed Da’ goed is gêên 100% meer; ’t is gêên kastgoed, maor bastgoed Die kleren zijn geen 100% meer; het is geen net goed, maar werkgoed
batraaf, badderaof, uitdrukking, [O] scheldwoord, alleen gebruikt in scheelen badderaof Schele vent
bauwenbout, pouwenbout, zelfstandig naamwoord, [O] blauwe bliksem Zie pauwenbout
bazenjas, baozejas, zelfstandig naamwoord, baozejasse, baozejassie, werkjasje van grauw katoen Allêên de voormanne of de onderbaoze drooge een baozejassie Alleen de voorlieden of onderbazen droegen een grauw katoenen werkjasje
bed, beddes, zelfstandig naamwoord, beddechie, beddechies, zaaibedden (perken) in de moestuin Ook beddechie klein zaaibed voor tuingewassen
bedaren, bedaor, uitdrukking, bedaor is, alle meñse bedaore Opwekking om het rustig te doen
bedeesd, bedest, bijvoeglijk naamwoord, [O] bedeesd, beschroomd, zedig, ingetogen, stemmig
bedel, meevel, zelfstandig naamwoord, meevels, meeveltie, [veroud] bedeltocht Ik zel maor is op de meevel gaon Ik zal maar eens op de bedel gaan
bedeling, bedêêling, zelfstandig naamwoord, diaconie Ze had een paor muile en een nieuw klêêd van de bedêêling gehad Ze had een paar muilen en een nieuw schort van de diaconie gekregen
bederver, bedurrever, zelfstandig naamwoord, bedurrevers, bedurrevertie, blauwe of grijze vleesvlieg, aasvlieg Zie ook maoieschijter(t)
bedisselen, bedistele, werkwoord, bedistel, bedistelde, bedisteld, bedisselen, stiekem organiseren
bedoden, bedooie, werkwoord, bedooi, bedooide, bedooid, [Obl] bestraft worden
bedorven, bedurreve, bijvoeglijk naamwoord, 1. bedorven D’r zit een bedurreve luchie an; ’t is harstikke vrot Er zit een bedorven luchtje aan, het is totaal verrot 2. verwend Het kind was deur d’r opoe hêêlemael bedurreve Het kind was door haar grootmoeder totaal verwend
bedragen, bedraege, werkwoord, bedraeg, bedroog, bedraege, bedragen De hêêle schae bedroog maor een tientjie De gehele schade bedroeg maar een tientje
bedrijf, bedrijf, zelfstandig naamwoord, bedrijve, bedrijfie, [O] zetboer Hij had twêê steeje, opten êêne zattie zellef en opten andere hattie een bedrijf zitte Hij had twee boerderijen, op de ene zat hij zelf en op de andere had hij een zetboer
bedstee, besstee, zelfstandig naamwoord, besstees, bessteechie, bedstee, slaapgelegenheid Van ’t slaepe in een natte besstee hebbe d’r nogal wat rôôd haer gekreege deur de roestañslag Van het slapen in een natte bedstee hebben er nogal wat rood haar gekregen door de roest; Azzie êêmel in ’t hooi geslaepe heb, dan kejje ’t in de besstee nie meer wenne Degene die aan de vrijheid heeft geroken kan er moeilijk meer afstand van doen
bedsteeblauw, bessteeblauw, bijvoeglijk naamwoord, verf met een speciale lichtblauwe kleur
bedsteebord, bessteebord, zelfstandig naamwoord, bessteeborde, bessteebortie, bedsteebord (horizontale legplank aan het voeteneind, die diende voor de berging van enig vaatwerk (de nachtspiegel) en de wekker. Soms ook de kwispedoor of rochelpotje)
bedsteeplank, bessteeplank, zelfstandig naamwoord, bessteeplanke, bessteeplankie, verticale, uitneembare plank die het bed aan de voorkant afsloot; Daster êên van de bessteeplank Kind dat 9 maanden na het huwelijk van de ouders wordt geboren
bedstro, bedstrôô, zelfstandig naamwoord, 1. haverstro voor matrasvulling 2. los stro onder het bed; Verhuize kost bedstrôô Verhuizen kost geld
beduid, bediet, zelfstandig naamwoord, bediete, bedietjie, biecht, verklaring Nou wil ik ’t hoore, nou mojje bediet doen Nu wil ik het horen, nu moet je het opbiechten
bedzeiker, beddezaaikert, zelfstandig naamwoord, beddezaaikers, beddezaaikertie, pissebed (isopoda of keldermot) Zie ook nestezaaikert, kelderzeug
beeldwit, beeldwit, bijwoord, [O] 1. met de helm geboren Die beeldwit gebore zijn hebbe een voorspellende gêêst voor naore dinge Die met de helm geboren zijn hebben een voorspellende geest voor vervelende dingen 2. lijkbleek Hij schrok z’n aaige beeldwit van die ôôge van de kat in d’n donker Hij werd lijkbleek van schrik toen hij de ogen van de kat in het donker zag oplichten In verband met het bijgeloof geeft Opprel (1895) nog de volgende bijzonderheden: Wie met de helm geboren is bezit enige geheimzinnige eigenschappen die hem meestal weinig plezier bezorgen. Hij weet van tevoren wie er in zijn buurt zal sterven. Ook iemand anders kan dat te weten komen door bij degene die beeldwit is over de linkerschouder te kijken. Een dode die boven aarde staat wordt (precies om twaalf uur ‘s nachts) begraven door hen die beeldwit zijn. Wee dan een gewoon mens die op die tijd midden over de straat loopt en die stoet tegenkomt. Hij wordt eenvoudig opgenomen en aan de kant gezet. Een ander verhaal zegt dat degene die beeldwit is een paar keer (weer ‘s nachts om twaalf uur) buitenshuis moet komen wanneer bij hem in de buurt iemand stervende is; Hij schrok z’n aaige ‘t beeldwit Hij schrok zich een ongeluk
been, bêên, bijvoeglijk naamwoord, been D’n heelt van z’n schêêmes was van bêên Het heft van zijn scheermes was van been; Hij is van bêên Hij is keihard
been, bêên, zelfstandig naamwoord, bêêne, bêêntjie, been Hij ha’ s’n bêên gebroke Hij had zijn been gebroken; Een blok ajje bêên Een blok aan je been; Hij heb gêên bêên om op te staon Hij heeft geen enkel steekhoudend argument; Hij hief ter gêên bêên voor uit te zette Hij hoefde er niets voor te doen; Hij is van de bêên Hij kan niet verder; Hij hette bêêne weer onder ’t gat Hij is weer hersteld (ook: het gaat hem financieel weer goed); Hij leg mette bêêne van huis Hij ligt (ziek) te bed
beenderijs, pienderijs, zelfstandig naamwoord, [Msd] dunne ijslaag op bomijs Ook pepierechie, pierepuisie
beentje-over schaatsen, bêêñtjie-over schaese, werkwoord, schaes, schaeste, geschaest, rondrijden op de schaats, paarrijden (op de buitensnee van de schaats)
beer, beer, uitdrukking, Hij’s lillek bij d’n beer genoome Hij is behoorlijk beetgenomen; Nou hekkie bij d’n beer! Nu heb ik je te pakken!
beest, bêêst, zelfstandig naamwoord, bêêste, bêêsie, koe Ik motte bêêste nog melleke Ik moet de koeien nog melken; ’t Is bij de bêêste of Het is te erg voor woorden; bêêsie klein formaat koe, koetje Een eerlek bêêsie Uitdrukking uit de veehandel om een dier aan te prijzen; overgegeeve bêêst door en door slecht mens
beestenboomgaard, bêêstenbôôgerd, zelfstandig naamwoord, bêêstenbôôgerde, bêêstenbôôgertie, dierentuin, zoo De kindere zijn met ’t schoolraaisie naer d’n bêêstenbôôgerd De kinderen zijn met het schoolreisje naar de dierentuin
beestengoot, bêêstegeut, zelfstandig naamwoord, bêêstegeute, bêêstegeutjie, voergoot voor de koeien in de koeienstal
beestenspul, bêêstespul, zelfstandig naamwoord, bêêstespulle, bêêstespullechie, circus D’r stonge een dot kraeme op de kerremus en ôk een draoimeule en een bêêstespul Er stonden een hoop kramen op de kermis en ook een draaimolen en een circus
beetje, bietjie, zelfstandig naamwoord, bietjies, beetje Een klaain bietjie is te veul van ’t goeie Een klein beetje is te veel van het goede Is tut nou nied een bietjie erg veul? Is het eigenlijk niet wat veel?; Alle bietjies hellepe, zee de schipper en hij gooide zijn vrouw overboord Alle beetjes helpen (het schip krijgt dan minder diepgang)
bef, beffie, zelfstandig naamwoord, beffies, bef, front Vroeger drooge de manne een beffie onder d’r vest en laeter de jonges onder d’r matroozepakkie Vroeger droegen de mannen een front onder hun vest en later de jongens onder hun matrozenpakje
begrafenis, begraefenis, zelfstandig naamwoord, begraefenisse, begraefenissie, begrafenis
begrafenishoed, begraefenishoed, zelfstandig naamwoord, begraefenishoeje, begraefenishoedtjie, hoge zwarte hoed Begraefenishoeje wiere beklêêd met mollehuije, dan weetjie glijk waervoor ze mollehuije gebruike Begrafenishoeden werden bekleed met mollehuiden, dan weet je meteen ook waarvoor ze mollenhuiden gebruikten
begrafenisklok, begraefenisklok, zelfstandig naamwoord, begraefenisklokke, begraefenisklokkie, luiden van een klok om een sterfgeval bekend te maken Zie ook overluie
begraven, begraefs, uitdrukking, Hij mot te begraefs Hij gaat naar een begrafenis
behangen, behange, uitdrukking, Al wasse mè goud behange, niemand wil d’r hebbe Een ongewenste bruid
behangen, behange, werkwoord, behang, behong, behange, behangen Ze had alles behange, ’t weunvertrek, de plee en ôk de besstee Ze had alles behangen, het woonvertrek, het gemak en ook de bedstee
behapstukken, behapstukke, werkwoord, behapstuk, behapstukte, behapstukt, behappen
beheimst, behaaimd, behaimd, bijvoeglijk naamwoord, geheimzinnig, stiekem Ze bin d’r wel erg behaaind mee, maor ’t kwam toch uit, al mosse de veugelties het uitzingen Ze zijn er wel erg geheimzinnig mee, maar het kwam toch uit, al moeten de vogeltjes het uitzingen; Hij ister erg behaaimd mee Hij doet er erg geheimzinnig over; behaimd [O] geheimzinnig Vraegter hum maor nie nae; hij ister zôô behaimd mee, dattie ‘t toch nie zait Vraag hem er maar niet naar; hij is daar zo geheimzinnig mee dat hij toch niets zegt
beide, baaie, telwoord, beiden, met z’n beiden Eên van baaie mottet geweest zijn Eén van beiden moet het geweest zijn
beidjes, baaichies, telwoord, samen, met z’n beiden We zijn ôk nog maor messun baaichies We zijn ook nog maar met ons beiden
Beijerland, Baaierland, eigennaam, Oud-Beijerland Dasse Baaierland zegge bewijst dattet meddun korte ‘ei’ mot worre geschreeve
Beijerlander, Baaierlander, uitdrukking, ’k Hè vandaeg d’n Baaierlander gezien Gezegde als ik op dat moment geen zin heb in werken; D’n Baaierlander i je lijf hebbe [Num] Je lamlendig voelen
bekaaid, bekaoid, bijwoord, slecht-af Hij ister bekaoid van ofgekomme Hij is er slecht afgekomen
bekaaien, bekaije, bekaoie, werkwoord, bekaij, bekaijde, bekaijd / bekaoi, bekaoide, bekaoid, [O] bezwijmen, flauw vallen, vergaan (van de stank) Je zou hier bekaije van de stank Ook bekaoie
bekaam, bekaom, zelfstandig naamwoord, [O] kaam op bier of inmaakpot
bekokstoven, bekokstoove, werkwoord, bekokstoof, bekokstoofde, bekokstoofd, bekonkelen
belaband, belabant, bijwoord, [Nbl] belazerd Bejje nou hêêlemael belabant? Zie ook belataefele
belatafelen, belataefele, werkwoord, belataefel, belataefelde, belataefeld, bedriegen, voor de gek houden
belijden, belije, werkwoord, belij, belee, beleeje, belijden, bekennen ’k Gelôôf niet dattie ’t zôômaor zel belaoie Ik geloof niet dat hij het zomaar zal bekennen
belogen, belooge, bijvoeglijk naamwoord, [Num] beroerd, slecht Hij zietter maor belooge uit Hij ziet er maar slecht uit
bemieteren, bemietere, werkwoord, bemieter, bemieterde, bemieterd, bedriegen, beduvelen
ben, bennechie, zelfstandig naamwoord, bennechies, mandje Ze gong meddun bennechie om booschoppe Ze ging met een mandje om boodschappen
benauwd, benauwd, bijwoord, bang Hij is van d’n duuvel nog nie benauwd Hij is voor de duivel nog niet bang
beneden, beneeje, bijwoord, beneden, onder Ze weune beneejedijks Ze wonen beneden aan de dijk
benenhok, bêênehokkie, zelfstandig naamwoord, bêênehokkies, knekelhuis Het bêênehokkie stong tot 1940 an de ’s Graevendêêlsendijk in Wieldrecht Het knekelhuisje stond tot 1940 aan de ‘s Gravendeelse dijk in Wieldrecht
benenwagen, bêênewaoge, zelfstandig naamwoord, bêênewaoges, bêênewaogentjie, benenwagen, te voet Ze waere mette bêênewage gekomme, ‘per pedes apostolorum’ volges Van Dommele Zij waren te voet gekomen, per ‘apostelpaard’ volgens Van Dommelen
benevens, beneffe, bijwoord, benevens, ook Ook bezije
benul, belul, zelfstandig naamwoord, benul, besef, begrip Hij hatter glad gêên belul van Hij had er helemaal geen benul van
beraad, beraed, zelfstandig naamwoord, [Phk] kritiek, tegenwerping Azzik ôk es wat zeg hebbie altijd beraed Als ik ook eens wat zeg heb je altijd kritiek
berachel, berachel, zelfstandig naamwoord, betengeling onder het behang (met jute bespannen)
bereden, bereeje, bijvoeglijk naamwoord, bereden, met paarden M’n nôôm heb nog bij de bereeje veld gediend Mijn oom heeft nog bij de bereden veldartillerie gediend
bereisd, beraaisd, bereeze, bijvoeglijk naamwoord, bereisd Hij is een beraaisd persoon. Canneda, Indië, Flakkee, overal istie geweest Ook bereeze
beren, beere, werkwoord, beer, beerde, gebeerd, beerput legen Ze waere in de Lange Buurt an ’t bêêre; hêêl de buurt moch meegeniete Ze waren in de Lange Buurt bezig de beerput te legen; de hele buurt mocht mee genieten Zie ook keegele
berenspek, beerespek, zelfstandig naamwoord, berenspek Ook beerevlaais; Ik zellie slaon as beerespek Ik zal je zo slaan dat het je lang zal heugen
berenvlees, beerevlaais, zelfstandig naamwoord, berenvlees Zie beerespek; Ik zellie slaon as beerevlaais Ik zal je zo slaan dat het je lang zal heugen
berg, bersie, berzie, zelfstandig naamwoord, bersies, berzies, grote hoeveelheid, massa Een grôôte petroelie meñse en een hôôp vollek isset zellefde as een bersie Een grote groep mensen (patrouille) en veel volk is hetzelfde als een massa Ook berzie [O] hoop, menigte Ik ken d’r best van misse want ik heb d’r toch een hêêlen berzie van Ik kan er best wat van afstaan want ik heb er toch een hele hoop van
bericht, berichie, zelfstandig naamwoord, kort bericht Da’ berichie hebbik in de krant geleze
beroepen, beroepe, werkwoord, beroep, beroop, beroope, beroepen Ze hebbe daer wel een nieuwen domenee beroope, maor veul issut niet. Hij heb z’n spao meegebrocht Ze hebben daar een nieuwe dominee, maar hij stelt niet veel voor. Hij zal wel lang blijven
beroerdigheid, broerdeghaaid, zelfstandig naamwoord, broerdegheeje, broerdeghaaidhaaidjie, misselijkheid, ziekte Zie ook rotteghaaid
berouw, berouw, uitdrukking, Beter mè berouw genoome dammè berouw gehouwe Het laatste is erger dan het eerste
berrie, burrie, uitdrukking, Isse al mak in de burrie? Is ze al goed gedresseerd? (plagende opmerking voor een pasgetrouwde man, waarin de echtgenote wordt vergeleken met een jong paard dat moet leren voor de wagen te lopen)
beschaafd, beschaofd, bijwoord, beschaafd Wie in de dikke Van Dale leest zel nie kenne begrijpe dasse nog over Algemêên Beschaofd durreve te praote Wie in de dikke Van Dale leest zal niet kunnen begrijpen dat men nog over Algemeen Beschaafd durft te praten
beschelden, beschelde, werkwoord, bescheld, beschold, bescholde, ontgelden, ergens voor opdraaien; Hij hattet gedaen, maor ik mosset beschelde Hij had het gedaan, maar ik moest er voor opdraaien
bescheten, bescheete, bijvoeglijk naamwoord, verlegen, teruggetrokken Doe nie zôô bescheete Doe niet zo verlegen Ook beschimmeld; ’k Wou dak ze in een bescheete doekie had (en da’k ze d’r mè m’n tande uit mos haole) Ik ben niet vies van geld (werd gezegd als men sprak over een flinke som geld waarvoor men zelfs bereid zou zijn het aan te pakken als er stront aan zat, want ‘geld stinkt niet’)
beschijten, beschijte, werkwoord, beschijt, bescheet, beschete, [O] ergens voor terugdeinzen, ergens voor bedanken, iets niet willen doen Ik beschijt ‘t wel lekker Daar bedank ik voor Ik beschijt ‘m, laetie ’t zellef maor doen Ik bedank er voor, laat hij het zelf maar doen
beschimmeld, beschimmeld, bijvoeglijk naamwoord, verlegen Maaid kijk niessôô beschimmeld, ze vreete je nied op Meid kijk niet zo verlegen, ze vreten je niet op Zie bescheete
besje, bessie, zelfstandig naamwoord, bessies, oude vrouw Zie ook ôôtjie, schreufie
besjoecheld, besjoecheld, bijvoeglijk naamwoord, [O] bezeten, gek Bejje besjoecheld? Ben je gek?
besjoechelen, besjoechele, werkwoord, besjoechel, besjoechelde, besjoecheld, [O] besjoemelen, bedriegen Hij wou me besjoechele maor hij ha’ gêên kááñs Hij wilde me bedriegen, maar ik gaf hem geen kans
beslaan, beslaon, werkwoord, beslao, besloog, besloge, beslaan (een paard van hoefijzers voorzien) ’t Paerd is vorege week nog beslooge bij de smid Het paard is vorige week nog beslagen met hoefijzers bij de smid
beslachten, beslachte, werkwoord, beslacht, beslachte, beslacht, lijken op in aard, uiterlijk of gedrag Hij beslachte z’n nôôm, waer die ôk naer hietende, ôk zôô’n nijpnaers Hij leek in aard op zijn oom, naar wie hij ook heette, ook zo’n gierige vent Zie ook kwañtjies weergao
beslongeren, beslongere, werkwoord, beslonger, beslongerde, beslongerd, voor de gek houden
besogne, bezoeijing, zelfstandig naamwoord, bezoeijinge, bezoeijiñkie, [O, Fra. besogne] rompslomp, beslommering, drukte
besomd, besomd, bijwoord, gemoeid, bezet Metta karrewaaichie is m’n hêêlen dag besomd Met dat karweitje is mijn hele dag gemoeid
bespieden, bespieje, werkwoord, bespie, bespiedde, bespied, bespieden, ontdekken, waarnemen Ik kon d’r niks bezonders an bespieje Ik kon er niets bijzonders aan ontdekken
bestel, mastel, bestel, zelfstandig naamwoord, mastelle, bestelle, mastellechie, bestellechie, bestel, anijsbeschuitbol Ook bestel [veroud] anijsbol (Hoekschewaards geboortegebak)
besterven, besturreve, werkwoord, besterref, besturref, besturreve, besterven Vlees en spek motte eerst goed besturreve zijn, daerom hangt ’t verreke een dag op de leer voordattie de kuip in mag Vlees en spek moeten eerst goed bestorven zijn, daarom hangt het varken een dag op de menladder voordat het de kuip in mag
bestoten, bestôôte, werkwoord, bestôôt, bestiet, bestôôte, ondernemen, aandurven Ik dors ’t niet te bestôôte Ik durfde het niet aan Ook bestoite; Ze bestôôte hêêl wat Ze ondernemen veel, ze durven heel wat aan
bestuiten, bestoite, werkwoord, [O] aandurven Zie bestôôte
bestuur, bestier, zelfstandig naamwoord, bestiere, bestiertie, bestuur Hij zit in ‘t polderbestier Hij zit in het polderbestuur
beter, beterder, bijwoord, nog beter ’t Gaot weer een bietjie beterder, ik mag alles weer eete Het gaat weer een beetje beter, ik mag alles weer eten
betoeterd, betoeterd, uitdrukking, [O] Bin jij betoeterd? Ben jij belazerd?
beton, pleton, zelfstandig naamwoord, beton Dat ouwe brôôd is zôô hard as pleton
betoveren, betôôvere, werkwoord, betôôver, betôôverde, betôôverd, betoveren D’r waere d’r nogal wat die je konne betôôvere, maor d’r waere ôk veul middele om d’r vanof te komme Er waren nogal wat mensen die je konden betoveren, maar er waren ook veel middelen om er van af te komen
betuinen, betuine, werkwoord, betuin, betuinde, betuind, slootkanten met palen en hout versterken (betuinen) tegen inkalven of inschieten
beugelzoete, beugelzoet, zelfstandig naamwoord, beugelzoete, beugelzoetjie, [O] blanke aagtappel Ook blomzoet
beuren, beure, werkwoord, beur, beurde, gebeurd, 1. gebeuren, overkomen ’t Beur niet en daermee uit! Het gebeurt niet en daarmee uit! 2. geld ontvangen, innen Ik mô m’n lôôn nog beure Ik moet mijn loon nog ontvangen
bewaarschool, bewaorschool, zelfstandig naamwoord, bewaorschoole, bewaorschooltie, kleuterschool ook kakschooltie
beware, urewaere, tussenwerpsel, uitroep bij gezamenlijk iets optillen (om de krachten op hetzelfde moment te bundelen)
bezeilen, bezaaile, uitdrukking, Je ken d’r gêên land mee bezaaile Je kan er niet mee samenwerken
bezem, bezum, zelfstandig naamwoord, bezums, bezumpie, bezem Zôô grôôs as een bezum Zo trots als een pauw
bezemband, bezumband, zelfstandig naamwoord, bezumbande, bezumbandjie, slijtband onderaan een rok (de rokken waren toen zó lang, dat zij als een bezem over de grond sleepten en dus sterk sleten)
bezending, bezending, zelfstandig naamwoord, bezendinge, bezendiñkie, grote massa Zie berzie Zie ook petroelie
bezet, bezet, bijvoeglijk naamwoord, verlegen, beschaamd, geheimzinnig Ze ister erg bezet mee, ze praot ter nooit over Ze is er erg verlegen mee, ze praat er nooit over; Hij hetter bezet mee Hij wil het niet weten voor een ander; ook: hij ister bezet mee
bezetting, bezetting, zelfstandig naamwoord, op de borst vastzittende kou of longontsteking
bezijden, bezije, voorzetsel, bezijden, naast ’t Kêêtjie stong bezije d’n dijk, neffe d’n damsteek Het keetje stond bezijden de dijk, naast de damsteeg
bezorgd, bezurregd, bijvoeglijk naamwoord, bezorgd Waer maokie je aaige faaitelek bezurregd over? Waar maak je je feitelijk bezorgd over?
bezorgen, bezurrege, werkwoord, bezurreg, bezurregde, bezurregd, bezorgen, rondbrengen Brôôd bezurge Brood bezorgen Krant bezurge Krant bezorgen
bidden, gebid, werkwoord, bid, bad, gebeden/gebid, 1. bidden Hij at al voor ze gebid hadde, net aste verrekes 2. uitgenodigd Ik bin deur d'n dôôdbidder gebid voor de begraefenis van de buurman Ik ben door de aanzegger uitgenodigd voor de begrafenis van de buurman
bieden, bieje, werkwoord, bie, bôôi, gebôôje, bieden Hij het te hôôg gebôôje, en nou hettiet añ z’n broek (nou hettiet añ z’n kont) Hij heeft te hoog geboden en nu zit hij er aan vast
biek, bik, zelfstandig naamwoord, bikke, bikkie, varken In november verhuist t’n bik naer de spekkuip In november verhuist het varken naar de spekkuip (huisslacht)
bier, bier, zelfstandig naamwoord, biertie, bruine jus zonder vet
bierpap, bierepap, zelfstandig naamwoord, bierepappe, bierepappie, nagerecht van karnemelk, donker bier, bloem, stroop en kaneel
biersteker, biersteker, zelfstandig naamwoord, bierstekers, bierstekertie, [O] grossier in bier
bietenblad, bieteblaere, zelfstandig naamwoord, bladeren van de suikerbiet (veevoer) Zie ook peeblaere
biezen, bieze, werkwoord, bies, biesde, gebiesd, aanbrengen van gouden biezen op rijtuigen, etc.
biezenhorrel, biezehorrel, zelfstandig naamwoord, het biezen snijden (een week voor de langste dag)
big, biggie, zelfstandig naamwoord, biggies, big We zelle da’ biggie nog een tijdjie bij de zog houwe We zullen die big nog een tijdje bij de zeug laten; bigges biggen: biggen De zog had twaolef bigges en een keuniñkie De zeug had twaalf biggen en een koninkje (de kleinste, veelal als laatste geboren, big die aan de laatste minst melk gevende tepel terechtkwam of met de fles moest worden grootgebracht)
biggel, biggel, zelfstandig naamwoord, biggels, biggeltie, [O] steen, grind De wurf lag vol mè grôôte biggels Het erf lag vol met grote stenen
biggelbak, biggelenbak, zelfstandig naamwoord, biggelenbakke, biggelenbakkie, grindbak An elken polderweg lag op bepaolde afstand een biggelenbak Aan elke polderweg lag op bepaalde afstand een grindbak (dienend om gaten in de weg op te vullen) Zie ook biggelhôôp
biggelhoop, biggelhôôp, zelfstandig naamwoord, biggelhôôpe, biggelhôôpie, [O] grindhoop Zie ook biggelenbak
bij, bie, zelfstandig naamwoord, biee, biechie, 1. bij ’t Kind is deur een bie gestooke Het kind is door een bij gestoken 2. wesp Opte Noord is een ‘bie’ een ‘bij’ en een ‘weps’ een ‘bie’ Op Heinenoord is een ‘bie’ een ‘bij’ en een ‘wesp’ een ‘bie’
bij, bij, uitdrukking, Hij heb niks om bij te zette Hij heeft geen kracht om het vol te houden
bij lange na, belangenae, bijwoord, bij lange, nog lang niet We zijn d’r nog belangenae niet We zijn er nog lang niet
bij om, bij-om, tussenwerpsel, commando ’linksaf’ voor een lijnpaard (het meest linkse paard in een drie- of vierspan)
bij op, bij-op, tussenwerpsel, commando rechtsaf voor een lijnpaard
bijboeten, bijboete, werkwoord, boet bij, boette bij, bijgeboet, 1. bijpoten, aanvullen van gewas 2. geld bij elkaar leggen Ook lappe (geld bij elkaar leggen om een bepaald bedrag te bereiken)
bijboord, bieboord, uitdrukking, Hij lôôp van bieboord naer bâboord Hij slentert doelloos rond
bijenkorf, biekurf, zelfstandig naamwoord, biekurve, biekurfie, bijenkorf D’r stong een biekurf in ’t kôôlzaed Er stond een bijenkorf in het koolzaad
bijennest, bieënest, uitdrukking, ’t Lijkent hier wel een bieënest Gezegd als een groot gezelschap door elkaar heen zit te praten
bijgelijk, begeelek, voegwoord, evenals, zoals D’r binne meer kouwe winters geweest, begeelek in 1929 Er zijn meer koude winters geweest, zoals in 1929
bijgelijks, bijgelijk, bijwoord, bijvoorbeeld, zoals
bijkans, bekant, bijwoord, bijna, bijkans Dien auto roch me bekant Die auto raakte me bijna ’t Is bekant niet te glôôve Het is bijna niet te geloven
bijlappen, bijlappe, werkwoord, lap bij, lapte bij, bijgelapt, [O] 1. bekeuren, verbaliseren 2. iemand erbij lappen, in het complot betrekken
bijspul, bijspul, zelfstandig naamwoord, bijspulle, bijspullechie, groente bij het middagmaal
Bijsterveld, Bijstervelde, uitdrukking, Gao jij maor met je pis naer Bijstervelde Je maakt mij niets wijs (Bijsterveld was een bekende piskijker in Rotterdam, die aan iemands urine kon zien welke ziekte hij had)
bijtijds, betijs, bijwoord, [Phl] bijtijds
bijvoorbeeld, bevôôbeld, bijwoord, bijvoorbeeld Ook bijgelijk
bijzonder, bezonder, bijvoeglijk naamwoord, bijzonder As dialectwoord is bezonder niks bezonders
bil, bille, uitdrukking, We zelle wel zien wie de bille blankste heb Het komt wel uit wie gelijk heeft; ook: Het komt wel uit wie eerlijk is
binden, binge, werkwoord, bing, bong, gebonge, binden, opbinden ’t Binge van vlasschranke betaolde in 1940 twêê gulde 30 voor de 100 hôôpe van 8 schranke, da’s 0,3 cent de schrank In 1940 werd voor het binden van bossen bolvlas fl. 2,30 voor 100 hopen van 8 bossen betaald, dat is 0,3 cent per bos An hande en voete gebonge zain Geen vrijheid van handelen hebben Ik bin an huis gebonge Ik ben aan huis gebonden; Hij heb waaineg voor ’t gat te binge Hij kan het noodlot niet tegenhouden door gebrek aan middelen
binder, binger, zelfstandig naamwoord, bingers, bingertie, binder, vlasopbinder De bingers binne d’r uitgereegend De vlasopbinders moesten stoppen met werken vanwege de regen
bing, bing, zelfstandig naamwoord, binge, biñchie, aantrektouw bij oogstwagen As ’t voer vol is en toegeleege gaot t’n bing over de polderbôôm om añgereege te worre Als de oogst geladen en toegelegd is gaat het aantrektouw over de ponderboom om de lading stevig te verankeren
Binnemaas, Binnemaes, eigennaam, 1. gemeente in de Hoeksche Waard 2. oude afgedamde waterloop in de Hoeksche Waard
binnen, binne, uitdrukking, Hij is binne Hij heeft veel geld
binnenbeer, binnebeer, zelfstandig naamwoord, binnebeere, binnebeertie, onvolledig gecastreerd varken, met scherp smakend ranzig vlees; daarom sneed men een driehoekig stukje uit het oor ten teken dat hij niet voor de huisslacht gebruikt werd
binnenkomer, binnekommertie, zelfstandig naamwoord, [Phk] De (verplichte) eerste consumptie in het café om er bijvoorbeeld te mogen biljarten: wie niets drinkt mag niet binnen komen
binnensmonds, binnesmoñs, bijwoord, binnensmonds, onverstaanbaar
binnering, binnering, zelfstandig naamwoord, piksel, uitschot Afvalgraon of -zaed wier ‘binnering’ genoemd. Van lijnzaed wastat ’stamperij’ Afvalgraan of afvalzaad werd ‘binnering’ genoemd, van lijnzaad was dat ‘stamperij’
bittertje, bittertie, zelfstandig naamwoord, bitterties, bitter borreltje (jenever of brandewijn met elixer, een van kruidenmengsels, al of niet door de kastelein zelf gemaakt, extract (er waren verschillende soorten: o.a. maagbitter en Catz-elixer men bestelde een naar dit merk genoemd ‘katsie’ en veel later Jägermeister)
blaadje, blaechie, zelfstandig naamwoord, blaechies, blaadje Een blaechie ken zôôwel een bôômblad as een blaechie pepier zijn Een blaadje kan zowel een boomblad als een blaadje papier zijn
Blaak, d’n Blaek, eigennaam, Blaakschendijk
blaar, blaer, zelfstandig naamwoord, blaere, blaertie, blaar Ook blijn; Hij praot de blaere op z’n tong Hij praat aan één stuk door; Wie z’n gat brandt mot opte blaere zitte Je moet de gevolgen van je daden dragen
blaas, blaes, zelfstandig naamwoord, blaeze, blaesie, blaas, varkensblaas Nae de slacht krege me d’n opgepompten blaes om mee te speule, ’t ding stonk naer reuzel en verrekespis Na de slacht kregen we de opgepompte blaas om mee te spelen, ’t ding stonk naar reuzel en varkenspis
blaas, blaesie, zelfstandig naamwoord, blaesies, blaasje, korte rustpauze, adempauze Kwan, we zelle eerst is een blaesie pakke Kom, we zullen eerst eens een korte rustpauze nemen Zie ook stoppie, vijfpik
black varnish, blankwarnas, zelfstandig naamwoord, [Eng, black varnish] zwarte vernis Ook blankwarnas
blackvarnishen, blankwarnasse, werkwoord, blankwarnas, blankwarnaste, geblankwarnast, [Eng, black varnish] in de zwarte vernis zetten ’t Onderend van de buitemuure was mêêstal tot een el hôôgte geblankwarnast teege deurwaotere Het ondereind van de buitenmuren was meestal tot een el hoogte in de zwarte vernis gezet tegen vochtdoorslag
blad, bled, zelfstandig naamwoord, bleds, bleddechie, blad van metaal (bijv. kachelplaat)
bladerkaf, blaerkaf, zelfstandig naamwoord, vlasafval Blaerkaf is faaitelek gêên echt kaf; ’t zijn de verdrôôgde blaechies van de vlasstengel, waerdelôôs spul Vlasafval is feitelijk geen echt kaf; het zijn de verdroogde blaadjes van de vlasstengel, waardeloos spul
blanketten, blankette, werkwoord, blanket, blankette, geblanket, opmaken van vrouwen Een geblankette maaid Een opgemaakt meisje
blauwbloem, blauwblom, zelfstandig naamwoord, vlassoort Eerst waster allêên blauwblom, laeter ôk witblom en nog laeter concurrent Eerst was er alleen de blauwe vlassoort, later ook de witte, en nog later concurrent
blauwe bliksem, blauwenbliksem, zelfstandig naamwoord, pap of brij van water en/of taptemelk en boekweitmeel Zie ook meeleflip, meeldeflip
Blauwhuis, ’t Blauwhuis, eigennaam, [sGr] psychiatrische inrichting in Dordrecht Van ‘s Graevendêêl gonge de gekke naer ‘t Blauwhuis in Dordt, van Baaierland gonge ze naer Maosoord in Poortugaol; ze wiere dan opgehaold mette ‘blauwe waoge’
blauwmaanzaad, blauwmaonzaed, zelfstandig naamwoord, blauwmaonzaeje, blauwmaonzaedjie, papaver Maonzaedolie was nog fijnder as kôôlzaedolie Blauwmaanzaadolie was nog edeler dan koolzaadolie Zie ook slaepbolle
blauwtje, blauwchie, zelfstandig naamwoord, blauwchies, kalkeerpapier, carbonpapier
blazen, blaeze, werkwoord, blaes, blies, geblaeze, 1. blazen 2. muziek maken in een fanfare of harmonie We motte een saeterdag blaeze en marse mette fefare We moeten zaterdag muziek maken en marcheren met het fanfarekorps; Hij blaes veuls te hôôg van d’n toore Hij zet veel te hoog in
bleek, blaaik, zelfstandig naamwoord, blaaike, blaaikie, bleekveld, grasveld ’t Witte goed lag opten blaaik Het witte goed lag op het bleekveld
bleekpoeder, blaaikpoeier, zelfstandig naamwoord, blaaikpoeiers, blaaikpoeiertie, bleekpoeder (chloorkalk)
blees, blees, zelfstandig naamwoord, bleeze, bleesie, dop, kaf, bast, schil Azze me kruisdoores atte, spooge me de bleeze uit Als we kruisbessen aten, spuwden we de schillen uit Zie ook kruisdooren
blein, blaain, zelfstandig naamwoord, blaaine, blaaintjie, blaar, bloedblaar Hij had zôô op z’n duim geslooge dattie d’r een grôôten blaain an overhieuw Hij had zo op zijn duim geslagen dat hij er een grote blaar aan overhield
blenter, blenter, zelfstandig naamwoord, blenters, blentertie, [O] schreeuwlelijk Die vent is een grôôten blenter Die man is een grote schreeuwlelijk
blenteren, blentere, werkwoord, blenter, blenterde, geblenterd, [O] veel en luidruchtig schreeuwend praten
bles, bles, zelfstandig naamwoord, blesse, blesie, [O] 1. witte streep op het voorhoofd van een paard, doorlopend tot op de neus 2. [Zbl] schraal belegde boterham
blessen, blesse, werkwoord, bles, bleste, geblest, loenzen, enigszins scheel kijken ’k Wil nou indirek nie zegge dattie scheel is, maor z’n linkerôôg gaot ovventoe blesse Ik wil niet meteen beweren dat hij scheel kijkt, maar hij loenst af en toe met zijn linkeroog
Blieken, Bliek, eigennaam, 1. Klaaswalenaar (bijnaam) 2. Sassenaar (inwoner van Strijen-Sas; scheldnaam)
blik, blik, bijvoeglijk naamwoord, [O] te kijk, in het zicht ’t Gurdijn motjie wat laete zakke, anders is ‘t zôô blik in hois Je moet het gordijn wat laten zakken, want anders zit je zo te kijk Wat zit je hier erreg blik Wat zit je hier toch erg in het zicht
blik, blik, zelfstandig naamwoord, 1. waardeloze erwtenpeulen met slecht ontwikkeld zaad 2. omgekeerde speelkaarten in een pak Je mod overgeeve, want d’r zit blik in ‘t stok Je moet opnieuw delen want er zitten kaarten omgekeerd in het pak (ieder kan dan dus zien welke kaarten dat zijn)
blikje, blikkie, zelfstandig naamwoord, blikkies, [Bmk] blikken bekertje (waarmee drinkwater uit de opgehaalde aker van de regenput werd geschept)
blikslagers, blikslaegers, tussenwerpsel, bliksems Blikslaegers nog an toe! Bliksems nog an toe!
blikvuur, blikvuur, zelfstandig naamwoord, bliksem zonder donder
blind, blinden, zelfstandig naamwoord, raamluiken
blind, blint, zelfstandig naamwoord, blinte, blintjie, zwarte plaat achter de kachel Zie bled
blinde weg, blindeweg, zelfstandig naamwoord, blindewege, blindewechie, [Zbl] doodlopende weg
blindkap, blindkap, zelfstandig naamwoord, blindkappe, blindkappie, masker voor een paard in de karnmolen Om ’t paerd te bescherme tege draoiereghaaid wiere de ôôge bedekt meddun blindkap Om het paard te beschermen tegen duizeligheid werden de ogen bedekt met een masker
blindoogje, blindôôchie, zelfstandig naamwoord, blindoogje, kinderspel met gesloten ogen Blindôôchie aftelle en touwchiespringe Blindoogje aftellen en touwtje springen
blink, blink, uitdrukking, Van boovene blink, van ondere stink Zich mooier voordoen dan men is
blisters, blisterse, bijvoeglijk naamwoord, [Zbl] bliksemse Blisterse jonge! Bliksemse jongen!
bloed, bloed, uitdrukking, bloed voor ’t hart krijge Spijt krijgen
bloedblein, bloedblaain, zelfstandig naamwoord, bloedblaaine, bloedblaaintjie, bloedblaar Zie blaain
bloeddoorlopen, bloeddeurlôôpe, bijwoord, bloeddoorlopen Hij hamme daer twêê bloeddeurlôôpe ôôge van d’n drank, azzie ‘m een klap op z’n kop gaf kwam d’r VOLLEDIGE VERGUNNING op z’n veurhôôd te staon Hij had me daar twee bloedoorlopen ogen van de drank, als je hem een klap op zijn hoofd gaf kwam er VOLLEDIGE VERGUNNING op zijn voorhoofd te staan (muurbord van een café waar sterke drank verkocht mocht worden)
bloedeigen, bloedaaige, bijvoeglijk naamwoord, bloedeigen, bloedverwant Da’s bloedaaige femilie, dus van de werreme kant Dat zijn bloedverwanten, dus niet aangetrouwd
bloeden, bloeie, werkwoord, bloei, bloeide, gebloeid, bloeden Hij lee te bloeie as een rund Hij lag te bloeden als een rund
bloedje, bloechie, bloedjie, zelfstandig naamwoord, bloechies, bloedjies, onnozel, hulpeloos kind Ook bloedjie Zie ook wurmpie
bloedstreep, bloedstreep, zelfstandig naamwoord, bloedstreepe, bloedstreepie, albasten knikker met roodbruine streep Een bloedstreep is tien keer zôôveul waerd as een glaeze schietknikker Een bloedstreep is tien keer zoveel waard als een glazen schietknikker
bloem, blom, zelfstandig naamwoord, bloem, gebuild meel
bloem, blom, zelfstandig naamwoord, blomme, blommechie, 1. bloem (plant) Butterblommechies en grôôte blomme zôôas de knelisroos Boterbloemen en grote bloemen zoals de pioenroos 2. [Klw] het ongerepte D’n blom ister of bij die maaid, ’t is een ofgelikten boterham Die meid is niet zo jong en ongerept meer, zij is al vaker met een man naar bed geweest; D’n blom ister of Ouderdoms- of slijtageverschijnselen vertonen; ’t blommechie ister of Ouderdoms- of slijtageverschijnselen vertonen; ’n blommechie opte volle Een drogend laagje op het pas geploegde land
bloembaal, blombaol, zelfstandig naamwoord, blombaole, blombaoltie, [Hei] meelzak
bloemig, blommeg, bijvoeglijk naamwoord, bloemig Goeie blommege aerepels, êênen bonk blom Goede kruimige aardappels, één en al kruim Dazzun blommege maaid! Dat is een pronte meid!
bloemkool, blomkôôl, zelfstandig naamwoord, blomkôôle, blomkôôltie, bloemkool
bloempap, blommepap, zelfstandig naamwoord, blommepappe, blommepappie, pap van zoete melk en tarwebloem; Zôô hêêl as blommepap Zichzelf niet bloot gevend Hij luister wel naer waddun ander vertelt, maor zellef istie zôô hêêl as blommepap
bloemzoete, blomzoet, zelfstandig naamwoord, blomzoete, blomzoetjie, [O] blanke aagtappel (zoete bewaarappel) Zie beugelzoet
bloken, blooke, werkwoord, blook, blookte, geblookt, [O] 1. oogst of gewas opnemen (stamt uit de tijd van de tiendplicht, tiendblokers) Ik bin venochend ‘s weeze blooke en ik glôôf dat de appels nogal mee zelle valle Ik heb het vanmorgen eens opgenomen en ik denk dat de appeloogst nogal mee zal vallen 2. poolshoogte nemen, kijkje nemen
bloot, blôôt, bijwoord, bloot Op de TV kejje ’t zien: blôôt is wat anders as naokend Op de TV kun je het zien: bloot is wat anders dan naakt Hij is voor z’n blôôte (bedoeld wordt kont) ’t Is dik voor mekaar
blootschoof, blôôtschôôf, bijwoord, bouwland waar de oogst is afgehaald Het land is blôôtschôôf te añvaerde Het land is zonder oogst te aanvaarden Zie ook blôôte
blotekontengezicht, blôôtekontegezicht, zelfstandig naamwoord, blôôtekontegezichte, blôôtekontegezichies, kinderlijk gezicht (bol, rond, vaak rossig, kinderlijk uiterlijk)
bloten, blôôte, werkwoord, blôôt, blôôtte, geblôôt, bouwland leeg maken
blotevoeten-, blôôtevoete, bijwoord, mager, karig Een blôôtevoetemael Een maaltijd van gekookte aardappelen zonder groenten en/of vlees of spek
blotevoetenzeil, blôôtevoetezaail, zelfstandig naamwoord, blôôtevoetezaaile, blôôtevoetezaailtie, geverfde houten vloer (bruin met gele patroontjes) Zie ook sakkerdaone
bo, boo, zelfstandig naamwoord, booë, boochie, boterham Een masteluinen boo met stroop en kaoie was een traktaosie Een witte boterham met stroop en kaantjes was een traktatie
bobbel, bobbel, zelfstandig naamwoord, bobbels, bobbeltie, bult
bobber, bobbers, zelfstandig naamwoord, met modder of sneeuw besmeurde hoge schoenen of laarzen Je kom nie mettie bobbers in d’n huis hoor! Je mag met dei vieze laarzen niet binnekomen hoor!
bobber, bobbes, zelfstandig naamwoord, bobbesse, bobbessie, bolvormige cactus
bobberen, bobbere, werkwoord, bobber, bobberde, gebobberd, eerste fase van vlas zwingelen (half-zwingelen), revolutiewerk Toen in d’n oorlog de vlasprijze omhôôg vlooge was bobbere al voldoende Toen in de oorlog de vlasprijzen omhoog vlogen was halfzwingelen al voldoende; Hij kemme de moord bobbere Hij kan me wat
bobberig, bobbereg, uitdrukking, ’t Is bobbereg weer Nat, koud en winderig weer
bobbers, bobbers, uitdrukking, Hij lôôpter bobbers bij Hij loopt er piekfijn bij (ook: verwaand)
bocht, bocht, zelfstandig naamwoord, bochte, bochtie, [Bmk] afgerasterd stuk dijk waar koeien grazen
bocht, buchie, zelfstandig naamwoord, [O] 1. bultje 2. bultenaar (pars pro toto) Die man hadd’n buchie
bodem, boejem, bôôjem, zelfstandig naamwoord, boejems, bôôjems, boejempie, bôôjempie, bodem Je begon d’n boejeum al te zien Je begon de bodem al te zien Ook bôôjem; D’r zit een gat in d’n bôôjem
boedekeet, beutekêêt, zelfstandig naamwoord, beutekêête, beutekêêtjie, rommelhok Wat een boeltie isset hier, ’t lijkent wel een beutekêêt Wat een boeltje is het hier, het lijkt wel een rommelhok
boekhouder, boekhouwer, zelfstandig naamwoord, boekhouwers, boekhouwertie, boekhouder
boeltje, boeltie, zelfstandig naamwoord, boelties, 1. inboedel Z’n hêêle boeltie is verbrand Zijn boerderijtje is totaal verbrand 2. zootje, puinhoop Je mag da’ boeltie wellis goed opruime Je mag die puinhoop wel eens goed opruimen
boeman, boeman, zelfstandig naamwoord, boemanne, boemannechie, boze geest Ook bullebak Zie ook weerwolf
boenen, boene, werkwoord, boen, boende, geboend, boenen (met water en bezem de straat schoonmaken)
boenhuis, boenhuisie, zelfstandig naamwoord, boenhuisies, melkhok, spoellokaal voor het melkgerei
boer, boer, zelfstandig naamwoord, boere, boertie, handelaar (algemene benaming, groenteboer, melkboer, kolenboer, olieboer, etc.); As te boere boer wille blijve, neme de vrouwe gêên manne en de manne gêên wijve Gezegd als broers en zusters bij elkaar op de boerderij bleven wonen om te voorkomen dat het bezit met anderen gedeeld moest worden
boeren, boere, werkwoord, [O] jongensspel Zie boerekaleze
boerendorp, boeredurp, zelfstandig naamwoord, boeredurpe, boeredurpie, plattelandsgemeente ’s Graevendêêl leg tan wel ducht bij Dordt maor ’t blijft een boeredurp en ze binne d’r nog grôôs op ôk ’s Gravendeel ligt dan wel dicht bij Dordt, maar het blijft een plattelandsgemeente en ze zijn er nog trots op ook
boerengedoente, boeregedoente, zelfstandig naamwoord, boeregedoentes, boeregedoentetjie, boerderij Hij weunt op een boeregedoente onderdijks Hij woont op een boerderijtje onder aan de dijk Zie ook stelliñkie
boerenkalissen, boerekaleze, werkwoord, [O] jongensspel, waarbij de ene partij een stapeltje stenen moest bewaken dat de andere trachtte omver te werpen Ook boere
boerenmeid, boeremaaid, uitdrukking, Boereknecht is boerenhond, boeremaaid is boerekat, die ving allicht wat De boerenmeid is beter af dan de boerenknecht
boerenplaats, boereplaes, zelfstandig naamwoord, boereplaese, boereplaesie, boerderij, hofstee Zie ook stee
boerenspul, boerespul, zelfstandig naamwoord, boerespulle, boerespullechie, boerderij Zie ook spullechie
boesjansen, boezjante, werkwoord, boezjant, boezjantte, geboezjant, [O] 1. boemelen, feesten, verkwisten Je ken wel zien dattie ant boezjante is geweest Je kan wel zien dat hij aan het boemelen is geweest 2. zinloos heen en weer lopen Wat lôôp tie vent daer toch allemael te boezjante Wat loopt die kerel daar toch steeds zinloos heen en weer
boezem, beuzem, zelfstandig naamwoord, beuzems, beuzempie, boezem, watergang
boezemen, beuzeme, werkwoord, beuzem, beuzemde, gebeuzemd, [O] gearmd schaatsen (met tweeën naast elkaar schaatsen, waarbij men elkaar met gekruiste armen de hand geeft) Hij hetten hêêle middag mettet zellefde maaisie gebeuzemd Hij heeft de hele middag met het zelfde meisje gearmd geschaatst Zie bêêntjieover
boezemgat, boezemgat, zelfstandig naamwoord, boezemgaeters, boezemgaetjie, [O] opening aan de voorkant van een kledingstuk, decolleté
bok, bok, uitdrukking, Hoe ouwer d’n bok hoe stijver z’n hoores Gezegd van gierige oude mannen
bokkig, bokkeg, uitdrukking, Hij stao bokkeg voor de kar Hij is weerbarstig
bokking, bokkem, zelfstandig naamwoord, bokkems, bokkempie, bokking, gerookte haring Hij ventte huisie-ruim-op met gerôôkten bokkem en vorse bakbokkem Hij ventte huis-aan-huis met gerookte bokking en verse panharing
bokspringen, bokkie springe, werkwoord, spring bokkie, sprong bokkie, bokkieespronge, haasjeover spelen
boleind, bol-end, zelfstandig naamwoord, bol-ende, bol-endjie, bolleneinde, topeinde van het vlas Het bovenend is het bol-end, het onderend is het gat-end Het topeinde van het vlas is het bol-einde, het ondereind het gat-einde
bolijs, bol-ijs, zelfstandig naamwoord, [O] bom-ijs Kijk uit, langs de kant isset allemael bol-ijs Kijk uit, langs de kanten is het alles bom-ijs
bolk, bollek, zelfstandig naamwoord, bolleke, bollekie, [O] zijvlak van een bikkel tegenover de putkant
bolkaf, bolkaf, zelfstandig naamwoord, kaf van vlasbollen (veevoer)
bolkort, bolkort, zelfstandig naamwoord, afval van het vlasreepen of repelen (gebroken stengels, etc.)
bollen, bolde, uitdrukking, [Hei, Phk] Dat bolde niessôô mè mekaor Die konden niet zo goed met elkaar opschieten
bollenbreker, bollebreker, zelfstandig naamwoord, bollebrekers, bollebrekertie, machine om vlasbollen te dorsen
bollenrijf, bollerijf, zelfstandig naamwoord, bollerijve, bollerijfie, houten hark om bolkort uit de gerepelde bollen te harken
bolraap, borrop, borrap, bolraop, zelfstandig naamwoord, ruw, ongelijk vlasafval bij het repelen Ook borrap [O]; bolraop bolkort, borrop (vlasafval bij het repelen); Zie bolkort Zie ook vlasbaerd
bolster, bolster, zelfstandig naamwoord, berg, aangroeisel op een kinderhoofd Bolster op de kinderkoppies kwam vroeger veul voor, teegewoordeg hoor ie d’r bekant nie meer van Berg op kinderhoofdjes kwam vroeger veel voor, tegenwoordig hoor je er bijna niet meer van
bombardon, bomberdon, zelfstandig naamwoord, bomberdons, bomberdonnechie, bombardon, bastuba
bombazijn, bommezij, zelfstandig naamwoord, bombazijn, sterke katoenen stof voor werkkleding Bommezij wier ôk wel pilo genoemd en d’r waere vroeger ôk bommezije pette
bomlaars, bomlaers, zelfstandig naamwoord, bomlaerze, bomlaersie, werklaarzen, zevenmijlslaarzen
bommen, bomme, werkwoord, bom, bomde, gebomd, bonzen, stoten Hij bomde met z’n hôôd teege de wêêg Hij bonsde met zijn hoofd tegen de schutting
bommerd, bommerd, zelfstandig naamwoord, bommers, [O] groot in zijn soort Die errepels binne nie lekker, ’t zijn allemael zukke grôôte bommers Zie ook knoert, knaster
bonaf, bon, uitdrukking, Hij is bon of Hij is goed af
Bonaventura, Bonneventuur, eigennaam, de polder Bonaventura
bonenkippen, bôônekippe, zelfstandig naamwoord, [O] jongensspel, handje raden
bonentuiter, bôônetuiter, zelfstandig naamwoord, bôônetuiters, bôônetuitertie, handzaaimachine voor bonen
bonjour, bezjer, bezjoer, tussenwerpsel, bonjour, goedendag Ook bezjoer
bonjouren, sjoere, werkwoord, sjoer, sjoerde, gesjoerd, [Fr, bonjour] zwaaien, groeten met de hand
bonk, bonk, zelfstandig naamwoord, bonke, bonkie, [O] grote donkere wolk De lucht zit vol bonke
bonkenslachter, bonkeslachter, zelfstandig naamwoord, bonkeslachters, bonkeslachtertie, slachter van wrak of dood vee, noodslachter
bonker, bonker, bokker, zelfstandig naamwoord, bonkers, bokkers, bonkertie, bokkertie, [Phk] dikke jekker (korte jas om in de kou mee te werken) Ook bokker [Gwd]
bonkerig, bonkerig, uitdrukking, ’t Zit me bonkerig 1. Het zit me dwars 2. Het eten valt me verkeerd
bonkig, bonkeg, bijvoeglijk naamwoord, [O] zwaar bewolkt Wat een bonkege lucht Wat een zwaar bewolkte lucht
bonnefooi, bollefooi, uitdrukking, Hij dee ‘t op de bollefooi [Fra, à la bonne foi] Hij deed het op goed geluk, op de gis
bonnenwekker, bonnewekker, zelfstandig naamwoord, bonnewekkers, bonnewekkertie, inferieure kwaliteit wekker (cadeautje dat voor en in WO II kon worden opgespaard met bij allerlei artikelen verpakte waardebonnen)
bont, bonte, uitdrukking, bonte winter, bonte piet Tijdens een kwakkelwinter trekt de scholekster (bonte piet) niet naar het zuiden
bonte piet, bonte piet, zelfstandig naamwoord, bonte piete, bont pietjie, scholekster
bontewinter, bontewinter, zelfstandig naamwoord, bontewinters, bontewintertie, scholekster In ’t Ouweland van Strien zitte tusse de veule veugels ôk bontewinters In het Oudeland van Srijen zitten tussen de vele vogels ook scholeksters
boodschap, booschop, boorschop, zelfstandig naamwoord, booschoppe, boorschoppe, booschoppie, boorschoppie, 1. boodschap Kwa, ik ga nog effe een booschop doen 2. opdracht Ik heb glad gêên booschop an d’r praotjies Haar praatjes kunnen mij niets schelen; boorschop, Effe om een boorschop Even om een boodschap; booschoppe boodschappen, algemene benaming voor levensmiddelen
boodschappenbrief, booschoppebrief, zelfstandig naamwoord, booschoppebrieve, booschoppebrieffie, boodschappenbrief
boodschappenkar, booschoppekar, zelfstandig naamwoord, booschoppekarre, booschoppekarrechie, boodschappenwagen
boodschappenmand, booschoppemañd, zelfstandig naamwoord, booschoppemañdes, booschoppemañdjie, boodschappenmand
boodschappenwinkel, booschoppewinkel, zelfstandig naamwoord, booschoppewinkels, booschoppewinkeltie, kruidenierswinkel
boomgaard, bôôgerd, zelfstandig naamwoord, bôôgers, bôôgertie, boomgaard; d’n bôôgerd [Gwd] ruimte rond de preekstoel Zie ook d’n toin
boomgaarden, bôôgerde, werkwoord, bôôgerd, bôôgerde, gebôôgerd, stropen (illegaal bezoek aan een boomgaard) Ze wazze weeze bôôgerde en waere deur de pliesie weggejooge Ze hadden een illegaal bezoek aan een boomgaard gebracht en waren door de politie weggejaagd Zie ook robbe
boon, bôôn, zelfstandig naamwoord, bôônne, bôôñtjie, boon Rôômse bôône Grote tuinbonen Zie ook paerdebôôn; Hij lee z’n bôôñtjies te wêêke Hij bereidde zich in het geheim voor
boonotter, bôônotter, zelfstandig naamwoord, bôônotters, bôônottertie, erwtenluis, erwtenkever (bruchus pisorum)
boontjekippen, bôôñtjiekippe, werkwoord, handjeraden Zie bamzaoie Zie ook omsteeke
boord, boord, zelfstandig naamwoord, boorde, kastplank
boordevol, boorendevol, bijvoeglijk naamwoord, boordevol
boot, bôôt, zelfstandig naamwoord, bôôte, bôôtjie, [O] kleine bundel gereept vlas
borat, brat, zelfstandig naamwoord, bratte, bratjie, borat, goedkope wolsoort om bijv. te kulken Moeder stierde me om een kaortie brat om de sokke te kenne stoppe Moeder stuurde me om een kaartje stopwol om de sokken te kunnen stoppen
bord, borrechie, zelfstandig naamwoord, borrechies, etensbordje Een bord is nog gêên borrechie en ’t is ôk gêên schutteltie, want dan spreeke me van ‘kom en bak’ Een bord is nog geen etensbordje en het is ook geen schoteltje, want dan praten we van ‘kom en bak’
bord, borde, uitdrukking, Voor d’n borde komme Ergens voor uitkomen Het kwam voor d’n borde De aap kwam uit de mouw
borg, burreg, zelfstandig naamwoord, burrege, burregchie, borg Ik durf wel burreg te staon Ik durf wel borg te staan ’Wie zijn de burrege?’ vroog de notares toen Kees land wou kôôpe; Kees haolde z’n portefullie voor d’n dag en liet bankies van duzend zien; ’Dut binne de burrege’ zee-die
borgen, burrege, werkwoord, burreg, burregde, geburregd, 1. borg staan 2. borgen
borst, borst, zelfstandig naamwoord, borste, borssie, borstgareel (paardentuig)
borstplaat, borsplaet, zelfstandig naamwoord, borsplaete, borsplaetjie, borstplaat, suikerwerk Mette Suntereklaos gonge ze draoie meddun rad van avventuur om butterletters en borsplaet In de sinterklaastijd verlootte men boterletters en borstplaat met het rad van avontuur
borstpot, borspot, zelfstandig naamwoord, klein vlees afkomstig van de huisslacht Borspot wier altijd veul gebruikt bij ’t sondesmael ‘spek met peere’ Klein vlees werd altijd veel gebruikt bij het zondagsmaal ’spek met peren’
borstrok, borstrok, uitdrukking, Hebbie ’t oppie borstrok? Vraag als iemand verkouden is
bort, boors, zelfstandig naamwoord, ongansheid, onpasselijkheid Ze hebbe d’r aaige an de spek met pere de boors gegete Ze hebben zich ongans gegeten aan de spek met peren; Je erreges te boors an vreete Veel te veel eten van iets wat je graag lust en wat je daardoor later niet meer lust
bosberen, bosbeere, werkwoord, bosbeer, bosbeerde, gebosbeerd, plat trappen, maar raak lopen Zie bôôñseme Zie ook dêêmele
bosje, bossies, zelfstandig naamwoord, bosjes We maokte bossies van achttien We maakten bosjes van achttien
bossen, bosse, werkwoord, bos, boste, gebost, schatten van gewicht Zie ook roesten
bot, bot, zelfstandig naamwoord, botte, botjie, gebrek aan lengte of ruimte Ik komper niet, ’k heb te waaineg bot Ik kom er niet, ik heb te weinig lengte; dun (vlieger)touw Een kloeñtjie vliegerbot koste toentertijd vijf cente Een kluwentje dun vliegertouw kostte in die tijd vijf centen
boten, bôôte, zelfstandig naamwoord, boten, gereept vlas op kleine bosjes binden m.b.v. een bies D’r gonge nege bôôte in een bos
boter, butter, zelfstandig naamwoord, butters, buttertie, boter De butter is dier De boter is duur; butter bouwe Boter kneden (na het karnen) Zie ook gehak bouwe; ’t Is altijd gêên butter likke (van een spaontjie) Het gaat niet altijd even gemakkelijk; Drôôg brôôd eete en butter ajje kont smere Misplaatste zuinigheid
boterbies, butterbies, zelfstandig naamwoord, butterbieze, butterbiessie, [O] 1. waterplant (typha) 2. boterbiesje (koekje)
boterbloem, butterblom, zelfstandig naamwoord, butterblomme, butterblommechie, boterbloem
boteren, buttere, werkwoord, butter, butterde, gebutterd, boteren Het buttert allang nie meer tusse die twêê het botert allang niet meer tussen die twee
boterletter, butterletter, zelfstandig naamwoord, butterletters, butterlettertie, boterletter (korstgebak gevuld met amandelspijs) Tegewoordeg krijge ze opter werrek met de Suntereklaos een butterletter, vroeger kreeg ie om die tijd een schop onder je kont Tegewoordig krijgen ze op hun werk met Sinterklaas een boterletter, vroeger kreeg je omstreeks die tijd een schop onder je achterwerk (werd je op straat gezet omdat er op het land geen werk meer was)
boterleuter, butterleuter, zelfstandig naamwoord, butterleuters, butterleutertie, kleine beurtschipper die op Dordt voer
botersop, buttersop, zelfstandig naamwoord, buttersoppe, buttersoppie, botersaus Zie ook dôôp, zuren dôôp, ôôchiesvet, lawaoisaus
boterspaan, butterspaon, zelfstandig naamwoord, butterspaone, butterspaontjie, [O] 1. boterspaan 2. grote snijtand in bovenkaak (spottend gezegd) Ik wou dat die butterspaon d’r oit was Ik wou dat ik die te grote snijtand kwijt was
botertjewegen, buttertieweege, werkwoord, weeg, woog, gewooge, kinderspel Rug an rug mekaor van de grond lichte is ‘buttertieweege’ Met de ruggen tegen elkaar de ander van de grond tillen heet ‘botertjewegen’
bottine, petieneze, petiens, zelfstandig naamwoord, [Fra bottines] hoge schoenen, bottines Drek azzik nieuwe schoene heb, gooi ik die ouwe petieneze weg Ook petiens
botvink, bontevink, zelfstandig naamwoord, bontevinke, bontevinkie, [O] botvink
bouten, boute, werkwoord, bout, boutte, gebout, 1. [O] slachten en er bout van maken We zelle dien haon maor vetmeste en boute We zullen die haan maar vetmesten, slachten en er bout van maken 2. schijten
bouwen, bouwe, werkwoord, bouw, bouwde, gebouwd, kijken, bedrijf bekijken Ik kom van de week is bij je bouwe Ik kom van de week je bedrijf eens bekijken
bouwen, bouwe, werkwoord, bouw, bouwde, gebouwd, [O] kneden Doe nog wat zout op die butter en bouw ze dan goed deur mekaor; en deur dat gehak mojje ‘s wat aaiers en wat beschuit bouwe Doe nog wat zout op die boter en kneed hem dan goed dooreen; en door dat gehakt moet je een aantal eieren en wat beschuit kneden
boven, boovene, bijwoord, 1. boven 2. stroomopwaarts, de rivier op (richting Duitsland) D’r komp de leste daege veul water van boovene Er komt de laatste dagen veel water van stroomopwaarts
boven open, boovope, bijwoord, [Obl] boven open ’t Raom sting boovope Het raam stond boven open
bovenarms, booveserremes, boovesharmes, booveshermes, bijwoord, [O] bovenhands, met de hand boven de schouder geheven Jonges kenne goed booveserremes gooie, maaides kenne dat mêêstal niet Jongens kunnen goed bovenhands gooien, meisjes kunnen dat meestal niet Ook bovesharmes, boveshermes; boven je macht werken, boven schouderhoogte werken
bovenkant, boovekante, bijwoord, boven water Hij kwam pas d’n anderen middag om drie uure boovekante Hij kwam pas de volgende middag om drie uur boven water
bovenmeester, boovemêêster, zelfstandig naamwoord, boovemêêsters, boovemêêstertie, hoofdonderwijzer, bovenmeester
braak, braek, zelfstandig naamwoord, braeke, braekie, 1. braak, toestel om het te zwingelen vlas te breken (braken) 2. braakliggend land
braam, braem, zelfstandig naamwoord, braeme, braempie, braam End augustus gonge me altijd braeme plokke langs de polderslôôte
Brabander, Braeber, zelfstandig naamwoord, Braebers, Braebertie, Brabander Braeber was faaiteluk een scheldwoord; ze wiere voor vanalles uichemaokt: ont, lui, rôôms, links en nog veul meer lilleks Brabander was eigenlijk een scheldwoord; ze werden overal voor uitgescholden: vies, lui, katholiek, links en nog veel meer negatiefs Zie ook oliekont
Brabants, braebááñs, bijvoeglijk naamwoord, brabants De braebááñse kachel was de voorlôôper van ‘t fernuis De plattebuiskachel was de voorloper van het fornuis Zie ook añgeklêêde juffrouw
braden, braeje, uitdrukking, Hij lôôp in ’t Haogse Bos snêêuwballe te braeje Hij is nergens te vinden (schertsend gezegd)
brak, brakkie, zelfstandig naamwoord, brakkies, klein kind
braker, braeker, zelfstandig naamwoord, braekers, braekertie, vlasbreker Den braeker mos braeke van de stofkoors De vlasbreker moest braken van de stofkoorts
branden, brande, uitdrukking, ’t Is hange of brande Het loopt niet goed af zonder risico’s te nemen
brandschoon, brañschôôn, bijvoeglijk naamwoord, brandschoon, smetteloos
brasem, braesem, zelfstandig naamwoord, braesems, braesempie, [Wms] brasem, grote vis
breed, brêêd, bijvoeglijk naamwoord, breed De griendwerkers hadden ‘t nie brêêd De griendwerkers leden armoede; ’t Is nie zôô brêêd as voor de Wullemstad Armoede lijden; ook: minder goed gezond zijn; Hij laet ‘t brêêd hange Hij geeft veel geld uit
breek, breek, zelfstandig naamwoord, breeke, breekie, [Phk] breuk, verlies, inwicht Êên voor de breek: 25 + 1 in een bos Eén voor het verlies: 25 + 1 in een bos
breeuwen, brêêuwe, werkwoord, brêêuw, brêêuwde, gebrêêuwd, naden dichten (van een schip)
breeuwhamer, brêêuwhamer, zelfstandig naamwoord, brêêuwhamers, brêêuwhamertie, hamer om naden te dichten in het hout van een schip
breeveertien, brêêveertien, brêêjeveertien, zelfstandig naamwoord, de wijde wereld; Ze zijn de brêêveertien opgegaon Ze zijn de wijde wereld in getrokken; De brêêjeveertien op gaon Met onbekende bestemming vertrekken (genoemd naar een ondiepte in de Noordzee) Ook brêêveertien
breien, braaie, braoie, werkwoord, braoi, braoide, gebraoid, breien Êên recht, twêê aeverecht braaie Ook braoie; Je kennie praote en braaie teglijk Je kunt niet twee dingen gelijk doen
breihoutje, braaihoutjie, zelfstandig naamwoord, braaihoutjies, breipennenkokertje (kokertje dat tussen rok en lichaam werd gestoken) De mêêste hadden een braaihoutjie van een gehold stokkie, maor d’r waere d’r ôk meddun zilvere braaihoutjie De meesten hadden een breipennenkokertje van een hol gemaakt stokje maar er waren er ook met een zilveren breipennenkokertje
breinaald, braainaeld, zelfstandig naamwoord, braainaelde, braainaeltie, breipen Zie ook priem
breischool, braaischool, zelfstandig naamwoord, braaischoole, braaischooltie, breischool, handwerkschool voor meisjes Ik heb nog een foto van ’t braaischooltie van 1910 ik heb nog een foto van de handwerkklas van 1910
breisel, braaisel, zelfstandig naamwoord, braaisels, braaiseltie, breiwerk
bremstig, breemsteg, bijvoeglijk naamwoord, bronstig De zog is breemsteg; zij mot nôôdeg naer d’n beer De zeug is bronstig; zij moet nodig naar de beer (mannelijk varken)
brengen, brenge, werkwoord, breng, brocht, gebrocht, brengen De landlôôper wier naer ’t ashok gebrocht De landloper werd naar de cel in het dorp gebracht Het broch een hôôp ellende te weeg Het bracht veel ellende met zich mee
brief, briefies, uitdrukking, Ik he’ nied anders in te brenge as leege briefies Ik heb geen enkele zeggenschap
brij, brij, uitdrukking, As ‘t brij eete is wil ieder de leepel hebbe Men moet vooruit zorgen om mee te doen als de tijd gekomen is; As ’t brij regent heb iederêên een leepel nôôdig Als er ergens behoefte aan is is het vaak slecht te krijgen; Hij zit altijd op zolder ast brij regent Hij loopt altijd achter de feiten aan, hij vist altijd achter het net
brijaars, brijnaers, zelfstandig naamwoord, brijnaerze, brijnaersie, dik persoon met omvangrijk achterwerk Zie brijkont
brijklok, brijklok, zelfstandig naamwoord, brijklokke, brijklokkie, avondklok As vroeger d’n brijklok had geslooge gonge ze nog is brij of pap eete Als vroeger de avondklok had geslagen gingen ze nog eens brij of pap eten Zie ook papklok
brijkont, brijkont, zelfstandig naamwoord, brijkonte, brijkoñtjie, dik persoon met omvangrijk achterwerk, meestal meisje of vrouw Ze hieuwe in ’t algemêên erreg van dikke konte, maor een grôôten brijkont was toch te veul van ’t goeie Ze hielden in het algemeen erg van dikke konten, maar een ‘brijkont’ was toch te veel van het goede Ook brijnaers
brijn, brijn, brain, zelfstandig naamwoord, zout, pekel Het kuipvlees was deur de bank genome zôô zout as brijn Het gezouten vlees in de kuip was in het algemeen bremzout; Zôô zout as brijn Erg zout, bremzout, zo zout als brem; brain [O] brijn, brem, pekel
brikboom, brigbôôm, brikbôôm, zelfstandig naamwoord, brigbôôme, brikbôôme, brigbôômpie, brikbôômpie, [O, Num] staak, boom van een rijtuig (afkomstig van brik: licht rijtuig) Zôô stijf as een brigbôôm Zo stijf als een staak Ook brikbôôm; staak, boom van een rijtuig (brik: voertuig); Hij issôô stijf as een brigbôôm Hij heeft stramme ledematen
bril, brillechie, zelfstandig naamwoord, lorgnet Hij droog zôô’n klaain brillechie met een knijper op z’n neus Hij droeg zo’n knijpbril op zijn neus
brillen, brille, werkwoord, bril, brilde, gebrild, neusbrillen in de neus van een varken aanbrengen (soort krammen tegen het wroeten)
brobbelen, brobbele, werkwoord, brobbel, brobbelde, gebrobbeld, koordje breien met een garenklos Kulke, kulleke, stollepe, tôômpie braoie, stroppe, het is allegaor hetzelfde as brobbele
broche, brossie, zelfstandig naamwoord, brossies, broche An d’r brossie kejje zien watter voorkant is Aan haar broche kan je zien wat de voorkant is (want borsten heeft zij niet)
broeden, broeie, werkwoord, broei, broeide, gebroeid, broeden Waer zittien hen nou al zôô lang op te broeie? Waarop zit die hen nu zo lang al te broeden?; Gekipt en gebroeid Geboren en getogen Hij’s in de Hoeksche Waerd gekipt en gebroeid Hij is in de Hoeksche Waard geboren en getogen
broeder, broeder, zelfstandig naamwoord, broeders, broedertie, [O] ketelgebak van bloem, ei, melk, krenten, rozijnen en sukade (in Groningen: poffert)
broedertjeskraam, broedertieskraem, zelfstandig naamwoord, broedertieskraeme, broedertieskraempie, poffertjeskraam Opte kerremes stong ôk een broedertieskraem
broeds, broes, bijvoeglijk naamwoord, broeds Dien broese kip heppetter slecht ofgebrocht; ellef stinkaaiers en een doorkont Die broedse kip heeft slecht gepresteerd; elf onbevruchte eieren en een ei met uitpuilend dooier
broedsigheid, broeseghaaid, zelfstandig naamwoord, broesegheeje, broeseghaaitjie, 1. broedsheid Effe die kip van z’n broeseghaaid ofhellepe; eerst messun kont deur de broeinekels en dan in ’t kouwe waoter Even die kip van zijn broedsheid afhelpen; eerst met zijn kont door de brandnetels en dan in ’t kouwe water 2. wulpsheid Die maaide zijn jongesgek, je mô maor denke dattut de broeseghaaid is Die meiden zijn jongensgek, je moet maar denken dat het de wulpsheid is
broeinetel, broeinekel, broenekel, zelfstandig naamwoord, broeinekels, broenekels, broeinekeltie, broenekeltie, brandnetel Azzie je hande heb gebrand an de broeinekels mojje d’r overheen zaaike, dat hellept Als je je handen hebt gebrand aan de brandnetels moet er overheen plassen, dat helpt (volgens oude volksgeneeskunde zou urine het branden wegnemen) Ook broenekel
broek, broek, uitdrukking, Asset regent uit d’n hôôgen hoek, zurreg dan maor voor een drôôgen broek als het regent vanuit het noordwesten dan is die regen vaak overvloedig en langdurig; De broek is nieuw 1. Gezegde als iets bijzonder goed geslaagd is 2. Gezegde als er een financiële meevaller is; Hij hessen broek flink opgehaold Hij is uit de financiele zorgen; Lucht op en treur niet, eebroek n wijen die scheur niet Maak plezier en zie de zonnige zijde van de zaak; Mette broek of Naar de WC om een grote boodschap te doen; Snoek, snoek, paeling ijje broek Werd door kinderen geroepen als iemand in het water was gevallen; Uitte broek gaon Naar de WC gaan voor een grote boodschap
broek met theeblad, broek met theeblad, zelfstandig naamwoord, broek met theeblade, broek met theebladie, klepbroek ’t Was toch zôô’n ouferwest mannechie, hij droog een broek met theeblad, een jas met staldeure en een hôôge zije pet Het was toch zo’n ouderwets mannetje, hij droeg een klepbroek, een pandjesjas van een aapjeskoetsier en een pet met karakteristieke vorm (‘hôôge zije’)
broekeinde, broekend, zelfstandig naamwoord, broekende, broekentjie, onderste deel van een boomstronk
broekekster, broekekster, zelfstandig naamwoord, broekeksters, broekekstertie, vlaamse gaai
broekzakkerig, broekzakkereg, uitdrukking, ’t Is broekzakkereg weer Het is broeierig weer
broersdeling, broersdêêling, zelfstandig naamwoord, broersdêêlinge, broersdêêlinkie, eerlijke verdeling Jullie magge ’t opete, maor denk ter an: broersdêêling! Jullie mogen het opeten, maar denk eraan: eerlijk delen!
brokkelen, brokkele, werkwoord, brokkel, brokkelde, gebrokkeld, breken; Hij heb nie veul in de mellek te brokkele Hij heeft niet veel invloed op de besluitvorming
Brokken, brokke, zelfstandig naamwoord, scheldnaam voor inwoners van Puttershoek
brokkendoos, brokkedôôs, zelfstandig naamwoord, brokkedôôze, brokkedôôsie, vierkante locomotief van de Rotterdamse Tramweg Maatschappij (RTM)
brokkensuiker, brokkesoiker, zelfstandig naamwoord, brokkesoikers, brokkesoikertie, [O] donkerbruine suiker (geschikt om brokken van te bakken)
brommen, bromme, werkwoord, brom, bromde, gebromd, beren, beerput legen Zie beere Zie ook kegele
bronolie, bronolie, zelfstandig naamwoord, petroleum Zie ook pieterolie
brood, brôôd, zelfstandig naamwoord, brôôje, brôôdjie, brood Ze hadden d’r de hêêle winter brôôd van Ze konden er de winter mee doorkomen; ’t Is werreke voor gegeete brôôd Iets op afbetaling kopen; De honde lusse d’r gêên brôôd van Gezegd van onwelvoeglijke of slechte daden; Die hassôôn grôôte mond, astie brôôd met stroop at dan kleefde z’n oore Gezegd van iemand met een erg grote mond; Hij is zôô maeger as brôôd Hij is erg mager; Wiens brôôd men eet, diens woord men spreekt 1. Meepraten met degene, waarvan men voordeel kan verwachten 2. Naar de mond praten van iemand van wie men afhankelijk is
broodben, brôôdben, zelfstandig naamwoord, brôôdbenne, brôôdbennechie, broodmand, voorop de fiets D’r was ôk een kruienier met zôô’n brôôdben voorop de fiets, daerom noemde ze ‘m Ben Hur Er was ook een kruidenier met zo’n broodmand voor op zijn fiets, daarom noemden ze hem Ben Hur
broodje, brôôchie, zelfstandig naamwoord, brôôchies, broodje Een brôôchie van vier ôôñs is een pondjie, en da’s weer de helft van een hallefie, want een hêêl brôôd weeg zestien ôôñs Een broodje van vier ons is een pondje, en dat is weer de helft van een halfje, want een heel brood weegt zestienhonderd gram; Z’n brôôchie is gekocht Hij leeft in goede welstand
broodkar, brôôdkar, zelfstandig naamwoord, brôôdkarre, brôôdkarrechie, bakkersbezorgwagen
broodmager, brôôdmaeger, bijvoeglijk naamwoord, zeer mager Omdattie zôô brôôdmaeger was wier d’r verteld dattie deur een lampeglas kon kruipe Omdat hij zo bijzonder mager was werd er verteld dat hij door een lampenglas kon kruipen
broodnijd, brôôdnijd, zelfstandig naamwoord, broodnijd, afgunst, neringziekte Brôôdnijd is een algemêêne ziekte bij de middelstand Afgunst is een algemene ziekte bij de middenstand
brouwbaarden, brijbaerde, werkwoord, brijbaerd, brijbaerde, gebrijbaerd, brouwen (spreken met een rollende keel-r) Ook brije Zie brouwe
brouwen, brouwe, brije, werkwoord, brouw, brouwde, gebrouwd / brij, brijde, gebrijd, brouwen, brijen (met keel-r spreken) Zie brijbaerde, brije
brug, brig, zelfstandig naamwoord, brigge, brigchie, bruchie, [veroud] brug; bruchie bruggetje D’r lee een klaain bruchie over de slôôt waerdeur de kippe bij een ander konne gaon eete
brugschroef, brugschreuf, zelfstandig naamwoord, brugschreuve, brugschreufie, [O] twee met klampen aan elkaar verbonden houten delen
bruid, bruid, uitdrukking, Aste bruid is an de man, dan wil iederêên d’r an Zien trouwen, doet trouwen
bruine suiker, bruine suiker, zelfstandig naamwoord, bruine suikers, bruin suikertie, witte basterdsuiker De ouwe meñse zijn ‘t bruine suiker blijve noeme, de echte bruine suiker wor’ donkere basterd genoemd en witte suiker noeme ze melis De oude mensen zijn het bruine suiker blijven noemen, de echte bruine suiker wordt donkere basterd genoemd en broodsuiker noemen ze witte suiker
brul, brul, zelfstandig naamwoord, brulle, brultie, [O] groot dik kind ’t Is een brul van een kind; Hij zag zôô rôôd azzen brul Gezegd van iemand met een rood gezicht van inspanning, of iemand die bloost (ontleend aan brulboei, akoestische boei) Ook brulboei
buikdenning, boideling, zelfstandig naamwoord, boidelinge, boideliñkie, [O] losse vloer in roeiboot of laadbak
buikje arren, buikienarre, werkwoord, nar buikie, narde buikie, buikiegenard, buiksleetje rijden Voorover op te slee en dan meddum rotgof d’n dijk of, dat is ‘buikienarre’ Voorover gaan liggen op de slee en dan met een rotgang de dijk af, dat is ‘buikienarre’ Op Kluzwaol en d’n Hissert noemde me dat ‘kraoieschiete’
buikplank, buikplank, zelfstandig naamwoord, buikplanke, buikplankie, laadplank (bodem) van een vierwielige boerenwagen
buil, buul, zelfstandig naamwoord, buule, buultie, zeeftoestel Een buul was een toestel om bijv. lijnzaed te buule of te zifte Een buul was een toestel om bijv. lijnzaad te zeven
builen, buule, werkwoord, buul, buulde, gebuuld, builen, zeven
buiten, boite, bijvoeglijk naamwoord, [O] buitendijks Wimme is boite gaon kijke ofte bôôt al an is? Zullen we eens buitendijks gaan kijken of de boot al afgemeerd is?
buiten, buitene, bijwoord, naar buiten Azzie niet naer buitene komp, dan kom ik naer binnene Als je niet naar buiten komt, dan kom ik naar binnen
buitenaf, buitenof, buitenaf, boitenof, bijwoord, [sGr] ver van huis, voor werk; buitenaf ver van huis, voor werk De haaiers waere soms maondelang buitenof De heiers waren soms maandenlang ver van huis; boitenof [O] buitenaf, op een plaats buiten het dorp De griendoile werreke al veertien daege boitenof De griendwerkers werken al veertien dagen ergens buiten het dorp
buitenafkist, buitenafkist, buitenofkist, zelfstandig naamwoord, buitenafkiste, buitenofkiste, buitenafkissie, buitenofkissie, Kist gebruikt door griendwerkers, met leeftocht, gereedschap, etc. voor een week ‘buitenaf’ Ook buitenofkist
buitenomwacht, buitenomwacht, zelfstandig naamwoord, buitenomwachte, buitenomwachtchie, buitenwacht, publiek
Buitensluis, Buitesluis, eigennaam, Numansdorp
buitenwater, buitewater, zelfstandig naamwoord, buitewaters, buitewatertie, rivier Zwemme in ‘t buitewater is levesgevaerlek Zwemmen in de stromende rivier is levensgevaarlijk
bukken, bokke, werkwoord, bok, bokte, gebokt, [veroud] bukken Hij kon niet bokke van de pijn in z’n rik Hij kon niet bukken van de pijn in zijn rug Hij mos bokke om añ z’n têêje te jokke Hij moest bukken om aan zijn tenen te krabben
bul, bul, zelfstandig naamwoord, bulle, bullechie, [O] klompje neusvuil Ook bullebak
bulderharses, bulderharses, zelfstandig naamwoord, bulderharsesse, bulderharsessie, dikkop (scheldwoord van iemand met een groot hoofd) Zie brul Zie ook aerepelhôôd
bullebak, bullebak, zelfstandig naamwoord, bullebakke, bullebakkie, 1. boze geest De boeman of d’n bullebak zit altijd onder de stap om klaaine jonges in ’t water te trekke De boze geest zit altijd onder de vlonder aan de slootkant om kleine jongens in het water te trekken Zie ook boeman, weerwolf 2. klompje neusvuil Zie bul
bullen, bulle, zelfstandig naamwoord, [O] rommel Toe, ridder die bulle ‘s op Vooruit, ruim die rommel eens op
bulsem, bulsem, zelfstandig naamwoord, bulsems, bulsempie, [O] dwarshout aan een steiger bij bijv. een bouwwerk
bult, bult en pit, zelfstandig naamwoord, niet gelijkmatig gespleten tonneband (hoepband)
bunder, bunder, zelfstandig naamwoord, bunders, bundertie, oppervlaktemaat voor land, hectare Een bunder is ruim 600 roe Een hectare is ruim 600 roeden (1 roede = 16 m2) Zie ook morge, merrege
bunzig, beuzeg, buñzeg, bijvoeglijk naamwoord, bang, bevreesd, afkerig Stempelaaiers hebbe me nooit gegeete; daer waere me een bietjie beuzeg van Gestempelde eieren hebben we nooit gegeten; daar waren we een beetje afkerig van Ook bunzeg
bunzing, bôôsum, bôôñsum, boñsem, zelfstandig naamwoord, bôôsums, bôôñsums, boñsems, bôôsumpie, bôôñsumpie, boñsempie, bunzing, stinkmarter Zie bôôñsem
bunzingen, bôôñseme, boñseme, werkwoord, bôôñsem, bôôñsemde, gebôôñsemd, plat trappen, maar raak lopen Ze liepe metter blôôte pôôters deur de modder te bôôñseme Ze liepen met hun blote poten maar raak door de modder Ook bosbeere, boñseme Zie ook dêêmele; boñseme [O] 1. op de bunzingjacht gaan 2. in het wildeweg lopen
bureau, bero, zelfstandig naamwoord, beroos, berochie, bureau
burenwatering, buurewaoteringe, zelfstandig naamwoord, watergangen die door de ingelanden werden schoongehouden
burgemeester, burgemêêster, zelfstandig naamwoord, burgemêêsters, burgemêêstertie, burgemeester De burgemêêster, d’n dokter, de notaris, d’n domenee en de sikkeretaris hoorde bij de durpsnotabele; de winkelier, de schipper, d’n onderwijzer en de ambachslui vurmde de middelstand; de rest hoorde bij ’t geweune vollek dat op z’n aaige ôk weer in hokkies verdêêld was; waervan de pliesie, d’n dôôdbidder, de vroedvrouw, d’n omroeper en de post tot de durpsfeguure kenne worre gerekend De burgemeester, de dokter, de notaris, de dominee en de secretaris hoorden bij de dorpsnotabelen; de winkelier, de schipper, de onderwijzer en de ambachtslieden vormden de middenstand; de rest hoorde bij het gewone volk, dat op zichzelf ook weer in hokjes verdeeld was; waarvan de politieagent, de aanzegger, de vroedvrouw, de dorpsomroeper en de postbeambte tot de dorpsfiguren kunnen worden gerekend
burgemeester maken, burgemêêster maoke, werkwoord, maok burgemêêster, maokte burgemêêster, burgemêêster gemaokt, sadistisch spel, meestal gespeeld door in het land werkende vrouwen, waarbij de geslachtsdelen van een jongen van ongeveer 14 jaar gemeenschappelijk werden ‘bewerkt’ Zie ook Zak over m’n kop en gêên man gezien
burgermud, burgermud, zelfstandig naamwoord, burgermuddes, burgermudjie, onderwicht, mud aardappelen dat het gewicht van 70 kilogram niet of net niet haalt (deze truc werd soms uitgehaald bij het bezorgen van de wintervoorraad voor particulieren)
bus, bos, bus, zelfstandig naamwoord, bosse, busse, bossie, bussie, doktersfonds (voorloper van het ziekenfonds) Ook bus Zie ook fôôñst
busloper, boslôôper, zelfstandig naamwoord, boslôôpers, boslôôpertie, bode van het ziekenfonds (bos is verouderde vorm van bus) Bij ôôñs zeeje ze teege d’n boslôôper de fôôñstvent’ Bij ons thuis noemden ze de bode van het ziekenfonds de ‘fondsman’ Zie ook de bus, fôônkst, fôôñst
bussel, bussel, zelfstandig naamwoord, bussels, busseltie, ronde fruitmand
buurten, buurte, werkwoord, buurt, buurte, gebuurt, buurten, bloken, kortavonden
buurthuisje, buurthuissie, zelfstandig naamwoord, buurthuissies, gezamenlijk toilet voor de buurt Ook buurtplee
buurtplee, buurtplee, zelfstandig naamwoord, buurtpleeë, buurtpleechie, buitenshuis gevestigd algemeen privaat ten behoeve van meerdere gezinnen (in vroegere ‘lange buurten’ – drie of vier huizen onder één kap die haaks op de straat gebouwd waren – deelde men de wc) Zie buurthuissie
buurvrouw, buuvrouw, zelfstandig naamwoord, buuvrouwe, buuvrouwchie, buurvrouw (naaste buur) Ze bedoele met je naeste in ‘hebbie naeste lief’ de buuvrouw Ze bedoelen met je naaste in ‘heb je naaste lief’ de buurvrouw
buut, buut, zelfstandig naamwoord, buute, buutjie, honk (in kinderspel een paal, boom of iets dergelijks)
buutverbannen, buutverbanne, tussenwerpsel, uitroep bij het betrappen in het buutof honkspel (kinderspel)
cacao, kaukau, zelfstandig naamwoord, kaukautjie, cacao Een kommechie poeier is van waoter, kaukau en suiker gemaokt Een kop chocola is van water, cacao en suiker gemaakt Zie ook seklaod, seklaodwaoter
cache-nez, cassiné, zelfstandig naamwoord, cassinés, cassinétjie, [Phk] witte zijden sjaal Hij ha’ z’n cassiné om Hij had zijn witte zijden sjaal om zijn nek
cadeau, kedoo, zelfstandig naamwoord, kedoos, kedoochie, cadeau, geschenk Mette kedoochies wasset vroeger ôk niks: mejje verjaerdag kreegie een paor aaigegebreeje kouse en mè Sunterklaos een paor nieuwe klompe Cadeautjes stelden vroeger ook niets voor: voor je verjaardag kreeg je een paar zelfgebreide kousen en voor Sinterklaas een paar nieuwe klompen
casueel, casuweel, bijvoeglijk naamwoord, toevallig, bijzonder [Fra casuel] Da’s ôk casuweel dakkie hier teege ’t lijf lôôpt Dat is toevallig dat ik jou hier tegen het lijf loop
catalogus, catteloges, zelfstandig naamwoord, cattelogesse, cattelogessie, catalogus
catechisatie, kerrekezaosie, zelfstandig naamwoord, [O] (verbastering van ) catechesatie Zie ook leereng
catechiseermeester, cattekezeermêêster, zelfstandig naamwoord, cattekezeermêêsters, cattekezeermêêstertie, godsdienstonderwijzer Hilberath was een beroemde cattekezeermêêster Hilberath was een beroemde godsdienstonderwijzer
ceintuur, centuur, zelfstandig naamwoord, centuurs, centuurtie, ceintuur, siergordel
cement, cement, sement, zelfstandig naamwoord, sementjie, erwtensoep, snert (zeemanstaal); sement, [verkleinvorm] sementjie [O] dikke erwtensoep, waarvan plakken werden gesneden
cent, cent, zelfstandig naamwoord, cente, ceñtjie, centen, geld Ze heb cente zat Ze heeft geld genoeg; Hij ’s nog slechter as goed van een cent een el Hij deugt niet; (figuurlijk) Gêên centjie pijn De moeite niet
cent-een-el, cent-en-el, zelfstandig naamwoord, cente, venter met textiel
centjesteken, ceñtjiesteeke, werkwoord, steek ceñtjie, stak ceñtjie, ceñtjiegestooke, jongensspel Ze waere om ’t houweles an ‘t centjiesteeke Ze waren om de winst aan het centjesteken
centrifuge, centrefu, zelfstandig naamwoord, centrefus, centrefutjie, centrifuge
chagrijn, sacheraain, zelfstandig naamwoord, sacheraaine, sacheraaintjie, humeurig persoon Die vent is een schrikkelek sacheraain Die kerel is een verschrikkelijk humeurig persoon
Charles-Louisbenen, sasselewiebêêne, sasseloiebêêne, sasselouwiebêêne, sassewiekbêêne, zelfstandig naamwoord, sasselewiebêêntjies, sasseloiebêêntjies, sasselouw, slingerbenen (géén x-benen), genoemd naar Charles Louis, zoon van Louis Napoleon, koning van Holland (1806-1810) Hij heb maor een paor raore sasselewiebêêne Hij heeft toch een paar rare slingerbenen Ook sasselouwiebêêne, sasseloiebêêne, sassewiekbêêne
chaud, sjokem, bijvoeglijk naamwoord, [Obl] zeer warm ’t Is sjokem vandaeg
chemisch, sjeemies, bijvoeglijk naamwoord, chemisch
chemisette, zeemizetjie, chemizetjie, simezetjie, zimmezetjie, zelfstandig naamwoord, chemizetjies, simezetjies, [Fra, chemisette] kraaghemdje (halfhemd voor vrouwen) Ook zimmezetjie; chemisette, halfhemd; [Fra, chemise] kort model vrouwenhemd M’n opoe droog een simezetjie, een ope kles en een jak meddun lang gat
chiffonnière, sivejee, zelfstandig naamwoord, sivejees, sivejeetjie, [veroud] [Fra, chiffonière] ladenkast
chilizout, zilselzout, zelfstandig naamwoord, [Num, veroud] chilisalpeter, kunstmest Wat zilselzout d’r over dan krijg ie goeie pee Wat chilisalpeter erover, dan krijg je goede bieten
chocolade, seklaod, suklaod, zelfstandig naamwoord, chocolade (vaak kwatta genoemd; Geef mijn maor een rêêpie kwatta van Van Houte; de merknaam wordt soortnaam, vergelijk de soortnaam fiets, een rijwiel gemaakt door de heer Fiets) Ook suklaod
chocoladewater, seklaodwaoter, zelfstandig naamwoord, seklaodwaoters, seklaodwaotertie, chocoladedrank van cacao, suiker en warm water Zie kommechie poeier
Christiaan, Kors, eigennaam, dialectuitdrukking voor de naam Christiaan
chronisch, kronies, bijvoeglijk naamwoord, chronisch, blijvend Ze hettet al jaere in d’r rik, ’t is kronies, zek maor zegge Ze heeft het al jaren in haar rug, het is chronisch zal ik maar zeggen
Cillaarshoek, Cillesoek, eigennaam, Cillaarshoek, buurtschap onder Maasdam, gemeente Binnenmaas
circuleren, cirrekeleere, werkwoord, cirrekeleer, cirrekeleerde, gecirrekeleerd, circuleren, rondzenden
circus, cirrekus, zelfstandig naamwoord, cirrekuses, cirrekussie, circus Zie ook paerdespul, bêêstespul
clown, cloon, kloen, zelfstandig naamwoord, cloons, kloene, cloontjie, kloentjie, clown, komiek Ook kloen; Hij kon wel kloen in een circus worre Hij kon wel clown in een circus worden Piete Kloen Piet de Clown (bekende Zuidbeijerlander)
cokes, cokes, uitdrukking, Ze haddun stem om cokes te kloppe Ze zong heel slecht, had een erg hese stem
combine, combijn, zelfstandig naamwoord, combijns, combijntjie, [Eng combined harvester] gecombineerde maaidorsmachine
combinen, combijne, werkwoord, combijn, combijnde, gecombijnd, maaidorsen Ze waere tot t’n dooien aevend an ’t combijne toen ’t al dôôn wier Ze waren tot heel laat in de avond aan het maaidorsen toen het al vochtig van de nachtlucht werd
commanderen, commendeere, werkwoord, commendeer, comendeerde, gecommendeerd, commanderen, bevel voeren; commendeer d’n hond en blaf zellef Ik volg je bevelen niet op
commiesdoof, kommiesdôôf, bijvoeglijk naamwoord, gesimuleerde doofheid Astie ’t niet hoore wil houdtie z’n aaige kommiesdôôf Als hij niet wil luisteren houdt hij zich Oostindisch doof
commode, kemode, zelfstandig naamwoord, kemodes, kemodetjie, [Fra commode] ladenkast De luure legge in de kemode De luiers liggen in de ladenkast
compliment, compelemente, zelfstandig naamwoord, complimenten, plichtplegingen De compelemente vam m’n vader en of tie merrege metten hiñgst ken komme De groeten van mijn vader, hij vraagt of hij morgen met de hengst kan komen
consternatie, coñstelaosie, zelfstandig naamwoord, coñstelaosies, [Msd] consternatie, opschudding
consultatiebureau, kunsulaosieberoo, zelfstandig naamwoord, kunsulaosieberoos, kunsulaosieberootjie, consultatiebureau
contrefort, komfoor, zelfstandig naamwoord, [O, Fra, contrefort] belegstuk aan de hiel van schoenen en laarzen
Cornelia, Kneel, eigennaam, Cornelia Inplaes van ‘tante Cor’ zeeje ze ’mui Kneel’, sommege zeeje ‘Kee’, terwijl d’r teege een jonge die Cornelis heetende ôk wel ‘Kneeles’ gezaaid wier In plaats van tante Cor zeiden ze ‘mui Kneel’, sommige zeiden ‘Kee’, terwijl er tegen een jongen die Cornelis heette ook wel ‘Kneeles’ gezegd werd
Cornelis, Kneeles, eigennaam, Cornelis, Kees Istie d’r êên van Kneelezze? Is hij een zoon van Cornelis? In d’n oorlog ha’ m’n nôôm Kneeles veul neegeôôge In de oorlog had mijn oom Kees veel negenogen (karbonkels)
cornelisroos, knelisroos, zelfstandig naamwoord, knelisroze, knelisroossie, pioenroos
corset, kesjet, zelfstandig naamwoord, kesjette, kesjetjie, corset Vroeger wiere de vrouwe in ‘t kesjet gereege, omdasse een wepsemiddeltie wouwe hebbe. Op prentjies zaggie dan een helpster die met ‘voet-op-gat’ dut voor mekaor perbeerde te krijge Vroeger werden de vrouwen in een corset geregen omdat ze een wespentaille wilden hebben. Op plaatjes zag je dan een helpster die dat met ‘voet-op-gat’ trachtte voor elkaar te krijgen (Bij een boerenwagen werd door de voerman afgeremd door een voet op de kont van het paard te zetten, dit heette voet-op-gat)
crazy, kreezie, kreezius, bijvoeglijk naamwoord, gestoord, gek [Eng crazy]Ook kreezius; Daer worrie nou harstikke krezius van Daar word je nou gestoord van
crimineel, crimmenêêle, tussenwerpsel, uitroep van verbazing Crimmenêêle nog an toe! Allemachtig!
crimineel, krimmeneel, bijvoeglijk naamwoord, geweldig, kasueel (krimmeneel heeft niets met criminaliteit te maken) Het is krimmeneel hoe die ’t voor mekaor kreeg
crinoline, crinelien, zelfstandig naamwoord, crinelienes, crinelientjie, [sGr, Fra crinoline] soort hoepelrok; Sondes lôôpe z’in de crinelien en smaondes staon ze an ’t zwingelmesien [sGr] ’s Zondags lopen ze in de hoepelrok en ’s maandags staan ze aan de zwingelmachine (om vlas te zwingelen)
crossen, krosse, werkwoord, kros, kroste, gekrost, hard of roekeloos rijden
cypers, sijperde, bijvoeglijk naamwoord, cypers Ooñze sijperde kater hiette Sijp Onze cyperse kater heette Sijp; Een sijperde kat Een cyperse kat
daad, daed, zelfstandig naamwoord, daeje, daedjie, daad Daer hebbie een goeien daed mee gedaen Daar heb je een goede daad mee gedaan
daags, daegs tevoore, bijwoord, daags tevoren Daegs tevore wazze ze nog weze kijke, maor niks gewaor geworre Daags tevoren waren ze nog wezen kijken, maar ze hebben niets gezien
daags, daegse, bijvoeglijk naamwoord, daagse Je had daegse klere, saeterese klere en een sondes pak Je had daagse kleren, zaterdagse kleren en een zondags pak
daal, del, zelfstandig naamwoord, katzwijm In êêne klap legtie del In één klap ligt hij in katzwijm
daalder, daelder, daolder, zelfstandig naamwoord, daelders, daolders, daeldertie, daoldertie, [O] daalder (fl. 1,50) Den eerste klap is een daelder waerd Ook daolder; daalder, waarde fl. 1,50; D’n eerste klap is ‘n daolder waerd Die het eerst aan de beurt is is in het voordeel
daalderen, gedaolderd, werkwoord, daolder, daolderde, gedaolderd, vlekken op de huid van mens of paard D’r blôôte erme waere gedaolderd van de kou Haar blote armen hadden vlekken van de kou (Bij een baby werd een gedaolderde huid beschouwd als een teken van gezondheid)
daaps, daops, bijwoord, dol, overstuur Zettie radio is wat zachter, ik worter daops van Zet die radio eens wat zachter, ik word er dol van
daar, daer, bijwoord, daar, aldaar Leg ’t daer maor neer Leg het daar maar neer Een drukte van hebbik jou daer Een drukte van belang; Das nog tot daer antoe Dat is nog te vergeven Dattie pruimt das nog tot daer an toe, maor hij kwêêselt zôô Dat hij pruimt is hem nog te vergeven, maar hij spuwt er zo van Zie ook kwêêsele
daardoor, daerdeur, bijwoord, daardoor Daerdeur is ’t gekomme; z’ is geschrokke van een fantekastvent meddun haeregen aop Daardoor ie is het gekomen; ze is geschrokken van een zigeuner met een harige aap
daarheen, daerheen, daerheene, bijwoord, daarheen, die kant uit Je mot daerheen, gunne kant op Je moet daarheen, díe kant op Ook naer daerne, daerheene Zie ook gun-op
daarna, daernae, bijwoord, daarna, nadien Eerst was alles koek en aai, maor daernae, toen ze te veul op hadde, hebbe ze ‘t boeltie kort en klaain geslooge Eerst was alles koek en ei, maar daarna, toen ze te veel gedronken hadden, hebben ze de hele inventaris kort en klein geslagen
daarnaar, daerne, uitdrukking, Naer daerne Daar, daarheen Van hierne naer guntere is eeve wijd as van daerne naer duttop Van hier naar ginds is even ver als van daar naar deze kant Nééje, niet naer hierne, maor naer daerne! Néé, niet hierheen, maar daarheen!
daarnet, d’r net, denet, bijwoord, daarnet, zo even D’r net sting die d’r nog Daarnet stond hij er nog; denet zo even, zojuist Denet wastie hier nog, maor nou bijje te laet Zo even was hij hier nog, maar nu ben je te laat
daarzo, daero, bijwoord, daar Hiero en daero Hier en daar (plaatsbepaling) Ook daerzoo Zie ook hierzoo
dadelijk, daolek, bijwoord, dadelijk, straks Ik zel d’r daolek wel effe naer toe gaon Ik zal er straks wel even heen gaan
dader, daeder, zelfstandig naamwoord, daeders, daedertie, dader Aster vroeger een moord gebeurd was vonge ze d’n daeder nooit Als er vroeger een moord gepleegd was vonden ze de dader nooit
dag, daag, tussenwerpsel, algemene groet bij aankomst en vertrek; vertrouwelijker manier van groeten: Dachies hoor! of Dag hoor! Nou, dachies hoor! Akkie nie meer ziet (schrijven doekie niet) (vaste uitdrukking bij afscheid); dag hoor! algemene groet in de Hoeksche Waard Dag hoor!; ik gao(t) weg hoor!; thuis de groete hoor! en bedankt hoor! Daag, ik ga weg, thuis de groeten en bedankt!
dag, dag, zelfstandig naamwoord, daege, daechie, 1. dag, tijd D’r is nog dag an Er is nog tijd genoeg 2. dag, korte tijd Dunder worre in een dag of een ding val nie mee Vermageren in tamelijk korte tijd valt niet mee; ’t Is al daege zôô Het is al dagen zo Uitkijke en daege telle Zuinig aan doen; In een dag of een ding In een onbepaald klein aantal dagen, tamelijk korte tijd; ’k Glôôf ’t al z’n daege Ik weet het vrijwel zeker Ik glôôf al z’n daege dattie stiekem zuipt azzun melaaier Ik geloof stellig dat hij stiekem zuipt als een maleier; ’t Is uitkijke en daege telle Zuinig aan doen
dagelijks, daegeleks, bijvoeglijk naamwoord, dagelijks
dagen, daege, werkwoord, daege, daegde, gedaegd, dagen Nae drie keer uitlegge begint ’t bij ‘m te daege Na drie keer uitleggen begint het bij hem te dagen
dagtaak, dagtaek, zelfstandig naamwoord, dagtaeke, dagtaekie, dagtaak Ziezôô, m’n dagtaek zitter op Ziezo, mijn dagtaak is klaar
dagvaarding, dagvaerdeging, zelfstandig naamwoord, dagvaerdeginge, dagvaerdeginchie, dagvaarding
dak, dak, zelfstandig naamwoord, daeke, dakkie, dak Vroeger hadde de erreme huize met een riete dak, nou is ‘t bij de grôôthaaid mode Vroeger hadden de arme mensen huizen met een rieten dak, nu is het mode bij de elite
dalven, dalleve, werkwoord, dallef, dallefde, gedallefd, zwerven Die vent lôôp nou al hêêl d’n ochend heen en weer te dalleve Die kerel zwerft nu al de hele ochtend heen en weer; ook dalleke: Dllekte, gedallekt: [O] slenteren Hij liep de godgááñsen dag maor over straet te dalleke Hij slenterde de godganse dag maar op straat Ook dêêseme Zie ook boñseme, bôôñseme
dam, dam, zelfstandig naamwoord, damme, dammechie, 1. aarden wal tussen twee stukken land, of tussen land en weg 2. stevigheid in de maag, verzadigd gevoel Van die slobber krijgie gêên dam ijje maog Van dat varkensvoer krijg je geen stevigheid in je maag; Over d’n dam zette Ontslaan Hij wier over d’n dam gezet Hij werd ontslagen
damp, dampe, uitdrukking, Hij hetter de dampe in Hij heeft er de smoor in
dampen, dampe, werkwoord, damp, dampte, gedampt, [O] bevochtigen Ik zel vanaevend dut goed nog dampe, dan ken jij ’t merrege strijke Ik zal vanavond deze kleren nog invochten, dan kan jij ze morgen strijken
dampig, dampeg, bijvoeglijk naamwoord, dampig, kortademig Een dampeg paerd Een kortademig paard
damsteeg, damsteek, zelfstandig naamwoord, damsteeke, damsteekie, aarden rijpad, over een sloot of tussen twee stukken land, damsteeg
dan, dan en dan, bijwoord, op dat moment, op die dag Dan en dan gaot ’t gebeure, zurreg dajje d’r bij bin Op die dag gaat het gebeuren, zorg dat je er bij bent
danig, daeneg, bijwoord, danig Ze hat ‘t daeneg te pakke Ze had het danig te pakken
dank je, dankie, tussenwerpsel, dank u, dank u wel Dankie azzie ’t mêênt Dank u wel als u het meent Dankie fêêstelek Voor mij hoeft het niet Dankie kostelek Zeer hartelijk bedankt; Dankie de koekoek! Je gelooft het zelf niet!
dansen, dááñse, werkwoord, dááñs, dááñste, gedááñse, dansen Dááñse was vroeger een goddelôôze beezeghaaid, ze zeeje ‘je daañst op een vulkaon’ Dansen was vroeger een goddeloze bezigheid, men zei ‘je danst op een vulkaan’ D’r wier gedááñse Er werd gedanst Vroeger wier d’r veul gedááñse in zaol Koster op Kluzwaol Vroeger werd er veel gedanst in zaal Koster op Klaaswaal
darm, derm, zelfstandig naamwoord, derme, dermpie, darm, ingewanden Hebbie een deurlôôpenden derm? Vraag aan iemand die veel eet
darmvet, derremevet, zelfstandig naamwoord, vet verkregen door uitkoken van slachtafval Zie ook muggevet
das, das, zelfstandig naamwoord, dasse, dassie, [O] hals van een varken, schijf tussen kop en romp waar de slachter het varken heeft gestoken (volgens Opprel ook smousham genoemd; smous is een scheldnaam voor jood) Ook natte krap, smousham
dat, datte, aanwijzend voornaamwoord, dat Kies maor uit; ik heb dut en ik heb datte Kies maar uit; ik heb dit en ik heb dat Mojje dut diñchie of datte? Wil je dit dingetje of dat?
dat we, damme, samentrekking, dat we En damme toffe jonges zijn dat wille me weete
dattum, dattem, uitdrukking, Van dattem Een zaak toegedaan Ze zijn daer nogal van dattum Ze zijn daar een bepaalde zaak toegedaan (begeleid door een karakteristiek gebaar: duim tussen wijsen middelvinger: seks, met de duim over de wijsvinger strijken: geld)
dauwroot, dauwrôôt, zelfstandig naamwoord, dauwroot Dauwrôôt is d’n ouwste vurrem van vlasrôôte deur ’t vlas dunnechies over ’t land te sprêêje Dauwroot is de oudste vorm van vlasroten door het vlas dun over het land uit te spreiden
dauwworm, dauwwurm, zelfstandig naamwoord, dauwworm (eczeemachtige uitslag bij voornamelijk kinderen)
De Maas, de Maes, eigennaam, dialectuitspraak voor Westmaas
De Noord, de Noord, eigennaam, Heinenoord De Noordenaers noeme ze worstebakkers, maor niemand weet waerom Zie ook Haainenoord
deeg, dêêg, zelfstandig naamwoord, dêêge, dêêchie, [O, veroud] genoegen, plezier
deeg, dêêg, zelfstandig naamwoord, dêêge, dêêchie, deeg, gekneed meel Je ken ôk dêêg an ’t haokie doen bij ’t hengele, temiñste azzie gêên wurreme heb Je kunt ook deeg aan het haakje doen bij het hengelen, tenminste als je geen wormen hebt
deek, dêêk, zelfstandig naamwoord, 1. daak, dakel, aangespoelde stukken riet en ander drijvend spul Gedrôôgd dêêk wier nog gebruikt onder een tas Gedroogde rietstengels werden nog gebruikt onder een tas (opslag van koren in een schuur) Zie ook vêêk 2. slootvuil, waterplanten ’t Water kwam zôô hôôg, dat ‘t dêêk tot booven op d’n dijk lee Het water kwam zo hoog dat het slootvuil tot boven op de dijk lag
deel, dêêl, zelfstandig naamwoord, dêêle, dêêltie, 1. deel, gedeelte, portie Ieder z’n aaige dêêl Ieder zijn eigen portie 2. grote menigte Waer komt dien dêêl meñse vandaen? Waar komt die menigte vandaan? 3. boekdeel; Hij maokte d’r een dêêl woorden an vuil Hij had veel woorden nodig om het te vertellen. Het woord dêêl wordt vaak in samenstellingen gebruikt voor een aantal (meestal veel), zoals: een dêêl jonges, een dêêl paole, etc.
deemst, dêêmst, zelfstandig naamwoord, [O] damp, dichte mist Vanochend waster een bietjie dêêmst, maor ‘t is gauw weer opgetrokke Het was vanmorgen wat nevelig, maar dat is snel weer opgetrokken
deemsterig, deemstereg, bijvoeglijk naamwoord, [O] nevelig Zie deemsteg
deemstig, deemsteg, dêêmsteg, bijvoeglijk naamwoord, 1. nevelig, heiig Gisteraevend was ’t al deemsteg en vanochend wast harstikke misteg Gisteravond was het al nevelig en vanochtend was het hardstikke mistig Ook dêêmstereg 2. [sGr] schemerig
deerlijk, deerlek, bijwoord, behoorlijk Hij hattum deerlek op z’n sodemieter gegeeve Hij had hem behoorlijk op zijn falie gegeven
deken, dêêke, werkwoord, dêêk, dêêkte, gedêêkt, aangespoelde rommel opruimen Ze bin ant dêêke Ze zijn de rommel aan het opruimen Zie ook vêêke
dekensgebloemd, dekesgeblomd, zelfstandig naamwoord, stof voor gestikte deken
deksel, dessel, zelfstandig naamwoord, dessels, desseltie, deksel Op ieder potjie pas een desseltie Op ieder potje past een dekseltje (iedere knul krijgt een meisje dat bij hem past); Op ieder potjie passen desseltie Bij iedere jongen past wel een meisje; dessels bekkens van een slagwerk Bij ’t marse mos Kees mette dessels lôôpe Bij het marcheren moest Kees met de bekkens lopen
del, del, zelfstandig naamwoord, delle, dellechie, [O] 1. morsige vrouw 2. vod Ze had een del van een jurrek an Zij droeg een vod van een jurk
delen, dêêle, uitdrukking
delen, dêêle, werkwoord, dêêl, dêêlde, gedêêld, delen, verdelen; ’t Was goed weer om een erfenis te dêêle Het was goed weer om knus om de haard te zitten (als het buiten noodweer is)
delf, d’n delleft, d’n dellef, zelfstandig naamwoord, aardappelrooitijd Den delleft is een oesie net as ’t vlasplokke De aardappelrooitijd is een oogsttijd net als het vlasplukken (waarvan men soms een zware hoest overhield) Ook dellef, den; [O] 1. het delven van de aardappels Hij hait d’n dellef bij dien boer Hij delft aardappelen bij die boer 2. het rooiseizoen van de aardappelen Demee in d’n dellef hebbik hêêlemael gêên tijd meer voor wat anders Straks tijdens de rooitijd van de aardappels heb ik voor niets anders meer tijd Zie ook aerepel, den
delfriek, dellefriekie, zelfstandig naamwoord, dellefriekies, kleine riek om op de knieën aardappelen te delven (een normale delfriek is groter)
dellen, delle, werkwoord, del, delde, gedeld, [Phl] knoeien Zit toch niessôô te delle Zit toch niet zo te knoeien
delven, delleve, werkwoord, dellef, dollef, gedolleve, delven, aardappels rooien Aerepels rooie is delleve; biete rooie is peesteeke; erte ôôste is ertepikke; vlasôôste is plokke; allêên bôôme worre gerooid Aardappelen oogsten is delven; bieten oogsten is peesteken; erwten oogsten is erwtenpikken; vlas oogsten is plukken; alleen bomen worden gerooid
demelen, dêêmele, werkwoord, dêêmel, dêêmelde, gedêêmeld, 1. plat trappen, vertrappen, met moddervoeten binnenlopen Hij haddin de hondestront getrapt en toen liep tie messun vuile schoene over ’t goeie klêêd te dêêmele Hij had in de hondenpoep getrapt en toen liep hij met zijn vieze voeten over het mooie vloerkleed heen en weer 2. [O] morsen, knoeien, onzindelijk hanteren Je mot mit je eete nie zôô dêêmele Je moet niet zo knoeien met je eten
demonstreren, dimmestreere, werkwoord, dimmestreer, dimmestreerde, gedimmestreerd, demonstreren
denken, denke, werkwoord, denk, doch(t), gedocht, denken Jij mottet maor doen, ha’k zôô gedocht Jij moet het maar doen, had ik zo gedacht Hekket nie’ gedocht? Is het niet zo als ik gedacht had? Ik doch bij m’n aaige dat heulie doche da’k ter nied an gedocht had Ik dacht bij mezelf dat zij dachten dat ik er niet aan gedacht had Nou dat hajje maor gedocht! Nou dat had je maar gedacht!
derde, derderes, derdes, ders, telwoord, derde Ik bin derderes, jij twêês Ik ben derde, jij tweede Ze staot derderus Zij staat derde Ook ders, derdes; Hij stao ders gunter Hij staat ginds op de derde plaats
derdehalfhonderd, dordalfhonderd, telwoord, [Hei] tweehonderdvijftig (de helft van 300 + 200)
derrie, derrie, zelfstandig naamwoord, modder, blubber
desemen, dêêseme, werkwoord, dêêsem, dêêsemde, gedeêsemd, [O] morsen Wa’ stao je daer weer te dêêseme! Wat sta je daar weer te morsen! Zie dalleke, Zie ook bôôñseme
desperaat, disperaot, bijvoeglijk naamwoord, hevig ontstemd
deugen, deuge, werkwoord, deug, doog, gedooge, deugen Dat meñs deugde niet Die vrouw deugde niet D’r zatte d’r een paor tusse die dooge niet Er zaten er een paar tussen die niet deugden
deurstijl, deurstijl, zelfstandig naamwoord, deurstijle, deurstijltie, deurkozijn
deze, deus, deuze, aanwijzend voornaamwoord, deze Den deus is mooier dan die gunter Deze is mooier dan die daar Ook deuze; Welleke mojje hebbe, d’n dieje of d’n deuze? Welke wil je hebben, die of deze?
dibbes, dibbes, zelfstandig naamwoord, dibbesse, dibbessie, 1. vriendelijke benaming voor oud mens of dier Ha, ouwen dibbes! Dag ouwe reus! 2. afgedragen kledingstuk Dien dibbes van een jas hoevie ôk nie meer an te trekke, hij’s kuis vrot Die oude jas hoef je ook niet meer aan te trekken, hij is totaal kapot
dicht, dicht, bijwoord, snel Hij praot zôô dicht dakkem nie ken vollege Hij praat zo snel dat ik hem niet kan volgen Ook ducht
dicht, ducht, bijwoord, 1. dichtbij Het was ducht in de buurt Het was dichtbij, in de buurt 2. snel Zie dicht
dichtbij, duchbij, bijwoord, dichtbij Den bliksem is duchbij ingeslooge De bliksem is dichtbij ingeslagen; duchterbij dichterbij Kom is een bietjie duchterbij Kom eens een beetje dichterbij
dichtjes, dichies an, bijwoord, tamelijk, behoorlijk Het regent dichies an Het regent behoorlijk
die, dieder, aanwijzend voornaamwoord, dergelijke (grootteaanduiding met gebaar) ’t Was een hond van dieder grôôtte Het was een hond van deze grootte
die, dieje, aanwijzend voornaamwoord, die, deze, dat (met wijzend gebaar) Den dieje isset Die is het Ook diene; ’t Gaot altijd om d’n dieje Het gaat altijd om geld
die, diene, aanwijzend voornaamwoord, die Den diene isset Die is het Zie dieje; D’n diene Geld Ik werrek nie voor niks, maor om d’n diene Ik werk niet voor niets, maar voor het geld Aster nôôm komp te sterreve trek’ ze van d’n diene Als haar oom komt te sterven erft ze geld
diender, dooien, uitdrukking, dooien diender 1. naarling (scheldwoord) Je bin een lilleke dooien diender 2. in zichzelf gekeerd persoon
dienen, diene, werkwoord, dien, diende, gediend, 1. dienstplicht vervullen, in dienst staan M’n grôôtvader Piet Barth heb twêê keer gediend bij de huzaore in D’n Haog; d’n eerste keer mostie voor z’n nommer diene en d’n twêêde keer as remplaçant Mijn opa Piet Barth heeft twee keer gediend bij de huzaren in Den Haag; de eerste keer voor zijn nummer en de tweede keer als vervanger 2. werken als dienstbode Vroeger gonge de maaisies van een jaer of ellef twaolef al diene Vroeger gingen meisjes van een jaar of elf twaalf al als dienstbode werken
dienstmeid, dieñstmaaid, zelfstandig naamwoord, dieñstmaaides, dieñstmaaidjie, dienstmeisje, dienstbode
dies, dies, uitdrukking, Van dies In dat opzicht Van dies is hij een raore vent In dat opzicht is hij een rare kerel
different, different, bijvoeglijk naamwoord, [Fra, different] verschillend
differentiatie, diffrendaosie, divvendaosie, zelfstandig naamwoord, diffrendaosies, divvendaosies, diffrendaosietjie, [Schd] 1. verandering, afwisseling Voor de diffrendaosie bimme maor gaon visse Voor de verandering zijn we maar gaan vissen 2. leegloop, het niets doen; divvendaosie [Mhk] vertier Hij heb t’r z’n divvendaosie mee Hij heeft er zijn vertier aan
dij, dij, zelfstandig naamwoord, [O] groei, uitzetting D’r zit gêên dij in die jonge Die jongen groeit niet
dijer, dijers, zelfstandig naamwoord, groeiers Een oud spreekwoord zeg: spijers zijn dijers Een oud spreekwoord zegt: ‘spuwers zijn groeiers’
dijk, dijk, uitdrukking, Uitten dijk gehakt (uitdr) Boers, ongemanierd Ze hoef ter aaige niks te verbeele; z’is ôk maor uitten dijk gehakt Ze hoeft zich niets te verbeelden; ze is ook maar van boerse komaf
dijkbeest, dijkbêêst, zelfstandig naamwoord, dijkbêêste, dijkbêêsie, [O] dijkbeest, ruwe onbehouwen kerel ’t Is een echt dijkbêêst, meddun smoel as een schuurdeur Hij is een echt onbehouwen kerel, met een bek als een inrijdeur Je mojje nie mit zôô’n dijkbêêst ofgeeve Je moet de omgang met zo’n onbehouwen mens vermijden
dijkbloem, dijkblom, zelfstandig naamwoord, dijkblomme, dijkblommechie, madeliefje
dijker, dijker, zelfstandig naamwoord, dijkers, dijkertie, dijkwerker, polderjongen Hij kon vreete as een dijker Hij kon eten als een dijkwerker
dijkgraaf, dijkgraef, zelfstandig naamwoord, dijkgraeve, dijkgraefie, dijkgraaf (voorzitter van polder of waterschapsbestuur)
dijksloot, dijkslôôt, zelfstandig naamwoord, dijkslôôte, dijkslôôtjie, dijksloot (aan de binnenkant van de dijk)
dijkstaal, dijkstael, zelfstandig naamwoord, dijkstaele, dijkstaeltie, dijkstaal (grondslag waarop de dijk rust)
dik, dik, uitdrukking, ’k Bin dik Ik heb genoeg gegeten; Die binne nogal dik memmekaor Die gaan nogal intensief met elkaar om
dik lopen, diklôôpe, werkwoord, lôôp dik, liep dik, dikgelôôpe, zwanger zijn Zie ook zwaerlôôpe
dikharses, dikharses, zelfstandig naamwoord, dikharsesse, dikharsessie, koppig en eigenwijs persoon Hij is alzeleeven al een grôôten dikharses geweest Hij is altijd al een koppig persoon geweest
dikwater, dikwaoter, zelfstandig naamwoord, troebel, geelachtig water In ’t voorjaer ister dikkels veul boovewaoter, dan dan hemme dikwaoter int buitewaoter In het voorjaar is er dikwijls veel smeltwater, dan is het water van de rivieren geelachtig
dikwijls, dikkels, bijwoord, dikwijls, vaak Hij hassôô dikkels last van pijn in z’n hôôd dat de hêêle buurt zeer dee’ Hij had zo vaak last van hoofdpijn dat iedereen met hem meeleefde Azzie schierlek eet krijgie dikkels de nok Als je schielijk eet krijg je dikwijls de hik; dikkelster vaker ’t Kom te leste tijd dikkelster voor dattie te diep in ’t glaesie heb gekeeke Het komt de laatste tijd vaker voor dat hij te diep in het glaasje heeft gekeken
dikwijls zat, dikkelszat, bijwoord, vaak genoeg ’t Heb onderhand dikkelszat gereegend Het heeft zo langzamerhand vaak genoeg geregend
ding, ding, zelfstandig naamwoord, dingers, dingechie, dingchie, diñchie, dêêñchie, dêêchie, benaderd tijdsbestek Nog een jaer of een ding en dan ken die nie meer lôôpe Nog ongeveer een jaar en dan kan hij niet meer lopen; Een dag of een ding Binnen enkele dagen (ook een week of een ding, een jaer of een ding); dingers dingen, voorwerpen Neem die dingers maor weer mee; dingechie dingetje ’t Is nog maor een klaain dingechie Het is nog maar een klein meisje Ook diñchie, dêêchie, dêêñchie; diñchie 1. dingetje 2. [O] maatje van 2 deciliter Een dinchie erte Een maatje erwten; dêêñchie, dêêchie dingetje, kleinigheid Ze is voor d’r leeftijd maar een klaain dêêñchie Ze is voor haar leeftijd maar een klein ding
dinsdag, dijñsdag, diñgsdag, zelfstandig naamwoord, dijñsdaege, dinsdag Verscheene dijñsdag istie tachenteg geworre Jongstleden dinsdag is hij tachtig geworden Ook dingsdag; Vleeweek diñgsdag was het alweer een jaer geleeje Verleden week dinsdag was het alweer een jaar geleden
dippen, dippe, werkwoord, dip, dipte, gedipt, [O] jongensspel (met een leren riem centen naar een zeker doel langs de grond voortslaan)
dipriem, dipriem, zelfstandig naamwoord, diprieme, dipriempie, smalle leren riem voor het ‘dippe’
direct, drek, bijwoord, direct, meteen Ik kom drek Ik kom meteen
directoire, dirrektwaor, zelfstandig naamwoord, dirrektwaors, dirrektwaortie, [Fra, directoire] directoire, vrouwenonderbroek Zie ook frááñsmedel
dirkjespeer, dirkiespeer, zelfstandig naamwoord, dirkiespeere, dirkiespeertie, perensoort
dis, dis, uitdrukking, Maok gêên dis! [O] Doe niet zo flauw!
disselboom, disselbôôm, zelfstandig naamwoord, disselbôôme, disselbôômpie, onderdeel van de Zuid-Hollandse boerenwagen ’t Êêne bêên voet-op-gat en ’t andere opten disselbôôm Het ene been op de kont van het paard en het andere op de dissel Zie ook krommen dissel
dit, dut, dutte, aanwijzend voornaamwoord, dit Ik heb dut en ik heb dat, welleke willie hebbe? Ik heb dit en ik heb dat, welke wil je hebben?; dutte dit Nou, dut ken ik wel zegge; zukke rommel as dutte is niks waerd Nou, dit kan ik wel zeggen; zulke rommel als dit is dient nergens voor
dit is, dus, (samentrekking; zie grammatica) dit is Dus een rôôie en das een groene knikker Dit is een rode en dat is een groene knikker
dit op, duttop, bijwoord, hierheen Kom een bietjie duttop, nêê, nie gunnop Kom een beetje hierheen, nee, niet daarheen Zie ook gunnop; duttopste dichtstbijzijnde Den duttopste an gunne kant is ’t De dichtstbijzijnde aan die kant is het Zie ook gunnopste
dobbel, dobbel, zelfstandig naamwoord, dobbels, dobbeltie, reactie van baldadigheid, luidruchtige vrolijkheid Ook dobber; Hij hetter een kwaoien dobber an Hij heeft er zijn handen vol aan; Daer zel een kwaoien dobber over lôôpe Het zal verkeerd uitpakken; uitbundigheid wordt gevolgd door tegenslag
dodelijk, dôôdelek, bijwoord, dodelijk Hij wier dôôdelek getroffe deur een haaiblok Hij werd dodelijk getroffen door een heiblok
dodenfonds, dooiefoñst, zelfstandig naamwoord, dooiefoñste, dooiefoñstsie, overlijdensverzekering bij bedrijven
doei, doei, zelfstandig naamwoord, [Zwg] honger Ik heb doei Ik heb honger
doek, doekie, uitdrukking, ’n doekie voor ’t bloeie Een pleister op de wonde; een voorwendsel; Dik, dun of deur een doekie Opnoemen van keuzemogelijkheden; hoe wil je het hebben?
doen, doen, werkwoord, doe, dee, gedaen, doen Hij dee het niet, zee die, omdattie het nie dorst Hij deed het niet, zei hij, omdat hij het niet durfde Ze deejen ’t om houweles Ze deden het om de winst te houden Uit je doen zijn Je draai niet kunnen vinden; d’r naer doen, doet d’r naer, dee d’r naer, d’r naer gedaen een bod uitbrengen op Hij heddôk naer die stee gedaen Hij heeft ook een bod op die boerderij uitgebracht; doenan, bijwoord: mogelijk Daer is gêên doenan Het is niet mogelijk Daer is wel doenan Dat is wel mogelijk; tussenwerpsel: doetniet, doetwel: Is het niet zo? (stopwoord in vragende vorm) Dat paerd is toch van heulie, doetniet? Dat paard is toch van hen, is het niet? Is het niet? Zôô gaot ’t beter, doetwel? Zo gaat het beter, is het niet?; doeternievan, doeterognievan: kreet bij kinderspel: ik stap even uit het spel.
doezelig, doezeleg, bijvoeglijk naamwoord, [O] soezerig, dommelig, suf Wat ziet die jonge d’r doezeleg oit Wat ziet die jongen er suf uit
doggeren, doggere, werkwoord, dogger, doggerde, gedoggerd, vissen met levend aas aan de haken (bijv. kikkers)
dokken, dokke, werkwoord, dok, dokte, gedokt, 1. gevaarlijk jongensspel, het opzettelijk op onbetrouwbaar ijs lopen Zie ook schossiewiebele, koeklôôpe, ijsiepiepe, ijsietaoie 2. een steen krachtig en loodrecht naar beneden in het water gooien, waardoor luchtbellen ontstaan
dokter, dokter, uitdrukking, ’t Is maor een vreemden dokter Het is maar een vreemd heerschap
dol, dol, bijvoeglijk naamwoord, [O] leeg, geheel en al
dol, dol, uitdrukking, Voor een dol en een leur [Num] Voor een habbekrats, voor een appel en een ei
dol, dol, zelfstandig naamwoord, [O] narigheid, moeilijkheden Met die jonge heb ik nooit dol gehad Met die jongen heb ik nooit moeilijkheden gehad
doleren, dolleerend, bijvoeglijk naamwoord, gereformeerd; dolleerende potteschrappers Kinderen van de Bijzondere School in Strijen (scheldnaam, omstreeks 1920)
dominee, domenee, zelfstandig naamwoord, domenees, domeneetjie, dominee Je lijk wel een ofgeschaaien domenee (gezegd tegen iemand die zich nogal stemmig kleedt); D’r is gêên domenee die nie vraegt en gêên boer die nie klaegt Volksgezegde (West Hoeksche Waard, omdat daar klaegt wordt gezegd in plaats van klaogt); Dien domenee heb z’n spao meegebrocht Die dominee raak je nooit meer kwijt
domineesklompje, domeneesklompie, zelfstandig naamwoord, domeneesklompies, [O] kandijklontje Vroeger kreege me sondes bij de koffie een domeneesklompie Vroeger kregen we bij de koffie een klontje kandijsuiker
domp, domp, zelfstandig naamwoord, dompe, dompie, wielnaaf Hij zette z’n voet opten domp van ’t wiel Hij zette zijn voet op de wielnaaf
dompen, dompe, werkwoord, domp, dompte, gedompt, [O] 1. voorover duikelen Laoi te kar van voorene niet te zwaer, anders domp tie Laadt de kar aan de voorkant niet te vol, anders duikelt hij voorover 2. kantelen Ze hebbe de brugpaole eerst messun alle wat losgejutterd en toen ze met een grôôten ballek gedompt Ze hebben de brugpalen eerst samen los gewrikt en ze toen met een grote balk als dommekracht laten kantelen
donder, donder, zelfstandig naamwoord, donders, dondertie, lichaam, ziel, bliksem Ze hebben ‘m op z’n donder gegeeve Ze hebben hem op zijn bliksem gegeven Zie ook hier-en-daer
donderbus, donderbussie, zelfstandig naamwoord, donderbussies, [O] slaghoedje voor geweer of pistool
donderkop, donderkop, zelfstandig naamwoord, donderkoppe, donderkoppie, [O] wolk die onweer voorspelt; donderkoppie kikkervisje
donderop, donderop, uitdrukking, Een bakkie donderop Het laatste kopje koffie voor de visite opstapt
dondersteen, donderstêên, zelfstandig naamwoord, donderstêêne, donderstêêntjie, [O] scheldwoord Lilleken donderstêên
donig, dôôneg, bijvoeglijk naamwoord, doon, vochtig Het wasgoed was nog dôôneg Het wasgoed was nog vochtig Zie dôôn
donné, donnêêl, donnee, uitdrukking, Hij doe voor donnêêl mee [Obl] Hij doet voor spek en bonen mee; Hij doe voor donnee mee [Num] Hij doet voor spek en bonen mee; pro deo, voor niets Hij heb me voor donnee naer hierne laete komme Hij heeft mij voor niets hierheen laten komen
dons, doñs, zelfstandig naamwoord, doñse, doñsie, [O] bons Wat gaf dat een doñs Wat gaf dat een dreun
dons, dôôñs, zelfstandig naamwoord, dôôñze, dôôñssie, dons Zôô zacht as dôôñs Als dons zo zacht
donzen, doñse, werkwoord, doñs, doñsde, gedoñsd, [O] bonzen, stampen, dreunen Wie lôôpter toch zôô op te zolder te doñse? Wie loopt er toch zo op de zolder te stampen?
dood, dôôd, bijvoeglijk naamwoord, dood Van een bedañkie legge de muize dôôd voor de kast (gezegd door iemand die iets gedaan heeft voor een ander en daarvoor een beloning verwacht, maar slechts een bedankje krijgt) Van werken voor niets kan de schoorsteen niet roken Om de dôôie dôôd niet Volstrekt niet (krachtterm) Ik lae me nie kiste voor ‘k dôôd bin Je moet niet proberen me op te lichten; Gêên praotjie zôô grôôt, of ’t bloeit in zes weeke dôôd Over een gebeurtenis wordt maar een beperkte tijd gesproken, ook: De tijd heelt alle wonden; Hij blijf op ’n dubbeltie dôôd Hij is erg gierig; Op sterreve nae dôôd Bijna dood; Om de dooie dôôd niet Nooit van mijn leven
doodaas, dôôdaes, dôôdaers, zelfstandig naamwoord, dôôdaese, dôôdaesie, dooie pier, doodaas Het is een dôôdaes van een vent Het is een dooie pier Ook dôôdaers Een dôôdaers van een vent Iemand die geen cent waard is Ook dôôdeeter, dooieling
doodbidder, dôôdbidder, zelfstandig naamwoord, dôôdbidders, dôôdbiddertie, aanzegger van een sterfgeval (ging huis aan huis de tijding vertellen) Zie ook añzegger
doodeter, dôôdeeter, zelfstandig naamwoord, dôôdeeters, dôôdeetertie, [O] sul, sukkel Dat is zôô’n dôôdeeter, aster wat te doen is willie altijd maor toisblijve Dat is zo’n sukkel, als er wat te doen is wil hij altijd maar thuisblijven
doodgemoedereerd, dôôdgemoedereerd, bijwoord, doodkalm, rustig In plaes van te werreke zatte ze dôôdgemoedereerd te rôôke en te kaorte In plaats van te werken zaten ze doodkalm te roken en te kaarten
doodkistenbloem, dôôdkisteblom, zelfstandig naamwoord, dôôdkisteblomme, dôôdkisteblommechie, lelie Hajje in ’t begin van ‘t jaer al dôôdkisteblomme, of wastat laeter?
doodschoppen, dôôdschoppes, uitdrukking, Hij is z’n dôôdschoppes nie waerd Hij is te lui om wat te doen
doodslaan, dôôdslaon, uitdrukking, ’t Kos meer van ‘t dôôdslaon as van ’t begraeve Het kost meer dan het opbrengt
doodsteek, dôôdsteek, zelfstandig naamwoord, dôôdsteeke, dôôdsteekie, vernietigende klap Dattie een kind verloor gaf ’m d’n dôôdsteek Dat hij een kind verloor vormde de vernietigende klap
doodstil, dôôdstil, bijvoeglijk naamwoord, doodstil ’t Is tegewoordeg dôôdstil op durrep Het is tegenwoordig doodstil op het dorp
doodstrontje, dôôdstrontjie, uitdrukking, Hij scheet z’n dôôdstrontjie Hij deed het in zijn broek van angst
doof, dôôf, bijvoeglijk naamwoord, doof, hardhorend Z’is zôô dôôf as een kwartel Ze is zo doof als een kwartel
dooie, dooie, uitdrukking, Geluk metten dooie Gezegd na het slachten van het varken
dooieling, dooieling, zelfstandig naamwoord, dooielinge, dooieliñchie, weinig actieve persoon Ik vráeg gêênêês of dattie meedoet, dassôôn dooieling Ik vráág niet eens of hij mee doet, dat is zo’n inactieveling Zie dôôdaes
dooier, door, zelfstandig naamwoord, doors, doortie, dooier Een aai bestaot uit een kallekschaol, aaiwit, een door en haonetree Een ei bestaat uit een kalkschaal, eiwit, een dooier en hanegekraai (hagelsnoeren)
dooierkont, doorkont, zelfstandig naamwoord, doorkonte, doorkontjie, dooierkont, onvolgroeid eendagskuiken Ze hadde d’r uigescholde voor doorkont Ze hadden haar uitgescholden met haar dikke achterwerk
doon, dôôn, bijvoeglijk naamwoord, [O] vochtig Het is nog een bietjie dôôn Het is nog een beetje vochtig Ook dôôneg
doop, dôôp, zelfstandig naamwoord, 1. doop, kerkelijk sacrament Hij gong altijd een paor weeke trouw te kerrek omdasse voor d’n dôôp mosse Hij ging altijd een paar weken trouw naar de kerk omdat ze een kind wilden laten dopen 2. botersaus, jus [Hei] Ze atte aerepels met blôôte voete en wat dôôp Ze aten aardappelen zonder vlees of groente en wat botersaus; zuren dôôp botersaus Zie ook buttersop, dôôp, ôôchiesvet, lawaoisaus
doopceel, dôôpcêêl, uitdrukking, Ze hebben eerst z’n dôôpcêêl gelicht Ze hebben eerst zijn verleden uitgespit
door, deur, voorzetsel, door ’Door’ wor bij ôôñs altijd ‘deur’, behalleve bij aaidoor, maor dat is faaitelek dooier ‘Door’ wordt bij ons altijd ‘deur’, behalve bij ‘aaidoor’, maar dat is feitelijk ‘dooier’ Ga nou gauw deur! Loop naar de pomp! We gaon deur de weg heene We gaan over de polderweg (in tegenstelling tot ‘over den dijk’); Hij’s deur de regel van drieje heene Hij is tot alles in staat; Hij dee ‘m deur 1. Hij presteerde beter dan een ander 2. Hij was hem te slim af
door, deure, bijvoeglijk naamwoord, kapot Deure klompe Kapotte klompen
door de weg heen, deurdewegheen, bijwoord, langs de weg We gaon deurdewegheen We volgen de polderweg
door kordons, durkedoñs, durkendoñs, dirrekedoñs, dirrekedôôs, durrekedoñs, zelfstandig naamwoord, [Hei] een flink standje Hij ging deur de durkedoñs Hij liep een flink standje op deur de dirrekedoñs motte; dirrekedoñs [O] een beproeving ondergaan, spitsroeden lopen, door een zure appel heen bijten (oorspronkelijk een strafoefening: tussen een kordon van twee rijen mensen door moeten lopen die het slachtoffer duwen en klappen uitdelen) Ook durkendoñs Zie ook kerdoñs
doorbraak, deurbraek, zelfstandig naamwoord, deurbraeke, deurbraekie, dijkdoorbraak, doorbraak
doorbrengen, deurbrenge, werkwoord, breng deur, broch deur, deurgebrocht, 1. doorbrengen, verblijven Ik hepper een paor daege deurgebrocht Ik heb er een paar dagen doorgebracht 2. er door draaien Alles wattie had hettie d’r deurgebrocht Alles wat hij had heeft hij er door gedraaid
doordat, deurdat, voegwoord, doordat
doordeweeks, deurdeweeks, bijvoeglijk naamwoord, doordeweeks Ellek jaer met Paose zonk ôñs sondese pak naer deurdeweeks Elk jaar met Pasen werd ons zondagse pak naar doordeweeks gebruik doorgeschoven
doordoen, deurdoen, werkwoord, doe deur, dee deur, deurgedaen, 1. beter doen Zij doet hum deur, hoor! Zij doet het beter dan hij, hoor! 2. niet meer verwachten Ik hajje al deurgedaen Ik had je niet meer verwacht; We hadde je al deurgedaen We hadden ons er al bij neergelegd dat je niet meer zou komen
doordouwen, deurdouwe, werkwoord, douw deur, douwde deur, deurgedouwd, 1. volharden 2. fanatiek bezig zijn
doordouwer, deurdouwer, zelfstandig naamwoord, deurdouwers, deurdouwertie, volhouder ’t Is een echten deurdouwer Hij is een echte volhouder
doordraaien, deurdraoie, werkwoord, draoi deur, draoide deur, deurgedraoid, 1. verkwisten In een jaer tijd hattie d’n erfenis d’r deur gedraoid In een jaar had hij de erfenis verkwist 2. onverkoopbaar zijn op de veiling We hebbe vorege week juin gevaaild maor alles is deurgedraoid We hebben vorige week uien geveild maar alles is onverkoopbaar
doordrenzen, deurdraaiñze, werkwoord, draaiñs deur, draaiñsde deur, deurgedraaiñsd, doorsijpelen, lekken
dooreengenomen, deurêêngenome, bijwoord, dooreen genomen, gemiddeld
doorgaan, deurgaon, werkwoord, ga deur, ging deur, deurgegaon, 1. doorgaan 2. ophouden met mooie praatjes Gao jij maor deur mejje zije sokke Hou maar op met je mooie praatjes
doorgestoken, deurgestooke, uitdrukking, deurgestooke kaort Doorgestoken kaart, met vooropgezette bedoeling; deurgestooke brôôd halfom brood Een hallefie terw en een poñdjie deurgestooke Een halfje tarwe en een pondje halfom (de helft meel zonder zemels en de andere helft meel mèt zemels)
doorhakken, deurhakke, werkwoord, hak deur, hakte deur, deurgehakt, doorhakken, in tweeën hakken (bij het bieten dunnen)
doorhalen, deurhaole, werkwoord, haol deur, haolde deur, deurgehaold, doorhalen, hard werken
doorkomen, deurkomme, werkwoord, kom deur, kwam deur, deurgekomme, doorkomen
doorlaten, deurlaete, werkwoord, laet deur, liet deur, deurgelaete, doorlaten
doorleiden, deurgelaaid, bijvoeglijk naamwoord, [Nbl] bekeerd D’r kwam een deurgelaaide man spreeke Er kwam een bekeerde man spreken
doorleren, deurleere, werkwoord, leer deur, leerde deur, deurgeleerd, doorleren (voortgezet onderwijs volgen), studeren
doorloop, deurlôôp, zelfstandig naamwoord, deurlôôpe, deurlôôppie, doorgang van de schuur naar de huiszolder ’t Graon wier in mudzakke op de rik naer de koorezolder en gelijk deur d’n deurlôôp naer de huiszolder gedrooge Het graan werd op de rug in mudzakken naar de graanzolder en tegelijkertijd door de doorgang naar de huiszolder gedragen
doorlopen, deurlôôpe, werkwoord, lôôp deur, liep deur, deurgelôôpe, doorlopen, verder lopen
doorlopen, deurlôôpe, werkwoord, doorlopen
doorloper, deurlôôper, zelfstandig naamwoord, deurlôôpers, deurlôôpertie, friese schaats, friese doorloper
doormidden, deurdemidde, deurmidde, bijwoord, doormidden Ook deurmidde [O]
doorn, doorn, zelfstandig naamwoord, doornen, doorntjie, heg (ook heg zonder doornen)
doornat, deurnat, bijvoeglijk naamwoord, doornat
doorroker, deurrôôker, zelfstandig naamwoord, deurrôôkers, deurrôôkertie, pijp die door het roken een afbeelding op de kop krijgt
doorslaan, deurslaon, werkwoord, sla deur, sloog deur, deurgesloge, doorslaan, vocht doorlaten De zoole vammen klompe worre dun, ze gaon deurslaon De zolen van mijn klompen worden dun, ze laten vocht door
doorslag, deurslag, zelfstandig naamwoord, deurslaege, deurslaechie, drevel, doorslag
doorsteek, deursteek, zelfstandig naamwoord, deursteeke, deursteekkie, [O] smalle uitgraving van een einde van een greppel naar de sloot, als de drainage niet in orde is, ook: van de middelvore van de meet naar de greppel
doorwas, deurwas, zelfstandig naamwoord, doorwas, ongewenste opkomst van (meestal) het vorige gewas
doorzagen, deurzaoge, uitdrukking, De week deurzaoge Gezegd als een vrijer op woensdagavond (halverwege de week) naar zijn meisje ging
doorzweten, deurgezwêête, bijvoeglijk naamwoord, doorgezweten Zie ook staaildeurgezwêête
doos, dôôs, zelfstandig naamwoord, dôôze, dôôssie, doos Een pumperemuntdôôsie Een pepermuntdoosje
dop, dop, zelfstandig naamwoord, [O] verkoolde scheven (vlasafval, per emmer verkocht als gloeimateriaal, evenals houtskool en krikke) Aste bakkers d’n oove leeghaolde kwam d’n dop in een dôôfpot Als de bakkers de oven leeghaalden kwam het verkoolde gloeimateriaal in een doofpot Zie ook krikke
doppen, doppe, uitdrukking, In de doppe hebbe De bedoeling begrijpen, iets in de gaten hebben Ik heb ‘m allang in de doppe Ik begrijp allang wat zijn bedoeling is
doptest, doptest, zelfstandig naamwoord, doptestte, doptestsie, test (aardewerken pot met oor, gevuld met brandstof) voor warme stoof, met dop (vlasafval) gevuld
Dordt, Dordt, eigennaam, Dordrecht Het voor Dordt gooie Een zaak voor de arrondissementsrechtbank in Dordrecht brengen; Gooi ’t maor voor Dordt Schei er maar mee uit; maak er maar een rechtzaak van; Zôô gaot ’t waoter verbij ôk (soms nog aangevuld met: maor ’t stink niessôô) Gezegd tegen iemand die je tegenkomt en je niet groet
Dordts, dors, bijvoeglijk naamwoord, [O] Dordts Een dorse raais Ene tamelijk lange reis (stamt uit de tijd dat Dordrecht voor de Hoeksche Waard de aangewezen stad was, die over water slechts met moeite te bereiken was); Een dorse raais Een verre reis; D’n dorsen dom is hôôger Gezegd tegen iemand, die op je tenen gaat staan (de Rotterdamse varant: ‘Oppet Witte Huis staat je hauger’)
Dordtse dom, dorsendom, zelfstandig naamwoord, domtoren van Dordrecht ’t Was net ovvik an d’n dorsendom stong te trekke Het was net of ik aan de Dordtse dom stond te trekken (aan iets trekken wat erg vast zit) Zie ook trekke an een dôôd paerd
dorp, durrep, uitdrukking, Beter van een stad as van een durrep Degene die het meeste geld heeft betaalt; Over durrep gaon Over de tong gaan
dorpel, durpel, zelfstandig naamwoord, durpels, durpeltie, dorpel, drempel Ik strokel over d’n durpel Ik struikelde over de drempel; Hij kwam d’r al jaere over d’n durpel Hij was er kind aan huis
dorpshuis, durpshois, zelfstandig naamwoord, durpshoize, durpshoisie, [O] gemeentehuis
dorpsstier, durpsstier, zelfstandig naamwoord, durpsstiers, durpsstiertie, [Mhk] man die met veel vrouwen een verhouding heeft
dorskast, dorskast, zelfstandig naamwoord, dorskaste, dorskastsie, dorscombinatie bestaande uit dieseltractor, dorsmachine, pers en wagen met bussen dieselolie. De tractor dreef met een poelie via een lange brede drijfriem de dorsmachine aan. De graanschoven moesten eerst zes weken in de schuur broeien (om rap te worden, anders te stijf), waarna het geschikt was om gedorst te worden
dot, dot, zelfstandig naamwoord, dotte, dotjie, hoop, massa Glôôf maor dattie stiekempiesweg een dot cente heb Geloof maar dat hij zo stiekem weg veel geld heeft D’r hange een dot errepels an een stoel, veul in d’n tel, maor fijn van stik Er hangen veel aardappelen aan een plant, veel in getal, maar klein van stuk Ook dotjie, dutjie Zie ook berzie
dotje, dotjie, dutjie, zelfstandig naamwoord, dotjies, dutjies, weinig, beetje Mojje een dot of een dotjie mellek iñ je koffie? Wil je veel of weinig melk in je koffie? Ook dutjie; beetje, kleinigheid Een dutjie is waaineg van iets, een klaain dutjie is vrotwaaineg, vedder zijn een frutsie zout en een florsie mellek ôk maor klaaine dutjies Een kleinigheid is weinig van iets, een klein beetje is erg weinig, verder zijn een mespuntje zout en een scheutje melk ook maar kleine beetjes; dotjie vet beetje jus
dotjekluts, dotjieklus, zelfstandig naamwoord, dotjieklusse, dotjieklussie, [Zbl] zot, vreemd persoon
dotten, dotte, werkwoord, dot, dottende, gedot, [Obl, Zwg] aanhalen Je mô niet meddun stier staon te dotte Je moet een stier niet aanhalen
doublé, oblie, zelfstandig naamwoord, oblies, [O] doublé ’t Is maor oblie Het is maar verguld/verzilverd
draad, draed, zelfstandig naamwoord, draeje, draetjie, draechie, draad ’t Hong nog meddun draechie vast Het hing nog met een draadje vast Zie ook twijndraechie; draed krijge Een (te) grote inspanning ondergaan Hij heb nogal draed gekreege Hij heeft nogal wat te verduren gehad
draadnagel, draednaegel, zelfstandig naamwoord, draednaegels, draednaegeltie, draadnagel, ronde spijker; Hij pruimt draednaegels< /i> Hij is erg sterk Zie ook prikkeldraed Van draednaegels pruime worrie sterrek Gezegd om iemand bang te maken
draaien, draoie, uitdrukking, ’t Is kort draoie Weinig tijd over hebben om iets te realiseren
draaimolen, draoimeule, zelfstandig naamwoord, draoimeules, draoimeuleñtjie, draaimolen D’r stong ôk een draoimeule op de kerremes Er stond ook een draaimolen op de kermis
draaiorgel, draoiurgel, zelfstandig naamwoord, draoiurgels, draoiurgeltie, draaiorgel
dracht, dracht legge, werkwoord, leg dracht, lee dracht, drachtgeleege, laten dragen Voordajje spijkert mojje die plank eerst dracht legge Voordat je spijkert moet je die plank eerst laten dragen (op een ondergrond)
dragen, draege, dreege, werkwoord, draeg, droog, gedroge / dreeg, droog, gedroge, 1. dragen Ik ken ’t allêên nie draege Ik kan het alleen niet dragen Hij droog een dubbelde gouwe ketting op een wit vessie en zij droog nog de krulle Hij droeg een dubbele gouden ketting op een wit vest en zij droeg nog de krullenmuts Ook dreege 2. smetten, etter afscheiden Hij is nou al zes weke gleeje gehollepe maor die wond blijf draege Hij is nu al zes weken geleden geopereerd maar die wond blijft smetten; dreege 1. dragen Hij had bij ’t kuñstmis dreege z’n nek verdraoid Hij had bij het kunstmest dragen zijn nek verdraaid 2. smetten, wondvocht afscheiden
drager, draeger, dreeger, zelfstandig naamwoord, draegers, dreegers, draegertie, dreegertie, drager bij een begrafenis Ze wiere te weerskante van het sterfhuis gebid, de eerste bure as vrind en de drie volgende as draeger Ze werden aan beide kanten naast het sterfhuis gevraagd, de eerste buren als vriend en de drie volgende buren als drager Ook dreeger
dreigement, draaigement, zelfstandig naamwoord, draaigemente, draaigementjie, 1. dreigement, bedreiging 2. dwangbevel Die vent kwam meddun draaigement an de deur Die man kwam met een dwangbevel aan de deur
dreinen, draaine, werkwoord, draain, draainde, gedraaind, dreinen, zeuren En dat jong bleef maor draaine En dat kind bleef maar zeuren
drentelen, drantele, werkwoord, drantel, drantelde, gedranteld, drentelen, niet kunnen stilstaan De jonges hadde deur de errebeeze gedranteld De jongens waren door de aardbeien gedrenteld Zie ook fietele, dêêmele
drenzen, drainze, werkwoord, drainsde, gedrainsd, [O] 1. vocht doorlaten 2. door iets heen dringen van vocht
drenzer, draaiñzer, zelfstandig naamwoord, draaiñzers, draaiñzertie, lekke schoen
dribbelen, dribbele, werkwoord, dribbelde, gedribbeld, [O] met beide voeten tegen elkaar een sprong maken We deeje wie ‘t verste kon dribbele Zie ook dribbeles
dribbelen, dribbeles, bijwoord, springend zonder aanloop Dat slôôtjie ken ik wel dribbeles Over dat slootje kan ik wel zonder aanloop springen Zie ook dribbele
drie, drieje, uitdrukking, Hij is deur de regel van drieje heene Hij is door de wol geverfd (in ongunstige betekenis)
drie lang, drielang, bijwoord, drie keer na elkaar
drieërhande, drie-d’r-ander, telwoord, drie verschillende Ik had wel drie-d’r-ander pille van d’n dokter, maor nog hielp ’t niet Ik had wel drie verschillende soorten pillen van de dokter, maar nog hielp het niet
driehaar, driehaer, zelfstandig naamwoord, driehaere, driehaertie, lapjeskat, driehaar
drieklezoor, drieklezoor, zelfstandig naamwoord, drieklesoore, drieklezoortie, dwaas, onverstandig persoon
drieling, drieling, zelfstandig naamwoord, drielinge, drieliñchie, 1. aardappel die in grootte volgt op de pootaardappel Je heb kriel, poters, drielinge en grôôte Je hebt krieltjes, pootaardappelen, drielingen en grote aardappelen 2. [O] klein, niet groot Die jonge groei niet hard, dat zel wel een drieling blijve (mogelijke oorsprong: op driekwart van normale grootte blijvend)
driemaster, driemaster, zelfstandig naamwoord, driemasters, driemastertie, gerepareerde zwingelspaan (vlaswerktuig)
driesteken, driestekke, werkwoord, driestek, driestekte, gedriestekt, [O] gezelschapsspel
driestoot, driestôôt, zelfstandig naamwoord, driestôôte, driestôôtjie, [Phk] hoepmakersgereedschap
driftrijf, driftrijf, zelfstandig naamwoord, driftrijve, driftrijfie, gereedschap voor het wateringen Zie ook schoufhaok
drijver, drijver, zelfstandig naamwoord, drijvers, drijvertie, [O] klap, pak slaag, hengst, oplawaai Azzie ’t weer doet krijgie een drijver van komsa [Fra, comme ça] Als je het weer doet krijg je een oplawaai van heb ik jou daar
dril, dril, uitdrukking, dril hebbe an [O] lak of maling hebben aan, niet geven om Ik heb dril an ‘m, hij mô maor zien Ik heb maling aan hem, hij moet maar zien
drillen, drille, uitdrukking, Iemand drille [O] ergens voor bedanken, iets niet willen doen Nou, maor ik zou ‘m lekker drille eer dat ik dat voor hem dee Nou, maar ik zou er lekker voor bedanken, voordat ik dat voor hem deed
drinkenskruik, drinkeskruik, zelfstandig naamwoord, drinkeskruike, drinkeskruikie, blauw of grijs emaille kan of kruik
droel, droel, zelfstandig naamwoord, droele, droelechie, kouwelijk persoon, koukleum Dien droel zit ôk altijd maor bij de kachel Die koukleum zit ook maar steeds bij de kachel Ook droele
droelen, droele, werkwoord, droel, droelde, gedroeld, [O] 1. kleumen Zie droel 2. dralen, langzaam spelen, talmen (bij knikkerspel of biljartspel)
droge, drôôge, zelfstandig naamwoord, drôôge, drôôgechie, droge grapjas, iemand die met een stalen gezicht grappen vertelt Hij vertelt alles meddun drôôg gezicht, ’t is een echten drôôge Hij vertelt alles met een stalen gezicht, hij is een echte grapjas
drol, drol, uitdrukking, drol wie hebbie gescheete Gezegd tegen een brutaal kind Zie ook stront
drollenruin, drolleruin, zelfstandig naamwoord, drolleruine, drolleruintjie, [Mhk] lomp paard, gecastreerde hengst
drom, drum, zelfstandig naamwoord, drumme, drummechie, [Num] kort eindje draad Bij ’t naoie komt de vloer vol te legge met drumme en azzie d’r deur lôôpt hange ze ajje kouse Bij het naaien komt de vloer vol te liggen met korte eindjes draad en als je er door loopt hangen ze aan je kousen
Drom, d’n Drom, eigennaam, oude rivierloop (grens tussen Piershil en Zuid Beijerland)
dronken, dronke, bijwoord, logisch, vanzelfsprekend; Das nogal dronke Dat is logisch
dronkig, dronkeg, bijvoeglijk naamwoord, dronken, beschonken Hij was zôô dronkeg azzen kenon Hij was zo dronken als een kanon; Een dronkege vrouw is een engel in bed Een dronken vrouw laat alles toe; Klaaine kinders en dronkege meñse zegge de waerhaaid Volkswijsheid
droog, drôôg, bijvoeglijk naamwoord, droog Wat is da’ brôôd drôôg, ’t is zôô drôôg azzen hor Wat is dat brood droog, het is kurkdroog
droog, drôôg-op-de-hand, uitdrukking, als het niet meer regent Asset maor effe drôôg-op-de-hand was gonge ze weer beginne, want uitreegene is verlet Als het maar even droog was begonnen ze weer, want stoppen vanwege de regen is verlet (en kost dus loon)
drooghuis, drôôghuisie, zelfstandig naamwoord, drôôghuisies, drooghok voor vochtig vlas Bij elleken vlasboer stong d’r opte wurref een drôôghuisie om ’t te zwingele vlas te drôôge boven een vuurtie van brandende scheeve Bij elke vlasboer stond op het erf een drooghok om het te zwingelen vlas te drogen boven een vuurtje van brandende scheven (midden 20ste eeuw)
droogje, drôôchie, zelfstandig naamwoord, drôôchies, droogje, zonder drank As mevrouw Dekker nie voor de koffie zurregde, dan zatte me elleke vergadering op een drôôchie Als mevrouw Dekker niet voor de koffie zorgde dan zaten we elke vergadering zonder koffie; Hij hessen natjie en z’n drôôchie op tijd Hij komt niets te kort
droogzetten, drôôgzette, werkwoord, zet drôôg, zette drôôg, drôôggezet, de melkgift van een koe afbouwen voor het kalven, in 100 dagen (ongeveer 3 maanden), omdat het ongeboren kalf gevoed moet worden. Tegenwoordig duurt het droogzetten slechts 6 weken
droogzomer, drôôgzummer, zelfstandig naamwoord, drôôgzummers, drôôgzummertie, droge zomer Sunt 1911 hemme zôô’n drôôgzummer nie meer gehad Sinds 1911 hebben we zo’n droge zomer niet meer gehad
druipen, droipe, werkwoord, droip, droop, gedrope, [O] het laten vallen van vruchten Ouwe bôôme en bôôme op maegere grond droipe het erregste Oude bomen en bomen op magere grond laten het meest hun vruchten vallen
druk, druk, uitdrukking, Hij heb ‘t zôô druk as een scheerbaos met êêne klant [O] Hij heeft zowat niets te doen (schertsend gezegd)
drup, drop, uitdrukking, De lesten drop iste butterknop Het laatste is het beste; lest best
druskop, druskop, zelfstandig naamwoord, druskoppe, druskoppie, [Num] vitter, betweter ’t Is een grôôten druskop, hij mot altijd alles tegespreeke Hij is een grote betweter, hij moet altijd alles tegenspreken Ook drusserd
drussen, drusse, werkwoord, drus, druste, gedrust, vitten, redetwisten, tegenspreken Die twêê zitte altijd te drusse Die twee zitten altijd te redetwisten
drusserd, drusserd, zelfstandig naamwoord, drussers, drussertie, [O] iemand die altijd tegenspreekt Zie druskop, drusse
dubbel, dubbelt, dubbelde, bijvoeglijk naamwoord, dubbel Hij wier zôôwat dubbelt gevouwe Hij werd bijna dubbel gevouwen; dubbelde dubbele Ik mosser de dubbelde prijs voor geeve Ik moest er de dubbele prijs voor geven Zie ook enkelde
dubbeltje, dubbeltie, uitdrukking, Een messie van een dubbeltie Gezegd van 1. een goedkoop artikel 2. een waardeloze preek
duiden, duie, doije, werkwoord, dui, duide, geduid, duiden, de weg wijzen Azzie effe wacht zekkie duie waerie weeze mot Als je even geduld hebt zal ik je de weg wijzen naar je bestemming
duien, duie, doije, werkwoord, dui, duide, geduid, tuiten M’n oore duie d’r nog van, zôô allemeñselek hard stong die mederne meziek Mijn oren tuiten er nog van, zo onmenselijk hard stond die moderne muziek Ook doije
duifje-zonder-gal, duifie-zonder-gal, zelfstandig naamwoord, duifies-zonder-gal, goedige, wat sullige vrouw Ze is ôk maor een duifie zonder gal Ze is ook maar een sullige vrouw (zonder bitterheid)
duikelaar, duikelaer, zelfstandig naamwoord, duikelaers, duikelaertie, duikelaar, raar persoon Hij blijf een raren duikelaer Hij blijft een raar persoon
duil, duul, diel, zelfstandig naamwoord, dulle, diele, duultie, dieltie, lisdodde; diel [O, Zwg] duul, lisdodde (typha)
duim, duim, uitdrukking, Lae me je duim is voele Laat me je duim eens voelen (om te controleren of een kind jokt); Vinger en duim binne nied eeve lang Men kan niet meer uitgeven dan men heeft; (door opsteken van duim en wijsvinger duidelijk maken dat men het gevraagde geld niet heeft)
duimkruid, duimkruid, zelfstandig naamwoord, duimkruije, duimkruitjie, [Num] geld Aste jonges gêên duimkruid meer hebben gaon ze bôôñseme Als de jongens geen geld meer hebben gaan ze slenteren
duimsel, duimeles, doimeles, zelfstandig naamwoord, duimelesse, doimelesse, duimelessie, doimelessie, boekomslag, kaft Doe maor een duimeles om je nieuwe boek Doe maar en kaft om je nieuwe boek; ; doimeles [O] omslag of kaft van een boek of schrift Je mag ter wel is een nieuwe doimeles om doen Je mag er wel eens een nieuwe kaft omheen doen
duit, duit, uitdrukking, duit Hij wil ôk een duit in ’t zakkie doen Hij wil ook wat zeggen
duitenzeef, duitezeef, duitjieszeef, zelfstandig naamwoord, duitezeve, duitjieszeve, duitezeefie, duitjieszeefie, scheidingszeef voor het scheiden van vlasbollen en kort Ook duitjieszeef
duivel, duuvel, doivel, zelfstandig naamwoord, duuvels, doivels, duuveltie, doiveltie, 1. duivel 2. schudmachine voor vlasafval (onderdeel van de vlasturbine); doivel [O] duivel Gauw is je wiñst, zee d’n doivel, en hij at pap met de riek Snelheid levert winst op; Azziet over d’n duuvel heb dan trappie op z’n staert (rammele de pôôte) Als je over iemand spreekt komt die juist aanlopen (vanouds verwoordt dit gezegde de angst die mensen voor de duivel hadden. Als men over hem sprak was men bang dat hij iemand kwam halen); D’n duuvel schijt altijd op êênen hôôp Eénmaal voordeel, altijd voordeel; Gauw is je wiñst zee d’n duuvel en hij at pap met de riek Iemand te snel af zijn; Je ken d’r d’n duuvel en z’n ouwe moer vinge Je kunt er vrijwel alles vinden
duivelaar, duuvelaer, zelfstandig naamwoord, duuvelaers, duuvelaertie, functiebenaming voor degene die de ‘duuvel’ bedient, duivelstoejager Den duuvelaer zag zôô zwart aste duuvel, maor z’n hoessie klonk wel dankbaor en welluidend De duvelstoejager zag zo zwart als de duivel, maar zijn hoestje klonk dankbaar en welluidend
duivels, duuvels, bijvoeglijk naamwoord, woedend Dat jong wier duuvels omdattie naer bed mos Die jongen werd woedend omdat hij naar bed moest
duivelseten, duivelseete, doivelseete, zelfstandig naamwoord, paddestoelen; doivelseete [O]
duivelssterk, doivelssterrek, zelfstandig naamwoord, [O] blauwe stof voor borstrokken en onderbroeken
duiveltjesbrood, duuveltiesbrôôd, zelfstandig naamwoord, [O] paddestoelen Duuveltiesbrôôd is zwaer vergift Paddestoelen zijn zwaar vergif
duiven melken, duivemelleke, werkwoord, mellek duive, mollek duive, duive gemolleke, postduiven houden
duivenjager, doivejager, zelfstandig naamwoord, doivejagers, doivejagertie, [Hei] profielschaaf
duivenmelker, duivemelleker, zelfstandig naamwoord, duivemellekers, duivemellekertie, postduivenhouder Duivemelleke is geld in de lucht en stront op dak Het houden van postduiven betekent geld in de lucht en poep op het dak
duizend, duuzend, telwoord, duizend In gêên duuzend jaer In geen duizend jaar
dul, dul, bijwoord, dol, gek; Hij’s dul van nijd Hij is gek van nijd
dun, dunne, bijvoeglijk naamwoord, ’t Is een dunne wind Het is een koude snijdende wind; [vergrotende trap] dunder, dunner De koekebakke binne dunder as anders De pannenkoeken zijn dunner dan anders
dunk, dunk, uitdrukking, Hij hedden hêêlen dunk van z’n aaige Hij voelt zich verheven boven andere mensen
dunne, dunne, uitdrukking, An d’n dunne Diarree Hij is an d’n dunne Hij heeft diarree
dunnen, dunne, werkwoord, dun, dunde, gedund, jonge bietenplantjes uitdunnen; dit moest gebeuren omdat bietenzaad samengesteld zaad was, d.w.z. er kwamen twee, drie of vier plantjes van één zaadje. Tegenwoordig is het éénzadig zaad (pillenzaad) Zie ook peedunne
durven, durreve, werkwoord, durref, dors/dos, gedorst/gedurrefd, durven Ik zou wel durreve azzik maor dors Ik zou wel durven als ik maar durfde Vaoder dors de slôôt nied over, maor de jonges dorsse wel Vader durfde niet over de sloot te springen, maar zijn zoons durfden het wel
dus, dus, zelfstandig naamwoord, dus, snuit (fijn afval van het vlaszwingelen)
duur, dier, bijwoord, duur Alles is eeve dier; ’t vlaais, de butter, allêên de aaiers binne goekôôp gebleeve Alles is even duur; het vlees, de boter, alleen de eieren zijn goedkoop gebleven
duvelstoejager, doivelstoejager, zelfstandig naamwoord, doivelstoejagers, doivelstoejagertie, [Whw] duivelstoejager, iemand die voor allerlei ongeregelde klussen wordt ingezet
duwen, douwe, werkwoord, douw, douwde, gedouwd, duwen Hij douwde ze omver en toen kwamme ze allebaai legge te valle Hij duwde hen omver en toen kwamen ze allebei te vallen
duwer, douwer, zelfstandig naamwoord, douwers, douwertie, burrie (zonder handvatten) Je ken ôk een slee meddun douwer hebbe net as ’n kinderwaoge Je kunt ook een slee met een burrie hebben net als een kinderwagen
duwwagen, douwwaoge, zelfstandig naamwoord, douwwaoges, douwwaogentjie, kinderwagen Ze was met douwwaoge en al d’n dijk ofgemieterd Ze was samen met de kinderwagen van de dijk naar beneden gevallen
dwalm, dwalm, zelfstandig naamwoord, dwalme, dwalmpie, vervelend persoon ’t Is een dwalm van een jonge Het is een vervelende jongen Zie derrem
dwars doormidden, dwarsdeurmidde, dwarsdeurdemidde, bijwoord, doormidden De plank was dwarsdeurmidde gebrooke De plank was doormidden gebroken Ook dwarsdeurdemidde
dwarsharses, dwarsharses, zelfstandig naamwoord, dwarsharsesse, dwarsharsessie, stijfkop, dwarsdrijver
dweil, dwaail, zelfstandig naamwoord, dwaaile, dwaailtie, 1. dweil, huishoudelijk voorwerp 2. slecht oppassend persoon Ze is een grôôten dwaail, ôk hij is ter êên; zuipe en naer de stad jakke, achter de wilde wijve an Zij is een slecht oppassende vrouw, hij is ook slecht oppassend; zuipen en naar de stad heen en weer reizen, achter de lichte vrouwen aan Zie ook del
dweilen, dwaaile, werkwoord, dwaail, dwaailde, gedwaaild, 1. dweilen Das dwaaile mette kraon ope Dat is dweilen met de kraan open, onbegonnen werk De vloer is gedwaaild De vloer is gedweild Ik heb ’t hêêle vertrek mettum an gedwaaild Ik heb hem alle hoeken van de kamer laten zien 2. [O] slenteren Ik wil nie hebbe dajje saeves over straet lôôp te dwaaile Ik wil niet dat je ’s avonds over de straat loopt te slenteren
dwepen, dwêêpe, werkwoord, dwêêp, dwêêpte, gedwêêpt, dwepen Hij zit altijd over de kerrek te dwêêpe Hij dweept altijd met het geloof
ebslik, ebbeslik, zelfstandig naamwoord, 1. slib, dat bij vloed op de gorzen komt Aster ebbeslik op ’t gras komt motte de koeie d’r of Als het gras onder het slib bedolven wordt, moeten de koeien van het gors af (want dan kunnen ze niet meer grazen) 2. egalisatiemateriaal voor lemen vloeren
een, êên, telwoord, één Ken je hier nied êêne Jááñse? Ken je hier iemand die Jansen heet? Êên, twêê, drie! Aanmoediging; êên is weg Het begin is er; Hij zee d’r gêên êên Hij zei niets; Of ‘t êên of ‘t ander Of zoiets, je zult moeten kiezen Je moddun waai hebbe of ‘t of ‘t ander Je moet een wei of zoiets hebben
een, een, , bijwoord, aanstaande Ik kom een zondag, want ik heb saeterdag gêên tijd Ik kom aanstaande zondag, want ik heb zaterdag geen tijd; aanstaande, komende Uñ zondag ga ik naer de kerrek Aanstaande zondag ga ik naar de kerk
een van allen, êêñsvanalle, onbepaald voornaamwoord, één van allen, iemand Eêñsvanalle zel ’t toch motte doen Iemand zal het toch moeten doen
eend, ent, zelfstandig naamwoord, ente, entjie, eend Een mannechiesent is een waerd Een mannetjeseend is een woerd
eendenkont, eendekont, zelfstandig naamwoord, eendekonte, eendekontjie, achteruitstekende schedel
eendenkroos, eendekrôôs, endekrôôs, zelfstandig naamwoord, kroos, eendenkroos Ook endekrôôs
Eendenkrooskonten, eendekrôôskont, zelfstandig naamwoord, eendekrôôskonte, eendekrôôskontjie, bijnaam voor een inwoner van Cillaarshoek
eender, êênder, bijvoeglijk naamwoord, 1. eender, hetzelfde Haest êêndere kleure Bijna dezelfde kleuren 2. effen, strak, ongeïnteresseerd Jôh, zit niessôô êênder te kijke; Jullie maoke alles êênder Jullie zijn niet netjes op dingen waar dat wel nodig zou zijn
eenderander, êênderander, êênderhand, bijvoeglijk naamwoord, identiek, niet verschillend Al mijn panne binne rôôd, want êênderander isset mooist Al mijn pannen zijn rood, want identieke pannen zijn het mooist Ook êênderhand Zie ook anderander
eenkennig, êêñken, êêñkenneg, bijvoeglijk naamwoord, [O] eenkennig, verlegen Nae ongeveer acht maonde worre sommigte babies êêñken Na ongeveer acht maanden worden sommige babies eenkennig Ook êênkenneg
eenlijk, êêñlek, êêñtelek, bijvoeglijk naamwoord, [O] eenzaam, afgelegen Een êêñleke weg Een eenzame weg Wat weune die meñse daer ontzettend êêñlek Wat wonen die mensen daar ontzettend afgelegen Ook êêñtelek; Wat weuntie hier êêñteluk
eenmaal, êêmel, bijwoord, eenmaal Zôô ist nou êêmel Zo is het nu een keer; Die êêmel êên gezaaid heb moddok twêê kenne zegge Waar men aan begonnen is moet men ook afmaken
eenmans-, êêmaañs, uitdrukking, êêmaañs werk is gauw overkeeke Het werk van één man is niet zo rendabel als gewenst
eenmansverdienste, êêñmááñsverdieñste, zelfstandig naamwoord, êêñmááñsverdieñstes, êêñmááñsverdieñstesie, éénmansinkomen Eêñmááñsverdieñste val nie mee azzie allêên de kost mô’ verdiene Het inkomen van een man alleen valt niet mee als je alleen de kost moet verdienen
eenmanswerk, êêñmááñswerrek, zelfstandig naamwoord, êêñmááñswerreke, êêñmááñswerrekie, eenmanskarwei Eêñmááñswerrek is gauw bekeke Het werk van één man alleen is gauw bekeken
eenparig, êêñpaereg, bijvoeglijk naamwoord, eenparig
eenpitter, êêñpitter, zelfstandig naamwoord, êêñpitters, êêñpittertie, éénpitspetroleumstel De koffie stong op d’n êêñpitter te pruttele Zie ook lichie
eens, êêñs, bijwoord, eens, overeenstemmend Nae ure praote waere ze ’t êêñs
eens, êêñs, bijwoord, 1. éénmaal Da’s êêñs maor nooit meer 2. tweemaal, dubbel Eêñs zôô veul is twêê keer zôô veul 3. ooit Êêñs zemme d’r achter komme Ooit zullen we er achter komen
eensaf, êêñsaf, êêñsof, bijvoeglijk naamwoord, radicaal Ik heb t’r êêñsaf een end an gemaokt Ook êêñsof Zie ook medêên
eensdaags, êêñsdaegs, bijwoord, binnenkort, te zijner tijd We zelle êênsdaegs een andere motte neeme want d’n ouwe raok’ versleete Ook eersdaegs
eensteensmuur, êêñstêênsmuur, zelfstandig naamwoord, êêñstêênsmuure, êêñstêênsmuurtie, eensteensmuur
eentonig, êêntôôneg, bijvoeglijk naamwoord, eentonig
eenvoudig, êênvoudeg, bijvoeglijk naamwoord, eenvoudig
eenzelvig, êênzelleveg, bijvoeglijk naamwoord, eenzelvig
eerst, ten eerste, bijwoord, eerst, van het begin af Je mot ten eerste bij ‘m komme Je moet eerst bij hem komen
eerstdaags, eersdaegs, bijwoord, eerstdaags Zie êênsdaegs
eerste, eersie, telwoord, 1. eerst 2. rangtelwoord bij het kinderspel Ik bin eersie Ik ben het eerst aan de beurt
eerste af aan, eerstenenvin, bijwoord, van het begin af aan Van eerstenenvin heb hij d’r añ meegedaen Ook eersten-of-en-al
eerste af en al, eersten-of-en-al, bijwoord, van het begin af aan Zie eerstenenvin
eerverleden jaar, eervleejaer, bijwoord, twee jaar geleden Hij is sunt eervleejaer nie meer bij me geweest
eeuw, êêuw, zelfstandig naamwoord, êêuwe, êêuwchie, eeuw
eeuwig, êêuweg, bijvoeglijk naamwoord, eeuwig ’t Is êêuweg zonde ’t Is bijzonder jammer ’t Is êêuweg en altijd ‘tzelfde Het is altijd hetzelfde liedje
eeuwigheid, êêuweghaaid, zelfstandig naamwoord, êêuwegheeje, êêuweghaaidtjie, eeuwigheid, lange tijd Ze laete je een êêuweghaaid wachte
eeuwigheidspap, êêuweghaaidspap, zelfstandig naamwoord, êêuweghaaidspappe, êêuweghaaidspappie, 1. zelfgemaakte yoghurt (eigenlijk drank van de kefirplant) In lauwe mellek wat spul van d’n vooregen dag d’r bij doen, werrem wegzette en een dag laeter wassut weer yoghurt, waervan je een bietjie mos overhouwe voor de vollegende ronde 2. (figuurlijk) eindeloos verhaal, gebed zonder end
eeuwigste tijd, êêuwegstentijd, zelfstandig naamwoord, êêuwegstentije, êêuwegstentijdjie, eeuwige tijd, bijzonder lang geleden ’t Is al een êêuwegsten tijd geleeje dattut gebeurd is
eeuwkant, êêuwkant, zelfstandig naamwoord, êêuwkante, êêuwkantjie, laaggelegen stuk grasland Zie êêuwis, êêuwes
eeuwsel, êêuwis, êêuwes, zelfstandig naamwoord, êêuwisse, êêuwesse, êêuwissie, êêuwessie, laaggelegen stuk grasland Het vêê heb opten êêuwis gelôôpe Ook êêuwes [O] laag gelegen weiland langs een kreek, dat bij een hoge waterstand soms onderloopt De jonges hebbe al schaese gereeje opten êêuwes Ook êêuwkant
eg, eegd, zelfstandig naamwoord, eegde, eechie, eg, egge (landbouwwerktuig) Het eegd liep vol deur de puinwortels (kweekgras)
egaal, êêñgaol, bijvoeglijk naamwoord, [O] egaal, gelijkmatig, effen ’n Eêñgaole regenlucht Een egale regenlucht
eggen, eege, werkwoord, eeg, eegde, geëegd, eggen, slechten
ei, aai, zelfstandig naamwoord, aaiers, aaiere, aaichie, ei Geef te man nog een aaichie voor merrege Geef per man nog een eitje voor morgen Hij maakten ‘t van aaiere Hij maakte er een rommeltje van; Hij ken z’n aai nie kwijt Hij kan zijn doel niet verwezenlijken; Je ken een aai in z’n gat gaor kooke Je kunt een ei in zijn gat gaar koken (gezegd van iemand die erg nerveus is, bijv. de jonge vader terwijl zijn vrouw ligt te bevallen, of de leerling die staat te wachten op zijn examenuitslag; [Num] Dat is ’t hêêle aaiere eete Daar komt het op neer De plañtjies ginge dôôd omdatte koperwurreme de wortels opvratte; dat was ’t hêêle aaiere eete De plantjes gingen dood omdat de kniptorlarven de wortels opvraten; daar komt het op neer; Van aaiere maake 1. te bont maken Hij maakten ’t van aaiere Hij maakte het te bont 2. [Str] kapot maken Ik ken ’t nie meer rippereere; ’t is hêêlemael van aaiere gemaokt Ik kan het niet meer repareren; het is helemaal kapot gemaakt
eierklutser, aaierklusser, zelfstandig naamwoord, aaierklussers, aaierklussertie, eierklutser
eierkoek, aaierkoek, zelfstandig naamwoord, aaierkoeke, aaierkoekie, eierkoek
eierkool, aaierkool, zelfstandig naamwoord, aaierkoole, aaierkooltie, eierkool
eierpit, aaierpit, zelfstandig naamwoord, aaierpitte, aaierpitjie, [Hei] eierbewaarplaats in witkalk of waterglas
eierwagen, aaierwaoge, zelfstandig naamwoord, aaierwaoges, aaierwaogeñtjie, eierwagen, kleine vierwielige veelal ongeveerde éénpaards wagen
eigen, aaige, bijvoeglijk naamwoord, 1. eigen, hetzelfde 2. eigen, persoonlijk De bigges hebbe nou allemael d’r aaige tet De biggen hebben nu allemaal hun eigen speen 3. eigen, zelfstandig Hij werkt nou voor z’n aaige Hij werkt nu als zelfstandige 4. eigen, mijzelf Het is van m’n aaige Het is van mezelf 5. eigendom Hij hasse geslooge as beerevlaais en toen ze d’r wat van zeeje, zee die: ’t Is m’n aaige wijf en mè wajje aaige is maggie doen wajje wil’ Hij had haar hard geslagen en toen men er wat van zei, zei hij: ‘Ze is mijn eigen vrouw en met wat van jezelf is mag je doen wat je wilt’ 6. eigen, alleen Hij weunt nog op z’n aaige, harstikke allêên Hij woont nog op zichzelf, helemaal alleen 7. eigen, zelfstandig Nae twêê jaer ingeweund te hebbe zijn ze nou op t’r aaige gegaon Na twee jaar te hebben ingewoond zijn ze nu zelfstandig gaan wonen 8. eigen, gesepareerd De jonges motte nou wel opter aaige legge De kinderen moeten nu wel apart slapen (om te voorkomen dat broertjes en zusjes zich met elkaar aan ‘katjesspel’ zouden overgeven) 9. eigen bestwil Het is voor je aaige bestwil, voor je aaige goeddoen Het is voor je eigen bestwil, voor je eigen voordeel 10. zelfmoord plegen Die heb toen z’n aaige tekort gedaen Hij heeft toen zelfmoord gepleegd 11. eigen, familiair Je mô niet te aaige worre metta schorremorrie Je moet niet te familiair worden met dat gespuis; aaige wetes Je moet het zelf weten; ’t Leg ajje aaige Het ligt aan jezelf; Gao maor bij je aaige vandaen Neem eens een voorbeeld aan jezelf
eigen, ’t aaige, zelfstandig naamwoord, het eigen, hetzelfde ’t Is altijd ’t ouwe en ’t aaige Het is altijd hetzelfde
eigen, m’n aaige, persoonlijk voornaamwoord, mezelf Ik kon m’n aaige wel voor m’n kop slaon
eigen, z’n aaige, persoonlijk voornaamwoord, hemzelf, zijn eigen Dat huis is van zen aaige, dat hettie van z’n aaige vaoder geurreve Dat huis is van hemzelf, dat heeft hij van zijn eigen vader geërfd
eigen, aaiges, uitdrukking, Dat gaot van aaiges Dat gaat vanzelf
eigen roem, aaigeroem, zelfstandig naamwoord, eigen roem, opschepperij, pocherij; aaigeroem stinkt Eigen roem stinkt
eigenaar, aaigenaer, zelfstandig naamwoord, aaigenaers, aaigenaertie, eigenaar Wie iste aaigenaer van die rothond? Wie is de eigenaar van die valse hond?
eigenaardig, aaigenaerdeg, bijvoeglijk naamwoord, eigenaardig D’r hong een aaigenaerdege lucht Er hing een eigenaardige lucht
eigengebakken, aaigegebakke, bijvoeglijk naamwoord, zelfgebakken Aaigegebakke brôôd Zelfgebakken brood
eigengebreid, aaigegebreeje, bijvoeglijk naamwoord, zelfgebreid As schooljonges drooge me aaigegebreeje zwarte kouse Als schooljongens droegen we zelfgebreide zwarte kousen
eigengereid, aaigegeraaid, bijvoeglijk naamwoord, eigenwijs Hij neem niks van een ander an; hij is aaigegeraaid Hij neemt niets van een ander aan; hij is eigenwijs
eigenheimer, aaigehaaimer, zelfstandig naamwoord, aaigehaaimers, aaigehaaimertie, 1. eigenheimer (aardappelras) Een echten errepelliefhebber eet allêên aaigenhaaimers Een echte aardappelliefhebber eet allen eigenheimers (vanwege het kruim, den blom, in de pan) 2. eigenzinnig mens
eigenlijk, aaigelek, aailek, bijwoord, eigenlijk, feitelijk Ook aailek
eigenste, aaigesten, bijvoeglijk naamwoord, hetzelfde, dezelfde Nog d’n aaigesten aevend istie vromgekomme Nog de zelfde avond is hij teruggekomen
eigenverwijt, aaigeverwijt, zelfstandig naamwoord, zelfverwijt, schuldgevoel Azzie ’t doet, dan hebbie je leeve lang aaigeverwijt Als je het doet, dan heb je je leven lang een schuldgevoel
eigenwijs, aaigewijs, bijvoeglijk naamwoord, eigenwijs ’t Is een aaigewijs persoon, d’r is gêên goed gaere mee te spinne Het is een eigenwijs persoon, er is niets mee te beginnen
eikenhouten, aaikehout, zelfstandig naamwoord, aaikehouters, aaikehoutjie, eikenhout Ze hadde een aaikehoute kammenet gekocht bij d’n antikwaar Ze hadden een eikenhouten kabinet gekocht bij de antiquair
eiland, aailand, zelfstandig naamwoord, aailande, aailandtjie, eiland De Tiengemeete is nog een echt aailand Tiengemeten is nog een echt eiland
eilandbewoner, aailandbeweuner, zelfstandig naamwoord, aailandbeweuners, aailandbeweunertie, eilandbewoner
eileider, aailaaier, zelfstandig naamwoord, aailaaiers, aailaaiertie, eileider Die kip leg dubbeldoor aaiers, ze perst d’r aailaaier d’r uit Die kip legt eieren met dubbele dooiers, ze perst haar eileider er uit
einde, van end-tot-end, bijwoord, van het begin tot het einde ’t Dekzaail was van end tot end ingescheurd
einde, end, zelfstandig naamwoord, endes, endjie, [O] 1. einde Het endjie zel de last wel draege Bij de afrekening zal het wel blijken Een end zonder end Dat houdt maor niet op Ze wouwe nie van ’t end Ze wilden niet beginnen Een raor endjie mens Een raar figuur Zie ook tende, tendenan 2. endeldarm van een koe 3. stuk, gedeelte 4. afstand ’t Is maor een klaain eñdjie lôôpe ’t Is maar een kleine afstand lopen ’t Zijn hêêle endes om te lôôpe Het zijn behoorlijke afstanden om te lopen; Een end zonder end Een lang persoon Die jonge is een end zonder end, dat worre kinders teegewoordeg allemel; dat zittem in ’t goeie eete Die jongen is erg lang, dat worden kinderen tegenwoordig allemaal; dat zit hem in het goede eten; Hij kom nogal moeilek van ’t end Hij kan moeilijk een begin maken; Van end tot end Van het begin tot het eind; We beginne maor van ’t end of an We beginnen maar bij het begin; We beginne maor van êên end of an We beginnen maar ergens; endes 1. einden, lengten
eindelang, endelang, bijvoeglijk naamwoord, [O] 1. eindeloos Hij vertelde een endelang verhaol 2. in de lengte, overlangs, languit Hij is endelang in de broeineekels gevalle Hij is languit in de brandnetels gevallen De balleke lagge endelang De balken lagen in de lengte (in tegenstelling tot overdwars) Zie êêndelang Zie êêuweghaaidspap
eindelanguit, êêndelanguit, bijvoeglijk naamwoord, languit ’t Schaep lag êêndelanguit in ’t hok Het schaap lag languit in het hok
eindelings, êêndelang, bijvoeglijk naamwoord, overlangs, in de lengterichting Êêndelang was tie gebrooke Ook endelang Zie ook tendelang
eindest, endeste, bijvoeglijk naamwoord, [O] uiterste, laatste Den endesten bôôm zou ‘k maor omhakke De laatste boom zou ik maar omhakken
eindje, eñtjie, zelfstandig naamwoord, eñtjies, eindje Hij weunt een eñtjie verbij de krom Hij woont een eindje voorbij de bocht; Een raor endjie meñs Een persoon die vreemd gedrag vertoont; Hij hettet leste endjie in z’n hande Hij is aan het einde van zijn krachten
Eland, Eêland, eigennaam, naam met dialectuitspraak
elastiek, eelestiek, zelfstandig naamwoord, eelestieke, eelestiekie, elastiek, kousenband We drooge vroeger zwarte gebraaide kouse, die mèd elestieke mè gepse bove de knie wiere vasgehouwe
elf, elleve, telwoord, 1. elf uur ’t Is op slag van elleve 2. elf; ; Hij’s ontzettend slij, hij schijt nie voor elleve en dan ist nog dun ôk Hij is enorm gierig, hij schijt niet voor elf uur en dan is het nog dun ook; Van elleve op zeevene Nergens, niets Je broek hank van elleve op zevene Je broek zakt af (hangt nergens aan) Van elleve op zeevene lôôpe Niets uitvoeren
elfrank, elfrank, ellefrank, zelfstandig naamwoord, elfranke, ellefranke, elfrankie, ellefrankie, bitterzoet, walschot De jonges plokte elfrank uitte hooistoove en op de geschilde stikke wier d’r gepruimd Ook ellefrank
elfvoeter, ellefvoeter, zelfstandig naamwoord, ellefvoeters, ellefvoetertie, rijshout van 11 voet lengte (1 voet ? 28 cm)
ellebogenstoom, elleboogestôôm, zelfstandig naamwoord, 1. handkracht Alles gao nou meddun mesjien, maor vroeger mosset allemael nog met elleboogestôôm Alles wordt nu met machines gedaan, maar vroeger moest dat nog met handkracht 2. achterbaks Die jonge heb elleboogestôôm Die jongen is achterbaks
ellenwaar, ellewaer, zelfstandig naamwoord, ellewaere, ellewaertie, textiel (stoffen die per el werden verkocht) Ze liepe met d’r ellewaer langs de deur Zie ook de pak
ellenwinkel, ellewinkel, zelfstandig naamwoord, ellewinkels, ellewinkeltie, textielwinkel
els, els, uitdrukking, In d’n els legge Door elzen beschermd worden Den bôôgerd lee rommetom in d’n els De boomgaard werd rondom beschut door elzen
emailleren, gimmeljeerd, bijvoeglijk naamwoord, geëmailleerd Een gimmeljeerden drinkeskruik Zie ook emallie
embouchure, ammezuur, zelfstandig naamwoord, [Fra, embouchure] embouchure, mondgevoeligheid bij het bespelen van een blaasinstrument We mosse saeves ôk nog blaeze, maor ‘k ha’ bekant gêên ammezuur meer We moesten ook ’s avonds nog spelen, maar ik had bijna geen embouchure meer
emmertje, emmertie, zelfstandig naamwoord, emmerties, kleine potkachel Een emmertie is hôôger as een peurtie Een kleine potkachel is hoger dan een houtkacheltje
emt, eemt, zelfstandig naamwoord, eemte, eemtjie, emelt, larve van langpootmug, engerling
en, in, voegwoord, [zeldzaam] en
en passant, ampesant, impessant, bijwoord, [Fra, en passant] en passant, tegelijkertijd Azze me naer d’n Hissert gaon, gaon me ampesant op Persil an Als we naar Zuid-Beijerland gaan, gaan we tegelijkertijd naar Piershil Zie ook pessant, overleechem
en passant, pessant, persant, bijwoord, en passant, tegelijk; persant [Gwd] en passant, tevens Azzie daer toch naer toe gaot, brenk tan persant een pakkie pruimtebak voor mijn mee Ook pesant Zie ook impesant
eng, eng, zelfstandig naamwoord, enge, enchie, [O] baard van de aar van bepaalde graansoorten, bijv. gerst
engelijk, iemelek, bijvoeglijk naamwoord, 1. nauw, eng Een iemeleken deurgang 2. schuchter Een iemelek persoon
Engels leer, engelsleer, zelfstandig naamwoord, bombazijnen werkkleding
Engelse kruiwagen, engelse kroiwage, zelfstandig naamwoord, engelse kroiwages, engels kroiwagentjie, [O] jongensspel, stoot met de knie tegen iemands achterwerk Wacht, ik zel jou es een paor engelse kroiwages geeve Wacht, ik zal jou eens een paar knietjes geven
engelsen, engelse, werkwoord, engels, engelste, geëngelst, [O] aan de Engelsen verkopen Mooi binne de krieke niet, ik glôôf dattut ’t beste is om ze maor te engelse De krieken zijn niet mooi; ik denk dat we ze maar het best aan de Engelsen kunnen verkopen
engtarwe, engterruw, engterro, zelfstandig naamwoord, soort tarwe Ook engterro [O] baardtarwe Zie ook baerdterruw
enig, êênege, onbepaald voornaamwoord, enige Ook êênegste
enigst, êênegste, onbepaald voornaamwoord, enige Bin jij d’n êênegste thuis? Ben jij enig kind thuis? Zie êênege
enkel, enkeld, bijwoord, alleen, uitsluitend Hij had enkeld z’n broek an Hij had alleen zijn broek aan
enkel, enkelde, onbepaald voornaamwoord, enige, een paar, een kleine hoeveelheid, weinig, (soms) zeer veel: De slao was enkelde luis De sla was alleen maar luizen Het kostte een enkelde cent Het kostte een paar centen Hier en daer stong nog een enkelde roos te bloeie Het gebeurt een enkelde keer Enkelden blom Alleen maar kruim (gezegd van gekookte aardappelen in de pan)
enteren, entere, werkwoord, enter, enterde, geënterd, lopen
er, der, bijwoord, er Ik wil der naer toe, maor zij wil der nie komme Ik wil er naar toe, maar zij wil er niet komen
erft, erref, arref, zelfstandig naamwoord, erreve, errefie, 1. teelaarde D’r zit nog erref op de grond 2. beschermlaag bij pasgeborenen 3. bovenste verflaag bij vloerzeil ’t Zaail wier lillek; ’t erref waster ofgelôôpe Het vloerzeil werd lelijk; het patroon was eraf gelopen; arref [sGr] teelaarde D’r zit nog arref opte grond Er zit nog teelaarde op de grond 2. beschermlaag bij pasgeborenen 3. bovenste verflaag bij vloerzeil ’t Zaail wier lillek; ’t erref waster ofgelôôpe Het vloerzeil werd lelijk; het patroon was eraf gelopen
erg, arreg, bijvoeglijk naamwoord, [sGr] wild, dapper ’t Is een mooi paerd, maor wel wat arreg Het is een mooi paard, maar wel wat wild
erg hebben, erreg hebbe, werkwoord, heb erreg, had erreg, erreg gehad, oppassen Heb erreg! Pas op!
ergens, erreges, bijwoord, ergens Ik mô’ nog erreges weeze, ’k bin zôô trug Ik moet nog ergens op bezoek, ik ben in een ogenblik terug
ergens, ieverááñs, bijwoord, ergens Ze weune ieverááñs achter Rotterdam Ze wonen ergens ten noorden van Rotterdam Ook ievers, iewers, ieverstaer, ieverstaer
ergens, ievers, iewers, bijwoord, ergens Waer ievers weun tie? Waar woont hij ergens? Ik heb ’t ievers vlee week gehoord Ik heb het vorige week ergens gehoord Ook iewers Zie ook ieverááñs, ieverstaer; iewers [O] ergens Waer iewers weun tie? Waar woont hij ergens?
ergens daar, ieverstaer, iewerstaer, bijwoord, ergens daar, hier of daar Ieverstaer in de buurt van de Moekhoek mottet gebeurd zijn Ook iewers, iewerstaer Zie ieverááñs, ievers
erna, ternae, bijwoord, erna, later Een paor daege ternae Enkele dagen later; Das ternae Dat hangt ervan af
ervaring, ervaering, zelfstandig naamwoord, ervaeringe, ervaerinkie, ervaring
erven, urreve, orreve, erreve, werkwoord, urref, urrefde, geurreve / orref, orrefde, georreve / erref, orref, georreve, erven Hij het toen van z’n vrouws kant geurreve en nooit meer gewerrekt Hij heeft toen van familie van zijn vrouw een erfenis gekregen en daarna heeft hij nooit meer gewerkt Ook erreve
erwt, ert, zelfstandig naamwoord, erte, ertie, erwt; Je ken ’t met een zak erte nied añzaoie Gezegd over familieleden die wel erg ver in de stamboom verwijderd zijn
erwtenpikken, ertepikke, werkwoord, pik erte, pikte erte, erte gepikt, 1. erwten oogsten met de zicht 2. huisindustrie: met de hand uitzoeken, lezen van de erwten
erwtenpikker, ertepikker, zelfstandig naamwoord, ertepikkers, ertepikkertie, iemand die erwten oogst met de zicht
Essenboom, Essenbôôm, eigennaam, Essenboom, Hoeksche Waardse naam met dialectuitspraak
eten, eete, werkwoord, eet, at, geëete/gegeete, eten We atte veul errepels mè kerremellek as toetjie; ’t Is taer eete en sleepe Het zijn daar hebzuchtige mensen; As ‘t eete op is, is ’t eete gedaen Klaar is klaar, op is op
etensbord, eetesbord, zelfstandig naamwoord, eetesborde, eetesborrechie, diep bord Hier eete me alles uit êên eetesbord: eerst de soep, dan de prak en pap toe Hier eten we alles uit één etensbord: eerst de soep, dan het fijngemaakte gemengde eten en pap toe
etenstijd, eetestijd, zelfstandig naamwoord, eetestije, eetestijdtjie, etenstijd Hij kom altijd onder eetestijd
even, effe, bijwoord, even, korte tijd ’k Mot effe weg, maor ‘k bin zôô trug; effe doen watte kippe niet kenne Even gaan plassen; effe is kwaod passe Bij haast komt er niets van terecht
even erna, effeternae, bijwoord, even daarna D’r hing een donderbui, je zag ’t lichte (viere) en effeternae hoorde je d’n donderklap
eventjes, eefies, effies, eeventjies, bijwoord, even, ogenblikje, korte tijd; effies [O] even Ik mô nog effies weg Ik moet nog even weg; effiester even, kortere tijd
evenveel, eeveveul, onbepaald voornaamwoord, [veroud] evenveel ’t Is mijn eeveveul Het is mij onverschillig, om het even
evenwel, eevel, voegwoord, toch wel, ook, niettemin Slaot ‘m maor niet, hij zel ‘t evel wel doen Je hoeft hem daarvoor niet te slaan; hij zal het tóch wel doen
evenwel gaans, eevelgaoñs, uitdrukking, eevelgaoñs gaon Toch ergens naar toe gaan, hoewel dat eerst niet de bedoeling was
evenzomin, eevezôômin, bijwoord, evenmin
ezel, eezel, zelfstandig naamwoord, eezels, eezeltie, zaagbok (vierpotige houten schraag om kachelhout te zagen)
ezelsbegrafenis, eezelsbegraefenis, uitdrukking, ’t Was maor een eezelsbegraefenis Een begrafenis zonder dominee
fabriek, fabrijk, fabriek, zelfstandig naamwoord, fabrijke, fabrieke, fabrijkie, fabriekie, polderopzichter Ook fabriek
fabriek, ’t febriek, zelfstandig naamwoord, [Phk] suikerfabriek Puttershoek Hij werrek al jaere op ‘t febriek
fabrieken, febrieke, werkwoord, febriek, febriekte, gefebriekt, maken, repareren Ik zel ’t wel effe ammekaor febrieke
facie, faosie, zelfstandig naamwoord, faosies, [O, Fra face] gezicht, gelaat De faosie van z’n vader laitter wel in Zie ook fiezelemie
failliet, fliet, bijvoeglijk naamwoord, failliet Het zaekie was binnen ‘t jaer fliet verklaord Zie ook flissement
faillissement, flisement, flissement, zelfstandig naamwoord, flisemente, flissemente, flisementjie, flissementjie, faillissement Ook flissement Zie ook fliet
fairbank, faarbank, fairbank, zelfstandig naamwoord, faarbanke, fairbanke, faarbankie, fairbankie, weegbrug (faar is waarschijnlijk afgeleid van het engelse fair (eerlijk) wat aangeeft dat bij een openbare weegbrug het gewicht niet vervalst zal worden) Ook fairbank
falie, falie, zelfstandig naamwoord, falies, falietjie, [O] lichaam, lijf Hij heb een pak op z’n falie gehad Hij heeft een pak slaag gehad
familiair, fammeljaor, bijvoeglijk naamwoord, familiair, eigen Je mô niet te fammeljaor worre
familie, femilie, uitdrukking, Hij is femilie van d’n Dorsen dom Verre familie; Hij is femilie van de stêêne heul Verre familie
familiekaas, femiliekaes, zelfstandig naamwoord, femiliekaeze, femiliekaesie, geraspte kaas als voordelig broodbeleg Zie ook kemijnekaes
fanaal, fenaol, zelfstandig naamwoord, fenaole, fenaoltie, gezelschap, kring, bijeenkomst Kom ôk maor bij ’t fenaol zitte
fanfare, fefaore, zelfstandig naamwoord, fefaores, fefaorechie, fanfarecorps De fefaore marste over durrep Het fanfarecorps maakte een mars over het dorp
fannie, fannie, zelfstandig naamwoord, fannies, feeks, heks, xantippe ’t Is een echte kwaoie fannie
fant, fant, zelfstandig naamwoord, fante, fañtjie, woonwagenbewoner, zigeuner
fantenkast, fantekast, zelfstandig naamwoord, fantekaste, fantekassie, woonwagen D’r stonge twêê fantekaste an d’n Ouwendijk
fantenplek, fanteplak, zelfstandig naamwoord, fanteplakke, fanteplakkie, standplaats voor woonwagens
fantenzooi, fantezoo, fantezooi, zelfstandig naamwoord, fantezooie, fantezoochie, oplichtersbende Ook fantezooi
fascist, faksist, zelfstandig naamwoord, faksiste, faksissie, fascist Voor d’n oorlog zatte d’r faksiste in de Twêêde Kaomer
fatsoen, fesoen, zelfstandig naamwoord, fatsoen, wellevendheid Ze hebbe tegewoordeg glad gêên fesoen meer
fatsoen, fesol, zelfstandig naamwoord, fatsoen, model, vorm Deur dien donderbui was hêêl m’n hoed uisse fesol Door die onweersbui was mijn hoed volkomen uit model
fatsoenlijk, fesoendelek, bijvoeglijk naamwoord, fatsoenlijk
fatsoenshalve, fesoeñshalleve, bijwoord, fatsoenshalve, uit fatsoensoverwegingen Ik bin d’r fesoeñshalleve effe geweest; ik zel maor zegge ‘om staoñswil’ Ik ben er fatsoenshalve even geweest, ik zal maar zeggen om mezelf een houding te geven
fauteuil, fentuil, fetuil, zelfstandig naamwoord, fentuils, fetuils, fentuiltie, fetuiltie, fauteuil, leunstoel Ook fetuil
fazant, fezant, zelfstandig naamwoord, fezante, fezañtjie, fazant
feest, fêêst, zelfstandig naamwoord, fêêste, fêêstsie, feest Assut dialectwoordeboek klaor is, isset grôôt fêêst
feitelijk, faaitelek, bijwoord, feitelijk, eigenlijk ’t Mag faaiteluk niet, maor ze hebbe d’r schijt an Het mag eigenlijk niet, maar het kan hen helemaal niets schelen
feliciteren, fielesteere, werkwoord, filesteer, filesteerde, gefilesteerd, feliciteren We hebbe weeze filesteere We zijn op bezoek gegaan om te feliciteren
ferm, furm, bijvoeglijk naamwoord, ferm, fier Furme jonges, stoere aope Ferme jongens, stoere apen (variant op het volkslied ’Ferme jongens, stoere knapen’)
feuilleton, fulieton, zelfstandig naamwoord, fulietons, fulietonnetjie, feuilleton, vervolgverhaal Fulietons zijn romanne en kristeleke fulietons zijn dus kristeleke leuges
feziken, feezeke, werkwoord, feezek, feezekte, gefeezekt, 1. fluisteren, smoezen, fezelen 2. [Whw] friemelen
fiducie, fedusie, zelfstandig naamwoord, fiducie, vertrouwen We hadde d’r nie veul fedusie in dattie beter zou worre
fiebelefors, fibeldefors, bijwoord, [Fra vive la force] ineens, plotseling Zie ook hôôd-over-bol, hoteldebotel
fiedelen, fietele, werkwoord, fietel, fietelde, gefieteld, onwillekeurig bewegen (van St. Vitusdans) Sta niessôô te fietele
fieselemie, fiezelemie, zelfstandig naamwoord, fiezelemies, fiezelemietjie, [Fra. fysionomie] gezicht Ik keek ’m recht in z’n fiezelemie Zie fasie
fietsplaatje, fietsplaetjie, zelfstandig naamwoord, fietsplaetjies, rijwielbelastingsbewijs In d’n oorlog zijn de fietsplaetjies ofgeschaft
figuur, feguur, zelfstandig naamwoord, feguure, feguurtie, persoon Da’s me ôk een raor feguur
fijn, fijnder, bijvoeglijk naamwoord, [Sas] dunner Om mandes te make hejje veul fijnder hout nôôdeg as voor hoepels
fijne, fijne, uitdrukking, ’De fijne binne de mijne' zee d’n duuvel die boove de kerrekdeur zat te loere ‘De strengen zijn voor mij’ zei de duivel die boven de kerkdeur zat te loeren
fik, fik, zelfstandig naamwoord, fikke, fikkie, brand
fikfakkerij, fikfakkerij, zelfstandig naamwoord, fikfakkerije, fikfakkerijchie, kleinigheid Ik bin al d’n hêêlen dag bezeg met allerlei fikfakkerijchies
fikken, fik, zelfstandig naamwoord, fikke, fikkie, vinger Blijf t’r met je fikken of!
fil d'écossekous, filtekotsekous, zelfstandig naamwoord, filtekotsekouse, filtekotsekoussie, [Fra, fil d’écosse] glimmende katoenen kousen van getwijnd garen
Filistijnen, Filestijne, uitdrukking, Da’ gao naer de Filestijne Dat gaat kapot (ook van een bedrijf dat failliet gaat); Ombesneeje Filestijne Verwensing aan het adres van kinderen, die onbeschoft waren, dan wel niet gedoopt waren
financie, fenááñsie, finááñsie, zelfstandig naamwoord, [Gwd] uitkomst Hij zocht fenááñsie Hij zocht naar uitkomst Ook finááñsie [O] uitkomst, oplossing Ik ken de jonges nie meer houwe; ze motte nou zellef maor finááñsie zoeke Ik kan de kinderen niet meer onderhouden; ze moeten nu maar zelf oplossingen zoeken
fint, fint, zelfstandig naamwoord, finte, fintjie, [O] streek Die maaid het altijd van die finte Die meid heeft altijd zulke streken (kuren)
fladder, flaoier, zelfstandig naamwoord, flaoiers, flaoiertie, franje De flaoiers van ’t klêêd waere versleete Ook flois
flaneren, fleneere, werkwoord, fleneer, fleneerde, gefleneerd, flaneren, slenteren
flap, flep, zelfstandig naamwoord, fleppe, fleppie, klep De flep van m’n pet is gebrooke
flapperen, flappere, werkwoord, flapper, flapperde, geflapperd, [O] flakkeren van een vlam, flikkeren Kijk die lamp is flappere
flard, flaere, zelfstandig naamwoord, flarden In de dertiger jaere waere de meñse zôô errem dat de flaere an d’r klere hinge
flemen, flêême, werkwoord, flêêm, flêêmde, geflêêmd, vleien, flikflooien, aanhalig doen Zie flikflooie
flemer, flêêmert, zelfstandig naamwoord, flêêmers, flêêmertie, vleier, strooplikker Ook flikflooier
flens, fleñs, zelfstandig naamwoord, fleñze, fleñsie, [O] oorveeg Stil, ovvie krijg een fleñs ommie oore
flenzen, flêêñze, fleñse, werkwoord, flêêñs, flêêñsde, geflêêñsd / flens, flenste, geflenst, neersmijten Die pet die zat zôô strak op m’n harses, ik zeg: ‘Flêêns’ en daer laitie in de geut Die pet zat zo strak op mijn hoofd, ik zeg: ‘Gooi neer‘ en daar ligt hij in de goot; fleñse [O] werpen, gooien Ik zel een emmer waoter over je kop fleñse
fles, flessie goed, zelfstandig naamwoord, flessies goed, medicijnflesje met geneesmiddel Ik mô m’n flessie goed nog haole bij d’n dokter Zie ook mêêstersflessie
flets, fleñs, bijvoeglijk naamwoord, bleek, ziekelijk Ze lôôp wel buite maor ze zietter nog fleñs uit
fleut, fleut, bijvoeglijk naamwoord, [O] 1. moe, lusteloos, slap Je lôôp je aaige fleut 2. krachteloos De koffie is fleut gekookt
flierefluiter, flierefluiter, zelfstandig naamwoord, flierefluiters, flierefluitertie, luchthartig persoon, losbol
flikflooien, flikflooie, werkwoord, flikflooi, flikflooide, geflikflooid, vleien, strooplikken Ook flêême
flikflooier, flikflooier, zelfstandig naamwoord, flikflooiers, flikflooiertie, vleier, strooplikker Zie flêêmer
flikker, flikker, zelfstandig naamwoord, flikkers, flikkertie, [O] falie, lichaam (bastaardvloek) We hebben ‘m een pak op z’n flikker gegeven
flinter, fliestertie, zelfstandig naamwoord, fliesterties, [O] flintertje, schijfje, splintertje, dun laagje, dun sneetje Ik eet saeves maor twêê klaaine fliesterties brôôd Zie ook hintertie
flipduimen, flipdoime, werkwoord, flipdoim, flipdoimde, geflipdoimd, [O] bij het knikkerspel de knikker met de duimnagel wegschieten, in plaats van met een vingerkneukel (deze manier werd door kinderen geminacht)
flipduimer, flipdoimer, zelfstandig naamwoord, flipdoimers, flipdoimertie, [O] iemand die flipdoimt Zie flipdoime
flippen, flippe, werkwoord, flip, flipte, geflipt, [O] jongensspel waarbij een knikker of kiezeltje met de nagel van de wijsvinger wordt weggeschoten
flodder, floeder, zelfstandig naamwoord, [Num] dunne modder Die dunne floeder is moeilek uitte slôôt te hale
flodderen, floedere, werkwoord, floeder, floederde, gefloederd, 1. flodderen 2. baggeren
floeperd, floepert, zelfstandig naamwoord, floeperts, floepertie, [Phl] stiekemerd, gluiper
florio, florio, zelfstandig naamwoord, bloeitijd (van het leven) Toen ze nog in d’r florio was, wasse een knap frommes Toen ze nog in de bloeitijd van haar leven was, was ze een knappe vrouw
flors, flors, zelfstandig naamwoord, florse, florsie, scheut, golf (vloeistof) Motjie een grôôte flors of een klaain florsie mellek in de koffie?
fluis, flois, zelfstandig naamwoord, floise, floisie, [O] franje aan een karpet of gordijn Zie flaoier
fluit, fluit, uitdrukking, ’t Past as een fluit in een weduwvrouw Gezegde van ambachtslui als antwoord op de vraag of iets past
fluiten, floite, uitdrukking, [Obl] Maaides die floite en haone die kraoie mojje de nek omdraoie Iedereen moet die dingen doen die in zijn aard liggen
fluiter, fluiter, floiter, zelfstandig naamwoord, fluiters, floiters, fluitertie, floitertie, holle of voze aardappel; floiter [O] door muizen of slakken aangevreten aardappel D’n dellef gao maor slecht; d’r binne veul kwaoje in en nogal wat floiters De aardappeloogst gaat slecht; er zitten veel rotte en aangevreten exemplaren tussen Ook fluiter
fluitmuts, flutemus, zelfstandig naamwoord, flutemusse, flutemussie, alpinopet, baret Ook flutepet
fluitpet, flutepet, futepet, zelfstandig naamwoord, flutepette, futepette, flutepetjie, futepetjie, alpinopet, baret Zie flutemus
flusjes, flus, bijwoord, spoedig, spoorslags Zie ook asterflus; Mette flus fluks, snel
fluweel, flewêêl, ferwêêl, zelfstandig naamwoord, fluweel Ook ferwêêl
fluwelen, ferwêêl, bijvoeglijk naamwoord, fluwelen Ze droog een ferwêêle jak en een baoie rok Zij droeg een kort fluwelen jasje en een grof wollen rok
foefje, foefie, zelfstandig naamwoord, foefies, [O] voorwendsel, smoesje Maok maor gêên foefies Hou maar op met je smoesjes
fok, fok, zelfstandig naamwoord, fokke, fokkie, bril Hè jij ôk al een fok op? Draag jij ook al een bril?
folen, fôôle, werkwoord, fôôl, fôôlde, gefôôld, strelen, knuffelen, liefkozen; Een kind fôôlie grôôt, maor een kat fôôlie dôôd In tegenstelling tot een kind moet je katten niet te veel vertroetelen
folio, folio, bijwoord, volop; in folio in vol ornaat Hij’s in folio Hij is op zijn best (geestelijk en lichamelijk)
fonds, foñkst, fôôñst, zelfstandig naamwoord, foñkste, fôôñste, foñkstie, fôôñstsie, fonds, verzekering Ook fôôñst; De man kwam voor ’t doktersfôôñst en de brandasserááñsie
fondsvent, fôôñsvent, zelfstandig naamwoord, fôôñsvente, fôôñsventjie, verzekeringsagent
fop, fip, zelfstandig naamwoord, fippe, fippie, [O] fopspeen
forceren, fokseere, werkwoord, fokseer, fokseerde, gefokseerd, [O, Fra forcer] forceren, beschadigen, met geweld dwingen Je motte zaek nie fokseere Hij ha’ z’n pols gefokseerd met peesteeke Hij had bij het bietenrooien (met de hand) zijn pols geforceerd
fornuis, furnuis, zelfstandig naamwoord, furnuize, furnuisie, fornuiskachel
fourageren, voederezeere, werkwoord, voederezeer, voederezeerde, gevoederezeerd, [Mhk, Fra fourager] voor eten zorgen
fox, fokkie, zelfstandig naamwoord, fokkies, foxterrier, kleine hond Hij had altijd een fokkie bij ‘m om rotte te vange Hij had altijd een klein hondje bij zich om ratten te vangen
frak, frok, zelfstandig naamwoord, frokke, frokkie, borstrok, hemdrok; frokkie overhemd Zie ook schubbejak
Francijn, Fesijn, eigennaam, [veroud] Francisca
Frans model, frááñsmedel, zelfstandig naamwoord, frááñsmedelle, frááñsmedellechie, [Fra directoire, ontleend aan het franse bewind Directoire van 1795-1799] directoire, damespantalon van omstreeks 1920 Eerst waster glad niks, toen kwamme de schuine gerdijne (twêê losse pijpe),daernae de ope-kles (vóór dicht en allêên ’t krat oop),toen kwammet frááñsme<u>delu> (dirrektwaor) en laeter de mederne slip; nou binnen ‘t tañgaos en strings (jeweetwel, die reetfeetels) Zie ook dirrektwaor
fransje, frááñsie, zelfstandig naamwoord, frááñsies, [veroud] rond wit vloerbroodje van 400 gram
frats, fratsies, zelfstandig naamwoord, streken, grillen, smoesjes Hij heb z’n hêêle leve lang al van die fratsies gehad
Frederik, de Freek, eigennaam, [Sas] Frederik Kroondomeinen (waar velen een volkstuin hadden)
friemel, friemel, uitdrukking, Sjiek de friemel Erg voornaam
Fries, fries, zelfstandig naamwoord, frieze, friesies, halflange mannenjas (werd over het vest gedragen)
frontatie, frontasie, zelfstandig naamwoord, frontasies, [Fra affront] schande, belediging
frunniken, frunnike, werkwoord, frunnik, frunnikte, gefrunnikt, punniken, priegelen Bij een borduurwerrekie met klaaine steekies mojje veul frunnike
frutje, frutsie, zelfstandig naamwoord, frutsies, beetje D’r hoef maor een frutsie zout in Zie ook bietjie, dotjie
fruts, fruts, zelfstandig naamwoord, frutse, frutsie, [O] gering bedrag, kleinigheid Het is voor een fruts verkocht
fuik, fuik, zelfstandig naamwoord, fuike, fuikie, damesondergoed van flink formaat Maaid, waddun fuike draeg jij!; Paeling in de fuik hebbe In verwachting zijn
fuus, fuuchie, zelfstandig naamwoord, fuuchies, kleinigheid; Da’s gêên fuuchie Dat is geen kleinigheidje
gaaf, gaef, bijvoeglijk naamwoord, gaaf, gezond, in goede staat ’t Is gaef hout, d’r is nog gêên kweeltie an Het is gezond hout, er is nog geen slijtplekje aan Een gaeve jonge Een gezonde jongen met een gave huid
gaan, gao, uitdrukking
gaan, gaon, werkwoord, gao, gong, gegaon, gaan; gao nou maor bij je aaige vandaen Neem jezelf maar als voorbeeld
gaande, gaoñs, bijwoord, gaande; aan de hand D’r is zeker wa’ gaoñs want d’r komme zôôveul meñse verbij
gaande, gaonde, bijwoord, gaandeweg, allengs ’t Gat in d’n dijk wier gaonde grôôter Het gat in de dijk werd allengs groter
gaande, gaonde maoke, werkwoord, maok gaonde, maokte gaonde, gaonde gemaokt, op gang brengen Je mottem nie gaonde maoke, want tan gaotie ôk beginne Je moet hem niet op gang brengen, want dan gaat hij ook beginnen
gaard, gaerd, zelfstandig naamwoord, gaard, onbekende bestemming Hij iste gaerd op Hij is met onbekende bestemming vertrokken Ook de giep op
gaarzen, gaerze, werkwoord, gaers, gaersde, gegaersd, haastig lopen of rijden Wassou d’r an de hand weeze, ik zag de buuman verbij gaerze Wat zou er aan de hand zijn, ik zag de buurman met een noodgang voorbij lopen
gading, gaoing, zelfstandig naamwoord, gading Alles is van z’n gaoing: wattie ziet wildie hebbe, want hij ken alles gebruike
gaffel, gavel, zelfstandig naamwoord, gavels, gaveltie, gaffel (houten vork met twee of drie tanden)
gal, gal, zelfstandig naamwoord, galle, gallechie, [O] klein wittebroodje, langwerpiger dan een kadetje
galanterie, glanterie, zelfstandig naamwoord, glanterieje, glanterietjie, galanteriewinkel, winkel voor huishoudelijke artikelen
galbult, galbult, zelfstandig naamwoord, galbulte, galbultie, [O] klein bultje op de huid, dat gelijk met de warmte opkomt en verdwijnt en hevige jeuk veroorzaakt Mette werremte hek dalek last van galbulte
galerij, galderij, zelfstandig naamwoord, galderije, galderijchie, galerij, gaanderij
galg, gallege, zelfstandig naamwoord, gallechies, galgen, bretels
gang, gang, zelfstandig naamwoord, gange, gangetjie/gañchie, [O] in één keer Een gang waoter is zôôveul waoter azzie in êêne keer lôôpe ken haole
gans, gááñs, zelfstandig naamwoord, gááñze, gááñsie, gans; Daer worte gááñs mee gereeje Daarmee wordt een loopje genomen
ganzenvoet, gááñzevoet, zelfstandig naamwoord, gááñzevoete, gááñzevoetjie, schoffelmes
gappen, gabbe, gappe, werkwoord, gap, gapte, gegapt, [O] gappen, stelen, wegkapen; gappe [O] stilletjes wegnemen
gareel, gerêêl, zelfstandig naamwoord, gerêêls, gerêêltie, gareel Hij lôôp al aerdeg in ‘t gerêêl
garen, gaere, zelfstandig naamwoord, garen Een klossie gaere Een klosje garen Hij is zôô knap; hij hettet zwarte gaere uichevonge toen ’t witte d’r al was Hij is zó knap; hij heeft het zwarte garen uitgevonden toen het witte er al was; ’t Zietter mooi uit, maor der kom gêên gaere van de klos Veel mooi werk, maar weinig resultaat; Kouse stoppe en gaere toegeeve Gratis werken en er geld op toeleggen
garen, gaore, werkwoord, gaor, gaorde, gegaord, verzamelen, sparen Aaiers gaore Eieren rapen Ze ister voor an ’t gaore Ze is bezig daarvoor te sparen
garen, goore, werkwoord, goor, goorde, gegoord, stoven, garen De stokvis sting lekker te goore
garnaal, gaerenet, gaernet, zelfstandig naamwoord, gaerenette, gaernette, gaerenetjie, gaernettjie, [O] garnaal Ook gaernet; Een gaernet heddôk ’n hôôd Een garnaal heeft ook een hoofd (gezegd van een eigenzinnig kind)
garstig, garsteg, bijvoeglijk naamwoord, garstig, ranzig Spek bederref nied in de diepvries, maor ’t wor wel garsteg, ôk ‘t Amerikaonse spek was dikkels garsteg Spek bederft niet in de diepvries, maar het wordt wel ranzig, ook het Amerikaanse spek was vaak ranzig
gaswak, gaswak, zelfstandig naamwoord, gaswakke, gaswakkie, wak dat niet dichtvriest als gevolg van opwellend moerasgas (methaan)
gat, gat, zelfstandig naamwoord, gaeters, gaetjie, gat Twêê gaeters in z’n kop en grôôte gaeters in z’n kouse Twee gaten in zijn kop en grote gaten in zijn kousen Datte maaisies gaetjies in d’r oore hadde was normaol; dat was teege onstooke ôôge, maor d’r waere ôk manne mè gaetjies in d’r oore; ’t gat verluchte Een luchtje scheppen; Hij hennie veul meer voor ‘t gat te binge Hij is er slecht aan toe; Voet op gat rijje Een boerenwagen besturen met de linker voet op de bil van het linker paard en met de rechtervoet in de kromme dissel van de wagen; Wie z’n gat brandt moddop te blaere zitte Iemand moet de gevolgen van zijn daden dragen; Die hetter z’n gatjie mooi ingedraoid Die heeft zich er handig tussen gemengd; Hempie raok m’n gatjie nie Gezegd van 1. een meisje of vrouw met een pedante manier van lopen 2. een vrouw die snel op haar tenen getrapt is
gateinde, gatend, zelfstandig naamwoord, gatendes, gatentjie, 1. worteleind van vlas, onderkant van stro, e.d. 2. worteleind van een boom
gatglijder, gatjieglijer, zelfstandig naamwoord, gatjieglijers, gatjieglijertie, uitslover, stroopsmeerder, hielenlikker Bij ôôñs wier een gatjieglijer mêêstal een kontlikker genoemd Bij ons werd een hielenlikker meestal een kontlikker genoemd
gauw wat, gauwwat!, tussenwerpsel, opschieten!
gave, gaeve, zelfstandig naamwoord, gaeves, 1. gift D’r was sondag een gaeve van twêê riksdaolders in ’t kerrekezakkie Er was zondag een gift van twee rijksdaalders in het kerkzakje 2. talent, gave Hij hette gaeve om mooi te kenne teekene Hij heeft het talent om mooi te kunnen tekenen
gebakken, gebakke, uitdrukking, Istie effe gebakke! Is die even voor elkaar! (uitroep van verwondering)
gebeente, gebêênte, zelfstandig naamwoord, gebêêntes, gebeente, botten Hij is nogal zwaer van gebêênte Hij heeft nogal zware botten Wee je gebêênte! Pas op dat het niet nog eens gebeurt!
gebint, gebint, zelfstandig naamwoord, gebinte, gebintjie, deel van een landbouwschuur tussen de staanders, dakstoel Vandaeg mottet twêêde gebint leeg Vandaag moet het tweede schuurdeel leeg
gebloemd, geblomd, bijvoeglijk naamwoord, gebloemd De jurrek was lillek geblomd; ’t leek wel een soepzoochie De jurk had een lelijk bloemmotief; het leek wel een soepzootje
gebod, gebôôje, zelfstandig naamwoord, geboden Nou zegge me ‘ze binne in ondertrouw’, vroeger zeeje me ‘ze staon onder de gebôôje’ Tegenwoordig zeggen we ‘ze zijn in ondertrouw’, vroeger zeiden we ‘ze staan onder de geboden’
geboomte, gebôômte, zelfstandig naamwoord, gebôômtes, geboomte Je kon niks zien vant duchte gebôômte
gebrok, gebrok, zelfstandig naamwoord, gebroke, gebrokkie, nagerecht van brood in melk of karnemelk Summers wier d’r veul aerepels mè kaeremellek achteran gegeete en ôk dikkels gebrok mè stroop ’s Zomers werd als toetje vaak karnemelk met aardappels gegeten en ook dikwijls gebrokkeld brood met stroop, dat overgoten werd met karnemelk
gebrood, gebrôôd, bijwoord, tegenvaller, tegenslag; Je bin d’r gebrôôd mee Je zit in je maag met zo’n tegenvaller
gedaan, gedaen, bijwoord, 1. gedaan, voor elkaar Hij heppet gedaen gekreege Hij heeft het voor elkaar gekregen; Ast op is, ist eete gedaen Als alles op is, dan is men klaar met eten; maar ook gezegd van dingen die op zijn 2. ontslag Ze hebbe allemael gedaen gekreege Ze hebben allen ontslag gekregen
gedaante, gedaente, zelfstandig naamwoord, gedaentes, [Obl] gedaante, gestalte Vroeger spookte d’r snachs witte gedaentes boove de griend
gedeeltelijk, gedêêltelek, bijwoord, gedeeltelijk Het is maor gedêêltelek van z’n aaige Het is maar voor een deel van hem
gedons, gedôôñs, zelfstandig naamwoord, [O] lawaai, gestommel, geraas
gedoopt, gedôôpt, bijvoeglijk naamwoord, doublé (in een ander metaal gedoopt) ’t Erreme meñs droog gedôôpte krulle en een gaosie De arme vrouw droeg vergulde krullen en een krullenmuts van gaas (in plaats van tule of kant)
gedurig, gedureg, bijwoord, gedurig, steeds
gedurig, reddureg, regooreg, bijwoord, [veroud] steeds, gedurig, voortdurend Hij is reddureg in de war Ook redduur, regooreg
geduur, redduur, bijwoord, [O] steeds, voortdurend Zie reddureg Ook regooreg
geel, geel, bijvoeglijk naamwoord, [O] geel Ze hette geele zucht gehad Ze heeft geelzucht gehad
geelhaar, geelhaer, zelfstandig naamwoord, geelhaere, geelhaertie, [O] 1. pezen in vlees Slecht vlaais mè veul geelhaer Slecht vlees met veel pezen 2. geelhaar, chagrijnig persoon; Dat is een echten geelhaer Gezegd van een chagrijnig, eigenwijs persoon; Die is van geelhaer Die is keihard (ook: die heeft een enorm incasseringsvermogen)
geelzucht, gele zucht, zelfstandig naamwoord, geelzucht, hepatitis De gele zucht wier vroeger ôk wel de leverziekte genoemd
geen, gêêñs, uitdrukking, gêêñs van baaie Geen van beiden Ze dorse gêêns van baaie over de slôôt te springe Ze durfden geen van beiden over de sloot te springen
geen een, gêênêên, onbepaald voornaamwoord, geen enkele, niets Gêênêên is niks Geen enkele is niets Hij zee d’r gêênêên Hij zei niets
geen eens, genêês, gêênêêñs, bijwoord, niet eens Hij zee genêês gendag toen die vurbijliep Ook gêênêêns; niet eens Wattie daer zegt is gêênêêns waer Wat hij daar zegt is niet eens waar
Geertruida, Trui, eigennaam, Geertruida
geest, gêêst, zelfstandig naamwoord, gêêste, gêêssie, geest; Ik ken ’t m’n aaige nie meer voor de gêêst haole Ik kan het me niet meer herinneren; Ik zag m’n gêêssie kruipe Het zag er niet best voor me uit
geestelijk, gêêstelek, bijwoord, geestelijk Gêêstelek is tie d’r weer bovenop, maor z’n bêêne wille nog nied erg
geeuwen, gêêuwe, werkwoord, gêêuw, gêêuwde, gegêêuwd, geeuwen; Ze zatte te gêêuwe as een errem dier Ze zaten verschrikkelijk te geeuwen
geeuwhonger, gêêuwhonger, zelfstandig naamwoord, gêêuwhongers, gêêuwhongertie, grote honger Ook gêêuwjaop
geeuwjaap, gêêuwjaop, zelfstandig naamwoord, honger Zie gêêuwhonger
gehaast, gehaest, bijvoeglijk naamwoord, gehaast Ze was sôô gehaest dasse strokel over d’r aaige woorde Ze was zo gehaast dat ze struikelde over haar eigen woorden
gehakt, gehak, zelfstandig naamwoord, gehakt Net as butter mô gehak gebouwd worre om d’r ballechies van te kenne draoie Evenals verse boter moet gehakt eerst worden gekneed om er balletjes van te kunnen draaien Zie ook butter
geheel, gêêl, bijwoord, helemaal, geheel Int gêêl hettie ’t goe gedaen Al met al heeft hij het goed gedaan; Gauw of gêêl niet Snel of helemaal niet
geheimzinnig, gehaaimzinneg, bijwoord, geheimzinnig, stiekem Zie ook behaaimd
geil, gaail, gail, bijvoeglijk naamwoord, 1. geil, broeierig Een gaaile lucht en onweer op komst Een broeierige lucht en onweer op komst Mettut gaaile weer kejje de mellek gêên halleven dag goed houwe Met dit broeierige weer kun je melk nog geen halve dag goed houden 2. geil, bronstig Van ’t vreete van de deurgeschoote terrew wiere de bêêste zôô gaail as juin Van het vreten van de doorgeschoten tarwe werden de koeien enorm bronstig 3. walgelijk zoet Ik begrijp nie hoe jij die gaaile mellek ken drinke Ik begrijp niet dat jij die walgelijk zoete melk kunt drinken Ook gail [O] 1. geil Die vent is een gailen beer, hij doet altijd schuine praot in ’t bijzijn van vrouwe Die vent is een geile beer, hij doet altijd schuine praat in het bijzijn van vrouwen 2. broeierig Gail weertie, hè? Broeierig weertje, hè? 3. walgelijk zoet Ik begrijp niet hoe jij die gaile mellek ken drinke
geilen, geile, werkwoord, geil, geilde, gegeild, hunkeren, begeren Kijk tie is staon te geile oftie ôk wa’ krijgt Kijk hij eens staan te hunkeren of hij ook wat krijgt
geils, gêêls, bijwoord, [O] walgelijk zoet Paerdemellek smaok gêêls Paardenmelk smaakt walgelijk zoet
geit, gaait, zelfstandig naamwoord, gaaite, gaaitjie, geit Hij is mette gaait naer d’n bok; Van ‘t geeve gaot de gaait dôôd Je moet niet teveel weggeven
geitenmelk, gaaitemellek, zelfstandig naamwoord, gaaitemellekie, geitenmelk D’r wier vroeger algemêên gedocht dat gaaitemellek vrij van tbc was en daerom rauw kon worre gedronke
gejaagd, gejooge, bijwoord, haastig, gejaagd Doe nie sôô gejooge, we hebbe al-de-tijd Doe niet zo gejaagd, we hebben alle tijd
gek, gek, zelfstandig naamwoord, gekke, gekkie, 1. menladder op een boerenwagen; opstaande ladder die met metalen haken in de buikplank (bodem) vastzit 2. houten of ijzeren plug D’r is een gek die rechtop ken staon en een gek om de trekzwing an de krommen dissel vast te maoke, d’n derde gek zou de voerman kenne weeze
gek, gekker, bijwoord, erger Het gaot gaonde gekker Het wordt steed erger
gekarn, gekaeren, bijvoeglijk naamwoord, gekarn Houw op mejje gekaeren Hou op met je geredetwist; Veul gekaeren en waainig butter Veel geschreeuw en weinig wol
gekstekend, geksteekend, bijwoord, gekscherend Hij zee ’t geksteekend Ook gekstekendeweg
gekstekendeweg, geksteekendeweg, bijvoeglijk naamwoord, gekscherend Zie gekstekend
gelaarsd, gelaersd, uitdrukking, gelaersd en gespoord Van laarzen en sporen voorzien, klaar voor de start
gelegenheid, geleegeneghaaid, zelfstandig naamwoord, geleegenegheeje, geleegeneghaaidjie, 1. gelegenheid Bij geleegeneghaaid kom ik wel is kortaevende Bij gelegenheid kom ik wel eens de avondje bij je doorbrengen 2. tijd Zie ook okkazie
gelijk, glijk, bijwoord, gelijk, direct, meteen We binne d’r glijk an begonne Zie ook medêên
geloof, glôôf, zelfstandig naamwoord, glôôve, glôôfie, geloof Twêê glôôve op êên kusse daer slaep te duvel tusse Twee geloven op één kussen daar slaapt de duivel tussen (bij echtelieden van verschillend geloof)
geloven, glôôve, werkwoord, glôôf, glôôfde, geglôôfd, geloven Daer glôôf ik niks van Daar geloof ik niets van Glôôve doe je in de kerrek, hier mojjet zeker weete! Geloven doe je in de kerk, hier moet je het zeker weten!
gemacht, gemacht, gemag, zelfstandig naamwoord, gemachte, gemachie, mannelijk geslachtsdeel Houwie hande voor ie gemachie Houd je handen voor je kruis Zie ook zaekie; Hou je hande voor je gemag Houd je handen voor je kruis
gemeen, gemêên, bijvoeglijk naamwoord, 1. gemeen, slecht Het is een onbetrouwbaor gemêên stik vreete 2. gemeen, dubbelzinnig Die vent is ontzettend gemêên med altijd onte praotjies Die vent is ontzettend dubbelzinnig met altijd schuine praatjes 3. gemeen, slechte kwaliteit Je had gewoone sêêt en gemêêne sêêt Je had gewone sajet en sajet van slechte kwaliteit
gemeenlandswatering, gemêênlañswaoteringe, werkwoord, gemeenlandswateringen, het schoon houden van de watergangen waarvan het onderhoud ten laste komt van het gemene land (polderingelanden)
gemeenlijk, gemêênlek, bijwoord, gemeenlijk, gewoonlijk; gemêênlang, [Msd] gewoonlijk, gemeenlijk
gemeente, gemêênte, zelfstandig naamwoord, gemêêntes, gemêêntetjie, 1. kerkelijke gemeente 2. dorp, stad
gemeentebestuur, gemêêntebestier, zelfstandig naamwoord, gemêêntebestiere, gemêêntebestiertie, gemeentebestuur
gemeentehuis, gemêêntehuis, zelfstandig naamwoord, gemêêntehuize, gemêêntehuisie, raadhuis
gemeenteraad, gemêênteraed, zelfstandig naamwoord, gemêênteraeje, gemêênteraetjie, gemeenteraad
gemeentesecretarie, gemêêntesikketrie, zelfstandig naamwoord, gemêêntesikketries, gemêêntesikketrietjie, gemeentesecretarie
gemeentesecretaris, gemêêntesikkeretaris, zelfstandig naamwoord, gemêêntesikkeretarisse, gemêêntesikkeretarissie, gemeentesecretaris
gemet, gemet, zelfstandig naamwoord, gemete, gemetjie, [veroud] oude oppervlaktemaat: ½ morgen Rijnlands gemet = ½ Rijnlandse morgen = 4258 m2
gemieterjaag, gemieterjaog, zelfstandig naamwoord, [O] gezanik
gendarme, derm, derrem, darm, zelfstandig naamwoord, derme, derreme, darme, dermpie, derrempie, darmpie, [O] ongunstig persoon (verkorting van genderrem, van het Franse gendarme) ’t Is een derm van een vent Het is een ongunstige figuur Ook derrem [O] ongunstig persoon; darm [O] draak, onuitstaanbaar persoon Een darm van een vent Een draak van een vent Minnen darm Minne kerel (herkomst volgens Opprel: gendarme) Ook dwalm
gendarme, zjenderrem, zelfstandig naamwoord, zjenderremes, zjenderrempie, [O, Fr, gens d’armes] gendarme (scheldnaam voor de politie) Een gemêêne of minne zjenderrem Een gemeen of verachtelijk persoon Zie ook derm, derrem
generaal, generaol, uitdrukking, In ‘t generaol in het algemeen Vroeger wier d’r in ’t generaol niet anders gezaaid Vroeger werd er in het algemeen niet anders gezegd
genoeg, genog, genogt, bijwoord, genoeg Ik heb genog gegeete Ik heb t’r genog van Ik ben het zat Ook genogt
gepelde gerst, peldegarst, zelfstandig naamwoord, gort, gepelde gerst
gepiest, gepist, uitdrukking, Nie’ gepist en toch nat Gezegde bij een financiële tegenvaller, als een prijs veel hoger uitvalt dan verwacht
geplaag, geplaeg, zelfstandig naamwoord, 1. ziekte 2. plaag D’r zit geplaeg in de pee De suikerbieten lijden aan plantenziekte of insectenvraat
geranium, grania, zelfstandig naamwoord, [sGr, veroud] geranium (pelargonium)
Gerard, Gerrede, eigennaam, Gerrit ’k Zel Gerrede effe roepe Ik zal Gerrit even roepen ’t Is van Gerrede Het is van Gerrit
gereed, gerêêd, bijwoord, gereed, klaar
gereedschap, gerêêschap, gerêêschop, zelfstandig naamwoord, gerêêschappe, gerêêschoppe, gerêêschappie, gerêêschoppie, gereedschap Ook gerêêschop
geribbeld, geribbeld, bijvoeglijk naamwoord, geribd Mesjister is geribbeld goed waer ze werrekbroeke van maoke Manchester is geribde stof waar ze werkbroeken van maken
gerij, gerij, zelfstandig naamwoord, voertuig Bejje lôôpes gekomme of mittet gerij? Ben je te voet of met een voertuig gekomen?
gescheeld, geschêêld, bijwoord, scheiding in het haar Zie ook naed; Hij is netjies gekapt en geschêêld Hij is van een keurige scheiding in het haar voorzien
geschilde kit, geschilde kit, zelfstandig naamwoord, geschilde kitte, [Phk] witte kit (vakterm uit de hoepelmakerij)
geselblok, gêêselblok, zelfstandig naamwoord, gêêselblokke, gêêselblokkie, [veroud] geselblok, dorsplaat Vroeger wier d’r mette hand gedorse op ’t gêêselblok, da’s een houte stelling meddun ijzere plaet d’r op Vroeger werd er met de hand gedorst op het geselblok, een houten stelling met een ijzeren plaat er op
geselen, gêêsele, werkwoord, gêêsel, gêêselde, gegêêseld, geselen, dorsen ’t Uitslaon van graonschôôve op een gêêselblok wier gêêsele genoemd Het dorsen van graanschoven op een dorsplaat werd geselen genoemd
gesjochten, gesjochte, bijwoord, [O, Jid] kind van de rekening Azzie dat doet dan bin je gesjochte Als je dat doet ben je het kind van de rekening
gesnor, gesnor, uitdrukking, En al da’ gesnor En alle dingen die ermee samenhangen (gezegd aan het eind van een zin, waarbij enkele onderwerpen op een rijtje gezet zijn) De panne, de pollepels en al da’ gesnor De pannen, de pollepels en de dingen die er mee samenhangen
gesp, geps, zelfstandig naamwoord, gepse, gepsie, gesp De geps van je riem is los
gespelen, gespe, werkwoord, gesp, gespte, gegespt, [O] hard lopen, op hol slaan Net toeme verbij de meule gonge begon die knol zôô te gespe datter gêên houwen an was Juist toen we voorbij de molen gingen sloeg die boerenknol zo erg op hol dat er geen houden aan was
gesprikkeld, gesprikkeld, bijvoeglijk naamwoord, gespikkeld, met vlekken bezaaid
gevaar, gevaer, zelfstandig naamwoord, gevaere, gevaertie, gevaar
gevaarlijk, gevaerlek, bijvoeglijk naamwoord, gevaarlijk
gewaarworden, gewaor worre, werkwoord, wor gewaor, wier gewaor, gewaorgeworre, bewust worden, gewaar worden
gewend, gewent, zelfstandig naamwoord, [O] deel van een stuk bouw of weiland, dat door een sloot van ander land is gescheiden en via het voorwent bereikbaar is. Het achterwent ligt verder van de weg af Zie ook achterwent
gewoon, geweun, bijvoeglijk naamwoord, gewoon
gewoonweg, geweunweg, bijwoord, gewoonweg
gezicht, gezicht, zelfstandig naamwoord, [Hei] inzicht Ik heb t’r ôk gêên gezicht in Ik heb er ook geen inzicht in
gezwaaid, gezwaoid legge, werkwoord, leg gezwaoid, lee gezwaoid, gezwaoid geleege, ingesteld zijn Zôô legge me nie gezwaoid! Zo zijn we niet getrouwd!
giewen, giewe, werkwoord, gieuw, giewde, gegieuwd, hunkeren, popelen D’n hond zat te giewe om mee te gaon
gijp, giep, zelfstandig naamwoord, [O] de hort, er van door Toen de jonges d’n diender zagge ankomme, gonge ze gauw de giep op Zie de gaerd op; Hij is êêuweg de giep op Hij is altijd van huis
ginder, gunter, bijwoord, ginds; Om de hier en gunter niet! Daar komt niets van in!
ginderwijd, gunterwijd, bijwoord, ginds, ver weg
gindop, gunnop, guntop, bijwoord, daarheen; Gao je gunnop of kommie duttop? Ga je daarheen of kom je hierheen?; Ook guntop [O] naar die kant Hij weun nog wat guntopper, in ‘t guntopste hois Hij woont nog wat verder naar die kant, in het verste huis; gunnopste de verste, het verst die kant op
ginds, guñs, uitdrukking, Ze gaon guñs en hers heene Ze gaan alle kanten uit; guns en hers hier en daar
gindse kant, gunnekant, zelfstandig naamwoord, overkant
gismaat, gismaet, zelfstandig naamwoord, schatting Een duimstok is ’t er nie bij, alles gong op de gismaet Er werd niets nagemeten (een duimstok werd niet gebruikt); alles werd geschat
gisteren, gistre, bijwoord, gisteren Hij doch zeker da’k van gistre was en da’k merrege drie daege zou worre
glaasje, glaesie, zelfstandig naamwoord, glaesies, 1. borrelglaasje Bij het lappe in de zwingelkêêt hadde ze metteralle een glaesie zonder voet Als er in de zwingelkeet gelapt werd om gezamenlijk drank te kopen, dronken ze met z’n allen uit hetzelfde glaasje zonder voet 2. borrel Mojje nog een glaesie ofgetrokke? Wil je nog een borrel bessenbrandewijn?
glad, glad, bijvoeglijk naamwoord, [O] 1. mooi, knap Ze is een glad vrommes Ze is een knappe vrouw 2. opgeruimd De boel is weer glad Het huis is weer opgeruimd Ook glissie 3. helemaal, absoluut Glad niet! Helemaal niet! (‘glad’ wordt in veel samenstellingen gebruikt voor ‘helemaal’; bijv. glad vergeete, glad nie nôôdeg, etc.); Biñ je glad gek! Ben je helemaal gek!
gladakker, gladakker, zelfstandig naamwoord, gladakkers, gladakkertie, 1. sluw persoon 2. gekookte aardappel van slechte kwaliteit, glazige aardappel Biñtjies eete me nooit, we houe nie van gladakkers Bintjes eten we nooit; we houden niet van glazige aardappels
gladdig, gladdeg, bijvoeglijk naamwoord, gladachtig
gladdigheid, gladdeghaaid, zelfstandig naamwoord, gladdegheeje, gladdeghaaitjie, gladheid As ’t vannacht gaot dooie is de gladdeghaaid nog nie verbij
glas, glaeze, zelfstandig naamwoord, 1. glaswerk (bieren wijnglazen) 2. glazen, ramen, vensterruiten Zie ook raome, raomde; De glaeze slaon toe De ruiten beslaan
Glazenstraat, glaeze-straet, eigennaam, de Passage (met een glazen koepel overdekte winkelstraat in Rotterdam)
glazenwassen, glaezewasse, werkwoord, was glaeze, waste glaeze, glaezegewasse, ramen lappen
glee, glee, gleus, zelfstandig naamwoord, gleeje, gleetjie, gleechie, gleusie, gunst, smaak Hij stong daer nogal aerdeg in de glee Ook gleus; In ’t gleechie valle / In ‘t gleusie valle In de smaak vallen
glimmen, glimpe, werkwoord, glimp, glom, geglomme, glimmen
glimmen, glimpend, bijvoeglijk naamwoord, glimmend
glint, glinte, zelfstandig naamwoord, [O] heining, bestaande uit smalle plankjes met gelijke tussenruimten vertikaal op twee horizontale ribben, om weilanden of erven af te scheiden
glipin, glip-in, zelfstandig naamwoord, [O] blauwe bliksem, meelspijs
glis, glissie, uitdrukking, Zôô glad as een glissie [O] Erg glad, heel netjes Da’ pak stao je zôô glad as een glissie Dat pak staat je heel netjes
gluien, gluie, werkwoord, glui, gluide, gegluid, [Num] stro glad maken en korte stukjes verwijderen We motten ‘t bedstrôô nog gluie
goddeloos, goddelôôs, bijvoeglijk naamwoord, goddeloos
godganselijk, godgááñselek, bijvoeglijk naamwoord, geheel, volledig Ze liep d’n godgááñseleken dag metta kind te zeule Ze liep de hele dag met dat kind te zeulen
godvergeefmij, godvergeeme, tussenwerpsel, bastaardvloek (‘god vergeef me’)
goed, goed, zelfstandig naamwoord, goetjie, 1. kleding Denk om je goeie goed, je waoi’ bekant van de weg of Pas op je nette kleren want je waait zowat van de weg af 2. medicijn Een flessie goed van d’n dokter
goed, goeie, uitdrukking, Niet te goeie klaor Nauwelijks klaar Niet te goeie klaor of ik zag ‘m al añkomme Ik was nauwelijks klaar toen ik hem al zag aankomen
goedenacht, genacht, tussenwerpsel, goede nacht, welterusten Ze gong zonder genacht te zegge naer bed
goedendag, gendag, tussenwerpsel, goedendag (groet) Nog effe gendag zegge Nog even groeten We mosse je ôk nog gendag zegge van Ooi Scheffers We moesten je ook nog de groeten doen van Arie Scheffers
goedkoop, goeiekôôp, goekôôp, bijvoeglijk naamwoord, goedkoop Ook goekôôp [O]
goedsmoeds, goesmoes, bijwoord, goedsmoeds, zonder kwade bedoeling Ik had goesmoes wa’ gezaaid, maor ‘t viel nied in goeie aerde Ik had zonder kwade bedoeling iets gezegd, maar het viel niet in goede aarde
goeie genachte, goeiegenachte!, uitdrukking, goeie genade! (uitroep van verbazing) Zie ook crimmeneel
gof, gof, zelfstandig naamwoord, vaart, snelheid Hij vloog met een gof deur de bocht Hij ging met grote vaart door de bocht Hij maokte z’n aaige meddun rotgof uitte voete Hij ging er met grote snelheid vandoor
Goidschalxoord, Goesschallekoord, eigennaam, Goidschalxoord
goot, geut, zelfstandig naamwoord, geute, geutjie, goot, dakgoot Een ope geut is een slauw Een open goot wordt ‘slauw’ genoemd; Een koe op dak om de geut leeg te vreete Een koe op het dak om de dakgoot leeg te vreten (volkshumor)
gootgat, geutgat, zelfstandig naamwoord, geutgaete, geutgaetjie, gootgat, muuropening voor waterafvoer
gootsteen, geutstêên, zelfstandig naamwoord, geutstêêne, geutstêêntjie, gootsteen, aanrecht Zie ook anrecht, rechtbank
gordijn, gerdijne, zelfstandig naamwoord, gerdijntjies, gordijnen, vitrage; schuine gerdijne [veroud] hurkbroek bestaande uit twee losse pijpen ([plusminus] 1875) Zie ook ope kles
gorgelen, gurgele, werkwoord, gurgel, gurgelde, gegurgeld, gorgelen Hij kreeg een flessie goed om te gurgele, maor hij gong impesant deur mè pruime Hij kreeg een drankje om te gorgelen, maar intussen ging hij door met pruimen (kauwen van pruimtabak)
gorrelgooi, gurrelegooi, zelfstandig naamwoord, [O] mengsel van verschillende spijzen
goud, goud, uitdrukking, Naer goud grijpe en ijzer in je hande houwe Gezegd van een speculatief gewas waarvan de opbrengst tegenvalt
goudijzer, goudijzer, zelfstandig naamwoord, goudijzers, goudijzertie, gouden kap van de klederdracht (werd door de rijkste vrouwen gedragen onder het kopje van de krullenmuts)
goudsbloem, gouwsblom, zelfstandig naamwoord, gouwsblomme, gouwsblommechie, goudsbloem Van de moffe mogge me in d’n oorlog gêên gousblomme in d’n tuin hebbe omdasse orañje waere Gousblomme hellepe tege de miere
goudsbult, gouwsbult, zelfstandig naamwoord, gouwsbulte, gouwsbultie, galbult Gouwsbulte kejje krijge van ’t eete van errebeeze, aaiers of verrekesvlees azzie daer gevoeleg voor bin Galbulten kun je krijgen van het eten van aardbeien, eieren of varkensvlees als je daar gevoelig voor bent
Goudswaard, Gouswaerd, eigennaam, Goudswaard
graaf, graef, zelfstandig naamwoord, [Str] graaf (spade om mestvaalt en slootkant af te steken)
graag, graeg, uitdrukking, graeg of gêêl niet Graag of helemaal niet (neem het aanbod maar gauw aan, anders wordt het ingetrokken; gezegd als iemand twijfelt om iets aan te nemen)
graat, graet, uitdrukking, Hij druip van de graet Hij is zeer mager
grassen, grazze, werkwoord, vrijen in de vrije natuur Zôôlang ’t weer ’t toeliet gonge ze grazze langs dijke, vliete en slôôskante, in schuure en stalle en achter schelleve Zolang het weer het toeliet gingen ze buiten vrijen langs dijken, vlieten en slootkanten, in schuren en stallen en achter schelven
grauwmonnik, grouwmunnekers, zelfstandig naamwoord, [sGr] capucijners
grendel, grengel, zelfstandig naamwoord, grengels, grengeltie, (deur)grendel
grendelen, grengele, werkwoord, grengel, grengelde, gegrengeld, grendelen De deure binne gegrengeld
grep, grip, zelfstandig naamwoord, grippe, grippie, greppel
grepkant, gripskant, zelfstandig naamwoord, gripskante, gripskantjie, kant van de greppel Hij zat an de gripskant te haore Hij zat aan de kant van de greppel te haren (de zeis te scherpen)
greppen, grippe, werkwoord, grip, gripte, gegript, greppelen Ellek jaer motte de waaies gegript worre voor d’n ofvoer van ’t reegewaoter Elk jaar moeten de weiden van nieuwe greppels voorzien worden voor de afvoer van het regenwater Ik het t’n hêêlen dag staon grippe Ik heb de hele dag greppels gegraven
Greup, Groep, eigennaam, [veroud] Greup, Stougiesdijk
grieks, grieks, uitdrukking, grieks en dwars Schots en scheef Alles lag en dwars deur mekaor Alles lag schots en scheef door elkaar
griendbaat, griendbeut, zelfstandig naamwoord, [Hei] griendwerker
grienduil, griendoil, zelfstandig naamwoord, griendoile, griendoiltie, [O] grienduil (laatdunkende benaming voor een griendwerker)
griest, griest, zelfstandig naamwoord, vuile biest (de eerste biest van een koe na het kalven); Twêê maele griest, twêê maele biest Zaken afwisselen (tegenover 2 malen – keren – zogenaamde ‘vuile biest’ stonden twee malen ‘schone biest’)
grif, griffie, zelfstandig naamwoord, griffies, [sGr] griffel Aste kindere vroeger naer school gonge mosse ze een spooñzendôôs, een griffie en een laai meebrenge Als de kinderen vroeger naar school gingen moesten ze een sponzendoosje, een griffel en een lei meebrengen
grimmelgrijs, griemelgrijs, bijvoeglijk naamwoord, [Mhk, Sch] grijze kleur van een regenlucht
Groenjassen, Groenjas, eigennaam, inwoner van Maasdam
groep, groep, zelfstandig naamwoord, groepe, groepie, afvoergoot voor mest in een koeienstal
grommes, grommes, zelfstandig naamwoord, standje, uitbrander Hij kreeg deuze keer gêên schop maor allêên grommes Hij kreeg deze keer geen schop maar alleen een uitbrander
grondsop, grondsop, zelfstandig naamwoord, grondsoppe, grondsoppie, laatste rest Het grondsop is voor de goddelôôze De droesem is voor de ongelovige
groot, grôôt, bijvoeglijk naamwoord, [O] groot De grôôte kerrek Kerk van de Nederlands Hervormde Gemeente Doleere jullie ôk al? Nêê, wij binne nog an de grôôte kerrek Hebben jullie je ook al afgescheiden? Nee, wij gaan nog naar de NH kerk De grôôten erreme Het armbestuur van de gemeente (in tegenstelling tot het kerkelijk armbestuur) Zij krijg niet van de diakenie, maor wel van de grôôten erreme Zij krijgt niets van de diakonie, maar wel van het gemeentelijk armbestuur; Zôô grôôt as hêêl de kommende week Bijzonder groot; Met grof en grôôt Vloekend en tierend
grootheid, grôôthaaid, zelfstandig naamwoord, grôôtheeje, grôôthaaidjie, grootheid, elite, dure klasse Ze zijn zôô verwaond; ze verbeele d’r aaige dasse bij de grôôthaaid hoore Ze zijn zó verwaand; ze verbeelden zich dat ze bij de elite horen
grootje, grôôtjie, zelfstandig naamwoord, grôôtjies, grootmoedertje As m’n vader ’t over zijn opoe had zee die ‘grôôtmoeder Krijna’, maor astie tege d’r praotende zee die ‘grôôtjie’ Als mijn vader het over zijn grootmoeder had zei hij ‘grootmoeder Krijna’, maar als hij tegen haar praatte zei hij ‘grootje’; Nae z’n grôôtjie Helemaal kapot Nae een uurtie was ‘t speulgoed al nae z’n grôôtjie Na een uurtje was het speelgoed al helemaal kapot Zie ook over de huize, om krôôsies, naer de mezjère, naer de maegaere
groots, grôôs, bijwoord, [O] 1. blij, verheugd ’t Kind waster grôôs mee Het kind was er blij mee 2. [O] trots, verwaand Het is een grôôze stinkerd Het is een verwaande kwast 3. stads, deftig Hij praot grôôs Hij spreekt deftig; Hij is zôô grôôs as een beslikten hond Hij is zo trots als een bemodderde hond, erg trots; Zôô grôôs azzen bezem / Zôô grôôs azzen haon mè twêê kamme / Zôô grôôs azzen smid Trots; grôôs praote, praot grôôs, praotende grôôs, grôôs gepraot Algemeen Beschaafd Nederlands trachten spreken Wa’ praotjie grôôs, hebbie over de blauwe kaaie gelôôpe? Wat praat je deftig; heb je over de kinderhoofdjes (in de stad) gelopen?
grootsigheid, grôôzeghaaid, zelfstandig naamwoord, grôôzegheeje, grôôzeghaaidtjie, verwaandheid, ijdelheid Ze draoie je van grôôzeghaaid van de straet of Ze duwen je van verwaandheid van de straat
grootvader, grôôfader, groffader, zelfstandig naamwoord, grôôfaders, groffaders, grôôfadertie, groffadertie, grootvader Ook groffader
grotendeels, grôôtendêêls, bijwoord, grotendeels
grubber, grubber, zelfstandig naamwoord, grubbers, grubbertie, cultivator, met veel tanden
grubberen, grubbere, werkwoord, grubber, grubberde, gegrubberd, met de cultivator bouwland bewerken
gruit, gruit, groit, zelfstandig naamwoord, wateronkruid Ook groit [O] wateronkruid (waaronder eendenkroos)
gruizig, grûîezeg, bijvoeglijk naamwoord, [Nbl] gulzig, vraatzuchtig Azzie wat te eete brocht mozze de bêêste grûîzeg zijn Als je wat te eten bracht moesten de koeien gulzig zijn
gruttenbloem, grutteblomme, zelfstandig naamwoord, [Obl] fluitekruid
guilen, guile, werkwoord, guil, guilde, geguild, [Num, Barg] bespotten door de tong gootvormig uit te steken, een ezel nadoend (guil ezel)
gust, gêêst, goist, guist, bijvoeglijk naamwoord, [O] gust, niet drachtig (gezegd van vrouwelijk vee) Ook goist, guist [O] Een goiste koe
guttapercha, guttaperrega, zelfstandig naamwoord, [Ital, guttaperca] rubber, gutta-percha
gymnastiek, gimmestiek, zelfstandig naamwoord, gymnastiek
haak, haoken en ôôge, zelfstandig naamwoord, problemen Da’ geef een hôôp haoken en ôôge Daar zitten veel problemen aan vast; ’t Is daer altijd haoken en ôôge Ze maken daar altijd ruzie
haakmuts, haokmust, haokmus, haakmust, zelfstandig naamwoord, haokmuste, haokmusse, haakmuste, haokmussie, haokmussie, haakmussie, gehaakte muts Ook haokmus; gehaakte muts van wit breikatoen, doordeweekse hoofddracht van arbeidersvrouwen De mêêste vrouwe sliepe snachs mettun haokmus op; haakmust [O] gehaakte muts (hoofdbedekking voor vrouwen uit de lagere standen, ook als nachtmuts gebruikt)
haakpen, haokpin, zelfstandig naamwoord, haokpinne, haokpinnechie, haakpen
haaksel, haoksel, zelfstandig naamwoord, haoksels, haokseltie, haakwerkje
haal, hôôl, bijvoeglijk naamwoord, [Obl] slechte kwaliteit
haal, haol, hael, zelfstandig naamwoord, haole, haele, haoltie, haeltie, nageboorte van vee Vroeger wier de haol van een merrie hôôg in een bôôm gehange waerdeur ’t vulle met z’n kop omhôôg zou gaon lôôpe Vroeger werd de nageboorte van een merrie hoog in een boom gehangen waardoor het veulen volgens het bijgeloof met zijn kop omhoog zou gaan lopen Ook hael [O] placenta, nageboorte van vee
haaljonkje, hajuñchie, zelfstandig naamwoord, duwtje, zetje Jonges geef effe een hajuñchie, dan is ‘t gebeurd
haam, haom, zelfstandig naamwoord, haome, haompie, rugtuig voor een paard
haantjesbloem, haontjiesblom, zelfstandig naamwoord, haontjiesblome, haontjiesblompie, helmbloem, volksbenaming voor monnikskap (corydalis)
haantjesboom, haoñtjiesbôôm, zelfstandig naamwoord, haoñtjiesbôôme, haoñtjiesbôômpie, esdoorn
haar, haer, uitdrukking, ’t Staod as haer opten hond Een gewas dat bijna te vol staat; Azzie grôôt bin maggie je haer op een toot doen en gaon diene Gezegd tegen een klein meisje dat beweert al groot te zijn: Als je volwassen bent mag je je haar in een knot doen en als dienstmeid gaan werken; Beter rôôd haer op kwaoie grond dan zwart op ‘n ezelskont Antwoord van een roodharige op de opmerking: rôôd en elzehout is op gêên goeie grond gebouwd; Hij haol z’n haer trug Hij neemt wraak, hij revancheert zich
haar, heur, bezittelijk voornaamwoord, haar ’t Is heur schuld Het is haar schuld ’t Is nie fan heur Het is niet van haar Ze droog heur haer in een wrong De droeg haar haar in een wrong
haard, haerd, zelfstandig naamwoord, haerde, haerdrtie, haard, kachel, thuis Ze zatte bij d’n haerd Ze zaten bij de kachel; Aaigen haerd is goud waerd Eigen woning en eigen gezin zijn heel veel waard
haarhamer, haerhaomer, zelfstandig naamwoord, haerhaomers, haerhaomertie, haarhamer
haarmik, haermik, haarmik, zelfstandig naamwoord, haermikke, haarmikke, haermikkie, haarmikkie, gaffelvormige grondpen voor het vastleggen van een zeis tijdens het scherpen; haarmik [Bmk] stok met gaffel, tot steun aan de zeis tijdens het haren (scherpen)
haars, haers, haors, haos, bijvoeglijk naamwoord, scherp in de keel Levertraen issôô haers Levertraan is zo scherp in de keel; haors, haos [O] 1. hees Ik bin zôô haors in m’n keel 2. de keel prikkelend Wat is dat spek haors Dat spek prikkelt de keel omdat het zo zout is Levertraen heb een haorse smaok Levertraan prikkelt je keel
haarspit, haerspit, zelfstandig naamwoord, haerspitte, haerspitjie, klein aambeeld met grondpen om een zeis op te haren
haartuig, haertuig, zelfstandig naamwoord, haertuige, haertuigchie, gereedschap voor het haren of scherpen van zeis en zicht
haarwater, haerwaoter, zelfstandig naamwoord, haerwaoters, haerwaotertie, haarwater, jachtwater tegen hoofdluis
haas, haos, zelfstandig naamwoord, [O] 1. vieze smaak 2. knieholte ’k Heb kramp in ’t haos van m’n bêên
haas, ’t haos, zelfstandig naamwoord, oorzaak, achtergrond; Wete waer of dattet haos laait begrijpen waar het om gaat
haasje-over, haisie-over, zelfstandig naamwoord, [NBl] haasje-over Zie ook pejeechie springe
haast, haest, zelfstandig naamwoord, haast We hadde veul haest om thuis te komme; Wie ploege wil met haest en spoed, neem twêê volle, drie voet Wie sneller wil ploegen moet de ploeg breder zetten zodat een bredere strook in één keer wordt meegenomen
haast, haest, bijwoord, haast, bijna We binne d’r haest, nog een klaain rukkie We zijn er bijna, nog een kleine inspanning Zie ook bekant
haasten, haeste, werkwoord, haest, haeste, gehaeste, haasten; haesie nie sôô hebbie nie Vlug besluiten, anders ben je te laat; haesie rippie Zeer gehaast, jachtig ’t Is d’n hêêlen dag haesie-rippie Het is de hele dag haast-je-rep-je
haasten, haste, werkwoord, hast, hastte, gehast, jagen, ophitsen Laetjie nied ophaste Laat je niet opjagen Zie ook ophaste
haat, haet, uitdrukking, [O] ’t Is taer altijd haet en nijd Het is er altijd ruzie
hachelen, hachele, werkwoord, hachel, hachelde, gehacheld, [Jidd achele] eten; Je ken d’n bout hachele Je kunt mijn rug op, je kunt stikken
hachje, hachie, zelfstandig naamwoord, hachies, lijf, lichaam Ik waogt er m’n hachie nied an Daar waag ik mijn leven niet aan
hakketakken, hakketakke, werkwoord, hakketak, hakketakte, gehakketakt, ruziën, vitten
haksel, haksel, zelfstandig naamwoord, haksels, hakseltie, zure zult Ook hôôfdkaes
halen, haole, werkwoord, haol, haolde, gehaold, 1. moeilijk ademen, hijgen Aai zatte haole as een mos die de pip heb Arie zat te hijgen als een mus met een luchtwegverstopping Hejje hard gelôôpe? Je haol sôô Ook hichte 2. halen
half-en-half, hallef-in-hallef, zelfstandig naamwoord, halfombrood (half wit, half volkoren) Zie hallef-om-hallef
half-om-half, hallef-om-hallef, zelfstandig naamwoord, halfombrood, doorgestoken brood (vanwege het gat dat aangaf dat het halfom brood was) Ook hallef-in-hallef
halfje, hallefie, zelfstandig naamwoord, hallefies, 1. halve centstuk 2. half brood (800 gram) Een hêêl brôôd woog 1600 gram, een hallefie 800 gram en een poñdjie 400 gram
halfpondje, hallef poñdjie, zelfstandig naamwoord, hallef poñdjies, 200 grams broodje
halfschaft, hallefschof, zelfstandig naamwoord, hallefschoffe, hallefschoffie, 1. werkpauze van een half uur, waarbij 1 of 2 boterhammen werden gegeten (om ± 11:00 uur en om ± 15:30 uur) 2. aanduiding van een zeer korte periode van werken; omdat de werkman het werk niet beheerste of er geen zin in had Hij hetter maor een hallefschof gewerrekt Hij heeft er maar erg kort gewerkt
halfsleet, hallefsleet, bijvoeglijk naamwoord, halfsleets, half versleten Hij zee wel ‘D’r is nog gêên kweeltie an’, maor ’t hêêle ding was hallefsleet Hij zei wel ‘er is nog geen schiftje in’, maar het ding was halfsleets
halfstuiversgeld, hallefstuiversgeld, zelfstandig naamwoord, hallefstuiversgelde, hallefstuiversgellechie, zakgeld Nou ik van Drees trekt krij’ ‘k ôk gêên hallefstuiversgeld meer Nu ik AOW heb krijg ik ook geen zakgeld meer
halftaler, halleftaolder, halleftaoler, zelfstandig naamwoord, halleftaolders, halleftaolers, halleftaoldertie, halleftaolertie, kind dat nog niet goed kan praten Ook halleftaler
halfwerk, hallefwerrek, zelfstandig naamwoord, hallefwerreke, hallefwerrekie, [O] halve kracht (van stoomboot) Hallefwerrek stôôme! Halve kracht vooruit!
hallo, alloe, tussenwerpsel, hela, hallo (uitroep bij het wegjagen of als waarschuwing) Alloe! Uit de weeg, kijk uit! Hela, aan de kant, kijk uit!
halslap, hoslop, zelfstandig naamwoord, hosloppe, hosloppie, halstertouw, achter de oren van het paard Dat hoslop is te lang. Opkorte, anders strijk d’n helster of! Dat halstertouw is te lang. Inkorten, anders glijdt de halster af!
halster, helster, zelfstandig naamwoord, helsters, helstertie, halster Neem de helsters mee om de paerde uitte waai te haole Neem de halsters mee om de paarden uit de wei te halen
hand, hááñs, uitdrukking, Oppie hááñs staon Op je standpunt staan
handvat, hááñsvat, zelfstandig naamwoord, hááñsvatte, hááñsvatjie, handvat Het hááñsvat van een schop is een heelt, van een kwasmande een oor, van een kruiwaoge een treem en van een mes een heft Het handvat van een schop noemen we heelt, van een kwartsmand oor, van een kruiwagen treem en van een mes heft
handvol, handvol, zelfstandig naamwoord, handvolchie, handmaat Een schrank vlas bestong uit vijf handvolle vlas
handvollen, hááñsvolle, uitdrukking, Stao nie sôô te hááñsvolle Doe niet zo onhandig
handwater, handwaoter, zelfstandig naamwoord, vergelijkingsmateriaal; ’t Hetter gêên handwaoter bij [Odk] Dat is niet te vergelijken De dochter is niessôô knap aste moeder, dat hetter gêên handwoater bij De dochter is niet zo knap als haar moeder, dat is niet te vergelijken
handzwingelen, handzwingele, zelfstandig naamwoord, vlaszwingelen met spaan en los zwingelbord Tusse 1900 en 1910 is ’t handzwingele uichesturreve Tussen 1900 en 1910 is het handzwingelen uitgestorven
hanenbalk, haoneballek, zelfstandig naamwoord, haoneballeke, haoneballekie, [Zbl] hoogste balk in de boerderij
hanengekraai, haonegekraoi, zelfstandig naamwoord, hagelsnoeren in een ei (volgens het volksgeloof komen hagelsnoeren alleen voor in bevruchte eieren) Ook haonetree
hanenpik, haonepik, zelfstandig naamwoord, haonepikke, haonepikkie, snibbig meisje
hanentred, haonetree, zelfstandig naamwoord, hagelsnoeren in een ei Zie haonegekraoi
hanenwaken, haonewaoke, werkwoord, haonewaok, haonewaokte, gehaonewaokt, ‘s nachts poolshoogte nemen Ik bin hêêl de nacht an ‘t haonewaoke geweest Ik heb de hele nacht poolshoogte genomen
hangen, hang, zelfstandig naamwoord, hange, hañchie, scharnier De staldeur hong scheef in de hange De staldeur hing scheef in de scharnieren
hangen, hange, werkwoord, hang, hong/hing, gehonge/gehange, hangen D’r is een nieuwe klok in d’n toore gehonge Er is een nieuwe klok in de toren gehangen; D’n erremoe hank voor de glaeze, voor de raomde De armoede hangt voor de ruiten, hangt voor de ramen
hannesen, hanneze, werkwoord, hannes, hanneste, gehannest, dom doen, tobberig werken Jôôh, leg niessôô te hanneze Joh, doe niet zo dom
hansje, hassek, zelfstandig naamwoord, hasseke, hassekie, klein van postuur, zwak, niet uit de kluiten gewassen We motte die jonge maor een bietjie ontzien, het is maor een hassekie We moeten die jongen maar een beetje ontzien, het is maar een onderdeurtje
hansop, hááñsop, sjop, zelfstandig naamwoord, hááñsoppe, sjoppe, hááñsoppie, sjoppie, hansop, kindernachtkleding (soort overall); jongenspyjama
hapje, happie, zelfstandig naamwoord, happies, geluk, pretje, buitenkans ’t Is een happie dat ’t goed weer is Wat een geluk dat het goed weer is Ook hiesie; Das gêên happie Dat is geen leuke bezigheid; dat is niet leuk
happig, happeg, bijvoeglijk naamwoord, [O] flink, kranig Je opoe is nog een happeg oud meñs Je grootmoeder is nog een kranige oude vrouw
hapschaar, hapschaer, zelfstandig naamwoord, hapschaere, hapschaertie, brutaal mens Bazege, onstrante, vinnege en venijnegen hapschaer Bazig, ondeugend, vinnig, venijnig en brutaal mens Ook haerrêêp, harêêp
har, har, zelfstandig naamwoord, harre, harrechie, [O] kier Zette deur een harrechie oop Zet de deur op een kiertje
hard nodig, hardnôôdeg, bijwoord, dringend noodzakelijk
harden, harde, werkwoord, uithouden Het waster niette harde van de stank
harderwijker, harderwijker, zelfstandig naamwoord, harderwijkers, harderwijkertie, 1. krenterig en onsympathiek persoon Zie ook slijen bonk 2. gerookte haring
hardijzer, hardijzer, zelfstandig naamwoord, varkensgras (onkruid dat dikwijls groeit op droge, harde grond) Op ‘t veurhôôd groei dikkels hardijzer Op de wendakker groeit vaak varkensgras
hardpieken, hardpieke, werkwoord, piek hard, piekte hard, hardgepiekt, wedstrijdrijden met de piekslee (prikslee)
harenkiep, aorekiep, zelfstandig naamwoord, aorekiepe, aorekiepie, pothoed op de keuvel Ze droog een aorekiep boove opter krullemus Ze droeg een pothoed bovenop haar krullenmuts Zie ook kiep
harig, haereg, bijvoeglijk naamwoord, sacherijnig, kort aangebonden; haerege kroot, [meervoud] haerege kroote, [verkleinvorm] haerege krootjie, sacherijnige figuur Die vent is me toch een haerege kroot Die vent is toch een sacherijnige figuur
haring, haering, zelfstandig naamwoord, haeringe, haeringkie, haring; D’n haering over ’t hôôd zaaile Een kans voorbij laten gaan; D’n haering overboord gooie Door eigen schuld de winst verspelen
haringband, haeringband, zelfstandig naamwoord, haeringbande, haeringbañtjie, band van griendhout, op maat voor haringvaatje
harmonie, harremenie, herremenie, zelfstandig naamwoord, harremenieë, herremenieë, harremenietjie, herremenietjie, harmonie, muziekcorps In ellek durp hebbe me een fefaore of een harremenie, behalleve op Strien Ook herremenie
harp, harrep, harp, herrep, zelfstandig naamwoord, harrepe, harpe, herrepe, harrepie, harpie, herrepie, harp als landbouwwerktuig, een opstaand lattenrek Hij stong bij het mutte an d’n harrep Hij stond bij het aardappelen in mudzakken doen bij de harp Ook harp; herrep [O] harp (hellende schudzeef om aardappelen van de aanhangende aarde te ontdoen)
harpen, herrepe, werkwoord, herrep, herrepte, geherrept, [O] harpen (met de harp aardappelen schoon schudden)
harpij, harp, harêêp, zelfstandig naamwoord, harpe, haerrêêpe, harpie, haerrêêpie, haaibaai, bazige vrouw (vermoedelijk afgeleid van harpij): Ze is ruzieachteg, vittereg en onstrant, ’t is een echte haerrêêp Ze is ruzieachtig, vitterig en brutaal, kortom zij is een echte haaibaai
harrel, harrel, zelfstandig naamwoord, harrels, harreltie, [O] vlasstengel
harrewarren, harrewarre, werkwoord, harrewar, harrewarde, geharreward, ruzie maken, keet schoppen
hart, hart, zelfstandig naamwoord, harte, hartie, [O] front of borst van een overhemd Kijk, hij hait een wit hart voor Kijk, hij heeft een wit overhemdfront
hartelijk, hartelek, bijvoeglijk naamwoord, hartig, enigszins zout Nog niete zout maor toch hartelek Nog niet te zout maar toch hartig
hartje, hartie, uitdrukking, Hij was in ‘t hartie binne Hij was maar net op tijd binnen; ook om ‘t Hij kwam nog in ’t hartie andraove, anders hattie de bôôt gemist Hij kwam nog op het nippertje aandraven, anders had hij de boot gemist
hartstikke, harstikke, bijwoord, hartstikke, heel erg ’t Paerd lag harstikke dôôd in de waai Het paard lag morsdood in de wei
hartwater, hartwaoter, zelfstandig naamwoord, hartwaoters, hartwaotertie, maagzuur Hij at in ’t land bonkies slik tege ’t hartwaoter Hij at op de akker kluitjes aarde tegen het maagzuur
hartzeer, harseer, zelfstandig naamwoord, [Nbl] hartzeer
hastum, hastum, tussenwerpsel, commando aan een hond Hastum! Pak hem!
Havelaar, Haovelaer, eigennaam, dialectuitdrukking voor de naam Havelaar
haver, haever, zelfstandig naamwoord, haevers, haevertie, haver Da’ paerd iste haever nie waerd
haverkaf, haeverkaf, zelfstandig naamwoord, haverkaf
haverstro, haeverstrôô, zelfstandig naamwoord, haverstro
hazenleger, haozeleger, zelfstandig naamwoord, haozelegers, haozelegertie, plaats waar de ploegvore niet goed of niet mooi aansluit Zie ook volle
, , tussenwerpsel, geliefd stopwoord in gesprekken Nou, hé, en toen, hé, gong ze naer d’n dokter, hé en die zee ‘Je mô meer juin ete’. Gek, hé? Nou, hè, en toen, hè, ging ze naar de dokter, hè, en die zei ‘Je moet meer uien eten’. Gek, hè?
hebben, hebbe, werkwoord, heb, had, gehad, hebben Hamme nou maor een bôôtjie dan waere me zôô over Hadden we nu maar een bootje dan waren we gauw aan de overkant Het hait er veul van weg dat Het lijkt er veel op dat Die hait ôk nie veul voor ’t gat te binge Die kan niet veel ondernemen Den oorlog het ôñs uitte crisis gehaold De oorlog heeft ons uit de crisis gehaald Hemme dat woord al? Hebben we dat woord al? We hebben ‘m al jaere nie gezien We hebben hem al jaren niet gezien Wat hettie daerover gezaaid? Wat heeft hij daarover gezegd?; Veul van weg hebbe Erg lijken op ’t Heb t’r veul van weg damme weer meer motte gaon betaole Het lijkt er erg op dat we weer meer moeten gaan betalen; Wel hek van m’n leve! Wel heb ik van mijn leven! (uitroep van verbazing); Hij hè weer wat 1. Hij heeft weer wat (gezegd van iemand die steeds iets naar voren wil brengen) 2. Hij heeft een (veelal ernstige) ziekte; Ik heb nog niks gehad Ik heb nog niets ontvangen
hebbes, hebbes, habbes, tussenwerpsel, ik heb je beet Hebbes! Daar heb ik je te pakken!; Da’s habbes [O] Ik heb tien euro gehad, da’s habbes! Ik heb tien euro gekregen, die is binnen!
hebbesen, habbeze, werkwoord, habbes, habbesde, gehabbesd, 1. [O] inhalig zijn Hij doch datter wat te habbeze viel Hij dacht dat er wat te halen viel 2. gulzig eten Zie grûîzeg
hechten, hichte, werkwoord, hicht, hichtte, gehicht, [O] 1. nasnikken Ze stong en uur laeter nog te hichte 2. hijgen, zwaar ademen Wat hebbie weer hard gelôôpe; je hicht azzun paerd Wat heb je weer hard gelopen; je hijgt als een paard Zie haole
heden, heede, uitdrukking, ’t Ister ôk maor êên van ‘geef ooñs heede ‘ Het is er ook maar één van ‘geef ons heden’ (gezegd van een arm persoon); heede m’n tijd! Heere m’n tijd! (bastaardvloek)
heel, hêêl, bijvoeglijk naamwoord, 1. heel, gesloten Z’is nogal hêêl, je wordt er nie veul wijzer Ze is nogal gesloten, je wordt er niet veel wijzer 2. erg lang ’t Is al een hêêlen hort geleeje dakkum voor ’t lest gezien heb Het is al een erg lange tijd geleden dat ik hem voor het laatst gezien heb 3. geheel Hêêl d’n dag deur De hele dag lang Hêêl de week drôôg brôôd De hele week droog brood 4. gerepareerd Zôô, je klomp is weer hêêl Zo, je klomp is weer gerepareerd 5. gehele, totale ’t Hêêle durp was uichelôôpe om dien êênen dronke vent te zien Het hele dorp was uitgelopen om die ene dronken kerel te zien; Zôô hêêl as blommepap Zichzelf niet blootgevend; Hij hettet goed voor mekaor, hêêl Pietertie Die Piet heeft het goed voor elkaar
heelhouden, hêêlhouwe, werkwoord, houw hêêl, hieuw hêêl, hêêlgehouwe, kleren verstellen, kleren in orde houden, verstelwerk Daerbij kom nog dasse van vijf man de boel mot hêêlhouwe Daar komt nog bij dat ze voor vijf man verstelwerk moet doen
heendraaien, heenedraoie, werkwoord, [Phk] doordraaien, rond maken Hout deur de rolle heenedraoie Hout door de rollen heendraaien (waardoor die rond gaat staan) In de hoepmakerij maakte men zo de banden die de duigen van tonnen en vaten bijeenhielden
heenkomen, heenkomme, werkwoord, kom heen, kwam heen, heengekomme, langskomen Ze mosse hier de weg heenkomme Ze moesten langs deze weg komen
heer, heur, zelfstandig naamwoord, heure, heurtie, 1. koppel of ploeg aardappelrooiers 2. stuk te delven aardappelland (werd onder de delversploegen verloot omdat het ene stuk bewerkelijker was dan het andere)
heerbeestje, heerebêêssie, zelfstandig naamwoord, heerebêêssies, lieveheersbeestje De miere melleke de bladluize, maor de lieveheersbêêssies vreete de bladluize op De mieren melken de bladluizen, maar de lieveheersbeestjes vreten de luizen op
heermoes, heeremoes, heringmoes, hermoes, zelfstandig naamwoord, heeremoeze, heringmoeze, hermoeze, heeremoessie, heringmoessie, hermoessie, [O] heermoes, akkerpaardenstaart (equisetum arvense) Ook heringmoes, hermoes
heerschap, heerschop, zelfstandig naamwoord, heerschoppe, heerschoppie, heerschap, manspersoon Het blijft een raor heerschop
heet, hêêt, bijvoeglijk naamwoord, heet ’t Was een drôôge hêête zummer, de mosse viele bekant uitte geut van de hette Het was een droge hete zomer, de mussen vielen bijna uit de dakgoot van de hitte Merrege weer hêêt Morgen weer heet (gezegde om tot uitdrukking te brengen dat men een opmerking van de gesprekspartner niet geloofwaardig vindt); Een hêêt hangijzer Een nijpend probleem
heethoofd, hêêthôôd, hêêthôôfd, zelfstandig naamwoord, hêêthôôde, hêêthôôfde, hêêthôôdtjie, hêêthôôfdie, heethoofd, opvliegende figuur Ook hêêthôôfd
heibaas, haaibaos, zelfstandig naamwoord, haaibaoze, haaibaosie, heiersvoorman
heiden, haaiden, zelfstandig naamwoord, haaidene, ongelovige, persoon zonder kerkgenootschap
heien, haaie, werkwoord, haai, haaide, gehaaid, heien
heier, haaier, zelfstandig naamwoord, haaiers, haaiertie, heier
heiersvers, haaiersvers, zelfstandig naamwoord, haaiersverze, haaiersversie, heiersliedje, speciaal telliedje bij het vroegere handheien: Ik bin de dochter van de haaibaos, ik draeg schoene met hôôge hakke, etc.
heiig, haaieg, bijvoeglijk naamwoord, [O] heiïg, met damp beladen De lucht is haaieg v’nochend De lucht is heiig van morgen Zie ook dêêmsteg
heiligedag, haailegendag, zelfstandig naamwoord, haailegendaege, haailegendaechie, slecht geverfd oppervlak ’t Is een slechte schilder, z’n werrek zit vol met haailegedaege Hij is een slechte schilder, zijn werk zit vol slecht geverfde stukken
heilmoedernakend, haailmoedernaokend, bijwoord, [O, Gwd] moederziel alleen Ik stong om kwart over zeevene nog haailmoedernaokend opten dijk te wachte Ik stond om kwart over zeven nog moederziel alleen op de dijk te wachten
heim, ’t haaim, zelfstandig naamwoord, heimwee ’t Haaim hebbe Heimwee hebben
heimelijk, haaimelek, bijwoord, [O] heimelijk, aardig wat Hij heb haaimelek wat cente Hij heeft aardig wat geld (als dat niet te verwachten is)
hein, haain, uitdrukking, Dat hou gêên haain Dat houdt geen stand
Heinenoord, Haainenoord, eigennaam, Heinenoord Zie ook Noord, de
heinhouden, haainhouwe, werkwoord, houw hain, hieuw hain, haingehouwe, [Nbl] voortbestaan, voortduren Dat ken gêên haainhouwe Dat kan niet voortduren
heining, haaining, zelfstandig naamwoord, haaininge, haainingkie, heining
heisa, heesa!, tussenwerpsel, [sGr] de roep van de aanzegger die huis aan huis een overlijden kwam mededelen (de normale roep was ’vollek!’)
hek, hekke, zelfstandig naamwoord, hekkes, hekkeñtjie, landhek De leste gek die sluit ’t hek De leste man zettut hekke an; De leste gek, die sluit het hek, de leste man zettet hekke an, de leste koe doetet hekke toe Gezegd tegen de laatste, die door een (land)hek gaat Zie ook vierschêêshekke
hekkenspringertje, hekkespringertie, zelfstandig naamwoord, hekkespringerties, nietig kind, achterblijvertje
hel, ’t helle, zelfstandig naamwoord, talud, helling An ‘t helle van d’n dijk staon mooie blommechies te bloeie Op het talud van de dijk staan mooie bloempjes te bloeien
helder wat, helder-wat, bijwoord, heel wat, aardig wat Ik heb toch ôk helder-wat meegemaokt
helegaar, hêêlegaor, hillegaor, bijwoord, totaal, alles Je ken ’t hêêlegaor vamme kôôpe Je kunt alles van mij kopen Hij was hêêlegaor van streek Hij was totaal van streek Ook hêêmel, hêêlemael, hillegaor
helemaal, hêêlemael, hêêmel, bijwoord, helemaal, totaal Hij zat hêêlemael onder ’t kleef Hij zat helemaal onder het kleefkruid Ook hêêmel, hêêlegaor Zie ook kleef; helemaal, totaal Hij zeg dattie hêêmel kepot is en das hêêmel nie waer Hij zegt dat hij totaal kapot is en dat is beslist niet waar
helendeel, hêêlendêêl, zelfstandig naamwoord, de hele boel Ik hetter toen een hêêlendêêl opgekocht Ik heb er toen een heleboel opgekocht
Hellevoet, Hellevoet, eigennaam, dialectuitdrukking voor Hellevoetsluis
helpen, hellepe, werkwoord, hellep, hielep, gehollepe, 1. opereren Hij is venochend om tien uur gehollepe Hij is vanmorgen om tien uur geopereerd 2. castreren van honden en katten Oñze kater is gehollepe Onze kater is gecastreerd Zie ook lubbe, snije
hem, hem, hum, bezittelijk voornaamwoord, zijn Dat is hem broer z’n fiets, die andere fiets is van zijn Dat is de fiets van zijn broer, die andere fiets is van hem Ook hum; Hum moeder zee het zellef Zijn moeder zei het zelf Zie ook zijn
hem, hum, persoonlijk voornaamwoord, hem Daer hebbie hum ôk! Hij doet ook een duit in het zakje! Zie hem
hemdrok, hemstrok, zelfstandig naamwoord, hemstrokke, hemstrokkie, hemdrok (onderkleding die over het hemd werd gedragen)
Hemelvaartsdag, Heemelsverdag, eigennaam, Hemelvaartsdag
hemelvuur, heemelvier, zelfstandig naamwoord, [veroud] bliksem De schuur was getroffe deur ’t heemelvier De schuur was door de bliksem getroffen
hempje, hempie, hemmechie, zelfstandig naamwoord, hempies, hemmechies, hemdje Ook hemmechie; hempie raok m’n gatjie niet Hemmetje, raak mijn gatje niet (gezegd van een verwaand meisje: Kom me niet te na, ik stel heel wat voor)
Hendrik, Haain, eigennaam, Hein, Hendrik
Hendrikje, Haaindersie, eigennaam, Hendriksje
hengsel, hengel, zelfstandig naamwoord, hengels, hengeltie, [O] hengsel D’r zit gêên hengel an dien emmer Er zit geen hengsel aan die emmer
hengst, haaiñst, haiñst, heiñst, hingst, hengst, zelfstandig naamwoord, haaiñste, heiñste, hingste, hengste, haaiñstsie, heiñstie, hingstsie, hengst Hengsten die voor de fok waren afgekeurd werden verkocht om in de stad sleperswagens te trekken Ook haiñst, heiñst, hingst; Zôô zuur azzen haaiñst In deze uitdrukking is haaiñst een hengst. De uitdrukking is ook van toepassing op kwaadaardige personen; haiñst [O] hengst Zie haaiñst Ook heiñst, hingst; Zôô zuur as een haiñst [O] buitengewoon zuur; hingst dekhengst; hengst [O, Barg] klap, drijver, slag Ik kreeg een hengst voor m’n harses Ik kreeg een klap voor mijn kop
henne-henne, henne-henne, uitdrukking, [O] net aan, op het kantje af, krap aan ’t Was henne-henne of ik de bôôt nog kon haole Het was krap aan of ik de boot nog kon halen
herberg, harrebarg, herreberreg, zelfstandig naamwoord, harrebarge, harrebarchie, [sGr] herberg, café, kroeg Hij zit elken zondag in de harrebarg
herenwatergang, heerewaotergang, zelfstandig naamwoord, heerewaotergange, heerewaotergangchie, waterloop in een ambacht waarover de heer de rechten (tol, tienden) en plichten (bewatering, ontwatering) had ’t Was een heerewaotergang, dan mozzie alles neeme Het was een waterloop met heerlijke rechten en plichten, waarvan je bij pacht alle rechten en plichten moest overnemen
herfst, herrest, herwst, zelfstandig naamwoord, herreste, herwste, herfst, najaar Ook harrest; Een mooien herrest is eeve veul waerd azzen mooie zummer Als je op oudere leeftijd nog goed gezond bent is dat even veel waard als wanneer je tijdens je werkzame leven goed verdiend hebt
herfstkat, herrestkat, zelfstandig naamwoord, herrestkatte, herrestkatjie, kat die in de herfst geboren is (is minder sterk dan een lentekat)
herfsttijd, herrestije, bijwoord, in de herfsttijd, in het najaar
herik, harek, herrek, zelfstandig naamwoord, herik (onkruid) D’r stong veul harek an de slôôskant Er stond veel herik aan de slootkant; herrek [O] herik, kruisbloemig onkruid (sinapis arvensis); herrek (herik) is een boer z’n werrek, ôôt (wilde haver) is een boer z’n dôôd Gewoon onkruid hoort bij het boeren, maar sommige soorten zijn niet te bedwingen
Herman, Herreme, eigennaam, dialectuitspraak voor Herman
hersenen, harses, zelfstandig naamwoord, harsesse, harsessie, hersens, hoofd Hij kreeg me daer een hengst voor z’n harses! Hij kreeg toch een dreun voor zijn kop!; Hebbie je harses op ’t besteebord laete legge? Heb je je verstand verloren?
hersengymnastiek, harsesgimmestiek, zelfstandig naamwoord, hersengymnastiek (radiospel) Vroeger deeje ze op de radio harsesgimmestiek, maor tegewoordeg worrie misselek van de flauwe spellechies op de TV
hersenschudding, harseschudding, zelfstandig naamwoord, harseschuddinge, harseschuddingkie, hersenschudding
Herweijer, Herrewaaier, eigennaam, dialectuitspraak van de naam Herweijer
hessig, hessig, bijvoeglijk naamwoord, luchtig gekleed voor de tijd van het jaar
heten, hêête, werkwoord, hêêt, hêêtte/hiettende, gehêête/gehiete, heten, ontkennen Ik zee dattie dronke was geweest, maor hij hêêtte het te liege Ik zei dat hij dronken was geweest, maar hij ontkende het; Hij hêêten ’t te liege Hij ontkende het, maar daar werd aan getwijfeld
heterdefleter, fleeter, uitdrukking, Van heter tot fleeter Kort en klein [O] D’n bliksem hettien bôôm van heeter tot fleeter geslooge De bliksem heeft die boom kort en klein geslagen
heterdefleter, heeter, uitdrukking, Van heeter tot fleeter [O] aan gruzelementen, kapot Den bliksem hait dien bôôm van heeter tot fleeter geslooge De bliksem heeft die boom aan gruzelementen geslagen
heui, heui, tussenwerpsel, [sGr, veroud] algemene groet van eenvoudige, gemoedelijke personen Soches zegge ze ‘morrie’ en azzie weggaot ‘gendag hoor’, maoar azzie mekaor tegekomp is ‘t ‘heui’ ’s Morgens zegt men ‘morrie’ en als je weggaat ‘gendag hoor’, maar als je elkaar tegenkomt is het ‘heui’
heul, heul, zelfstandig naamwoord, heule, heultie, gemetselde brug over sloot of vliet Femilie van de stêêne heul Heel verre familie
heumig, hummeg, hummes, bijvoeglijk naamwoord, [O] vuns, muf Dat heb een hummege smaek Dat smaakt muf Ook hummes
heus, heuze, zelfstandig naamwoord, 1. losgeraakt ijs dat met de stroom meegaat 2. grondijs dat naar boven komt 3. rijp aan bomen
heusijs, heusijs, zelfstandig naamwoord, [O] grondijs
heusje, heusie, uitdrukking, Speule om ‘t heusie Spelen waarbij de inzet door de winnaar wordt behouden Ook houweles
heuzen, heuze, werkwoord, heus, heusde, geheusd, [O] hard vriezen bij mist
hiel, hiele, uitdrukking, Ze laetet niet an der hiele drôôge Ze onderneemt snel actie
hierendaar, hierendaer, zelfstandig naamwoord, hierendaers, hierendaertie, lichaam Ik heb ‘m op z’n hierendaer gesloge tottie bont en blauw zag Ik heb hem op zijn lijf geslagen to hij bont en blauw zag Ook hierengunter
hierenginder, hierengunter, zelfstandig naamwoord, hierengunters, hierenguntertie, 1. lichaam Ik pakten ‘m bij z’n hierengunter Ik pakte hem bij zijn kladden Zie hierendaer 2. krachtterm Bel hierengunter, azzie nou nie maokt dajje wegkomt dan zekkie grijpe! Verdorie nogantoe, als je nu niet maakt dat je wegkomt, dan zal ik je grijpen!
hiernaar, hierne, bijwoord, hierheen, hier naar toe Nêê, niet naer daerne, maor een bietjie naer hierne Nee, niet daarheen, maar een beetje hierheen Zie ook daerne
hierom, hierom, tussenwerpsel, commando aan lijnpaard Zie ook bij-om, bij-op
hierop, hierop, tussenwerpsel, commando aan lijnpaard Ook ho-bij
hiesje, hiesie, zelfstandig naamwoord, hiesies, meevaller, buitenkansje Zie happie
higgendewig, higgendewig, uitdrukking, ’k Zellet higgendewig motte doen Ik zal het snel tussendoor moeten doen, want ik heb weinig of geen tijd
hijsbakken, hijsebakke, werkwoord, hijsebak, hijsebakte, gehijsebakt, gezamenlijk trekken o.i.d. Kom op, manne, hijsebakke met z’n alle! Kom op, mensen, trekken met z’n allen!
hijsen, hijse, werkwoord, hijs, hees, geheese, [Nbl] hijsen, redden Zôô hard astie hijse kon Zo hard als hij het verwerken kon Dat hijs ik niet hoor! Dat red ik niet hoor! (Tegenwoordig zegt men ’dat trek ik niet’)
hilt, heelt, zelfstandig naamwoord, heelte, heeltie, 1. handvat van schop, spa of riek Den heelt zit dwars opte steel, bij een hááñsvat leg tat anders Het handvat van een schop zit dwars op de steel, bij een handvat ligt dat anders 2. heft van een mes
hiltik, hilk, hillek, zelfstandig naamwoord, hilke, hilleke, hilkie, hillekie, [O] bikkel Ook hillek
hiltiken, hilleke, werkwoord, hillek, hillekte, gehillekt, [O] hiltiken, bikkelen (spelen met bikkels)
hinken, hinkt, uitdrukking, ’t Eêne hinkt en ’t andere stinkt Spottend gezegd van een gemengd boerenbedrijf
hitserig, hitsereg, bijvoeglijk naamwoord, hitsig, wulps
Hitsert, d’n Hissert, d’n Histert, eigennaam, de Hitsert, oude naam voor Zuid-Beijerland (naar de naam van een vroegere kleiplaat) Ook Histert
hitte, hette, zelfstandig naamwoord, hettes, hitte, warmte Met zôô’n hette ken d’r nie gewerrekt worre Met zulk een hitte kan er niet gewerkt worden
hitten, hitte, werkwoord, hit, hittende, gehit, [O, Eng to hit] schatten ’t Is precies de wicht; dat hebbie aerdeg gehit Het is precies het gewicht; dat heb je aardig geschat
hobbel, hobbel, uitdrukking, Ze staon in d’n hobbel Ze hebben veel haast
hobij, ho-bij, tussenwerpsel, commando aan lijnpaard Zie ook bij-op, bij-om
hoe een, hoen, vragend voornaamwoord, wat voor een? Hoen auto was dat dan? Wat voor een auto was dat dan? (letterlijk: hoe een)
hoed, hoed, zelfstandig naamwoord, hoeje, hoetjie, [O, veroud] inhoudsmaat voor kolen (18 mud), graan, kalk
hoef, houve, zelfstandig naamwoord, hoefblad D’r sting zôôveul houve in de errepels datter gêên deurkomme an was Er stond zoveel hoefblad in de aardappelen dat er geen doorkomen aan was
hoefstal, ôôsstal, zelfstandig naamwoord, ôôsstalle, ôôsstallechie, [O] hoefstal
hoek, hoekie, zelfstandig naamwoord, hoekies, klein perceel tuingrond Hij had een hoekie land om voor z’n aaige groentes te verbouwe Hij had een stukje tuingrond om voor zichzelf groente te kweken
hoekbank, hoe-bank, hoefbank, zelfstandig naamwoord, hoe-banke, hoefbanke, hoe-bankie, hoefbankie, [O] winkeltoonbank
hoekbord, hoekborrechie, zelfstandig naamwoord, hoekborrechies, hoekbordje
hoeken, hoeke, werkwoord, hoek, hoekte, gehoekt, schoven hooi of stro aan elkaar doorgeven met behulp van de hooivork (op het land om de oogst op de wagen te laden en in de schuur bij het uitladen van de wagen voor de opslag van de schoven)
hoeker, hoeker, zelfstandig naamwoord, hoekers, hoekertie, iemand die de schoven met de hooivork opsteekt Zie ook anhoeker
hoekgat, hoekgat, zelfstandig naamwoord, hoekgaete, hoekgaetjie, aanhoekgat (uitsparing in een tas stro of hooi, waarin degene stond die de beneden opgestoken pluk overnam om door te geven naar de bovenste man; in een schuur of in een schelf gebruikte men een kaak, een plankier waarop de doorgever stond)
Hoeksche Waard, Hoeksche Waerd, eigennaam, dialectuitspraak voor Hoeksche Waard
Hoekschewaardje, ’t Hoekschewaertie, zelfstandig naamwoord, [veroud] Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard en IJselmonde
hoekvork, hoekvurrekie, zelfstandig naamwoord, hoekvurrekies, korte hooivork voor het opsteken van schoven; ’t Regent hoekvurrekies Het regent pijpestelen, het regent ouwe wijven
hoelijk, hoeleke, vragend voornaamwoord, welke Hoeleke blomme hebbie voor ’t raomt staon? Welke bloemen heb jij voor het raam staan?
hoeneer, hoeneer, vragend voornaamwoord, wanneer Hoeneer en op wafferen dag mottet beure? Wanneer en op welke dag moet het gebeuren?
hoepmakerij, hoepmakerij, zelfstandig naamwoord, hoepmakerije, hoepmakerijtjie, tonnenmakerij (werkplaats waarin houten tonnen gemaakt worden, waarbij de duigen bijeengehouden worden door houten of metalen tonnenbanden)
hoepmakersbank, hoepmakersbank, zelfstandig naamwoord, hoepmakersbanke, hoepmakersbankie, werkbank in de hoepmakerij
hoepmakersmachine, hoepmakersmesien, zelfstandig naamwoord, hoepmakersmesienes, hoepmakersmesientjie, machine in de hoepmakerij
hoerenbed, hoerebed, zelfstandig naamwoord, hoerebedde, hoerebedtjie, geplette plek in het koren
hoerenjakker, hoerejakker, zelfstandig naamwoord, hoerejakkers, hoerejakkertie, [O] hoerenloper, prostituant
hoerenjong, hoerejong, zelfstandig naamwoord, hoerejonge, hoerejoñchie, vakterm van heiers: opzetstuk voor het naheien van palen die onder water komen te staan
hoeveel, hoevel, telwoord, hoeveel
hoeven, hoeve, werkwoord, hoef, hief, gehoeve, hoeven Hij hief gêênêêñs een twêêde porsie Hij hoefde niet eens een tweede portie Ze hieve d’r nie meer an te pas te komme Zij hoefden er niet meer aan te pas te komen
hofjeskadee, hoffieskedar, zelfstandig naamwoord, [Gsw] slons Dat onte meñs is een echte hoffieskedar Die onnette vrouw is een echte slons
hogerop, hôôgerop, bijwoord, hogerop (in beroep gaan) Ze zoeke ’t hôôgerop; ze gooie ’t voor Dordt Ze gaan in beroep en brengen het voor de Dordtse arrondissementsrechtbank
hogezijden, hôôgezije, zelfstandig naamwoord, hôôgezijen, hoge zijden pet uit de klederdrachttijd In 1950 waere d’r nog drie op durrep die d’n hôôgezije drooge In 1950 waren er nog drie op het dorp die een ‘hoge zijden pet’ droegen (laag cylindervormig hoofddeksel, behorend bij de klederdracht)
hok, hok, uitdrukking, ’t hok ruim hebbe Er is niemand die je hindert; je hebt de ruimte
hok, hok, zelfstandig naamwoord, hokke, hokkie, bos of dubbele kegel geroot vlas Ook hokkeschudde, hokkebinge
hokkeling, hokkeling, zelfstandig naamwoord, hokkelingers, hokkeliñchie, kalf De hokkelingers lôôpe nog te waaie De éénjarige kalveren lopen nog in de wei
hokkelingshuishouden, hokkelingershuishouwe, zelfstandig naamwoord, hokkelingershuishouwes, hokkelingershuishouweñtjie, ongeregeld huishouden (huishouden van Jan Steen) D’r is nooit niemand op eetestijd thuis, wat is dat voor een hokkelingershuishouwe Er is nooit iemand op etenstijd thuis, wat is dat voor een huishouden van Jan Steen
hokkemokken, hokkemokke, werkwoord, hokkemok, mokkemokte, gehokkemokt, [O] 1. met velen samenwonen in een (te) kleine ruimte ’t Is daer zôô’n rommeltie, ’k glôôf dasse d’r metter tiene in êên vertrekkie hokkemokke Het is daar zo’n rommeltje, ik geloof dat ze met hun tienen in één vertrekje samenwonen 2. ongetrouwd samenwonen Zie hokke
hokken, hokke, werkwoord, hok, hokte, gehokt, ongehuwd samenwonen (concubinaat) In Dordt was het ‘kokkebijne’, in Rotterdam ‘knijne’ of ‘knijnehokke’ (afleidingen van concubine) Ook hokkemokke
hokkenbinden, hokkebinge, werkwoord, geroot vlas op dubbele kegels zetten Zie hokke
hokkenschudden, hokkeschudde, werkwoord, geroot vlas op dubbele kegels zetten Zie hokke
hol, hooloo, zelfstandig naamwoord, hooloos, hoolootjie, verdiepte ingang bij dijkhuizen ten gevolge van dijkophoging
holbollig, hollebolleg, bijvoeglijk naamwoord, [O] hobbelig, ongelijk Een hollebollege weg
holderdebolder, holderdebolder, bijvoeglijk naamwoord, plotseling Ook hôôd-over-bol
holdert, holdertie, zelfstandig naamwoord, holderties, [Zbl] vroegertje, meevaller bij het werk
hollewaai, hollewaoi, zelfstandig naamwoord, hollewaoie, hollewaoichie, flapuit Een hollewaoi is gêên ont mens, ôk gêên oñfesoeñdeleke, maor meer een ruizeluite Een hollewaai is geen vuile en ook geen onfatsoendelijke vrouw maar meer een flapuit
hollige, hollege, uitdrukking, Int hollege In ‘t holst Int hollege van de nacht mostie d’r uit
hond, hond, uitdrukking, As haer opten hond Zeer dicht opeen (bijv. gewas, koren); De hand annen hond houwe Een hond steeds aandacht geven
hond, hond, zelfstandig naamwoord, honde, [O, veroud] landmaat, 100 vierkante roe (deze vroegere aanduiding is bewaard gebleven in sommige benamingen van stukken land, zoals d’n elfhond, vermeld in een advertentie in het Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard van 19 juni 1895)
hondenkul, hondekullechie, uitdrukking, Alles blink azzen hondekullechie in de maoneschijn Alles blinkt, zo schoon is het
hondenslager, hondeslaeger, zelfstandig naamwoord, hondeslaegers, hondeslaegertie, [O] onderkoster (ordebewaarder in een kerk, die ook loslopende honden uit de kerk joeg of zelfs doodde)
honderd, honderd, uitdrukking, Onder ‘t honderd lôôpe Opgaan in de massa De koeie liepe onder ’t honderd met andere koeie in de waai van de buure De koeien gingen in de wei van de buren op in de groep van de andere koeien
honderdtien, honderdentien, uitdrukking, Hij ken praote teege honderdentien op Hij kan praten als Brugman Hij ken werreke teege honderdentien op Hij kan veel werk verstouwen
hondsdagen, hoñsdaege, zelfstandig naamwoord, hondsdagen (19 juli-18 augustus) Mette hoñsdaege isset bederfelek weer Met de hondsdagen is het bederfbevorderend weer
hongerput, hongerpit, zelfstandig naamwoord, [Str] woonwijk met stille armoede In d’n hongerpit eete ze van erremoe drôôg brôôd met mes en vurrek In de woonwijk met stille armoede eten ze van armoede droog brood met mes en vork
honing, heuning, zelfstandig naamwoord, honing
honingdauw, heuningdauw, zelfstandig naamwoord, 1. honingdauw, bruine schimmel op bonen 2. honingdauw, kleverige door bladluizen afgescheiden stof op grasachtige planten
hoofd, hôôd, hôôfd, zelfstandig naamwoord, hôôdje, hôôfde, hôôdtjie, hôôffie, hoofd Leen had zôô’n pijn in z’n hôôd datt’n hêêlen dijk zeer dee’, maor hij hattet dan ôk erreg Leen had zo’n pijn in zijn hoofd dat de hele dijk pijn deed, maar hij had het dan ook erg; hoofd Daddik hôôfd van ‘t gezin zou weeze stong allêên maor op m’n stamkaort Dat ik hoofd van het gezin zou zijn stond alleen maar op mijn stamkaart (in WO II); hôôd over bol wat doen Plotseling en overhaast iets doen; hôôd over staert wat doen Plotseling en overhaast iets doen; Daer staod een hôôd op Hij is een stijfkop; Dat is een werrekie medden hôôd en zonder hôôd Werk waarbij de kwaliteit niet zo belangrijk is; Een tor heddôk een hôôd Gezegd van een kind dat veel praatjes heeft; Gêên haer op m’n hôôd datter over denkt In geen geval; Heulie hebbe ôk een hôôd waermee ze leve Die zijn nogal verwaand; Hij hè meer añ z’n hôôd as rechtuit Doordat hij het zo druk heeft, is hij wel eens vergeetachtig; Hij hedden hôôd waerof dattie naer leeft Hij doet geen buitensporige dingen; Russie hôôd een bietjie! Rustig aan, bedaar wat! (letterlijk: Rust je hoofd een beetje!); Wat hebbie d’r voor in je hôôd? Welke prijs wil je er voor hebben?
hoofdbreken, hôôdbrekes, zelfstandig naamwoord, kopzorgen, hoofdbrekens
hoofdeinde, hôôd-end, hôôfdenend, zelfstandig naamwoord, hôôd-ende, hôôfdenendes, hôôd-entjie, hôôfdenentjie, hoofdeinde (bijv. van een bed); hoofdeind van bed (in tegenstelling tot het voetenend) Zie ook voetenend
hoofdkaas, hôôfdkaes, zelfstandig naamwoord, hôôfdkaeze, hôôfdkaesie, zure zult Zie haksel
hoofdpeluw, hôôfdpeul, hôôdpeul, hôôpeul, zelfstandig naamwoord, hôôfdpeule, hôôdpeule, hôôpeule, hôôfdpeultie, hôôdpeultie, hôôpeultie, peluw In de besstee lag an ’t hôôfdenend een hôôfdpeul en daerop lagge de kusses In de bedstee lag aan het hoofdeind een hoofdpeluw en daarop lagen de kussens Ook hôôdpeul, hôôpeul
hoofdstel, hôôfstel, hôôfdstel, zelfstandig naamwoord, hôôfstelle, hôôfdstelle, hôôfstellechie, hôôfdstellechie, hoofdstel
hoofdstoof, hôôfstoof, zelfstandig naamwoord, hôôfstove, hôôfstooffie, [O] knotwilg Ook hooistoof
hoog, hôôg, bijvoeglijk naamwoord, 1. hoog We zitte hier hôôg en drôôg 2. noordelijk De wind is hôôg Er staat een noordenwind; hôôger, D’n dorssen dom is hôôger hoor! Verwijt aan iemand die op andermans tenen staat; ; hôôge wind, [meervoud] hôôge winde, [verkleinvorm] hôôge windjie, noordenwind De wind is omhôôg, ’t is een hôôge wind De wind is Noord, het is een noordenwind
Hoogenboezem, Hôôgenboezem, eigennaam, dialectuitspraak voor de naam Hoogenboezem
Hoogenboom, Hôôgenbôôm, eigennaam, dialectuitspraak voor de naam Hoogenboom
Hoogendoorn, Hôogendooren, eigennaam, dialectuitspraak voor de naam Hoogendoorn
Hoogerwerf, Hôôgerwurf, eigennaam, dialectuitspraak van de naam Hoogerwerf
Hooghart, Hôôghart, eigennaam, dialectuitdrukking voor de naam Hooghart
hoogoud, hôôgoud, bijvoeglijk naamwoord, erg oud, bejaard
hoogstnodig, hôôgstnôôdeg, bijvoeglijk naamwoord, hoogstnodig
hoogte, hôôchie, zelfstandig naamwoord, hôôchies, heuveltje, verhoging in het land
hooguit, hôôguit, bijwoord, hooguit, ten hoogste
Hoogvliet, Hôôgvliet, eigennaam, dialectuitspraak van de naam Hoogvliet
hoogwatersloot, hôôgwaterslôôt, zelfstandig naamwoord, hôôgwaterslôôte, hôôgwaterslôôtjie, [Phk] tijsloot, sloot met eb en vloed Vroeger konne me nog zwemme in d’n hôôgwaterslôôt Vroeger konden we nog zwemmen in de tijsloot
hooibier, hooibier, zelfstandig naamwoord, hooibiere, hooibiertie, licht alcoholisch donker bier van brouwerij De Bel Bij ’t menne lag ter altijd een kinnechie hooibier in de grip Bij het opladen van het graan lag er altijd een half vat hooibier (39 liter) in de greppel
hooidelf, hôôdelf, hooidelf, hooidellef, zelfstandig naamwoord, hôôdelve, hooidelve, hooidelleve, hôôdelfie, hooidelfie, hooidellefie, bruggenhoofd of slootvernauwing voor tijdelijke (men)brug; het aarden bruggenhoofd waarop de balken (ballekers) voor de menbrug komen te liggen Ook hooidellef
hooien, hooie, werkwoord, hooi, hooide, gehooid, [O] hooien Die gorze worre mêêstal ellek jaer gehooid Die gorzen worden meestal jaarlijks gehooid Je hoef je niessôô te haeste, je mô nie gaon hooie Je hoeft je niet zo te haasten, je hoeft niet te gaan hooien; ’t Is gêên hooie Doe eens rustig aan
hooiluis, hooiluize, zelfstandig naamwoord, graszaad dat op de hooizolder achterbleef
hooimat, hooimat, zelfstandig naamwoord, hooimatte, hooimatjie, hooiweide (weiland bestemd voor het kweken van hooi) Omdatter te waaineg gras was mosse de bêêste in d’n hooimat Omdat er te weinig gras was moesten de koeien naar de hooiweide
hooistoof, hooistoof, zelfstandig naamwoord, hooistoove, hooistoofie, knotwilg Vroeger wiere de hooistoove om de vier jaer gekapt voor paole en sliete, de rest was voor takkebosse Vroeger werden de knotwilgen om de vier jaar geknot voor palen en dikke takken, de rest was bestemd voor takkenbossen Zie hôôfstoof Zie ook kopstoof
hooksie, hooksie, uitdrukking, Zôô zwart as hooksie Erg vuil (Hooksie was het vuil bij het erwten dorsen)
hoop, hôôp, zelfstandig naamwoord, hôôpe, hôôpie, 1. grote hoeveelheid ’t Is toch een hôôp geld voor zôô’n klaain hôôpie blommegrond Het is toch veel geld voor zo’n klein bergje bloemaarde Zie ook veul, dot 2. schoof (rechtop gezette bossen koren of vlas) 3. hoop, aardappelkuil Ik heb van ‘t jaer de errepels an d’n hôôp verkocht Ik heb dit jaar de aardappelen in de kuil verkocht Zie ook pit; D’n duvel schijt altijd op êênen hôôp Gewin valt altijd toe aan iemand die het niet nodig heeft; Das hôôp en al Dat is alles, meer is er niet; Hij leef van d’n grôôten hôôp Hij is verkwistend
hoornzeel, hoornzêêl, zelfstandig naamwoord, hoornzêêle, hoornzêêltie, koptouw voor rund
hoosbak, oñsbak, oorsbak, ôôsbak, zelfstandig naamwoord, oñsbakke, oorsbakke, ôôsbakke, oñsbakkie, oorsbakkie, ôôsbakkie, hoosbak (houten bak om water mee uit de sloot of uit een boot te hozen, of om de sloot droog te zetten voor het sloten en vlasroten; ook gezegd van een overvolle kop koffie) Ook ôôsbak [O], oorsbak
hopen, hôôpe, werkwoord, hôôp, hôôpte, gehôôpt, schoven op hopen zetten
hor, hor, uitdrukking, Zôô drôôg azzun hor [O] Kurkdroog, erg droog
horentoren, horentoren, zelfstandig naamwoord, horentorens, horentorenjie, [O] wesp; Ik worter horentoren van Ik word er gek van
horloge, hurlozie, gelozie, zelfstandig naamwoord, hurlozies, gelozies, hurlozietjie, horloge; gelozie [Phk]
horrel, horrel, zelfstandig naamwoord, horrels, horreltie, bevlieging Dan hesse weer zôô’n horrel dasse hêêl d’n tijd op hôôge hakke wil lôôpe Dan heeft ze weer zo’n bevlieging dat ze steeds op hoge hakken wil lopen
Horrenkijkers, Horrekijker, eigennaam, bijnaam voor de inwoner van Mijnsheerenland
hort, hort, zelfstandig naamwoord, horte, hortie, [O] poos, tijdspanne Blijf nog een hortie Blijf nog een poosje; Werreke met horte en stôôte Niet regelmatig werken, met onderbrekingen; ’t Is al een hortie in de meule Het gerucht gaat al langer, er wordt al aan gewerkt
hort, hurt, tussenwerpsel, vooruit Hurt, opschiete Vooruit, opschieten Zie ook vurt
hosklos, hosklos, zelfstandig naamwoord, hosklosse, hosklossie, [O] lomp, onbehouwen persoon
hosklos, hosklos, bijwoord, [O] sloffend Hij lôôp altijd hosklos, zonder z’n bêêne op te lichte Hij loopt altijd sloffend, zonder zijn benen op te lichten
hotemetoot, hotepetoot, zelfstandig naamwoord, hotepetoote, hotepetootjie, hotemetoot, iemand met hoge positie, hoge ome
hotteren, huttere, werkwoord, hutter, hutterde, gehutterd, [O] lukken; ’t Zel zeker nog wel huttere Het zal zeker nog wel lukken
houdding, houwding, zelfstandig naamwoord, houwdinge, houwdingchie, winkeldochter, blok aan het been (voorwerp of persoon waar je nooit meer van afkomt) Ze blijve mettien onnôôzele jonge d’r leve lang zitte; ’t is een houwding Ze blijven met die gehandicapte jongen hun hele leven lang zitten; hij is een blok aan het been Ook houwstik
houden, houwe, werkwoord, houw, hieuw, gehouwe, 1. houden Ik hieuw d’r mee op omdasse d’r niet over ophieuwe Ik hield ermee op omdat ze er niet over ophielden; 2. laten Houw legge die boel Laat liggen die boel Alles houwe staon zôôas ‘t stong Alles laten staan zoals het stond 3. aanslaan, houden Den heiñst is al verschaaie keere bij de merrie geweest, maor ’t wil niet houwe De dekhengst is al meerdere keren bij de merrie geweest, maar het wil niet aanslaan; houwe zôô Akkoord, niet meer veranderen; Hij ister mee te houwe Hij doet iets graag. Omt houweles Om te behouden (bijv. winst in het spel) Ze waere an ’t ceñtjie steeke en speulde om ’t houweles Ze waren aan het centje steken en speelden om de winst; Ten houweles komme [O] Terecht komen, neerkomen Hij kwam weer op z’n bêêne ten houweles Hij kwam weer op zijn benen terecht
houden van, houwe van, werkwoord, hou van, hieuw van, van gehouwe, houden van Den êêne houw van de moeder, d’n andere van de dochter en sommegte houwe van allebaai De één houdt van de moeder, de ander van de dochter en sommigen houden van allebei
houdenis, houwenis, uitdrukking, Ten houwenis komme [O] Terecht komen, neerkomen Je weet nooit waer die ten houwenis komt Je weet nooit waar hij terecht komt Ook houwes
houdens, houwes, uitdrukking, Uit houwes [O] om te behouden (winst bij een spel; het tegengestelde van uit joks, om niets); Ten houwes komme [O] terecht komen Zie houwenis
houdstuk, houwstik, zelfstandig naamwoord, houwstikke, houwstikkie, winkeldochter, blok aan het been Zie houwding
houter, houters, zelfstandig naamwoord, houten latten en palen (geldt niet voor planken)
houtje, houtjie, zelfstandig naamwoord, houtjies, kleerhanger, knaapje Zie ook stokkie; ’t Is een slecht houtjie da’ van ’t legge breekt Met niets doen loop je geen risico (ook gezegd van langslapers); Ze is van ‘t houtjie Ze is gereformeerd
houw, houw, zelfstandig naamwoord, houwe, houwchie, hak met lange steel en breed blad De pee wier schôôn gehouwe meddun houw die deur de rije gehaold wier De bieten werden gewied met een hak die tussen de rijen door getrokken werd
hozen, ôôze, werkwoord, ôôs, ôôsde, geôôsd, hozen, leegscheppen Metten ôôsbak kejje den bôôt ôôze Met de hoosbak kun je de boot leegscheppen
hucht, hucht, zelfstandig naamwoord, huchte, huchie, 1. [Mhk] weg die de dijk kruist 2. ruigte, struikgewas
huid, huie, zelfstandig naamwoord, huiden Izak Fontijn was een huiekôôper Izak Fontijn was een huidenkoopman
huifelen, huifele, werkwoord, huifel, huifelde, gehuifeld, [sGr] wapperen Leg niessôô mette deekes te huifele! Wapper niet zo met de dekens!
huik, huikie, zelfstandig naamwoord, huikies, overkapping (meestal van zeildoek) aan de voorzijde van een bootje De vissermanne en de biezesnijers sliepe vroeger onder ’t huikie De visser en de rietsnijders sliepen vroeger onder het overkappinkje
huil, hoil, zelfstandig naamwoord, hoile, hoiltie, [O] honk, vrijplaats voor het kinderspel Krijgertie speule zonder hoil Krijgertje spelen zonder honk
huis, d’n huis, zelfstandig naamwoord, kamer, voorkamer Kom effe in d’n huis dan kenne me ’t uitpraote Kom even in de (voor)kamer dan kunnen we het uitpraten; Over de huize Kapot, vernield Den hêêlen inventaris was deur d’n brand over de huize De hele inventaris was door de brand vernield Zie ook naer z’n grôôtjie
huishouden, huishouwe, uitdrukking, ’t Lijkent wel ‘t huishouwe van Jan Stêên Het lijkt wel het huishouden van Jan Steen (er wordt meestal een naam genoemd van een huishouden dat als niet al te netjes op het dorp te boek staat. Voorbeelden: een huishouwe van Keaas; een huishouwe van Annekoos)
huisje, huissie, zelfstandig naamwoord, huissies, 1. privaat buitenshuis, latrine Ze hadde ’t wurveltie op de deur van ’t huissie gedaen en ’t meñsie opgesloote Ze hadden het sluitklosje op de deur van het privaat gedaan en het oude vrouwtje opgesloten 2. [Phk] gebied rond de preekstoel
huisje-ruim-op, huissie-ruim-op, uitdrukking, Het wier huissie-ruim-op verkocht Men verkocht het van deur tot deur Ze hebbe hier an d’n dijk huissie-ruim-op de griep Ze hebben hier aan de dijk in elk huis griep
huisrat, huisrotjie, zelfstandig naamwoord, huisrotjies, iemand die altijd binnen zit, huismus
hullie, heulie, hullie, hunnie, persoonlijk voornaamwoord, zij, hen Bij heulie is niks te haole Bij hen is niets te halen Heulie zijn d’r gistere al geweest, ’t is nog femilie van heulie Zij zijn er gisteren al geweest, het is nog familie van hen Ook hullie; Hunnie zijn ant peedunne Zij zijn bezig bieten uit te dunnen
hulpzeel, hermzêêl, hellemsêêl, zelfstandig naamwoord, hermzêêle, hellemsêêle, hermzêêltie, hellemsêêltie, hulpzeel, draagband bij het kruien Zie helpzêêl; hellemsêêl [O] helpzeel, hennepzeel
hulpzeel, helpzêêl, zelfstandig naamwoord, helpzêêle, helpzêêltie, hulpzeel, draagband bij het kruien Het helpzêêl was een gevlochte draegriem of draegband, die gekruist over schoere en rug wier gebruikt aste vracht te zwaer was om mette hande te kruie De draagband was een gevlochten draagriem of draagband, die gekruist over schouders en rug werd gebruikt als de vracht te zwaar was om met de handen te kruien Ook hermzêêl
hurry-up, horrie-op, uitdrukking, [Eng hurry up] volop, ruimschoots Ze zijn horrie-op beezeg Ze zijn volop bezig
hus, hussie, zelfstandig naamwoord, hussies, hebben en houden, bezit Ze binne metter hêêle hussie mette noorderzon vertrokke Ze zijn met hun hele hebben en houden met de noorderzon vertrokken
husselen, hussele, werkwoord, hussel, husselde, gehusseld, 1. [O] door elkaar schudden, hutselen Mokkie is deur mekaor hussele? Zal ik je eens door elkaar schudden? 2. spel met het opgooien van centen; de munten die met kruis naar boven blijven liggen mag degene die opgooit houden
hutsekluts, husseklussie, zelfstandig naamwoord, husseklussies, rommelderij, van alles wat
hutspot, huspot, zelfstandig naamwoord, huspotte, huspotjie, Huspot is een prakkie van errepels, koekpee en juin Hutspot is een mengsel van fijngemaakte aardappels, winterwortelen en uien
hutte, hutte, uitdrukking, Ik heb m’n aaige uit de hutte gewerkt Ik heb me rot gewerkt; Uitte hutte trekke Uit zijn verband trekken; Uitte hutte waoie Kapot waaien Zie ook fesol
iedere duur, iederenduur, bijwoord, [O] telkens Wat zou die man toch iederenduur hier komme doen? Wat zou die man toch telkens hier komen doen?
iedereen, iederêên, onbepaald voornaamwoord, iedereen, allemaal
iep, ijp, zelfstandig naamwoord, ijpe, ijpie, iep Bij ôôñs opte wurref sting een ijp, maor die is gesturreve an de ijpeziekte Bij ons op het erf stond een iep, maar die is doodgegaan aan de iepenziekte
iepen, ijpe, bijvoeglijk naamwoord, iepen IJpe klompe Iepenhouten klompen
iepenboom, ijpenbôôm, zelfstandig naamwoord, ijpenbôômme, ijpenbôômpie, iep De ijpenbôôme laete vroeg d’r blaere valle De iepen laten vroeg hun bladeren vallen
iepenhout, ijpehout, zelfstandig naamwoord, iepenhout
iepenklomp, ijpeklomp, zelfstandig naamwoord, ijpeklompe, ijpeklompie, iepenhouten klompen Tegewoordeg binne de klompe mêêstal van willegehout, nie van ijpehout Tegenwoordig zijn de klompen meestal van wilgenhout, niet van iepenhut
ietsje, ietsie, zelfstandig naamwoord, ietsje, beetje, kleinigheid ’t Is een ietsie meer, zee de kaesboer
ietwat, ietewat, bijwoord, iets, beetje ’t Is ietewat te waainig Het is iets te weinig
ijdelheid, ijdelhaaid, zelfstandig naamwoord, ijdelheeje, ijdelhaaitjie, ijdelheid Zie ook grôôzeghaaid
ijk, ijk, uitdrukking, An d’n ijk zijn Te veel gedronken hebben D’r waere d’r opta fêêssie verschaaie behoorlek an d’n ijk Er waren op dat feestje verschillende lieden die behoorlijk veel gedronken hadden
ijken, ijke, werkwoord, ijk, ijkte, geijkt, ijken, evenwicht maken, tarreren
ijlen, iele, ijle, werkwoord, iel, ielde, geïeld / ijl, ijlde, geijld, ijlen, wartaal uitslaan Leg nie te iele Je moet geen wartaal uitslaan Ze lee te iele van de koors Ze sloeg wartaal uit van de koorts Ook ijle [O] ijlen Hij leg d’n hêêle nacht te ijle van de koors Zie iele
ijsbloem, ijsblom, zelfstandig naamwoord, ijsblomme, ijsblommechie, ijsbloem ’t Had knappies gevroore, de ijsblomme stonge op de raome Het heeft behoorlijk gevroren; de ijsbloemen stonden op de ruiten
ijselijk, ijselek, bijwoord, ijselijk
ijselijkheid, ijselekhaaid, zelfstandig naamwoord, ijselekheeje, ijselekhaaitjie, gruwelijkheid Het is een ijselekhaaid zôôas tie vloekt Het is een gruwelijkheid zoals hij vloekt
ijsjebeuken, ijsiebeuke, aaisiebeuke, werkwoord, beuk ijsie, beukte ijsie, ijsiegebeukt, gevaarlijk jongensspel, lopen over losliggende ijsschotsen of over het al gescheurde ijs; aaisiebeuke [Whw] beuk aaisie, beukte aaisie, aaisiegebeukt het door jongens kapot lopen van wrak ijs (in tegenstelling tot ijs en ijsbaan wordt bij dit jongensspel de ij een aai, ook bij aaisiepiepe, aaisietaaie) Ook aaisietaaie, aaisiepiepe Zie ook schossielôôpe, dokke, koeklôôpe, schossiewiebele
ijsjepiepen, aaisiepiepe, werkwoord, piep aaisie, piepte aaisie, aaisiegepiept, [Whw] Zie aaisiebeuke
ijsjetaaien, ijsietaoie, aaisietaaie, werkwoord, taoi ijsie, taoide ijsie, ijsiegetaoid, over gevaarlijk ijs lopen Zie ijsiebeuke; ijsietaoie [Whw] taai aaisie, taaide aaisie, aaisiegetaaid
ijskonijn, ijsknijn, zelfstandig naamwoord, ijsknijne, ijsknijntjie, ongevoelig, harteloos persoon Waddis die vent een ijsknijn! Wat is die man een harteloos persoon!
ijspijp, ijspijp, zelfstandig naamwoord, ijspijpe, ijspijpie, ijspegel
ijsschuit, ijsschoitjie, zelfstandig naamwoord, ijsschoitjies, [O] bak of schuit, met mast en zeil op een onderstel van schenen, om mee te ijszeilen
ijsselsteen, ijsselstêên, zelfstandig naamwoord, ijsselstêêne, ijsselstêêntjie, ijsselsteen, gele baksteen van klein formaat
ijzelplek, ijzelplak, zelfstandig naamwoord, ijzelplakke, ijzelplakkie, ijzelplek op de weg ’t Was glad op de weg van de ijzelplakke
ijzerdraad, ijzerdraed, zelfstandig naamwoord, ijzerdraeje, ijzerdraetjie, ijzerdraad
ijzerschaar, ijzerschaer, zelfstandig naamwoord, ijzerschaere, ijzerschaertie, ijzerschaar
ijzerwerf, ijzerwurref, zelfstandig naamwoord, ijzerwurreve, ijzerwurrefie, [Phk] scheepswerf Hij werrekt opten ijzerwurref
ijzerworm, ijzerwurrem, zelfstandig naamwoord, ijzerwurreme, ijzerwurrempie, door hak of schrepel beschadigde plant
ijzig, ijzegen aerepel, uitdrukking, Glazige aardappel Slechte aerepels van ’t jaer; veul ijzege en waaineg blom Slechte aardappels dit jaar; veel glazige en weinig kruim
immers, ommers, bijwoord, immers Da’s ommers altijd al zôô geweest
inbinden, inbinge, werkwoord, bing in, bong in, iñgebonge, inbinden
inbraak, imbraek, uitdrukking, Van imbraek hoor ie niet Afgunstige opmerking tegen iemand die bijv. iets nieuws heeft gekocht (men suggereerde dat het geld voor de aankoop wel van inbraak afkomstig zou zijn)
indampen, indempe, werkwoord, demp in, dempte in, ingedempt, invochten (van wasgoed)
indelen, indêêle, werkwoord, dêêl in, dêêlde in, iñgedêêld, indelen
indoeken, indoeke, werkwoord, [O] opdoeken, weggaan, je biezen pakken Je ken wel indoeke
inenen, in êêne, bijwoord, ineens, plotseling ’t Wier in êêne erreg misteg Het werd plotseling erg mistig
inenten, ininte, werkwoord, int in, inte in, ingeïnt, inenten
influenzaziekte, fleñzeziekte, zelfstandig naamwoord, [Hei] influenza, griep
ingemeen, iñgemêên, bijvoeglijk naamwoord, door en door gemeen
injassen, iñjasse, werkwoord, inslaan, indrijven, palen de grond inslaan
inkrijgen, iñgekrege hebbe, werkwoord, toegediend, ingegeven zijn Het kalf heb een medicijn ingekrege Men heeft het kalf een medicijn toegediend
inkt, int, zelfstandig naamwoord, [O] inkt
inleggen, iñlegge, werkwoord, leg in, lee in/laai in, iñgelege, inleggen
inrij, d’n iñrij, zelfstandig naamwoord, 1. hoofdingang van landbouwschuur 2. vrij schuurgedeelte achter de inrijdeuren
inschenken, iñschinke, werkwoord, schink in, schonk in, ingeschonke, inschenken Koffie iñschinke
inschudden, iñschudde, werkwoord, inschenken Hij zat d’n hêêlen zondag in de herreberg en liet z’n aaige geduureg iñschudde Hij zat de hele zondag in de kroeg en liet zich voortdurend inschenken
inslaan, iñslaon, werkwoord, slao in, sloog in, iñgesloge, inslaan
inslapen, iñslaepe, werkwoord, slaep in, sliep in, iñgeslaepe, inslapen
inspan, d’n iñspan, zelfstandig naamwoord, inventaris van startend boerenbedrijf
insteken, iñgestoke, bijvoeglijk naamwoord, gearmd Ze liepe ingestooke te hosse Ze liepen gearmd te dansen en te springen
interessant, interessant, bijvoeglijk naamwoord, [O] indringend, nieuwsgierig Ze is altijd zôô interessant, ze wil alles weete Ze is altijd zo nieuwsgierig, ze wil alles weten
inwonen, inweune, werkwoord, weun in, weunde in, ingeweund, inwonen (in gezinsverband) Z’is bij d’r zeun gaon inweune Ze is bij haar zoon gaan inwonen
inzeper, inzêêper, zelfstandig naamwoord, inzeper, hulp van de barbier Asse vroeger saeteres te scheere gonge had de barrebier êên of twêê vaste inzêêpers Als iedereen zich vroeger ’s zaterdags liet scheren had de barbier één of twee vaste inzeepknechtjes
Izaäk, IJzak, eigennaam, [veroud] Izak (vorm van de voornaam Izaäk)
ja het, jaot, tussenwerpsel, jazeker Jaot maaid, zôô ist al jaere Jazeker meid, zo is het al jaren
ja ik, janik, tussenwerpsel, welja (meestal bel janik) Welja Zie ook beljaot
jaar, jaer, zelfstandig naamwoord, jaere, jaertie, jaar
jaar, vandejaer, bijwoord, dit jaar Vandejaer issut deur de bank genoome best mooi weer Dit jaar is het over het algemeen toch wel mooi weer
jaarfeest, jaerfêêst, zelfstandig naamwoord, jaerfêêste, jaerfêêssie, jaarfeest, het jaarfeest nam in Protestant Christelijke kringen de plaats in van de wereldlijke ‘uitvoering’ waar toneelstuk werd vervangen door saomespraek Op het jaerfêêst van de gaaitefokverêêneging metten bijbel wier d’r voorgedrooge en een saomespraek gespeuld Tijdens het jaarfeest van de geitenfokvereniging met de bijbel werd er voorgedragen en een toneelstuk (samenspraak) opgevoerd
jaarling, jaerling, zelfstandig naamwoord, jaerlinge, éénjarig paard (voor rundvee: hokkeling of pink)
jacht, jachie, zelfstandig naamwoord, klein zeiljacht
jachtslachter, jachslachter, zelfstandig naamwoord, jachslachters, gelegenheidsslachter (geen slager), meestal waren jachtslachters rietdekkers of schoenmakers die in november de huisslacht verzorgden
jagen, gejooge, uitdrukking, Ze heñ alles d’r deur gejooge Ze hebben geen cent meer over
jagen, jaoge, werkwoord, jaog, joog, gejooge, 1. jagen (door een jager) 2. opjagen Ze jooge de bêêste de waai uit Ze joegen de koeien de wei uit
jak, jak met lang gat, zelfstandig naamwoord, jakke met lang gat, jakkie met lang gat, jak met afhangend schootje (uit de tijd van de klederdracht)
jakken, jakke, werkwoord, 1. jakkeren, woelen 2. achter de meisjes aanlopen
jakstaart, jakstaert, zelfstandig naamwoord, jakstaerte, onrustig kind, dier of vrouw dat te veel uitgaat Zit niet zôô te jakke <>Ze is een grôôte jakstaert, êên met de rit in d’r reet Doe eens niet zo ongedurig Ze is een grote uitgaander, iemand met de reis in haar kont Ook jakziel
jakziel, jakziel, zelfstandig naamwoord, 1. woelwater 2. onrustig kind of dier Zie jakstaert
jaloers, jeloers, bijvoeglijk naamwoord, jaloers, afgunstig
jaloersigheid, jeloerseghaaid, zelfstandig naamwoord, jaloezie, afgunst
Janneke, Jannechie, eigennaam, Janneke Is zij d’r êên van Jannechies? Is zij een dochter van Janneke?
janpotage, Jan-Potaozie, uitdrukking, [Fra, Jean Potage, Hansworst] Je leef t’r mee as Jan-Potaozie messun must Je leeft er mee als Hansworst met zijn muts (onafscheidelijk zijn)
jarig, jaereg, bijvoeglijk naamwoord, 1. jarig 2. uit de narigheid Azzie vaoder ’t hoort biñ je nog nie’ jaereg Als je vader het hoort ben je nog niet jarig
jarretelle, sjerretel, zelfstandig naamwoord, sjerretels, sjerretellechie, jarretel
jas, jas, uitdrukking, ’t Scheel ‘n jas mè gistere Het is aanmerkelijk minder koud/warm dan gisteren
jenever, jannever, zelfstandig naamwoord, jannevers, jannevertie, jenever D’n ouwen Haain had een janneverneus, azzie d’r in kneep kwam d’r ‘VOLLEDIGE VERGUNNING’ op z’n veurhôôd te staon Oude Hendrik had een jeneverneus; als je er in kneep kwam er ‘VOLLEDIGE VERGUNNING’ op zijn voorhoofd te staan (vroeger betekende dit bord aan de gevel van een café dat daar alle alcoholische dranken geschonken mochten worden)
jeremiëren, jirremineere, erremereere, urmeneere, urremeneere, urmereere, werkwoord, erremereer, erremereerde, geërremereerd / urmeneer, urmeneerde, ge-urmeneerd / urremeneer, urremenee, jeremiëren, klagen (van: Klaagliederen van Jeremia), murmureren, klagen De boere erremereere over ’t natte weer Ook urremeneere; urmen, klagen, zeuren, zaniken Ze zit altijd te urmeneere over d’r kwaole Ze zit altijd over haar kwalen te klagen Ook urmereere, urremeneere
jeuk, jok, zelfstandig naamwoord, jeuk of juk Ik heb jok an m’n rik Ik heb jeuk aan mijn rug
jeuken, jokke, jukke, werkwoord, jokke, jokte, gejokt / juk, jukte, gejukt, 1. jeuken, jukken 2. krabben, schuren Effe m’n rik jokke teege d’n deurpost Even met mijn rug tegen de deurpost schuren; ; jukke jeuken D’r stao’ geschreeve en gedrukt dajje mô’ klauwe waeret jukt en jukket op een raore plaes dan klauwie d’r maor naest! Er staat geschreven en gedrukt dat je moet krabben waar het jeukt en jeukt het op een rare plaats dan krab je er maar naast
jeuken, jôôke, werkwoord, [O] hunkeren, verlangen, ergens naar haken; [O] Asset op is, isset jôôke gedaen Het bezit van de zaak is ‘t einde van ’t vermaak (als er niets meer is is het verlangen voorbij)
jeukerig, jokkereg, bijvoeglijk naamwoord, 1. jeukerig, jeuk hebbend Van ‘t gerst dorse worrie over je hêêle lijf jokkerig Van het dorsen van gerst krijg je over je hele lichaam jeuk 2. wellustig Op die leeftijd binne die maaide erg jokkerig Op die leeftijd zijn de meisjes erg wellustig
jochie, joñchie, jooñchie, joochie, zelfstandig naamwoord, joñchies, jongetje, jochie Ook joochie, jôônchie; Ik was nog maor een joochie van een jaer of ellef, twaollef toen ik al mee naer ’t land mos Ik was nog maar een jongetje van elf twaalf jaar toen ik al mee moest naar het bouwland
jodenkerk, joodekerk, uitdrukking, ’t Lijkent hier wel een joodekerk Wordt gezegd als iedereen door elkaar praat
jodenmeester, joodemêêster, zelfstandig naamwoord, joodemêêsters, jodenonderwijzer, rabbijn
jodenpruim, joodepruim, zelfstandig naamwoord, joodepruimme, joodepruimpie, elzeprop (van de zwarte els) As jonges leerde me pruime deur eerst op joodepruime te knauwe Als jongens leerden we tabak te pruimen door eerst met krachtige beten op elzenproppen te kauwen
joh, jôô, zelfstandig naamwoord, [O] jongen, joh (alleen bij aanspreken) Zeg jôô, kommis hier
Johanna, Jááñs, eigennaam, Jans, Jannetje
Johannes, Hannesie, eigennaam, Hansje, Johannes
jok, joks, uitdrukking, Oit joks [O] 1. voor de lol 2. om niet (spel zonder inzet) Ook omt joks, uit joks; Uit joks 1. voor de lol 2. om niet (spel zonder inzet); Omt joks 1. voor de lol 2. om niet (spel zonder inzet) We speule omt joks We spelen zonder inzet
jong, jong, uitdrukking, Je zou d’r een jong van krijge Gezegd tijdens een saai en langdurig werkje
jonge jongen, jonge jonge, zelfstandig naamwoord, vrijgezelle jongen Hij is al een ouwe jonge jonge Hij is al een oude vrijgezel
jonge meid, jonge maaid, zelfstandig naamwoord, ongehuwde vrouw Ze is een ouwe jonge maaid
jongejorren, jonge jorre, werkwoord, kakken Daer zat dien rothond weer opt’n blaaik te jonge jorre Daar zat die beroerde hond weer op het grasveld te kakken
jongens, jonges, zelfstandig naamwoord, kinderen, gebruikt voor zowel jongens als meisjes Jonges zit niet zôô te jakke Kinderen, gaat niet zo te keer
jooltje, jôôltie, zelfstandig naamwoord, jôôlties, sukkel, onnozele Dat maok ie mijn nie wijs; ik bin gêên jôôltie
Joosje Pek, Jôôsie Pik, eigennaam, de duivel
jotteren, juttere, werkwoord, jutter, jutterde, gejutterd, [O] 1. schudden, wiebelen De taefel stong te juttere De tafel stond te wiebelen 2. wrikken ’t Viel nie mee om die paol los te juttere Het viel niet mee om die paal los te wrikken
juffrouw, añgeklêêde juffrouw, zelfstandig naamwoord, añgeklêêde juffrouwe, añgeklêêd juffrouwchie, platte buiskachel Eerst hadde me een oope haerd, toen een añgeklêêde juffrouw en laeter kwam ’t furnuis Eerst hadden we een open haard, toen een platte buiskachel en later kwam het fornuis Zie ook braebañse kachel
juistement, sjuustement, bijwoord, [Fr, justement] juist, precies Sjuustement, da’ wou ‘k ok net zegge
jujube, siebesie, zelfstandig naamwoord, siebesies, jujubes (zachte drop)
jus, sjeu, zelfstandig naamwoord, sjeue, sjeutjie, jus, saus Ik hou nie van die maegere sjeu, dad ôôchiesvet
kaag, kaog, zelfstandig naamwoord, kaoge, kaogchie, [O] zomerdijk om de binnengorzen tegen normale vloed te beschermen Is ‘t waoter nog over de kaog heene geweest? Is het water nog over de zomerdijk heen geweest?
kaai, kaoi, zelfstandig naamwoord, kaoie, kaoichie, [sGr] 1. kaai, plein als eindpunt van de haven De werrekelôôze stonge d’n hêêlen dag op de Kaoi 2. kleine kade als waterkering
kaaien, kaoie, werkwoord, kaoi, kaoide, gekaoid, [sGr] buurtgesprekken houden (meestal op de Kaoi) Ze stonge d’n hêêlen aevend te kaoie Ze stonden de hele avond op de Kaai de dorpsgebeurtenissen door te nemen
kaak, kaok, zelfstandig naamwoord, kaoke, kaokie, kaak, plankier, houten schavot tegen vlasof stroschelf Ik stong d’n hêêlen dag in de brandende zon op de kaok om vlas op te steeke
kaan, kaoie, zelfstandig naamwoord, kaantjes van uitgebakken vetweefsel Een snee brôôd met kaoie en stroop was een traktaosie Een boterham met kaantjes en stroop was een traktatie
kaanhalzen, kaonhalze, werkwoord, kaonhals, kaonhalsde, gekaonhalsd, [O] kokhalzen Werreke dajje kaonhalst Zo hard werken dat je er van moet kokhalzen
kaar, kaer, zelfstandig naamwoord, kaere, kaertie, [O] 1. tremel (spits toelopende vierkante bak met opening aan de onderkant, waardoor het te malen graan in de molen loopt) 2. kaar (doorboorde bak om levende vis in te bewaren)
kaars, kaers, zelfstandig naamwoord, kaerse, kaersie, kaars D’r stonge twêê kaerse op ’t urregel; ze brandde nooit, ze zagge hêêlemael geel van ouderdom en van ‘t sacherijnege geluid Er stonden twee kaarsen op het harmonium; ze brandden nooit, ze zagen helemaal geel van ouderdom en van het naargeestige geluid De kersbôôm stong vol mè klaaine kaersies De kerstboom stond vol kleine kaarsjes
kaarsvet, kaersvet, zelfstandig naamwoord, kaarsvet
kaarten, kaorte, uitdrukking, een boer blijf een boer, al draoi ‘m ôk tien keer om Een boer zal nooit veranderen, ook al gaat hij ander werk doen
kaas, kaes, zelfstandig naamwoord, kaeze, kaesie, kaas D’r is in de Hoeksche Waerd nooit veul kaes gemaokt; Hij zag de lucht voor groene kaes an 1. Hij was aangeslagen 2. Hij was misselijk; Je ken d’r beter van pisse as van een korsie kaes Gezegd bij het presenteren van een drankje; Ouw Baailand is gesticht van rotte kaes en onderwicht Oud Beijerland is gesticht op rotte kaas en te gering gewicht (van koopwaar) Vanouds dreven Oudbeijerlanders handel in de hele Hoeksche Waard. Omdat daar ook een aantal handelaars tussen zat dat op niet geheel eerlijke wijze aan de kost probeerde te komen werd dit spotrijm in de hele Hoeksche Waard met genoegen aangehaald
kaashoofd, kaeshôôd, zelfstandig naamwoord, [O] kletskop, zeer hoofd Ook kaeskop, kleskop
kaaskop, kaeskop, zelfstandig naamwoord, kaeskoppe, kaeskoppie, [O] kletskop, zeer hoofd Zie kaeshôôd Ook kleskop
kabel-op-zee, kaobel-op-zêê, zelfstandig naamwoord, [O] kinderspel, ook wel ‘wolf en schaap’ genoemd
kabelen, kaobele, uitdrukking, Kieze of kaobele [O] Kiezen of delen
kabinet, kammenet, zelfstandig naamwoord, kammenette, kammenetjie, kabinetkast Z’n geld lee in een ouwe kous in ‘t kammenet
kachel, kachel, uitdrukking, Je monnie te kachel memme ammaoke Je moet me wel serieus nemen
kadee, kedee, zelfstandig naamwoord, kedees, kedeetjie, [Jidd, kedeisje] vrouw Ze is een onte kedee Ze is een vieze vrouw Zie ook mechol
kakkestoelemeien, kakkestoelemaoie, kastelemaaie, werkwoord, kakkestoelmaoi, kakkestoelemaoide, gekakkestoelemaoid, spel voor drie kinderen; twee kinderen geven elkaar de hand (vormen een kakstoel) en het derde kind gaat daarop zitten. Niet te verwarren met koeremassele; kastelemaaie [O] iemand op de schouders of rug dragen Bejje op je kouse? Dan zel ik ie wel eve kastelemaije
kaklut, kakkelut, zelfstandig naamwoord, kakkelutte, kakkelutjie, [Wms] nietig persoon (meestal een jongen die te klein is voor een bepaald spel)
kakstoel, kasstoel, zelfstandig naamwoord, kasstoele, kasstoeltie, kakstoel, kinderstoel
kalegezichten, kaolegezichte, uitdrukking, Leg nie te kaolegezichte [O] Lig niet te zaniken Ook kaonebraoie
kalender, klender, zelfstandig naamwoord, klenders, klendertie, kalender
kales, ope kles, zelfstandig naamwoord, ope klesse, ope klessie, 1. rijtuig [Fra, open calèche] 2. vrouwenpantalon (hurkbroek, gedragen tot omstreeks 1875) Zie ook schuine gordijne
kalf, kallef, uitdrukking, De winter heb z’n kallef verschoote De winter is te vroeg ingevallen; kallevers drinke en kindere eete, motjie meete Kalveren en kinderen moeten niet te veel te drinken en te eten krijgen; dat is slecht voor de groei
kalis, kales, zelfstandig naamwoord, [O] rechtopstaande steen (in jongensspel) Zie ook kaleze
kalissen, kaleze, werkwoord, [O] jongensspel, waarbij om centen wordt gespeeld die op de rechtopstaande steen (de kales) worden gelegd; om beurten proberen zij de kales om te gooien, de munten die binnen een vooraf bepaalde afstand van de steen terechtkomen zijn voor de werper Zie kales
kalkoen, kallekoen, zelfstandig naamwoord, kallekoene, kallekoentjie, kalkoen Hij kreeg een rooie kop as een kallekoensen haon Hij kreeg een rooie kop als een kalkoense haan
kalven, kalleve, werkwoord, kallef, kallefde, gekallefd, [O] braken, overgeven Ga maar een bietjie oit de weeg, want hij mot kalleve Ga maar een beetje opzij, want hij moet overgeven
kamertje, ’t kaemertie, zelfstandig naamwoord, [Nbl] de wc
kan, kan, zelfstandig naamwoord, kanne, kannechie, [veroud] litermaat Twêê kan bronolie, drie piñtjies mellek en vijf kop kippevoer Twee liter petroleum, drie halve liters melk en vijf liter kippenvoer Zie ook piñtjie, kop
kaneel, knêêl, zelfstandig naamwoord, kaneel Knêêl is hier de mêêst gebruikte specerij Kaneel is hier de meest gebruikte specerij
kanenbraden, kaonebraoie, uitdrukking, Leg nie te kaonebraoie [O] Lig niet te zaniken Zie kaolegezichte
kanis, kanes, zelfstandig naamwoord, kaneze, kanesesie, [O] hengselmand waarin vruchten geplukt worden
kankatig, kankateg, bijvoeglijk naamwoord, [O] 1. lastig, kieskeurig Je mot nie zôô kankateg op je eete zijn 2. jaloers
kankerbloem, kankerblom, zelfstandig naamwoord, kankerblomme, kankerblommechie, klaproos We plokte de blaechies van de kankerblomme, deeje die in een potjie mè wa’ sout en azijn; zôô maokte me rôôien int We plukten de blaadjes van de klaprozen, deden die in een potje met wat zout en azijn; zo maakten we rode inkt
kanon, kenon, zelfstandig naamwoord, kenonne, kenonnechie, 1. klapbus D’r stong een kenon in d’n terrew om de mosse weg te jaoge Er stond een klapbus in het tarweveld om de mussen weg te jagen 2. kanon Ook klapbus, klapbos
kant, kant, bijvoeglijk naamwoord, [O] flink, zindelijk, net Da’s een kant wijf; je ken daer gerust in hois komme want alles ziet er eeve kant oit Dat is een zindelijke vrouw; je kan daar gerust binnenkomen, want alles ziet er even zindelijk uit Zie ook glad
kantenpikken, kantepikke, werkwoord, pik kante, pikte kante, kantegepikt, met de zicht het koren maaien; aan de kant van de akker in het koren een rijbaan (gang) afsnijden om ruimte te maken voor de korenmaaier, die niet zelfrijdend was, maar door een tractor getrokken werd
kanthooi, kanthooi, zelfstandig naamwoord, hooi van slooten greppelkanten Hij was ant kanthooi snije met de zeekel, as ’t drôôg is wordt ‘t op bossies gebonge
kanthooiboer, kanthooiboer, zelfstandig naamwoord, kanthooiboere, kanthooiboertie, keuterboer (laatdunkende benaming) Een boer weun op een ‘stee’ en een kanthooiboer weun op een stellinkie Een boer woont op een boerenstee en een keuterboer woont op een klein boerderijtje Zie ook spaoboer, keutelboer
kantleeuwerik, kantlewark, kantlewerk, zelfstandig naamwoord, kantlewarke, kantlewerke, kantlewarkie, kantlewerkie, [sGr] leeuwerik, kantleeuwerik Mêêstal zee iederêên ‘lewerk’, maor je had verschaaie soorte zôôas de kantelewerk en de mêêtlewerk Meestal zei iedereen ‘leeuwerik’, maar er waren wel verschillende soorten, zoals de kantleeuwerik en de veldleeuwerik Ook kantlewerk [Hei] leeuwerik, kantleeuwerik
kantoor, kuntoor, zelfstandig naamwoord, kuntoorre, kuntoortie, kantoor
kapelluif, kappeluif, zelfstandig naamwoord, kappeluifle, kappeluiflechie, dakkapel Kappeluif is nou een woord damme zellef gemaokt hebbe deur kapel en luifel ammekaor te plakke Kappeluif is echt een woord dat we zelf gemaakt hebben door kapel en luifel aan elkaar te plakken Ook koekoek, de
kapitoor, kappetorie, zelfstandig naamwoord, kappetories, stijve boekomslag
kapittel, kepittel, zelfstandig naamwoord, kepittels, kepitteltie, kapittel, hoofdstuk Laeme nog een kepitteltie leeze Laten we nog een hoofdstukje lezen
kapoeres, poeres, poer, kepoeres, bijvoeglijk naamwoord, kapot Die is poeres (gezegd als iets breekt of kapot valt) Ook poer Zie ook kepoeres
kar, kar, uitdrukking, De kar teegehouwe Het ergens niet mee eens zijn, waardoor het proces vertraagt; Hij staot kort voor de kar Hij is kort aangebonden; Iemand opte kar zette Iemand op stang jagen
karaf, kraf, zelfstandig naamwoord, kraffe, kraffie, karaf
karbonade, kerremenaode, zelfstandig naamwoord, kerremenaodes, kerremenaotjie, karbonade Hêêl vroeger zeeje ze ‘oreks’ teege ’n kerremenade Heel vroeger zei men oreks tegen een karbonade
karkas, karrekas, zelfstandig naamwoord, karrekasse, karrekassie, [O] karkas, omwoeld geraamte van metaaldraad, om stevigheid te geven aan de keuvel of krullemuts (na 1875 ging men de muts open dragen, voordien was het een dichte muts (’n toeje must)
karkas, kerrekas, zelfstandig naamwoord, kerrekasse, kerrekassie, Zie karrekas
karn, kar, uitdrukking, De kar ijje pols Aandoening aan het polsgewricht die pijnlijk is en die tot krachtverlies lijdt (zou nu waarschijnlijk RSI genoemd worden)
karnemelk, kaeremellek, kerremellek, zelfstandig naamwoord, kaeremellekke, kerremellekke, kaeremellekkie, kerremellekie, karnemelk D’r wier toen veul aerepels met kaeremellek gegeete Er werd toen veel aardappelen met karnemelk gegeten Ook kerremellek; Z’n bloed wier kaeremellek Hij werd erg boos; Z’n bloed wier kerremellek Zijn bloed begon te koken
karnen, kaerene, kaerne, werkwoord, kaeren, kaerende, gekaerend / kaern, kaernde, gekaernd, 1. karnen (van melk of room) Op elleke boerestee hajje vroeger een kaerenhok of kaerenhuis, waer de mellek gekaerend wier 2. karnen (figuurlijk) ruzie maken Hêêl d’n dag lôôpe ze teege mekaor te kaerene; ’t bin’ net klaaine kindere Ze lopen de hele dag ruzie te zoeken met elkaar; het zijn net kleine kinderen 3. [O] zaniken, zeuren Wat lait die jonge toch te kaerene Wat zanikt die jongen toch Ook kaerenhok, kaerenhuis; Veul gekaerend en waaineg butter Veel geschreeuw en weinig wol
karnhok, kaerenhok, zelfstandig naamwoord, kaerenhokke, kaerenhokkie, karnlokaal Den hit lôôpt in ’t kaerenhok De dubbele shetlandpony loopt in het karnlokaal (drijft de karnmolen aan) Zie kaerene
karnhuis, kaerenhuis, zelfstandig naamwoord, kaerenhuize, kaerenhuisie, karnhuis Zie kaerene
karnmolen, kaerenmeule, zelfstandig naamwoord, kaerenmeules, kaerenmeulentjie, karnmolen
karnpols, karpols, zelfstandig naamwoord, karpolsse, karpolsie, vergrepen of verstuikte pols Hij had ellek jaer een karpols van ’t peesteeke Hij had elk jaar een vergrepen pols van het handmatig bieten rooien (met de peespade)
karntril, kaerentril, zelfstandig naamwoord, kaerentrille, kaerentrillechie, karnstok
karos, kros, zelfstandig naamwoord, krosse, krossie, huifwagen, kruiwagen met huif Vroeger namme ze ôk de kinders mee naer ’t land, bijv. in de tijd van ’t errepeldelleve. Dan zat zôô’n kind onder een zaailtie in de kros, mêêstal vastgebonge meddun touw Vroeger namen ze ook de kinderen mee naar het land, bijv. tijdens het aardappelen delven. Dan zat zo’n kind onder een zeiltje in de huifwagen, meestal vastgebonden met een touw
karper, kurrepel, zelfstandig naamwoord, kurrepels, kurrepeltie, karper Hij haddun kurrepel van vier pond gevange
karrekiek, karrekiek, zelfstandig naamwoord, karrekieke, karrekiekie, [sGr, veroud] woonwagen Een karrekiek is het zelfde as een weunwaoge, maor op Strien, de Buitesluis en Kluzwaol noeme ze ’t een fantekast Zie ook weunwaoge, fantekast
karrelen, gekarreld, bijvoeglijk naamwoord, [O] geschift (van biest)
karrijder, karrijer, zelfstandig naamwoord, karrijers, karrijertie, aardappelhandelaar die langs de deur komt
karwei, kerrewaai, karrewaai, zelfstandig naamwoord, kerrewaaie, kerrewaaichie, karwei Keegele is een smereg kerrewaai De beerput legen is een smerig karwei Ook karrewaai
kassie-zes, kassie-zes, bijvoeglijk naamwoord, dood, kapot En d’n anderen ochend lag d’n hond kassie-zes Zie ook katjiefrik
kassiegooien, kassiegooie, werkwoord, gooi kassie, gooide kassie, kassie gegooid, dobbelspel (gespeeld met drie dobbelstenen; de combinatie van 1, 4 en 6 in maximaal 3 maal gooien vormt de hoogste worp: kassie-zes) Zie ook kassie-zes
kastanje, kerstaier, kestaaier, kestaier, zelfstandig naamwoord, kerstaiers, kestaaiers, kestaiers, kerstaiertie, kestaaiertie, kestaier, [O] kastanje Ook kestaaier [Num], kestaier [O]
kastjesman, kassiesman, zelfstandig naamwoord, kassiesmanne, kassiesmannechie, marskramer Hij liep as kassiesman langs de deur met fetels, motteballe en knôôpe Hij liep als marskramer langs de deur met veters, mottenballen en knopen Zie ook agosiant, negosiant
kat, kat, uitdrukking, De hand annen kat houwe De kat steeds verwennen
katjefrik, katjiefrik, kaotjiefrik, kaotjiefriep, bijwoord, stuk, kapot, vernield Binne de korste keere make ze alles katjiefrik In de kortst mogelijke tijd maken ze alles kapot Zie ook kassie-zes, om krôôsies, naer de maegaere; Kijk uit, je maok ’t helemel kaotjiefrik Kijk uit, je maakt het helemaal kapot; Kijk uit, je maok ’t hêêlemel kaotjiefriep Kijk uit, je maakt het helemaal kapot
katrol, ketrol, zelfstandig naamwoord, ketrolle, ketrollechie, katrol
katten, katte, werkwoord, kat, katte/kattende, gekat, [O] 1. weigeren in ontvangst te nemen Hij had die terrow wel verkocht, maor ze wier gekat Hij had die tarwe wel gekocht, maar hij wiegerde die in ontvangst te nemen 2. kinderspel (waarbij de één een aantal noten op een rij zet en de ander hen in volgorde moet raken)
kattenbak, kattebakkie, zelfstandig naamwoord, kattebakkies, [O] rommel, zootje Hij bleef mit ‘t hêêle kattebakkie zitte
kattenkop, kattekoppie, zelfstandig naamwoord, kattekoppies, biervaatje van ongeveer 20 liter
kattenullen, kattenulle, werkwoord, kattenul, kattenulde, gekattenuld, knikkerspel Zie ook pitjie flippe
keet, kêêt, zelfstandig naamwoord, kêête, kêêtjie, 1. keet, houten schafthok As ter êên droppel water valt zitte ze al in de kêêt 2. zwingelkeet voor vlasbewerking Hij werkt swinters in de kêêt as braeker Hij werkt ’s winters in de zwingelkeet als vlasbreker Zie ook zwingelkooi 3. keuken
kegelen, keegele, werkwoord, keegel, keegelde, gekeegeld, 1. beerput ledigen Ze motte vanaevend keegele, dan ken de hêêle buurt geniete 2. nat geroot vlas op kegels (kapellen) zetten Keegele is een slecht werk, je krijg ’t ervan ijje rik en je krijg vuile hande 3. uierlekkage bij een drachtige merrie De merrie keegelt; ze mot al gauw wurrepe De merrie verliest melk; zij zal wel gauw veulenen
kei, kaai, zelfstandig naamwoord, kaaiers, kaaichie, keisteen Ze gooide mè grôôte kaaiers Ze gooiden met grote keistenen
kekelen, keekele, keekere, werkwoord, keekel, keekelde, gekeekeld / keeker, keekerde, gekeekerd, stotteren Vural azzie ze añkeek keekelde ze verschrikkelek Vooral als je haar aankeek stotterde ze vreselijk
kelder, kelder, zelfstandig naamwoord, kelders, keldertie, ruimte onder de bedstee, waar vroeger de wintervoorraad aardappelen werd opgeslagen; de mooie kopjes en het glaswerk (keldergoed) daarentegen werden in de ’spin’ bewaard Zie ook keldergoed
keldergoed, keldergoed, zelfstandig naamwoord, glaswerk en serviesgoed voor bijzondere gelegenheden Zie kelder
kennen, kenne, werkwoord, ken, kon, gekenne, kennen Ik kon ze bekant nie meer trug Ik herkende haar bijna niet Ik kon ‘m al toen die nog in de rokke liep Ik kende hem al toen hij nog met luiers liep Hum heb ik nog gekenne, z’n vrouw kon ik niet, dat was een vreemd Hem heb ik nog gekend, zijn vrouw kende ik niet, die was een vreemdelinge
kennis, kennes, uitdrukking, kennes hebbe an iets [O] Iets als zijn eigendom kennen Heb jij soms kennes an die zaddoek? Is die zakdoek van jou?
kerel, kaerel, zelfstandig naamwoord, kaerels, kaereltie, kerel, man Kaerel, kaerel, wat hettat geomweerd, ’t vier was nie van de lucht Kerel, kerel, wat heeft het geonweerd, het vuur was niet van de lucht
kerk, kerreke, uitdrukking, Aste boere nie meer klaege en de kerreke nie meer vraege, dan zitteme an ’t end der daege Als de boeren niet meer klagen en de kerken niet meer vragen dan zitten we aan het einde der dagen (dan zal het niet lang meer duren voor de wereld vergaat)
kerkpepermunt, kerrekpumpermunt, zelfstandig naamwoord, kerrekpumpermunte, kerrekpumpermuntjie, (sterke) pepermunt Al dien tijd zattie onder de preek kerrekpumpermunt te eete, z’n bek stong nie stil
kermis, kerremes, zelfstandig naamwoord, kerremesse, kerremessie, kermis Op de kerremes stonge een mallemeule en een broedertiestent Op de kermis stonden een draaimolen en een poffertjeskraam; ’t Is niet altijd kerremes al staon d’r kraeme Het is niet altijd feest
kermisbed, kerremesbed, zelfstandig naamwoord, kerremesbedde, kerremesbedtjie, noodbed, kermisbed As ’t vroeger summers hard omweerde sliepe me beneeje op een kerremesbed
kersenmand, keezemande, zelfstandig naamwoord, keezemandes, keezemañtjie, [O] mand (lang, niet wijd) vooral gebruikt om krieken in te verzenden De krieke wiere verkocht voor drie gulde de keezemande De krieken werden voor drie gulden per mand verkocht
kerstdag, Korsdaege, zelfstandig naamwoord, [veroud] Kerstdagen
Kerstmis, Korsemus, zelfstandig naamwoord, [veroud] Kerstmis
kerstwegge, korseweg, korswêêke, zelfstandig naamwoord, korsewegges, korsewechie, kerstwegge, kerstbrood, kersttimpen (kleine puntbroodjes met krenten en rozijnen) Bij ‘korsemus’ en ‘korsdaege’ bleefet ‘kors’, net as bij ‘korswêêke’, bij ‘kerstfêêst’ en ‘kerstbôôm’ wieret ‘kerst’ Het verouderde voorvoegsel ‘kors’ bleef bewaard in ‘korsdaege’, ‘korsemus’, en ‘korswêêke’; later werd dat ‘kerst’ bij ‘kerstfêêst’ en ‘kerstbôôm’
kespel, kespel, zelfstandig naamwoord, kespels, kespeltie, [O] oud, vervallen huis, kavalje ’t Wier tijd dasse dat kespel ofbrakke Het werd tijd dat ze dat vervallen huis afbraken
keur, keur, zelfstandig naamwoord, keure, keurtie, stuk land, verdeeld in zes stukken waar om geloot werd
keutel, keutel, uitdrukking, ’t Is keutel an Het is op het kantje af Zie ook nae-an
keuteldraf, keuteldraffie, zelfstandig naamwoord, keuteldraffies, [O] sukkeldrafje Ze liep op een keuteldraffie
keuterboer, keutelboer, zelfstandig naamwoord, keutelboere, keutelboertie, keuterboer Zie kanthooiboer Zie ook spaboer
keutjesboter, keuchiesbutter, zelfstandig naamwoord, keuchiesbutters, keuchiesbuttertie, [O] boterhamsmeersel (mengsel van stroop en reuzel, afkomstig uit het uitgebakken vetweefsel, de kaantjies) Ook keuchiesvet Zie ook stroopiesvet
keutjesvet, keuchiesvet, zelfstandig naamwoord, keuchiesvette, keuchiesvetjie, [Hei, Ndp] boterhamsmeersel (mengsel van stroop en spekvet) Zie keuchiesbutter Zie ook stroopiesvet
keuvel, keuvel, zelfstandig naamwoord, keuvels, keuveltie, klederdrachtmuts van de Zuidhollandse eilanden (16501950) Ook krulle, krullemust
kever, keever, zelfstandig naamwoord, keevers, keevertie, kevel, tandenloze kaak Azzie gêên tande meer heb dan eetjie maor mejje keevers Als je geen tanden meer hebt eet je maar met je tandenloze kaken
kiep, kiep, zelfstandig naamwoord, kiepe, kiepie, vrouwenhoed die boven op de keuvel werd gedragen
kiepkar, kiepkar, zelfstandig naamwoord, kiepkarre, kiepkarrechie, kipkar, stortkar (driewielige wagen met klein voorwiel)
kietelsteen, kietelstêên, zelfstandig naamwoord, kietelstêêne, kietelstêêntjie, gladde ronde steen uit grint De jonges zochte expres zukke stêêne uit om d’r de maoide mee te kietele
kievietje, kiewietjie, zelfstandig naamwoord, kiewietjies, pinksterbloem De waai zag blauw van de kiewietjies De wei zag blauw van de pinksterbloemen Zie ook maaizoeñtjies
kijkappel, kijkappeltie, zelfstandig naamwoord, kijkappelties, appeltje dat na de pluk aan de boom is blijven hangen Zie kijkerties
kijken, kijk-es, kijk-is, tussenwerpsel, kijk eens Kijk-es of het mesien nie rôôkt Kijk eens of het petroleumstel niet walmt Ook kijk-is
kijker, kijkert, uitdrukking, In de kijkert lôôpe In de gaten lopen, opvallen
kijkertje, kijkerties, zelfstandig naamwoord, fruit dat na de pluk aan de boom blijft hangen Ook kijkappelties
kik, kik, uitdrukking, De kik ongans, misselijk Ze hadde d’r aaige de kik gegeete an de errebeeze Ze hadden zich ongans gegeten aan de aardbeien Zie ook de boors, oñgañs
kikken, kikke, werkwoord, kik, kikte, gekikt, [O] kikken, een nauwelijks hoorbaar geluid geven Hij dors nie meer te kikke Hij durfde geen geluid meer te geven; Zonder kikke of mikke [O] Zonder het minste geluid te geven Ook klikke
kikker, kikker, zelfstandig naamwoord, kikkers, kikkertie, houten klosje achter aan een boerenwagen waaraan de bing (een lang touw waarmee een voer hooi of stro werd vastgesnoerd) is bevestigd
kikker, kikkerd, zelfstandig naamwoord, kikkers, kikkertie, [O] 1. kikker 2. wervel (houten klampje dat om een spijker draait en dient om een luik of deur vast te zetten)
kikkerbloem, kikkerblom, zelfstandig naamwoord, kikkerblomme, kikkerblommechie, [Wms] zwanenbloem Ook kloek-mè-kuikes
kikkertje, kikkertie, zelfstandig naamwoord, kikkerties, butterfly, vlinderdasje, strikje ’t Was zôô’n praosmaker; deurdeweeks droog tie een strop en sondes een kikkertie Het was zo’n opschepper dat hij doordeweeks een stropdas droeg en op zondag een vlinderdasje Zie ook wurveltie
kimmelketting, kimmelketting, zelfstandig naamwoord, kimmelkettinge, kimmelkettingkie, kinketting van een paardenhoofdstel Een paerdehôôfstel bestong uit een kopriem, een frontriem, linker en rechter bakstikke, een neusriem, een keelband en een kimmelketting onder de kin bij het bit
kinkelen, kinkele, werkwoord, kinkel, kinkelde, gekinkeld, [O] kronkelen, in de war raken ’t Gaere kinkelt Het garen draait in de war
kinmand, kinnemande, zelfstandig naamwoord, kinnemandes, kinnemañtjie, [O] mand van 1/3 hectoliter (vooral gebruikt voor de verzending van appels en peren)
kinnetje, kinnechie, zelfstandig naamwoord, kinnechies, biervaatje van ongeveer 20 liter, kinnetje Een kinnechie hooibier kostte in negentienhonderd vijf en twinteg stuivers
kip, kip, uitdrukking, Je mot gêên kip te broeie zette tussen de zaais en de zicht Het is geen gunstige tijd om een bepaald voornemen ten uitvoer te brengen (letterlijk: kippen moeten niet broeden tussen het grasmaaien en het korenmaaien)
kippenbiest, kippebiest, zelfstandig naamwoord, kippebieste, advokaat, eierlikeur Zie ook prakkezaain
kippenkoorts, kippekoors, uitdrukking, Erges de kippekoors van krijge Ergens erg nerveus van worden
kippenpap, kippepap, zelfstandig naamwoord, kippepappe, kippepappie, advokaat, eierlikeur Zie ook prakkezaain
kissebissen, kissebille, werkwoord, kissebil, kissebilde, gekissebild, [O] treuzelen, rondhangen zonder iets uit te voeren Venochend hebbik maer lôôpe kissebille en vemiddeg is inêês alle drukte gekomme Vanmorgen had ik niets omhanden en vanmiddag werd het plotseling druk
kist, kissie, zelfstandig naamwoord, kissies, kistje (in de betekenis van zitbankje van de boerenwagen), zitbankje Hij zat messun kont opput kissie, met z’n rechter voet op d’n krommen dissel en met z’n linker voet op de kont vannet paerd; ’voet op gat’ noeme ze dat Hij zat met zijn kont op het kistje, met zijn rechter voet op de kromme dissel en met zijn linker voet op de kont van het paard; ‘voet-op-gat’ noemen ze dat
kittig, kitteg, bijvoeglijk naamwoord, [O] levendig, kranig, sterk Wat zieje opoe d’r nog kitteg oit Wat ziet je grootmoeder er voor haar leeftijd nog kranig uit
klaar, klaor, uitdrukking, Niet te goeie klaor Nauwelijks klaar
klamvaars, klamvaers, zelfstandig naamwoord, klamvaerze, klamvaersie, klamvaars, voor de eerste keer drachtige koe
klapbus, klapbus, klapbos, zelfstandig naamwoord, klapbusse, klapbosse, klapbussie, klapbossie, 1. proppenschieter Een klapbus maokte je van vlierhout. Dat wier uichehold, dan een houte stamper d’r in en maor schiete met proppe snuit of dus Een proppenschieter maakte je van vlierhout dat uitgehold werd, dan een houten stamper er in en maar schieten met proppen fijnafval van het vlaszwingelen Ook klapbos [veroud] 2. knallende vogelverschrikker Zie kenon
klapzwieper, klapzwieper, zelfstandig naamwoord, klapzwiepers, klapzwiepertie, klaploper
klauwtjesteken, klauwchie steeke, werkwoord, steek klauwchie, stak klauwchie, klauwchie gestoke, [Obl] uitroep bij knikkerspel Bij ‘t van de mêêt of gooie, moggie je hand niet te ver vooruit steeke, anders riepe ze ‘Hé jôh, nie klauwchie steeke, onneus zel bedooie’ Bij het van de werpplaats af gooien mocht je je hand niet te ver vooruit steken, anders riepen ze: ‘Hé jôh, niet je klauwtje steken, oneerlijkheid wordt bestraft’
klaver, kleever, zelfstandig naamwoord, kleevers, kleevertie, klaver Pien van Jaop de Senning heb deur de kleevers heen gedêêmeld Pien van Jaap de Senning heeft de klavers platgetrapt (Het derde couplet van het ‘s Gravendeelse volkslied)
klaverdop, kleeverdop, zelfstandig naamwoord, kleeverdoppe, kleeverdoppie, gedroogde bloem van de klaver; werd vooral in WO I gerookt bij gebrek aan tabak
klaverhooi, kleeverhooi, zelfstandig naamwoord, klaverhooi, gedroogde klaverplanten als voer voor de paarden
kledder, kledder, zelfstandig naamwoord, kledders, kleddertie, del, dubieuze vrouw Ze is alzeleeve een grôôte kledder geweest Ze is heel haar leven een grote del geweest
kledderig, kleddereg, bijvoeglijk naamwoord, [O] morsig Die weg is erg kleddereg
kleden, klêêje, werkwoord, klêêd, klêêdde, geklêêd, kleden, aankleden Ik bin nog nie geklêêd Ik ben nog niet aangekleed Ze waere netjies geklêêd Ze waren net gekleed
kleed, klêêd, zelfstandig naamwoord, klêêdêje, klêêdjie, schort Effe een schôôn klêêd voordoen; Je mô maor ‘s komme as ’t klêêd leg Je komt nog maar eens beter (het vloerkleed werd alleen op zondag gelegd)
kleeft, kleeft, kleef, zelfstandig naamwoord, kleefkruid, walstro D’r stong veul vuilt in ’t vlas, vural stekels en kleeft Er stond veel onkruid in het vlas, vooral distels en kleefkruid Ook kleef
kleerrek, kleerak, zelfstandig naamwoord, kleerakke, kleerakkie, houten droogrek Bij de mêêste meñse stong d’r smaondes een kleerak mè wasgoed buite mette kouse opte kousemik Bij de meeste mensen stond er ’s maandags een droogrek met wasgoed buiten met de kousen op de kousengaffel
klef, klef, bijvoeglijk naamwoord, [O] niet goed doorbakken, kle verig Da brôôd is klef Ook kleffereg
klefferig, kleffereg, bijvoeglijk naamwoord, [O] kleverig Zie klef
kleigrond, klaaigrond, zelfstandig naamwoord, klaaigronde, klaaigrondjie, kleigrond
klein, klaaiñ, bijvoeglijk naamwoord, klein ’Klaain Jañtjie’ hiette aaigelek Leen Wierewat ‘Klein Jantje’ heette eigenlijk Leen Wierewat
kleindochter, klaaiñdochter, zelfstandig naamwoord, klaaiñdochters, klaaiñdochtertie, kleindochter
kleingoed, klaaiñgoed, zelfstandig naamwoord, kleingoed, gemengde boterkoekjes (allerhande) Ôk de brôôdbakkers bakte koekies, dat noemde ze ‘Bakkerij van brôôd en klaaiñgoed’
kleinigheid, klaaiñeghaaid, zelfstandig naamwoord, klaaiñegheeje, klaaiñeghaaidjie, kleinigheid
kleinjantje, klaain jañtjie, zelfstandig naamwoord, klaain jañtjies, winterkoninkje
kleinkind, klaaiñkind, zelfstandig naamwoord, klaaiñkindere, klaaiñkindjie, kleinkind
kleinkrijgen, klaaiñkrijge, werkwoord, krijg klaain, kreeg klaain, klaaingekreege, klein krijgen, verzet breken Ik zel ze wel effentjies klaainkrijge Ik zal hen wel even klein krijgen
kleinvee, klaaiñvêê, zelfstandig naamwoord, kleinvee (schapen, geiten, konijnen, kippen) Op ’t erfhuis was ’t er behalleve paerde, koeie en verrekes ôk veul klaainvêê
kleinzoon, klaaiñzeun, zelfstandig naamwoord, klaaiñzeuns, klaaiñzeuntjie, kleinzoon
kleipeer, klaaipeer, zelfstandig naamwoord, klaaipeere, klaaipeertie, kleipeer
klenzen, klaaiñze, werkwoord, klaaiñs, klaaiñsde, geklaaiñsd, zeven Geklaaiñsde mellek Gezeefde melk (door een teems) Zie ook teems
klepper, klepper, zelfstandig naamwoord, kleppers, kleppertie, 1. luxe paard Ze kwamme mettun tilbrie mette klepper d’r voor Ze kwamen met een tilbury met het luxe paard ervoor 2. flinke vrouw Kaerel, kaerel, wat hettie een klepper van een wijf; hij ken d’r wel twêê keer uit Jonge, jonge, wat een flinke vrouw heeft hij; hij past er wel twee keer in
klerenbedeling, kleerebedêêling, zelfstandig naamwoord, kleerebedêêlinge, kleerebedêêlingchie, [veroud] bedeling door de kerkdiaconie Ze had mette kleerebedêêling een paor kouse en een nieuw klêêd gekreege Ze had van de diakonie een paar kousen en een nieuw schort gekregen
klerk, klerrek, zelfstandig naamwoord, klerreke, klerrekie, [O] soort kriek (die enkele weken na de vroege wilsies rijp is)
klets, klessie, zelfstandig naamwoord, klessies, kleine hoeveelheid in een juten zak (baaltje) Een klessie errepels en een zoochie peere en we zijn voor de zondag weer gesteld Een baaltje aardappels en een maaltje peren en we zijn voor de zondag weer gesteld
kletsen, klesse, werkwoord, kles, kleste, geklest, kletsen, roddelen Ze stong een uur op een tegel an êên stik te klesse Ze stond langdurig te praten en aan één stuk te roddelen D’r wor’ sôôveul geklest, je mosse maor laete lulle Er wordt zoveel gekletst, je moet ze maar laten praten
kletskont, kleskont, zelfstandig naamwoord, kleskonte, kleskontjie, kletskous, kwaadspreekster Z’is een grôôte kleskont, maor ze hepput van niemand vreemd Ze is een grote kletskous, maar dat heeft ze niet van een vreemde (van haar moeder dus)
kletskop, kleskop, zelfstandig naamwoord, kleskoppe, kleskoppie, kletskop, hoofdzeer (favus) Toen ik school gong zatte d’r in mijn klas nog kindere meddun kleskop; de jonges wiere kaolgeschore en de maaides hadde een doek om d’r zeere hôôd Zie kaeshôôd Toen ik school ging zaten er in mijn klas nog kinderen met een kletskop; de jongens werden kaalgeschoren en de meidenhadden een doek om hun zere hoofd
klik, klik, zelfstandig naamwoord, klikke, klikkie, [O] (houten) hak van een schoen of muil (die ‘klikt’ bij het raken van de grond)
klikken, klikke, uitdrukking, Zonder klikke of mikke [O] Zonder het minste geluid te maken Zie kikke
klimop, klimop, zelfstandig naamwoord, hoofdluis De maaisies zatte vroeger mettat lange haer anhoudend onder de klimop; sommege hadde een doek om d’r hôôd met jachtwaoter of met bronolie De meisjes zaten vroeger met hun lange haar voortdurend onder de hoofdluis; sommigen hadden een doek met alcoholisch luizenwater of petroleum om hun hoofd
klink, klink, zelfstandig naamwoord, klinke, klinkie, vrouwelijk geslachtsdeel van een koe Die rôôie mo’ vannacht kalleve, d’r klink staot al oope. ’t Is om vier uur hôôg water voor Dordt, dan zel ’t wel beure Die rode moet vannacht kalven, haar vagina staat al open. Het is om vier uur hoog water voor Dordrecht, dan zal het wel gebeuren
klinket, klinket, zelfstandig naamwoord, klinkette, klinketjie, deurtje in bijv. een grote inrijdeur
klipklap, klipklap, uitdrukking, Hij is om de klipklap verkoue Hij is vaak verkouden
klippel, klippels, uitdrukking, Hij heb meer klippels om te gooie Hij heeft niet alles op één kaart gezet
klis, klis, uitdrukking, Opte klis gaon Op hol slaan Da’ paerd is nie te vertrouwe, hij is al een paer keere op de klis gegaon; Opte klis kôôpe [O] Op de pof kopen Zie ook lat
klistuig, klistuig, zelfstandig naamwoord, klistuige, klistuigchie, (algemeen) een rommelig geheel Berg ’t hêêle klistuig maor netjies op Berg het hele rommeltje maar netjes op
kloek-met-kuikens, kloek-mè-kuikes, zelfstandig naamwoord, [Wms] zwanenbloem Zie kikkerblom
kloen, kloen, zelfstandig naamwoord, kloene, kloentjie, kluwen Terwijl ze kouse zat te stoppe speulde de kat mette kloen zwarte sêêt Terwijl ze kousen zat te stoppen speelde de kat met de kluwen zwarte sajet
klok-en-hamerspel, klokenhamerspul, zelfstandig naamwoord, klokenhamerspulle, klokenhamerspullechie, mannelijke genitaliën Zie klokkespul
klokken, klokke, werkwoord, klok, klokte, geklokt, [sGr] geluid dat een kloek maakt
klokkenspel, klokkespul, zelfstandig naamwoord, klokkespulle, klokkespullechie, 1. klokkenspel, bellentuig van een arreslee 2. mannelijke genitaliën, zaakje ’k Bin memmen klokkespul opte stang vammen fiets gevalle omdammen voet van de trapper glee Ik ben met mijn zaakje op de stang van mijn fiets gevallen omdat mijn voet van de trapper gleed Ook klokenhamerspul
klomp, klompe, uitdrukking, Ik gaot m’n klompe thuisbrenge Ik ga naar huis
klompenhok, klompehokkie, zelfstandig naamwoord, klompehokkies, windhokje, houten loodsje voor de huisdeur De mêêste errebaaiershuisies hadde een klompehokkie verdeur De meeste arbeidershuisjes hadden een houten loodsje voor de deur om de klompen droog neer te zetten
klompensok, klompesok, klompsok, zelfstandig naamwoord, klompesokke, klompsokke, klompesokkie, klompsokkie, leren oversok om in een klomp te dragen Ook klompsok
klompje, klompie, zelfstandig naamwoord, klompies, klompje bruine kandijsuiker (Boerhaavese kandij) Sondes kreeg ie een kommechie koffie met een klompie d’r bij Zie ook domeneesklompie
kloof, klôôf, zelfstandig naamwoord, klôôve, klôôfie, huidkloof Hij ha’ diepe klôôve in z’n hande vant peesteeke en dee daer hêête pek op ommet te laete beetere Hij had diepe huidkloven in zijn handen van het bieten delven en deed daar warme pek op om het te laten genezen
klos, klos, zelfstandig naamwoord, klosse, klossie, [O] aangekoekte bonk sneeuw onder klomp of schoen
kloten, klôôte, werkwoord, klôôt, klôôtte, geklôôt, [O] klootschieten (spel dat in de 19de eeuw nog in Oud-Beijerland werd gespeeld)
kloven, klôôve, werkwoord, klôôf, klôôfde, geklôôfd, kloven, hout splijten
kluit, kluut, zelfstandig naamwoord, kluute, kluutjie, halve stuiver, 2½ centstuk Op ’s Graevendêêl wassut een kluut, in Dordt ’n halleve steuiver, op Sas een sjoe en op Strien een vierduitestik In ’s Gravendeel heette het een kluut, in Dordt een halve stuiver, in Strijensas een sjoe en in Strijen een vierduitenstuk
knaster, knaster, zelfstandig naamwoord, knasters, knastertie, enorm groot exemplaar Zôô’n knaster van een mangel ha’k nog nooit gezien Zo’n enorm grote voederbiet had ik nog nooit gezien
knechtskom, knechskom, zelfstandig naamwoord, knechskomme, knechskommechie, drinkkom zonder oor, bestemd voor het personeel
kneuzen, knuste, uitdrukking, Te knuste valle Zich bont en blauw vallen
kneveltouw, kneeveltouw, zelfstandig naamwoord, kneeveltouwe, kneeveltouwchie, [veroud] speciaal dik bindtouw Kneeveltouw wier gebruikt om bosse terrew bij mekaor te binge voor ’t dorse oppet gêêselblok
knieboom, kniebôôm, zelfstandig naamwoord, kniebôôme, kniebôômpie, knieboom, balk in de stal vóór de koeien
knijverzak, knijverzak, zelfstandig naamwoord, knijverzakke, knijverzakkie, zak van zeildoek voor het opbergen van kruik en broodzak De knijverzak hong altijd over de bagagedraeger vajje fiets mettut koord an d’n opstepper De zak van zeildoek hing altijd over de bagagedrager van je fiets met het koord aan de verlengde as
knik, kniek, zelfstandig naamwoord, knieke, kniekie, knak, deuk D’r zit een lilleke kniek immen hoed Er zit een lelijke deuk in mijn hoed
knikken, knieke, werkwoord, kniek, kniekte, gekniekt, knakken, breken Pas op dajje ‘t steeltie nou nied en kniekt Pas op dat het steeltje nu niet breekt Deur dien haogelbui gistere binne alle tullepe gekniekt Door die hagelbui gisteren zijn alle tulpen geknakt
knip, knip, uitdrukking, Om de knip verbij komme Met kleine tussenpozen telkens voorbij komen
knol, knolle, uitdrukking, Azzie knolle wil eete, mojje Sint Lauwere nie vergeete Als je knollen wilt eten moet je Sint Laurentius (10 augustus) niet vergeten (Sint Laurentius: tijd om knollen te zaaien); Asset Kiñdjie is geboore, hebbe de knolle d’r smaok verloore Na Kerstmis verliezen de knollen hun smaak
knook, knok, zelfstandig naamwoord, knokke, knokkie, knokkel
knoop, knôôp, zelfstandig naamwoord, knôôpe, knôôpie, 1. vloek Astie goed nijdeg was vlooge de knôôpe deur ’t gebint Als hij erg kwaad was vlogen de vloeken door de dakstoel 2. kledingknoop Vroeger drooge de manne een klepbroek, die ze ‘een broek met een theeblad’ noemde. Laeter wier dat een broek meddun gullep, mè knôôpe en knôôpsgaeters Vroeger droegen de mannen een klepbroek, die ze een ‘broek met een theeblad’ noemden. Later werd dat een broek met een gulp, met knopen en knoopsgaten; ’n knôôp toerijge Iets presteren ’k Doch dak een hêêle knôôp toereeg Ik dacht dat ik het heel goed gedaan had
knorren, knorrende, uitdrukking, Ze klaoge altijd maor ze worre knorrende vet Ze klagen wel altijd, maar het gaat hen voor de wind
knors, knos, zelfstandig naamwoord, knosse, knossie, knolselderij
knot, knut, zelfstandig naamwoord, knutte, knutjie, knot, bos Een knut wol, een knut gezwingeld vlas
knurft, knurref, zelfstandig naamwoord, knurreve, [O] sterke kerel ’t Is een knurref van een vent
koekenbak, koekebak, zelfstandig naamwoord, koekebakke, koekebakkie, pannekoek Vanaevend eete me koekebakke mè stroop Vanavond eten we pannenkoeken met stroop
koekenbakken, koekebakke, uitdrukking, Asset koekebakke is, dan hed iederêên de pan nôôdeg Als het leuk is wil iedereen wel meedoen
koekeroe, koekeroe, zelfstandig naamwoord, koekeroes, koekeroetjie, turkse tortel (overblijvende duif) Vroeger hing d’r in de mêêste huize een duivekooi meddun koekeroe d’r in die ’t weer voorspelde Vroeger hing er in de meeste huizen een vogelkooi met een turkse tortel er in die het weer voorspelde
koeklopen, koeklôôpe, werkwoord, lôôp koek, liep koek, koekgelôôpe, over ijsschotsen lopen Zie ook schossielôôpe, dokke, ijssiebeuke, ijssiepiepe, ijssietaoie
koekoek, koekoek, zelfstandig naamwoord, koekoek; [Zbl] dakkapel Zie kappeluif; koekoek êênen-dreun 1. Gezegd als er iets op monotone wijze verteld wordt 2. Gezegd als steeds hetzelfde verteld wordt Ook koekoek-êênen-deun
koekoeksspog, koekoekspog, koekoekspoug, zelfstandig naamwoord, wit schuim van het schuimbeestje (philaenus spumarius) Mêêstal zitter koekoekspog op de broeinekels Meestal zit er schuim op de brandnetels; koekoekspoug [O] bruine, harsachtige substantie die vooral voorkomt op kersenen pruimenbomen
koekpeen, koekpee, zelfstandig naamwoord, koekpeeje, koekpeechie, winterwortel Vroeger hamme huspot mè errepels, koekpee en juin Vroeger hadden we hutspot met aardappelen, winterwortelen en uien
koest, kuust, bijvoeglijk naamwoord, koest Houwie maor een biejie kuust Houd je maar een beetje koest
koets, koes, zelfstandig naamwoord, koese, koesie, bed [Fra couchette] ’Kwan, we gaon naer de koes’ zee ze en ze trok t’r nachtjakkie an Zie ook besstee
koets, koes, zelfstandig naamwoord, koese, koesie, koets, rijtuig; Je wor nooit deur een koes maor altijd deur een strontkar overreeje Op degene die veel kritiek heeft is zelf veel meer aan te merken Zie ook strontkar
koevereren, kuvereere, werkwoord, kuvereer, kuvereerde, gekuvereerd, verbeteringen aanbrengen
koffiedrinken, koffiedrinke, zelfstandig naamwoord, het avondeten Nae ’t koffiedrinke kom ik nae je toe Na het avondeten kom ik naar je toe
Koffieleuters, koffieleuter, zelfstandig naamwoord, koffieleuters, koffieleutertie, scheldnaam voor inwoner van De Wacht
koken, kôôke, werkwoord, kôôk, kôôkte, gekôôkt, kokhalzen, braakneigingen vertonen Hij zat te kôôke omdat tie z’n aaige bekant de boors ha’ gegeete Hij zat te kokhalzen omdat hij zich bijna ongans had gegeten
kokkerd, kokker, zelfstandig naamwoord, kokkers, kokkertie, dikke neus, bloemkoolneus
kokmeeuw, kokmêêuwe, uitdrukking, kokmêêuwe op ’t land, reegen op de hand Als er veel kokmeeuwen op het land zitten is de kans groot dat er regen komt
koks, koks, zelfstandig naamwoord, kokse, koksie, ploeg zonder wielen van constructeur Koks uit Poortugaal om de slootkanten af te halen
kol, kol, zelfstandig naamwoord, kolle, kollechie, [O] 1. pit van vrucht Manderijne zitte vol met kollechies 2. ronde witte plek op het voorhoofd van een paard (niet hetzelfde als bles) Zie ook bles
koloniaal, kloniaol, zelfstandig naamwoord, kloniaole, kloniaoltie, koloniaal, soldaat van het KNIL Hij is 20 jaer kloniaol geweest; met z’n 38ste hattie 40 dieñstjaere (tropenjaren telden dubbel)
kom, kommechie, zelfstandig naamwoord, kommechies, kopje, kommetje Mojje een kommechie poeier? Moet je een kopje chocolademelk?
kom-en-bak, kom-en-bak, zelfstandig naamwoord, kom-en-bakke, kop en schotel Asse nie bij mekaor hoore zijn ’t kommechies en schuttelties; dat noeme ze ôk wel ‘een bloes en een rok’
komaan, kwa, kwan, tussenwerpsel, kom Kwa, ik gaod is opstappe Kom, ik ga eens opstappen Ook kwan kom aan Kwan, me zelle is naer huis gaon Kom, we zullen eens naar huis gaan Kwan, ik gaot m’n klompe is thuis brenge Kom, ik ga mijn klompen eens thuisbrengen
komaf, komof, zelfstandig naamwoord, afkomst Hij is van hôôge komof
komen, komme, werkwoord, kom, kwam, gekomme, komen Je mô maor is komme Je moet maar eens langskomen We kwamme weer te laet We kwamen weer te laat Om ellef uur kwamme me d’r pas an Om elf uur kwamen we pas opdagen ’k Bin blij dajje gekomme bin Ik ben blij dat je gekomen bent; komper komt er Komper of! Kom eraf! Komper maor voor uit Kom er maar voor uit! Komper nog wat van? Komt er nog wat van?
komen, komme, zelfstandig naamwoord, geboorte Hij heb zôô’n raor hôôd, je ken zien dattie veul geleeje heb bij ’t komme Hij heeft zo’n raar hoofd, je kunt zien dat hij veel geleden heeft bij zijn geboorte
komend, kommende, bijvoeglijk naamwoord, aankomende, volgende Kommende week is ’t paerdemart Volgende week is het paardenmarkt
komend jaar, kommentjaer, zelfstandig naamwoord, volgend jaar Ik hoop damme kommentjaer een betere zummer krijge as vleejaer Ik hoop dat we volgend jaar een betere zomer krijgen dan vorig jaar
komfoort, comfoor, confoor, zelfstandig naamwoord, comfoore, confoors, comfoortie, confoortie, [Fra contrefort] hielstuk van een schoen Ook confoor
komijnekaas, kemijnekaes, zelfstandig naamwoord, kemijnekaeze, kemijnekaesie, komijnenkaas Omdat kemijnekaes verdêêleg was met ’t rapse zeeje ze d’r ôk wel femiliekaes teege Omdat komijnenkaas voordelig was bij het raspen zei men er ook wel familiekaas tegen Zie ook femiliekaes
konijn, knijn, zelfstandig naamwoord, knijne, knijntjie, konijn
konijnenhok, knijnehok, zelfstandig naamwoord, knijnehokke, knijnehokkie, konijnenhok Hij haddun knijnehok met Vlaemse reuze
konijnenvel, knijnevel, zelfstandig naamwoord, knijnevelle, knijnevellechie, konijnenvel Gennisse was een opkôôper van haozevelle, knijnevelle en mollehuie Gennisse was opkoper van hazenvellen, konijnenvellen en mollenhuiden
koningen, konenge, werkwoord, [O] kinderspel (waarbij noten op een rij worden gezet om er met een andere noot -gooineut- naar te gooien; de noot die men raakt en alles wat links daarvan ligt mag de werper houden; de koning -koneng- ligt uiterst rechts, dus als die geraakt wordt wint men alles)
koninkje, keuniñkie, koniñkie, zelfstandig naamwoord, keuniñkies, koniñkies, kleinste big uit een nest Ze hebbe ’t keuniñkie mette fles grôôtgebrocht Ze hebben het kleinste biggetje met de fles grootgebracht Ook koniñkie
kont, kont, uitdrukking, ’k Wou dasse d’r kont verloore was Ik wilde dat ik het haar nooit gevraagd had; ’t Is meer kont dan broek Gezegd van een magere man; ’t Is op z’n kont of Het is op het nippertje; Daer veeg ik m’n kont mee of Daar trek ik mij niets van aan; Dat mes is zôô bot, dajje der mejje kont op naer Keule ken rije Dat mes is erg bot; De kont tege de krib zette Dwarsliggen, tegenwerken Ook kop; Hij hessen kont d’r aerdeg iñgedraoid Hij heeft zich op handige wijze een betere positie verschaft; Hij hessen kont nie gedraoid of … Hij is nauwelijks weg of …; Hij ken nog gêên veer van z’n kont blaeze 1. Hij heeft niets in handen om een bepaald voornemen te realiseren 2. Hij is machteloos Ook lippe; Iemend in z’n kont kruipe Onderdanig zijn om iets van een ander te krijgen of gedaan te krijgen; Wattie in z’n kop het, hettie nie in z’n kont Een eigenwijs persoon; Wie ken m’n kont in Keule Ik hoef me niet in te houden, want niemand kent me hier (weggevallen sociale controle); Ze is los in der mond, maor vast in der kont Ze doet wel schuine praat, maar doet geen gekke dingen en is eigenlijk zedig; Ze mottem êêuweg achter z’n kont añlôôpe Zij moet hem altijd met alles helpen; Ze smeere ‘t an der kont Gezegd van koeien die teveel voer krijgen, maar toch niet meer melk geven en daardoor vetter worden; Zôô scheete de eksters in Cannedao toeñ ze nog gêên konte hadde Zo scheten de eksters in Canada toen ze nog geen konten hadden (gezegd van een overgevend kind)
kontje, koñtjie, zelfstandig naamwoord, koñtjies, 1. kontje, uiteinde van een brood of snijkoek ’t Koñtjie is ’t end van ’t brôôd, de korsies binne de zijkante Ook korsie 2. hulp bij het klimmen Geef m’is een koñtjie! Geef me eens een zetje omhoog!
kookmachine, kookmesien, zelfstandig naamwoord, kookmesienes, kookmesientjie, meerpits petroleumstel Zie ook lichie, mesien
koolhak, kôôlof, zelfstandig naamwoord, [O] schrepel met lange steel (waarmee men staand kan wieden)
koon, kôôn, zelfstandig naamwoord, kôônne, kôôñtjie, wang De kinders zatte mè rooie kôôñtjies naer ’t verhaoltie te luistere De kinderen zaten met rode wangetjes naar het verhaaltje te luisteren
koot, koot, uitdrukking, Die jonge staot iederêên te koot Die jongen is brutaal tegen iedereen en heeft ontzag voor niemand (ook: Die jongen geeft iedereen partij)
kootzak, kootzak, zelfstandig naamwoord, kootzakke, kootzakkie, [Obl] zak, die vroeger door de vrouwen onder de rok werd gedragen (door een split in de rok was de kootzak bereikbaar)
kop, kop, uitdrukking, De kop teege de krib zette Dwarsliggen, tegenwerken Zie kont; Eên is weg, de kop ister of Het begin is gedaan, de start is gelukt; Hij hedden kop azzen register Hij heeft een goed geheugen; Vreet je kop op dan kè je pruike schaite Wordt gezegd tegen een kind dat de bokkenpruik op heeft
koppeltjeduikelen, koppeltie-duikele, werkwoord, over de kop buitelen
kopstoof, kopstoof, zelfstandig naamwoord, kopstoove, kopstoofie, knotwilg Zie ook hooistoof
kordon, kerdoñs, zelfstandig naamwoord, beproeving Zie ook dirrekedôôs, dirrekedoñs, durkendoñs; Deur de kerdoñs motte [O] Door twee rijen jongens door moeten lopen die naar hartelust mogen slaan; figuurlijk: Door de zure appel moeten bijten
korenmolen, kooremeule, zelfstandig naamwoord, kooremeules, kooremeulentjie, korenmolen
korf, kurref, zelfstandig naamwoord, kurreve, kurrefie, korf, mand Ze gong vrijdes van Mesdam naer Dordt mè twêê kurreve aaiers an een juk. Dat was hard werreke en zwêête, maor ze waste d’r aaige nooit; ze smeerde d’r aaige serrestije hêêlemael in mè levertraen; kurrefie maat voor 2½ liter appels, peren of aardappels Wat kost een kurrefie van die peere? Wat kosten 2½ liter van die peren?
korps, kurps, zelfstandig naamwoord, kurpse, kurpsie, corps Het fefaorekurps marste over durrep
korset, corsjet, curset, zelfstandig naamwoord, corsjette, cursette, corsjetjie, cursetjie, corset Ze haddun corsjet azzen harnas, d’r man mos voet-op-gat houwe om de feetels an te kenne trekke Zij had een corset als een harnas, haar man moest zijn voet op haar achterste zetten om de rijgveters te kunnen aantrekken Ook curset
korstenkop, korstekop, zelfstandig naamwoord, korstekoppe, korstekoppie, huiduitslag in het gezicht, scheldwoord Bij dat onte huishouwe hebbe alle jonges een korstekop
korstje, korsie, zelfstandig naamwoord, korsies, 1. uiteinde van brood of snijkoek Zie koñtjie 2. broodkorstje Verwonne kindere magge de korsies laete legge Verwende kinderen mogen de korstjes laten liggen 3. wondroofje Hij zat an de korsies op z’n bêên te klaauwe omdasse zôô jokte Hij zat aan de wondroofjes op zijn been te krabben omdat ze zo jeukten
kort, kort, bijvoeglijk naamwoord, 1. kort aangebonden, driftig 2. kortademig; Hier te kort en daer te lang Na een lange argumentatie; Hij sting kort op Hij was kort aangebonden Ook kort voor de waoge; Hij sting kort voor de waoge Hij was kort aangebonden Zie kort op
kort, kort, zelfstandig naamwoord, kort stro Een bossie kort voor knijnestrooisel Een bosje kort stro als konijnenstrooisel
kortavonden, kortaevende, werkwoord, kortavonden, op avondvisite gaan Je mô nog is een aevendjie komme kortaevende Je moet nog eens op avondvisite komen
kortekous, kortekouse, zelfstandig naamwoord, muggen met lange vleugels Het stikte d’r van de kortekouse
korten, korte, werkwoord, kort, korte, gekort, besterven, adelijken Een geschooten haos mot een tijdjie korte Een pas geschoten haas moet een tijdje besterven (de haas is nog niet geslacht)
kortvoer, kortvoer, zelfstandig naamwoord, kortvoertie, veevoer, bestaande uit haksel, aardappelen en graan Zie ook langvoer
korzelig, korreleg, bijvoeglijk naamwoord, korzelig
kostelijk, kostelek, bijvoeglijk naamwoord, kostbaar, duur ’k Heb van ’t jaer nie behonge; ’t was mijn te kostelek Ik heb dit jaar niet behangen; het werd me te duur
kostje, kossie, zelfstandig naamwoord, kossies, kostje, eten Hij scharrelt z’n aaige lossie wel op Bruine bôône is z’n lievelingskossie; Hij doessun aaige kossie Hij werkt voor zich zelf
koud, kouwe, bijvoeglijk naamwoord, ondeskundige Een kouwe melker of slachter en een kouwen bakker kejje d’r gelijk uit: ze bakke d’r niks van want ’t binne gêên vaklui; Van de kouwe grond amateuristisch, niet vakkundig, niet ambachtelijk
kousenbreier, kousebraaier, zelfstandig naamwoord, kousebraaiers, kousebraaiertie, kousenbreier Een kousebraaier was een man die teege betaoling kouse voor een ander braaide
kousenmik, kousemik, zelfstandig naamwoord, kousemikke, kousemikkie, houten droogrek met opstaande staken om er kousen en sokken op te drogen Bij de mêêste ouferweste huize stong d’r een kousemik op de wurref
kouter, kouter, zelfstandig naamwoord, kouters, koutertie, bijna vertikaal staand ploegmes; Zôô bot as een kouter Zeer bot
kozijn, kezijn, zelfstandig naamwoord, kezijne, kezijntjie, kozijn
kraag, kraog, zelfstandig naamwoord, kraoge, kraogchie, inham in een houten zwingelbord Altijd uitkijke dajje hand nied in de kraog komt, want dan krijgie een opsodemieter van de zwingelspaone; kraochie front in een vest In vroeger êêuwe drooge de manne een geberduurd zije vest en daeronder een kraochie of froñtjie Zie ook froñtjie
kraai, krao, zelfstandig naamwoord, kraoie, kraoichie, kraai; Een vliegende krao heb altijd wat Een scharrelaar vindt altijd wel wat van zijn gading; Hij zitter op azzen krao op ’n kreng Hij is er snel bij als er wat te halen valt
kraaienschieter, kraoieschieter, uitdrukking, ’t Is nog gêên aevend zee de kraoieschieter en hij schoot d’r nog vijf Wacht maar af, we zijn nog niet klaar
kraak, kraok, zelfstandig naamwoord, kraoke, kraokie, [O] steen in kersen of pruimen
kraakbeen, kraokelbêên, zelfstandig naamwoord, kraakbeen As ouwe meñse een bêên breeke hêêlt ’t moeilek omdasse gêên kraokelbêên meer hebbe Als oude mensen een been breken geneest het moeilijk omdat ze geen kraakbeen meer hebben
kraam, kraem, zelfstandig naamwoord, kraeme, kraempie, marktkraam; kraeme schotten, opzetschotten voor boerenwagens De peekraeme binne nietet zellefde as misleere De opzetschotten voor bieten verschillen van die voor mest
kraamanijs, kraomjanijs, zelfstandig naamwoord, kraomjanijse, kraomjanijsie, anisette (geboortelikeur) De baoker dronk kraomjanijs of ’t laaidingwaoter was De gezinsverzorgster dronk anisette of het kraanwater was
kraambeen, kraembêên, zelfstandig naamwoord, kraembêêne, kraembêêntjie, [Obl] kraambeen, vorm van trombose Ze heb t’r niks an overgehouwe as een kraembêên en een lillek jong
krabbetje, krabbechie, krabbetjie, zelfstandig naamwoord, krabbechies, krabbetjies, [O] ribbetje van het varken, karbonade Ook krabbetjie
kranketig, krankaoteg, bijwoord, overdreven precies Dat meñs is zôô krankaoteg, je ken ’t het beste maor vermaaie om daer naer binnene te gaon Die vrouw is zo overdreven precies, je kan het het beste maar vermijden om daar naar binnen te gaan
krap, krap, bijvoeglijk naamwoord, klein, nauw, nauwsluitend, schaars, schraal We zitte te krap We hebben weinig geld Ze neemt ’t niessôô krap Ze neemt het niet zo nauw We motte wat krappies an doen We moeten een beetje zuinig aan doen
krat, krat, zelfstandig naamwoord, kratte, krattie, achterschot van boerenwagen De jonges reeje stiekem innet krat mee De jongens reden stiekem mee, hangend aan het achterschot van de boerenwagen
kratrijder, kratrijer, zelfstandig naamwoord, kratrijers, kratrijertie, [veroud] voerman
kreen, kreen, bijvoeglijk naamwoord, korzelig, humeurig Dat meñs is kreen Die vrouw kan niet verdragen dat zij wordt aangeraakt (ook gezegd van een paard)
krek, krek, bijwoord, correct, precies, juist Krek net wa’k gedocht had Juist, net wat ik gedacht had Ze binne allegaor krek êênder Ze zijn allemaal precies hetzelfde; ’t Hoef niessôô krek, ’t is gêên urregel, ’t hoef niete bromme Zo precies hoeft het nu ook weer niet
kreng, krenge, uitdrukking, Neege boere en êên dooien hond binne tien krenge Gezegd van boeren, die als werkgever niet bijster goed stonden aangeschreven
krengentuig, krengetuig, zelfstandig naamwoord, groep van zich kwalijk gedragende personen, geteisem
krentenbaard, krentenbaerd, zelfstandig naamwoord, krentenbaerde, krentenbaerdtjie, huiduitslag in het gezicht Zie korstekop
krentenschijter, krenteschijter, zelfstandig naamwoord, krenteschijters, krenteschijtertie, gierigaard ’t Is een grôôte krenteschijter, hij schijt nie voor elleve en astie ’t doet ist nog dun ôk Een bijzonder grote gierigaard
krenterig, krentereg, bijvoeglijk naamwoord, gierig
kreukel, kreukel, zelfstandig naamwoord, kreukels, kreukeltie, [O] kreuk, vouw Je overhemd zit vol kreukels
kreuken, kreuke, werkwoord, kreuk, kreukte, gekreukt, afbuigen, bijsturen Nog een bietjie naer reks bijkreuke Nog een beetje naar rechts bijsturen
kreupel, kreepel, bijvoeglijk naamwoord, kreupel, mank Da’ paerd is kreepel Dat paard is kreupel
kriebelig, kriebeleg, bijvoeglijk naamwoord, kregel
kriek, kriek, bijwoord, mis, fout; ’t Is kriek Het is niet in orde, mis Vleejaer was ’t ôk iedere keer kriek Verleden jaar was het ook steeds mis
Kriekendieven, kriekedieve, zelfstandig naamwoord, één van de vele bijnamen van Beijerlanders (ontleend aan de kersensoort kriek, waarvan er in Oud-Beijerland veel boomgaarden waren)
kriekenmiddag, kriekemiddag, zelfstandig naamwoord, kriekemiddaege, kriekemiddaechie, samenkomst op een bepaalde middag tijdens de kriekenoogst
kriekenwachter, kriekewachter, zelfstandig naamwoord, kriekewachters, kriekewachtertie, vogelverjager in de kriekenboomgaard
kriemzerig, krimmezeereg, bijvoeglijk naamwoord, vrekkig
kriezel, kriezeltie, zelfstandig naamwoord, kriezelties, 1. kleine hoeveelheid Zie ook dotjie, dutjie, frutseltie 2. klein patroontje (bijv. in een jurk)
krik, krikke, zelfstandig naamwoord, stukjes verkoolde turf die in de oven hadden gelegen, zij werden aan de kerkdeur door de koster voor de stoven verkocht Krikke koch ie bij d’n bakker, ze gebruikte ze in de strijkboute Verkoolde turf kocht je bij de bakker; ze werden gebruikt in de strijkbouten Zie ook dop (verkoolde scheven)
krip, krap, uitdrukking, De natte krap (uitdr) [O] het stuk van de hals van het geslachte varken om de plaats heen waar het is gestoken (werd meestal aan de armen gegeven)
krisje, kriesjie, zelfstandig naamwoord, kriesjies, [O] kleinigheid Het scheelt maor een kriesjie
kritizerig, krittezeereg, bijvoeglijk naamwoord, lichtgeraakt Den êêne is nog krittezeereger asten andere
kroel, kroel, zelfstandig naamwoord, kroele, kroeltie, 1. stoof Ik zel ‘m is een werreme kroel geeve Ik zal ‘m eens een warme stoof geven 2. knuffel, doek of pop van een kind Ze ging nie slaepe zonder d’r kroel Ze ging niet slapen zonder haar knuffel
kroelen, kroele, werkwoord, kroel, kroelde, gekroeld, zich koesteren, warmte zoeken De kippe zitte in ’t zonnechie te kroele De kippen koesteren zich in het zonnetje
krokusmelk, crocusmellek, zelfstandig naamwoord, crocusmellekie, saffraanmelk Behalleve anijsmellek en seklaodmellek gebruikte ze ôk crocusmellek, saffraon wier ôk wel frááñse crocus genoemd Behalve anijsmelk en chocolademelk gebruikten ze ook saffraanmelk, saffraan werd ook wel franse crocus genoemd
krom, krom, kromp, zelfstandig naamwoord, kromme, krompe, krompie, kromming, bocht in de weg Kijk uit, daer kom’ een auto om de krom Kijk uit, daar komt een auto de bocht om Ze weune net verbij de krom Ze wonen net voorbij de bocht Ook kromp
kromruggen, kromrikke, werkwoord, kromrik, kromrikte, gekromrikt, bukkend werk doen Errepels poote is kromrikkereg werrek Aardappels poten is bukkend werk
krooi, krooi, zelfstandig naamwoord, krooie, krooitjie, [Eng, crew] grote groep Ze waere mette hêêle krooi schoolkindere an ’t peedunne Ze waren met een grote groep schoolkinderen bezig de suikerbieten uit te dunnen
krooibaas, krooibaos, zelfstandig naamwoord, krooibaoze, krooibaosie, ploegbaas
kroon, krôôn, zelfstandig naamwoord, krôône, krôôntjie, kroon
kroos, krôôs, zelfstandig naamwoord, eendenkroos Vroeger zeeje de ouwe meñse: ‘endekrôôs’. Op Cillesoek binne ’t eendekrôôskonte De bewoners van Cillaarshoek worden ‘eendekrôôskonte’ genoemd Zie ook gruit
kroos, krôôsie, zelfstandig naamwoord, krôôsies, kroosje, kleine rode pruim Je mot krôôsies wel goed rijp eete, anders bin ’t zuure krenge; Om krôôsies gaon doodgaan, kapot gaan ’t Hêêle mesien is om krôôsies De hele machine is kapot gegaan
kroosraam, krôôsraom, zelfstandig naamwoord, krôôsraome, krôôsraompie, kroosraam, raamwerk dat bij een watermolen het drijvende vuil tegenhoudt
kroppen, kroppe, werkwoord, krop, kropte, gekropt, [O] bereiken, voor elkaar krijgen Ik wou ’t voor ’t eete klaor hebbe, maor dat zel ik wel nie kroppe Ik wilde het voor het eten klaar hebben, maar dat zal ik wel niet voor elkaar krijgen
krotenkoker, krootekooker, zelfstandig naamwoord, krootekookers, krootekookertie, scheldwoord voor iemand die een stommiteit begaat
krotsop, krottesop, zelfstandig naamwoord, krottesoppe, krottesoppie, tabaksaftreksel tegen veeluizen
kruiden, kruie, werkwoord, krui, krooi, gekrooie, kruiden Die vorse worst was veuls te zwaer gekrooije mè naegelgruis Die verse worst was veel te sterk gekruid met kruidnagel Bij d’n huisslacht wiere as kruie gebruikt: peeper, kruineut en naegelgruis Bij de huisslacht werden als kruiden gebruikt: peper, nootmuskaat en kruidnagelen
kruidnoot, kruineut, kruinuit, zelfstandig naamwoord, kruineute, kruinuite, kruineutjie, kruinuitjie, nootmuskaat D’r is altijd veul kruineut gebruikt, over ’t vlees en over de groentes Ook kruinuit
kruidnootrasp, kruineutrapsie, zelfstandig naamwoord, kruineutrapsies, nootmuskaatraspje Ik kôôp altijd hêêle kruineute, die ‘k dan zellef mettet kruineutrapsie gaot rapse; van gemaole kruineut bink een bietjie beuzeg, daer zelle ze wel wurmsteeke voor gebruike Ik koop altijd hele nootmuskaat, die ik dan zelf met het nootmuskaatraspje ga raspen; van gemalen nootmuskaat ben ik een beetje afkerig, daar zullen ze wel wormstekige noten voor gebruiken
kruien, kruie, werkwoord, krui, krooi, gekrooie, 1. kruien, een molen naar de wind zetten De meule kruie De molen naar de wind zetten Ook kroie 2. kruien, met de kruiwagen vervoeren Hij wassôô zat dassem naer huis gekrooie hebbe Hij was zo dronken dat ze hem naar huis gekruid hebben
kruil, kroil, bijvoeglijk naamwoord, [O] vlug, parmantig, kwiek Wat een kroil veñtjie; azzie ‘m op z’n sondags ziet, dan ziet-ie d’r kroil oit Wat een parmantig mannetje; als je hem op zijn zondags ziet, dan ziet hij er kwiek uit Wat staot tien ouwe man nog kroil opta pertret Wat staat die oude man nog parmantig op dat portret
kruimel, krummel, zelfstandig naamwoord, krummels, krummeltie, kruimel ’t Hêêle klêêd lee vol mè krummels Het hele kleed lag vol met kruimels
kruimelen, krummele, werkwoord, krummel, krummelde, gekrummeld, kruimelen Zit niessôô te krummele! Zit niet zo te kruimelen!
kruisband, kruisband, zelfstandig naamwoord, kruisbande, kruisbañtjie, over de duim gedraaide gesplitste band van vlas of stro Schranke vlas wiere in 1945 nog met een kruisband opgebonge, ’t strôô van ’t koore ging toen al met touw van ’t maoimesien, behalleve de mette zicht gepikte schôôve, die meddun bañdjie van strôô opgebonge wiere, de aere wiere an de binnekant gezet teege ‘t inreegene
kruisborstel, kruisbostel, zelfstandig naamwoord, kruisbostels, kruisbosteltie, varken met een kruin in het haar op het achterste deel van de rug Veul meñse hadde, asse een schram kochte, voorkeur voor een kruisbostel Als ze een jong gesneden varken kochten hadden veel mensen voorkeur voor een dier met een kruin
kruisdoorn, kruisdooren, kruisdoorn, zelfstandig naamwoord, kruisdoorens, kruisdoorne, kruisdoorentjie, kruisdoorntjie, kruisbes De zoetste kruisdoorens hadde de harste bleeze De zoetste kruisbessen hadden de hardste schillen Ook kruisdoorn
kruk, krik, zelfstandig naamwoord, krikke, krikkie, kruk Ze liep op krikke
krul, krulle, zelfstandig naamwoord, krullechie, krullen, metalen spiraalvormig hoofdsieraad bij de keuvel Ze droog koopere krulle, want daer kreeg ze gêên pijn in d’r hôôd van Ze droeg koperen krullen, want daarvan kreeg ze geen hoofdpijn Zie ook krullemust, keuvel
krullenmuts, krullemus, krullemust, zelfstandig naamwoord, krullemusse, krullemuste, krullemussie, krullemustie, krullenmuts, keuvel, klederdracht van de Zuid-Hollandse Eilanden Voor d’n oorlog van 1940-1945 zatte me in de kerrek de krullemuste te telle; ’t waere d’r nog een klaaine honderd Ook krullemust
krulschaats, krulschaes, zelfstandig naamwoord, krulschaese, krulschaesie, krulschaats, houten schaats met krul vooraan het ijzer
kubbenkade, kubbekaoi, zelfstandig naamwoord, kubbekaoie, kubbekaoichie, kade langs de rivier waar fuiken uithangen Hij zat langs de kubbekaoi te hengele Hij zat langs de fuikenkade te hengelen
kuieren, kuiere, werkwoord, kuier, kuierde, gekuierd, kuieren Kwan, we gaon nog een rondjie kuiere
kuif, kuif, zelfstandig naamwoord, kuive, kuifie, riet-, gras- of biezenpol
kuikenskop, koikeskop, zelfstandig naamwoord, koikeskoppe, koikeskoppie, [O] korreltjes die in te lang gewelde biest voorkomen
kuil, kuil, zelfstandig naamwoord, kuile, kuiltie, wiel, rad
kuilbrood, kuilbrôôd, zelfstandig naamwoord, kuilbrôôje, kuilbrôôdjie, rond brood
kuilslee, koileslee, kuileslee, zelfstandig naamwoord, koilesleeje, kuilesleeje, koilesleechie, kuilesleechie, [O] laag voertuig op vier schijfwielen (gebruikt om ploegen en andere zware landbouwwerktuigen te vervoeren) Ook koilewaege; kuileslee lage platte wagen voor het vervoer van landbouwwerktuigen De knecht lee dôôd in de veur. Toen d’n boer zag datte ploeg stil stong hettie de paerde uichespanne en de man mette kuileslee thuisgebrocht De knecht lag dood in de voor. Toen de boer zag dat de ploeg stil stond, heeft hij de paarden uitgespannen en de knecht met de lage platte wagen thuisgebracht Ook kuilewaoge
kuilwagen, koilewaege, kuilewaoge, zelfstandig naamwoord, koilewaeges, kuilewaoges, koilewaegeñtjie, kuilewaogentjie, [O] laag voertuig op schijfwielen Zie koileslee; kuilewaoge lage platte wagen Zie kuileslee
kuis, kuis, bijwoord, totaal Da’ diñchie is nied allêên kuis versleete, ’t is ôk kuis vrot Dat dingetje is niet alleen volledig versleten, het is ook volledig verrot Daer iste kuis drôôg Daar is de kelder kurkdroog Ook kuis en kuis door en door, volledig, meer dan totaal Da’ diñchie is kuis en kuis versleete en ôk nog is kuis en kuis vrot Dat dingetje is niet alleen volledig versleten maar ook nog eens volledig verrot Kuis en kuis drôôg Kurk en kurkdroog
kuis, kuis, zelfstandig naamwoord, kuize, kuisie, vrouwelijk kalf
kuitschacht, kuitschaft, zelfstandig naamwoord, kuitschafte, kuitschaffie, linnen of lederen beenbeschermer of dito beenkap De bouwknecht gebruikte bij ’t ploege kuitschafte
kulletjeskruid, kullechieskruid, zelfstandig naamwoord, kullechieskruije, kullechieskruidjie, wilde orchidee
kunst, kuñste, zelfstandig naamwoord, voorwendsels
kunstmest, kuñsmis, kuñstmis, zelfstandig naamwoord, kunstmest Ook kuñstmis
kurken, kulleke, werkwoord, kullek, kullekte, gekullekt, kurken, kurkje breien De jonges waere een paerdespan an ’t kulleke op een gaereklos mè vier spijkerties De jongens waren een paardentuig aan het kurken op een garenklos met vier spijkertjes Zie ook punneken
kussen, kusse, uitdrukking, Hij zit oppet kusse Hij heeft het ver gebracht; Twêê gelôôve op êên kusse daer slaep d’n duuvel tusse Goede raad als jonge mensen van twee verschillende kerkgenootschappen verkering kregen
kussensloop, kusslôôp, zelfstandig naamwoord, kusslôôpe, kusslôôpie, kussensloop, overtrek Hij gong meddun kusslôôp om brôôd, zô’n hok vol jonges hattie Hij ging met een kussensloop om brood, zo’n huis vol kinderen had hij
kussentje, kusseñtjie, zelfstandig naamwoord, kusseñtjies, [O] brok, babbelaar
kuster, kuster, zelfstandig naamwoord, kusters, kustertie, [Eng, coaster] kustvaarder
kutkammen, kutkamme, werkwoord, kutkam, kutkamde, gekutkamd, haarkloven, blijven argumenteren
kwaad, kwaod, zelfstandig naamwoord, aardappelziekte Waaineg kwaod in de errepels dut jaer, maor nou hemme weer gêên errepels voor de verrekes
kwaad, kwaoie, uitdrukking, Die ‘t kwaoie nied eert ist goeie nie weert Een slecht mens kan van iemand anders geen goeds verwachten; De kwaoien hand oplegge Betoveren Hij kon je deur je op je schoer te slaon de kwaoien hand oplegge Hij kon je door je op je schouder te slaan betoveren
kwaaddeegs, kwaodee, kwaodeeg, kwaodees, bijvoeglijk naamwoord, ziekelijk, sukkelend Ik kon nie komme want m’n vrouw is erreg kwaodees Ik kon niet komen want mijn vrouw sukkelt erg met haar gezondheid Ook kwaolachtig, kwaodeeg, kwaodees
kwaalachtig, kwaolachteg, bijvoeglijk naamwoord, ziekelijk Zie kwaodee, kwaodeeg
kwade affaire, kwaolefère, zelfstandig naamwoord, [Fr, affaire] ruzie, ziekte Kwaolefère maoke om de erfenis Ruzie maken om de erfenis Nae z’n kwaolefère hattie z’n aaige te veul ingespanne Na zijn ziekte had hij zich te veel ingespannen (vertaling van kwaoie affaire: kwalijke zaak)
kwak, kwak, zelfstandig naamwoord, kwakke, kwakkie, menigte, veel, bom Je ken glôôve dattie vent een kwak cente heb Je kunt geloven dat die kerel een bom duiten heeft Zie ook dot
kwansuis, kwañsuis, bijwoord, kwasi, zogenaamd, terloops, voor de schijn Ik heb ’t heur kwansuis gevrooge en ze zee dattut waer was
kwansuis, kwañtjies, uitdrukking, kwañtjies weergao In uiterlijk lijken op
kwar, kwar, zelfstandig naamwoord, kwarre, kwarregie, 1. voorman, opzichter Het was een lastege kwar die de meñse gedureg opjoog 2. kruin in het haar
kwarrelig, kwarreleg, bijwoord, overdwars, tegenstribbelend
kwartje, kwartie, zelfstandig naamwoord, kwarties, kwartje Vijf stuivers is een kwartie, zes stuivers een schelling; D’r zit nooit is een kwartie tussen de dubbelties Het blijft armoede
kwartmand, kwartsmande, kwasmande, zelfstandig naamwoord, kwartsmandes, kwasmandes, kwartsmañtjie, kwasmañtjie, kwartmand (¼ hectoliter of 25 liter) D’r waere d’r drie die een kwartsmande van drie-ineen-mud hadde Er was een drietal mensen die een kwartsmand van drie-in-eenmud hadden (normaal vier-in-een-mud) Ook kwasmande
kwast, kwast, uitdrukking, Hij zit voor (op) een kwast Hij kan niet verder
kwebbelen, kwebbele, werkwoord, kwebbel, kwebbelde, gekwebbeld, druk kletsen Hoor die wijve weer is kwebbele Hoor die vrouwen weer eens kletsen
kweeltje, kweeltie, kwijltie, zelfstandig naamwoord, kweelties, kwijlties, foutje, slijtplekje Ook kwijltie Zie ook schiffie; D’r is nog gêên kweeltie an Het is nog zo goed als nieuw
kween, kwee, zelfstandig naamwoord, kweeje, kweechie, onvuchtbaar dier, ongeslachtelijk wezen
kwier, kwiers, bijvoeglijk naamwoord, [O] vlug, parmantig Dat hoedjie staot ‘m kwiers Dat hoedje staat hem parmantig Zie ook kroil
kwijbers, kwijbers, bijvoeglijk naamwoord, af, buiten spel bij het bikkelen Wie kwijbers is mag nie speule Wie af is mag niet spelen (wie de opgeworpen bikkel niet weet op te vangen is af)
kwijl, kwaail, uitdrukking, Ze zit snot en kwaail te schrêêuwe Ze zit hard te huilen
kwijler, kwijer, zelfstandig naamwoord, kwijers, kwijertie, spuwer
kwijleren, kwijere, werkwoord, kwijer, kwijerde, gekwijerd, spuwen, morsen Daer zat me dien onten hond weer alles onder te kwijere Daar zat die viezerik weer alles onder te spuwen Zie kwêêsele Zie ook spoege, spouge
kwijlselen, kwêêsele, werkwoord, kwêêsel, kwêêselde, gekwêêseld, overvloedig spuwen Dattie pruimt das nog tot daeran toe, maor die vent kwêêselt d’r zôô van Dat hij pruimt dat is hem nog te vergeven, maar die kerel spuwt er zo van
kwijt, kwijt, bijvoeglijk naamwoord, zeiknat Onderweeg naer huis binne me kwijt geregend Op weg naar huis zijn we zeiknat geregend
kwikken, kwikke, werkwoord, kwik, kwikte, gekwikt, gewicht schatten Hoevel weeg ‘t? Ik zel ’t wel effe kwikke Hoeveel weegt het? Ik zal het wel even schatten Zie ook roeste
kwispeltule, kwispeltulie, zelfstandig naamwoord, kwispeltulies, kwispeltulietjie, goedkoop soort tule, feitelijk gaas, bestemd voor een eenvoudige keuvel of rouwmuts
la bonheur, allemeneur, uitdrukking, [Fra, à la bonheur] op goed geluk
laag, laeg, lêêg, bijvoeglijk naamwoord, [O] 1. laag (rangorde) 2. laag (geluid) ’k Zel ‘m ’n tôôñtjie laeger laete zinge Ik zal hem een beetje laten inbinden 3. zuidelijk ’n Laege wind Een zuidelijke wind Ook lêêg; An de lêêge kant Aan de lage kant, weinig
laag, laochies, zelfstandig naamwoord, uiterwaarden Hij is weeze melleke in de laochies Hij is in de uiterwaarden gaan melken
laagje, lêêchie, zelfstandig naamwoord, lêêchies, strengetje ’n Lêêchie gezwingeld vlas is minder as ’n knutjie Een strengetje gezwingeld vlas is minder dan een knotje Zie ook knut
laars, laers, zelfstandig naamwoord, laerze, laersies, laars D’r binne lieslaerze en knielaerze Er bestaan lieslaarzen en kaplaarzen
laarzenknecht, laerzeknecht, zelfstandig naamwoord, laerzeknechte, laerzeknechtchies, laarzenknecht (hellend plankje met V-vormige inkeping waarin door inklemmen laarzen uitgetrokken kunnen worden)
laat, laet, uitdrukking, Die is te laet geboore Dat hadden we eerder moeten weten; Hoe laet gaot ‘t an? Hoe laat begint het?
laatst, op ’t lest, bijwoord, op het eind Ze lôôp op ’t lest, ’t kind zel gauw geboore worre Zij loopt op alle dag; het kind zal wel gauw geboren worden (ook gezegd van koeien)
laatst, leste, bijvoeglijk naamwoord, laatste De leste gek sluit ’t hek De laatste gek sluit het hek ’t Is altijd de leste man die de zak opgeeft Het is altijd de laatste man die de zak omhoog hijst zodat een andere man die op zijn nek kan dragen De leste keer De laatste keer; ’t leste woord? Het laatste woord? (de bekende vraag, na het bijbellezen om te controleren of er door de kinderen goed geluisterd was, luidde: Wat was het laatste woord?)
labbekak, labbekak, zelfstandig naamwoord, labbekakke, labbekakkie, [O] benauwde bange kerel, lummel
labberente, labberde end, uitdrukking, Ant labberde end Tobben met de gezondheid Hij zit een bietjie ant labberde end Hij tobt een beetje met zijn gezondheid
lachen, lache, uitdrukking, Schaedelek lache Treiterend lachen (leedvermaak)
lacher, lachers, uitdrukking, lachers opte straet, kniezers bij d’n haerd Gezellige mensen op de straat zijn thuis meestal niet zo gezellig
lachkont, lachkont, zelfstandig naamwoord, lachkonte, lachkontjie, lachebek
ladder, ladder, zelfstandig naamwoord, ladders, laddertie, [O] het verbindingsstuk tussen bol (koppie) en sluier (staert) bij een krullenmuts (keuvel)
lade, lao, zelfstandig naamwoord, laoie, laochie, laotjie, kastlade In de laoie van de kast zatte muizeneste In de laden van de kast zaten muizennesten Leg ’t maor in de kast in ’t onderste laochie/laotjie Leg het maar in de kast in het onderste laadje
laden, laoie, werkwoord, laoi, laoide, gelaoie, laden, opladen ’t Laoie van een voer hooi of strôô is vakwerrek Het laden van een vracht hooi of stro is vakwerk
Lagewaard, de Laegewaerd, de Lêêgewaerd, eigennaam, Alblasserwaard of Lagewaard Ook Lêêgewaerd, de
laken, laeke, zelfstandig naamwoord, laekes, laekentjies, laken Laekes verschôône Schone lakens nemen; Das een grôôte scheur in ‘t laeke Een grote tegenvaller; Een gat in ’t laeke Tegenslag hebbe; Hij hep nog meer laeke voor de schaer Hij moet nog meer lastige klussen oplossen; Hij dêêlt de laekes uit Hij zegt wat er moet gebeuren
lakens, laekese stof, zelfstandig naamwoord, laekese stoffe, laekese stoffies, lakense stof Hij droog een laekese jas Hij droeg een jas van lakense stof
lakeris, laekeris, uitdrukking, Hij ging d’r van laekeris uit Hij ging er razendsnel vandoor
lameris, laemeris, uitdrukking, Hij ging d’r van laemeris uit Hij ging er razendsnel vandoor
lammenadig, lammenadeg, bijvoeglijk naamwoord, [O] lamlendig, akelig Dat ving ik lammenadeg werrek Dat vind ik akelig werk
lamoen, lemoen, zelfstandig naamwoord, lemoene, lemoentjie, [O] 1. het gedeelte van het onderstel van een boerenwagen, waaraan de berrie was bevestigd 2. lamoen (disselboom met twee armen)
lamp, lamp, uitdrukking, De lamp hang voorover Het geld is op (als vroeger de olie in een olielamp opraakte dan ging hij scheef hangen, wat betekende dat er dus geen geld was om hem bij te vullen) Deze uitdrukking werd meestal gevolgd door: dus we eete aerepels mè blôôte voete Zie ook aerepels mè blôôte voete
lampenglas, lampeglas, uitdrukking, Ze ken wel deur lampeglas Ze ken wel kerremes houe in een lampeglas Ze is zo mager als een lat
lamstraal, lamstraol, zelfstandig naamwoord, lamstraole, lamstraoltie, [O] lammeling Ook lamzak
lamzak, lamzak, zelfstandig naamwoord, lamzakke, lamzakkie, [O] lammeling Zie lamstraol
landloper, landlôôper, zelfstandig naamwoord, landlôôpers, landlôôpertie, landloper, zwerver Hermpie Sêêpsop was een bekende landlôôper Herman van ’t Hof (bijgenaamd Zeepsop) was een bekende landloper
langachtig, langachteg, bijvoeglijk naamwoord, tamelijk lang, aan de lange kant Die jonge is langachteg Die jongen is tamelijk lang Ook lange lut
langbek, langbekkie, zelfstandig naamwoord, langbekkies, [O] bastaardnachtegaal (vogelfamilie der Strandlopers)
langdradig, langdraejeg, bijvoeglijk naamwoord, langdradig ’n Langdraejeg verhaol Een langdradig verhaal
langen, lange, werkwoord, lang, langde, gelange, [Nbl] aangeven Kneeles lang mijn de zeekel is effe Kees geef mij de sikkel eens aan Zie ook anhoeke
langgat, langgat, zelfstandig naamwoord, langgaete, langgatjie, [O] vrouwenkledingstuk met aan de achterkant een verlengstuk van dezelfde stof Ook jak met lang gat
langhaar, langhaer, zelfstandig naamwoord, langhaere, langhaertie, langhaar, nozem
langharig, langhaereg, bijvoeglijk naamwoord, langharig Langhaereg werkschuw tuig Langharig werkschuw tuig
langpoot, langpôôt, zelfstandig naamwoord, langpôôte, langpôôtjie, steekmug (in het dialect is een vlieg een mug en is een mug een langpôôt) Je wier vroeger summers opgevreete van de langpôôte Je werd vroeger ’s zomers opgevreten door de muggen Zie ook meezik, neef
langvoer, langvoer, zelfstandig naamwoord, [O] hooi of stro (in tegenstelling tot kort voer: haksel, aardappelen, graan, e.d.) Zie ook kortvoer
laning, laning, laenink, zelfstandig naamwoord, lanings, laniñkie, [O] oprijlaan van boerderij, met aan beide kanten bomen; ; laenink [sGr] 1. oprijlaan naar een boerderij met bomen aan weerskanten Ook laning 2. smal rijpad tussen twee stukken land (meestal door sloten gescheiden)
lantaarn, lamptaeren, lamtaeren, lantaeren, zelfstandig naamwoord, lamptaerens, lamtaerens, lantaerens, lamptaerentjie, lamtaerentjie, lantaerentjie, lantaarn Ook lamtaeren, lantaeren
lanterfanten, landerdefante, lanterdefante, werkwoord, landerdefant, landerdefantte, gelanderdefant / lanterdefant, lanterdefantte, gelanterdefant, lanterfanten, rondhangen Hij lôôp hier iederen dag te landerdefante Hij hangt hier ieder dag rond Ook lanterdefante
lap, lappe, uitdrukking, Waer hebbie dat uit de lappe gestoord (ook: gestôôte)? Waar heb je dat op de kop getikt?
lapjesboer, lappiesboer, zelfstandig naamwoord, lappiesboere, lappiesboerties, textielventer Een kôôpman die met ellewaer langs de deur kwam wier lappiesboer genoemd Een koopman die met textiel per el langs de deur kwam werd ‘lappiesboer’ genoemd Ook lappiesjood
lapjesjood, lappiesjood, zelfstandig naamwoord, lappiesjoode, lappiesjootjies, textielventer Zie lappiesboer
lapjeskat, lappieskat, zelfstandig naamwoord, lappieskatte, lappieskatjies, lapjeskat Ook driehaer
lapoor, lapoor, zelfstandig naamwoord, lapoore, lapoorties, flapoor! (scheldnaam voor iemand met grote oren)
lappen, lappe, werkwoord, lap, lapte, gelapt, geld bijeen leggen voor gezamenlijke aankoop D’r wier gelapt voor een fles brandewijn Er werd geld bijeen gelegd voor de gezamenlijke aankoop van een fles brandewijn
lappenmand, lapmande, lappemande, zelfstandig naamwoord, lapmandes, lapmañtjies, [O] lappenmand, versukkeling Hij zit al een hêêlen hort in de lapmande Hij zit al een hele poos in de versukkeling; Hij zit in de lappemande Hij tobt met zijn gezondheid
lappertjesdag, lappertiesdag, zelfstandig naamwoord, lappertiesdaege, lappertiesdaechies, blauwe maandag Smaondes wier d’r deur de zwingelaers gelapt voor drank, dat hêête ‘lappertiesdag’ Op maandag werd er door de zwingelaars geld bijeen gelegd voor drank, dat heette ‘lappertjesdag’
lat, lat, uitdrukking, De lat d’r op legge Duur verkopen; Op de lat kôôpe Op krediet kopen, poffen Zie ook klis
latafel, laetaefel, zelfstandig naamwoord, laetaefels, laetaefelties, [Obl] tafel met laden, wordt gebruikt in de volgende gezegden: Laetaefel op! Maak dat je weg komt Ik zellie een oplaetaefel verkôôpe Ik zal je een oplawaai geven
laten, laete, werkwoord, laet, laete/liet/laetende, gelaete, laten Lemme is kijke Laten we eens kijken Nou, lemme maor ophouwe Nou, laten we maar stoppen
laveloos, laovelôôs, bijvoeglijk naamwoord, laveloos, zeer dronken
laveren, leveere, werkwoord, leveer, leveerde, geleveerd, laveren met een schip
lawaaisaus, laowaoisaus, zelfstandig naamwoord, laowaoisauze, laowaoisaussies, weisaus (in WO II surrogaat voor botersaus, gemaakt van weipoeder) Zie ook dôôp, zuuren dôôp, ôôchiesvet; laowaoisaus van overdijk Meer naam dan daad (deze saus werd aan de andere kant van de dijk gehaald, slootwater dus)
lazarus, laozeres, zelfstandig naamwoord, ongeluk Je sjouwde je aaigen ’t laozeres Je sjouwde je een ongeluk Zie ook lebber, lebberus
lazarus, laozeres, bijvoeglijk naamwoord, dronken Hij was harstikke laozeres Hij was stomdronken
lazerbol, laozerbol, zelfstandig naamwoord, laozerbolle, laozerbollechies, [O] lazerstraal (scheldwoord voor een melaatse; oorspronkelijk ontleend aan de bijbelse Lazarus)
lazeren, laozere, werkwoord, laozer, laozerde, gelaozerd, [O] 1. vallen Hij laozerde in de slôôt Hij viel in de sloot 2. gooien, smijten Hij wier tege de grond gelaozerd Hij werd tegen de grond gesmeten 3. zaniken, zeuren Leg nie te laozere Lig niet te zeuren
lazerij, laozerij, zelfstandig naamwoord, laozerije, laozerijtjie, 1. lichaam Hij kreeg op z’n laozerij Hij kreeg op zijn donder 2. bliksem Lôôp naer de laozerij Loop naar de bliksem De laozerij haol ie azzie dat doet De bliksem zal je halen je als je dat doet
lazers, laozers, bijvoeglijk naamwoord, [O] vervloekt Laozerse vent! Vervloekte kerel!
leb, lub, zelfstandig naamwoord, smakeloze kaas
lebberen, lebbere, werkwoord, lebber, lebberde, gelebberd, lubberen De gurdijne lebbere
lebbes, lebber, lebberus, zelfstandig naamwoord, ongeluk Daer werrek ie je aaige ’t lebber Daar werk je jezelf een ongeluk Ook lebberus; Ik heb me het lebberus motte werreke van d’n donker totten donker
leed, lêêd, zelfstandig naamwoord, lêêdtjie, leed ’t Lêêd is nie t’ overzien Het leed is niet te overzien
leeggang, over en leechaom, uitdrukking, Je kennet over en leechaom meeneeme Je kunt het en passant meenemen (letterlijk: over een leeggang)Ook overleechaom
leegkiepen, leegkiepe, werkwoord, kiep leeg, kiepte leeg, leeggekiept, leeggooien Eerst de mandes leegkiepe Eerst de manden leegmaken
leeglopen, leeglôôpe, werkwoord, lôôp leeg, liep leeg, leeggelôôpe, werkloos zijn Zie ook werkelôôs
leelam, leelam, bijwoord, [O] loom, voorjaarsmoe ’k Bin leelam van ’t lentelôôm Ik ben voorjaarsmoe
leem, lieme, zelfstandig naamwoord, [O] scheven (houtachtige stukjes die uit het vlas worden gezwingeld) Om de hamme lekker te rôôke mojje ze brenge naer meñse die nog lieme stooke Om de hammen lekker te roken moet je ze brengen bij mensen die nog scheven stoken
leentjebuur, lêêñtjiebuur, zelfstandig naamwoord, lêêñtjiebuure, lêêñtjiebuurties, lener Effe lêêñtjiebuur speule Iets te leen vragen
leep, lêêp, bijwoord, [O] leep, slim Zij is nie’ sôô lêêp, maor hij is ’n lêêpe sodemieter Zij is niet zo slim, maar hij is een slimme rotzak Ze is niessôô lêêp maor meer onnôôzel Ze is niet zo slim, maar meer naief
leer, leer, zelfstandig naamwoord, leere, leerties, 1. ladder 2. opzetschot van boerenwagen en kruiwagen Peeleere, misleere en ôk kruiwageleere Opzetschotten voor bieten, voor mest en ook voor de kruiwagen
leerkerk, leerkark, zelfstandig naamwoord, leerkarke, leerkarkies, [sGr] leerkerk, catechisatie Marrege hou’ ten domenee leerkark voor de anneemelinge Morgen houdt de dominee catechisatie voor de belijdeniskandidaten
lees, lees, zelfstandig naamwoord, leeze, leessie, lezen van aardappelen of korenaren Totte errebaaidsvoorwaerde van d’n bouwknecht hoorde ôk de lees Tot de arbeidsvoorwaarden van de vaste knecht behoorde ook het recht om te lezen
leesband, leesband, zelfstandig naamwoord, leesbande, leesbantjies, bosje halmen dat bij het lezen (van bijv. tarwe) op een speciale manier tot een opbindband gebonden werd
leeskar, leeskarrechie, zelfstandig naamwoord, leeskarrechies, zeepkistwagentje waarin gelezen graan of gelezen aardappelen vervoerd werd Een leeskarrechie maokte me zellef van ’n sulligsêêpkissie, twêê douwwaogewiele en twêê pañlatte as burrie Een leeskarretje maakten we zelf van een sunlightzeepkistje, twee kinderwagenwielen en twee panlatten als lamoen
leesplank, leesplankie, zelfstandig naamwoord, leesplankies, leesplankje Vroeger leerde me het aop-neut-mies van een leesplankie, nou leere ze ‘t van de closetrol Vroeger leerden we het aap-nootmies van een leesplankje, tegenwoordig leren ze het van de closetrol
leest, lêêst, zelfstandig naamwoord, lêêste, lêêssies, 1. leest (schoenmakersgereedschap) 2. leest (vrouwelijke taille) Hij lee z’n hand om d’r lêêst Hij legde zijn hand om haar leest; Schoemaker blijf bij je lêêst Blijf bij hetgeen je zelf goed beheerst
leeuw, lêêuw, zelfstandig naamwoord, lêêuwe, lêêuwchies, leeuw; Hij ziet overal lêêuwe en beere Hij ziet alles somber in; Ze leve as lêêuwe en beere Ze leven in onmin
leeuwenbek, lêêuwebekkie, zelfstandig naamwoord, lêêuwebekkies, leeuwenbekje (bloem) In d’n hooimat stonge butterblommechies, zuudessels en lêêuwebekkies In de hooiweide stonden boterbloemetjes, paardenbloemen en leeuwenbekjes
leeuwendeel, lêêuwendêêl, zelfstandig naamwoord, lêêuwendêêle, lêêuwendêêltie, leeuwendeel
leeuwerik, leewark, lewark, zelfstandig naamwoord, leewarke, lewarke, leewarkie, lewarkie, [sGr] leeuwerik Ook lewark Zie ook kantlewark, mêêtlewark
leewater, lêêwaoter, zelfstandig naamwoord, lêêwaoters, lêêwaoterties, vocht in het beengewricht Da’ vulle heb ’t lêêwaoter Dat veulen heeft vocht in zijn beengewrichten
lef, lef, zelfstandig naamwoord, verwaandheid (in de Hoeksche Waard een afwijkende betekenis) Die lui hebbe zôô’n lef, ze lôôpe van grôôzeghaaid neffe d’r schoene Die lieden zijn zo verwaand, ze lopen van trots naast hun schoenen Zie ook grôôs
lefzakdoek, lefzaddoek, zelfstandig naamwoord, lefzaddoeke, lefzaddoekie, pochet, lefzakdoek
leggen, legge, werkwoord, leg, lee, geleege, 1. liggen ’t Paerd lee voor dôôd in de waai Het paard lag voor dood in de wei 2. leggen, poten, planten Hebbie al bôôntjies geleege? Heb je al bonen gelegd? 3. liggen Hij lee op bed Hij lag op bed 4. leggen De kippe hebbe dut jaer goed geleege; Ze kenne niks laete legge as gloeiend ijzer en meulestêêne Zij nemen alles mee (zij kunnen niets laten liggen behalve gloeiend ijzer en molenstenen); Aster dan hêêlemel bij lait Als het dan persé nodig is
leggoed, leggoed, zelfstandig naamwoord, [O] pootgoed (aardappelen die werden bewaard om te poten voor de volgende oogst)
lei, laai, zelfstandig naamwoord, laaie, laaichies, lei We schreeve meddun griffel op ’n laai We schreven met een griffel op een lei
lei, laai, zelfstandig naamwoord, laaie, laaichies, leidsel Houw jij de laaie effentjies vast Houd jij de leidsels even vast De laaie honge an de gek De leidsels hingen aan de menladder van de boerenwagen Zie ook tôôme
leiden, laaie, werkwoord, laai, laaide, gelaaid, leiden, sturen
leidingwater, laaidingwaoter, zelfstandig naamwoord, laaidingwaoters, laaidingwaoterties, leidingwater In Frankrijk is alt laaidingwaoter zeker gêên drinkwaoter In Frankrijk is alle leidingwater zeker geen drinkwater
leik, laik, bijvoeglijk naamwoord, [O] vol modder Die slôôt is zôô laik, dajje pols bij ’t springe in de modder blijf steeke Die sloot zit zo vol modder dat tijdens het springen je polsstok erin blijft steken
leike, laoik, zelfstandig naamwoord, laoike, laoikie, baggerschop (ijzeren schop met opstaande randen, behalve aan de voorkant, die onder een hoek aan een lange steel bevestigd is, vooral gebruikt om modder uit een sloot te halen, die daarna weer over de bossen vlas in de sloot werd gelegd om dat vlas onder water te houden voor het roten)
lek, lek, uitdrukking, We gaon naer ’t lek luistere Deze uitdrukking werd gebezigd door schippers bij het naar bed gaan
lekken, lêêke, werkwoord, lêêk, lêêkende, gelêêkend, lekken De geut lêêkt De goot lekt ’t Lêêkende hier altijd Het lekte hier altijd M’n fietsband heb gelêêkend Mijn fietsband heeft gelekt
lelijk, lillek, bijvoeglijk naamwoord, 1. lelijk Dat meñs is zôô lillek, de katte blaeze d’r teege 2. bedorven As ’t overblijft wordt ‘t lillek Als het blijft liggen bederft het en krijgt het een vieze smaak; Dat meñs is zôô lillek datten tram d’r voor omree Gezegd van een vrouw met een lelijk uiterlijk Hij heb wellis lillek naer d’r gedaen Hij is haar wel eens te na gekomen (hij heeft haar wel eens aangerand); Gelukkig doe lillek gêên zeer, want dan kojje ze in Dordt hoore brulle Gezegd van een qua uiterlijk lelijk mens
lelijkerd, lillekerd, zelfstandig naamwoord, lillekers, lillekerdtie, lelijkerd, gemeen persoon Wees ter voorzichtig mee, ’t is een grôôte lillekerd Wees voorzichtig, hij is een grote gemenerik
lendenvuur, lendevier, zelfstandig naamwoord, spierverlamming bij paarden, maandagziekte Ik werrekte me daer ’t lendevier Ik moest daar heel hard werken
lenen, lêêne, werkwoord, lêên, lêênde, gelêênd, lenen, uitlenen; ’t Is maor gelêênd Je moet er niet te veel waarde aan hechten
lenig, lêêneg, bijvoeglijk naamwoord, lenig, soepel
lens, leñs, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, 1. (bn) ontbrekend pompvacuüm 2. (bw) beurs Slao t’m leñs Sla hem beurs
lens, leñs, zelfstandig naamwoord, leñze, leñsie, lens Hebbie een nieuwen bril? Ik doch dajje leñze zou neeme Heb je een nieuwe bril? Ik dacht dat je lenzen zou nemen
lente, lente, uitdrukking, Vande lente Deze lente Van de lente gaot ’t een stik makkeleker Deze lente gaat het een stuk gemakkelijker
lenteloom, lentelôôm, zelfstandig naamwoord, voorjaarsmoeheid ’k Bin lammenaodeg van ’t lentelôôm Ik ben lamlendig van de voorjaarsmoeheid Zie lammenaodeg
lentetijd, lentestije, bijwoord, in de lente Deurdattie serrestije geploegd had hattie slentestije mulle grond Doordat hij in de herfst geploegd had beschikte hij in de lente over fijn verdeelde grond Zie ook vandelente
leplazarus, laplaozeres, zelfstandig naamwoord, leplazarus, over de kop Je werk je aaige ’t laplaozeres voor ’n paor cente Je werkt je over de kop voor een kleine verdienste Ook ’t lebberes
lepzoet, lepzoet, zelfstandig naamwoord, lepzoete, lepzoetjie, dorstig kind
leren, leer, uitdrukking, Een verreke leer nog wel nae z’n dôôd Een varken leert zelfs nog na zijn dood (woordspeling op de leer - het rek waarop het dier tijdens de slacht werd gehangen)
lering, leereng, zelfstandig naamwoord, leerenge, leerengchie, [O] cathechesatie, leerkerk
leunes, leunes, zelfstandig naamwoord, leunesse, leunessie, [O] onnozel persoon
leur, leur, zelfstandig naamwoord, leure, leurtie, [O] luttel bedrag Iets voor een leur en een zeur motte verkôôpe Iets voor een kleinigheid moeten verkopen Ook lor
leut, leut, zelfstandig naamwoord, leute, leutjie, [O] 1. pret Ajje mar leut het 2. opgewarmde koffie Hebbie al leut gehad? Heb je al koffie gehad? ’n Bakkie leut Een kop koffie
leutelbijl, leutelbijl, zelfstandig naamwoord, leutelbijle, leutelbijlties, bijl met scharnierende steel, vroeger gebruikt bij het koekslaan op kermis of erfhuis
leuten, leute, werkwoord, leut, leutende, geleut, [O] 1. drinken Koffie leute Langdurig koffie drinken 2. knikkerspel door vijf jongens gespeeld waarvan er één de leut is. Door de andere jongens, die twee aan twee maten zijn, mag hij niet worden aangeraakt
leutig, leuteg, bijvoeglijk naamwoord, [O] lollig, prettig
leven, leef, uitdrukking, Azzie wil daddik geef, geef me de ruimte daddik leef De individuele planten van een gewas op goede onderlinge afstand planten
leven, leeve, uitdrukking, Wel hek vamme leeve! Wel heb ik ooit! Zôô’n rotzoo asset daer was hek vamme leeve nog nooit gezien! Zo’n rommel als het daar was heb ik van mijn leven nog nooit gezien!
levendig, leevendeg, bijvoeglijk naamwoord, [O] levend Een wonder dattie d’r nog levendeg onder vandaen gekommen is Een wonder dat hij er nog levend onder vandaan gekomen is Dat hout is nog levendeg Dat hout is nog levend
levenloos, leevelôôs, bijvoeglijk naamwoord, levenloos
lever, leever, uitdrukking, Die vrouw heb ’n witte leever Gezegd van een nymfomane (soms ook gezegd van mannen met een groot libido); Ze heb een witte lever Ze is manziek, nymfomaan
lezen, leeze, werkwoord, lees, las, geleze, lezen We lazzen ’t in de krant We lazen het in de krant We lazze vooral detectieves van Dick Bos We lazen vooral beeldromans van Dick Bos
licht, licht, zelfstandig naamwoord, In de licht staon Gaod is opzij, je staod in de licht Ga eens opzij, je neemt mijn licht weg; Tusse licht en donker Bij schemering
licht, lucht, bijvoeglijk naamwoord, 1. ondiep ’t Is hier zôô lucht dajje d’r ken lôôpe Het is hier zó ondiep dat je er kunt lopen 2. licht dronken Hij wazzun bietjie lucht Hij was een beetje aangeschoten 3. fris, kil ’t Is lucht weer Het is fris weer
lichten, lichten, werkwoord, licht, lichtende, gelicht, opklaren De lucht lichtende De lucht klaarde op
lichtje, lichie, zelfstandig naamwoord, lichies, lichtje, éénpits petroleumstelletje (theelichtje) Zet ten thee maor op ’t lichie Zet de thee maar op het theelichtje Zie ook mesien
lidmaat, leedemaot, zelfstandig naamwoord, leedemaote, leedemaotjies, [O] lidmaat Hij is gêên leedemaot van ôôñze kerrek
lieden, loi, zelfstandig naamwoord, [Obl] lui, lieden Die loi kejje om een bôôschop stiere Je kunt het die lieden wel toevertrouwen
liefde, liefde, uitdrukking, liefde is blind en Jan ken nie sien Afkeurend oordeel over een verkering
liegbeest, liegbêêst, zelfstandig naamwoord, liegbêêste, liegbêêssies, leugenaar
lierlauw, lielauw, bijvoeglijk naamwoord, [O] lauw Die koffie is lielauw
lieveheersbeestje, lieveheersbêêssie, zelfstandig naamwoord, lieveheersbêêssies, lieveheersbeestje met 12 stippen ’n Lieveheersbêêssie mè seuve stippe hiet ’n haontjie Een lieveheersbeestje met zeven stippen heet een haantje Zie ook hêêrebêêssie
lievigheid, lieveghaaid, zelfstandig naamwoord, lievegheeje, lieveghaaitjie, liefheid, hartelijkheid D’r zit totaol gêên lieveghaaid an die maaid Er zit totaal geen hartelijkheid aan die meid
lijden, lije, werkwoord, lij, lee, geleeje, lijden Hij heb as kind al veul geleeje mettut komme en toen ôk nog lillek opgedrôôgd Hij heeft als kind al veel geleden bij de geboorte en daarbij nog lelijk opgedroogd ook
lijf, lijf, uitdrukking, Hij dee waaineg weer voor z’n lijf Hij bood weinig tegenstand (meestal gezegd van een koe); ’t lijf d’r uit gooie De baarmoeder komt eruit; lijf bieje Een uitstulping van de schede laten zien
lijfje, lijfie, zelfstandig naamwoord, lijfies, lijfje, (vrouwen)borstrok
lijken, lijkene, werkwoord, lijkent, leek, geleeke, [O] lijken Die portrette lijkene goed
lijnpaard, lijnpaerd, zelfstandig naamwoord, lijnpaerde, lijnpaerties, menpaard met lijn Eên van de vier paerde was ’t lijnpaerd, ’t êênegste paerd da’ drek gelaaid wier Eén van de vier paarden was het lijnpaard, het enige paard dat direct geleid werd
lijnzaad, lijnzaed, zelfstandig naamwoord, lijnzaedje, lijnzaedjie, lijnzaad, vlaszaad ’n Zakkie lijnzaed woog zô’n 80 kilo Een zakje lijnzaad woog ongeveer 80 kilo
lijst, lijst, zelfstandig naamwoord, lijste, lijstsie, Schoorsteenmantel ’t Boek lee op de lijst
likmevestje, lik m’n vessie, uitdrukking, ’t Is een ding van lik m’n vessie Het is een ding dat niets waard is; Het was een vertôôning van lik-m’n-vessie Het was een waardeloze vertoning
lillebouten, lilleboute, werkwoord, lillebout, lilleboutende, gelillebout, rillen, beven
link, link, zelfstandig naamwoord, linke, linkies, [O] vuile streep in linnen of katoen Da’ goed is slecht gewasse, alle linke staon d’r nog in
lobbes, labes, zelfstandig naamwoord, [O] lummel Kijk nou die grôôte labes die klaaine kinders is plaege Kijk nu eens die grote lummel die kleine kinderen eens plagen
locomotief, lokemetief, zelfstandig naamwoord, lokemetieve, lokemetiefie, locomotief Hij heb ‘n asem as ’n lokemetief Hij heeft een adem als een lokomotief
lodderein, lodderaain, zelfstandig naamwoord, [O, Fr eau de reine] eau de cologne
loddereindoosje, lodderaaindôôsie, zelfstandig naamwoord, lodderaaindôôsies, [O] zilveren doosje met in eau de cologne gedrenkt sponsje
loden, lôôie, bijvoeglijk naamwoord, loden ’n Lôôie pijp Een loden pijp Hij ken de koffie zôô hêêt drinke; hij mot daer binne een lôôie pijp hebbe zitte Hij kan de koffie zó heet drinken; hij moet daar binnen een loden pijp hebben Zôô link as ’n lôôie deur Doortrapt
loden, lôôie, werkwoord, looi, looide, gelooid, plomberen, verzegelen
loeder, loeder, zelfstandig naamwoord, loeders, loedertie, [O] gemene kerel ’t Is een loeder van een vent ’t Is een rotzak
loei, loei, zelfstandig naamwoord, loeie, loeichie, [O] lederen holster om vee te kluisteren Ook loeïng
loeien, loeie, werkwoord, loei, loeide, geloeid, [O] kluisteren (met een touw of ketting de kop van een koe of paard aan de voorpoten vastbinden, om te voorkomen dat ze schade toebrengen aan de vruchtbomen waaronder ze in de boomgaard grazen) Je mottun koe loeie anders mottie d’n bôôgerd uit Je moet een koe kluisteren anders moet zij de boomgaard uit
loeiïng, loejing, loejeng, zelfstandig naamwoord, loejinge, loejengs, loejingchie, loejengchie, [O] lederen holster om koeien of paarden in bedwang te houden (te kluisteren) Zie loei Ook loejeng
loel, loel, zelfstandig naamwoord, loele, loellechie, [O] 1. zeurderig persoon Hé ouwe loel, hoe gaottut ermee? Hé ouwe zeurpiet, hoe gaat het er mee? 2. liefkozende benaming Lekkere loel vamme Lekker dier van me
loenzig, loenzeg, bijvoeglijk naamwoord, loens Ze kijk nie scheel, maor wel loenzeg, want ze mik ’n bietjie med êên ôôg Ze kijkt niet scheel, maar ze loenst, want ze mikt een beetje met één oog Hij is zôô loenzeg datte traene over z’n rug lôôpe astie schreeuwt Hij loenst zo erg dat de tranen over zijn rug lopen als hij huilt
loerem, loerem, zelfstandig naamwoord, [O] maling Iemand in de loerem nemen Iemand in de maling nemen
loert, loert, zelfstandig naamwoord, loerte, loerties, [O] leverworst Ik zel een end loert voor je meebrenge (in deze betekenis zelden gebruikt, meestal schertsend gebruikt voor ’drol’)
loet, loet, zelfstandig naamwoord, loete, loetjies, [O] 1. pook voor een bakkersoven 2. werktuig om aardappelen aan te aarden Ik mot teuze errepelbeddest nog mette loet bewerreke Ik moet deze in rijen gepote aardappelen nog aanaarden 3. schuifschoffel
lok, lok, zelfstandig naamwoord, lokke, lokkies, pluk Grôôte lokke hooi
lokken, lokke, werkwoord, lok, lokte, gelokt, 1. lokken; 2. bewerken van de afval van gezwingeld vlas
lokkenboer, lokkeboer, zelfstandig naamwoord, lokkeboere, lokkeboertie, vlasafvalbewerker
lokkenzwingelaar, lokkezwingelaer, zelfstandig naamwoord, lokkezwingelaers, lokkezwingelaertie, iemand die vlas voor de tweede keer zwingelt
lomerig, lôômereg, bijvoeglijk naamwoord, loomachtig, een beetje loom Zie lôômeg
lomig, lôômeg, bijvoeglijk naamwoord, loomachtig, een beetje loom Ook lôômereg
lomp, lomp, uitdrukking, Hij’s te lomp om maaikevers (of: meulenaers) te schudde Hij is erg dom
lood, lôôd, zelfstandig naamwoord, lôôdje, lôôdtjie, 1. lood (metaal) 2. lood (gewichtseenheid van 10 gram)
loods, loos, zelfstandig naamwoord, looze, loosie, loods, aanbouw M’n klompe staon in de loos neffe de errepelschille Mijn klompen staan in de loods naast de aardappelschillen Zie ook oflaet
loof, lof, zelfstandig naamwoord, loof Peelof is goed knijnevoer Loof van wortelen is goed konijnenvoer
loom, lôôm, bijvoeglijk naamwoord, loom, traag Ook lentelôôm
loon, lôôn, zelfstandig naamwoord, lôône, lôôntjie, loon ’k Heb altijd gesappeld voor ’n klaain lôôñtjie Ik heb altijd geploeterd voor een klein loontje
loop, lôôp, uitdrukking, Aste knecht lôôp voor de baos uit gaot dan krijge me slecht weer Als de knecht het beter weet dan de baas en daardoor het werk moet regelen kan dat tot onenigheid leiden
loopbaan, lôôpbaon, zelfstandig naamwoord, lôôpbaone, lôôpbaontjie, loopbaan ’k Bin m’n lôôpbaon op m’n dertiende begonne
loopje, lôôpie, zelfstandig naamwoord, lôôpies, loopje Bij pianoles mojje uiten treure lôôpies oefene Bij pianoles moet je steeds maar loopjes oefenen ’k Heb m’n lôôpie naer de post weer gehad Ik heb mijn loopje naar de brievenbus weer gehad; Een lôôpie met iemand neeme Iemand in de maling nemen, een loopje met iemand nemen
loopoog, lôôpôôg, zelfstandig naamwoord, lôôpôôge, lôôpôôgie, ontstoken oog D’r help maor één ding teege een lôôpôôg; wasse mè snêêuwwaoter van maert Er helpt maar één ding tegen een ontstoken oog; wassen met maarts sneeuwwater
loops, lôôps, bijvoeglijk naamwoord, loops, bronstig, tochtig Die maaide van de Victoria waere zôô gek as lôôpse honde Die meiden van de Victoriafabriek waren zo gek als loopse honden
lootjesdag, lootjiesdag, zelfstandig naamwoord, lootjiesdage, lootjiesdagchie, lotingsdag voor de verplichte loting voor militaire dienst D’r is weer flink gezoope en gevochte mè lootjiesdag Er is weer flink gezopen en gevochten op lotingsdag
lopen, lôôpe, werkwoord, lôôp, liep, gelôôpe, 1. lopen Te gek om los te lôôpe Erg gek ’t Lôôp wel los Het is niet erg Je ken ’t añlôôpe Het is niet ver 2. verkering Ze lôôpe mè mekaor 3. vloeien Hij wassôô dronke dattie alles lie lôôpe Hij was zó dronken dat hij alles liet lopen
lopens, lôôpes, bijwoord, te voet, lopend Lôôpes over durp Te voet over het dorp ’k Bin lôôpes van De Maes gekomme, m’n fiets was lek Ik ben lopend van Westmaas gekomen, mijn band was lek
lor, lor, zelfstandig naamwoord, lorre, lorrechie, grijpstuiver Zie leur; ’t Is te kôôp voor een lor en een leur Te koop voor weinig geld
lorrenboer, lorreboer, zelfstandig naamwoord, lorreboere, lorreboertie, handelaar in lompen en metalen
lorrenmarkt, lorremart, zelfstandig naamwoord, lorremarte, lorremartie, rommelmarkt
lorretje, lorrechie, zelfstandig naamwoord, lorrechies, koosnaam voor klein kind
lot, lot, zelfstandig naamwoord, lotte, lotjies, door het lot bepaalde plaats waar men moest beginnen te delven of vlasplukken ’k Heb een slecht lot: een hard veurhôôd vol mè steekels en bladriet Ik heb een slecht stuk getroffen: een platgetrapte wendakker vol met distels en bladriet Zie ook veurhôôd, heur
loten, loote, werkwoord, loote, lootende, geloote, loten voor militaire dienst In d’n tijd daddik lootende … In de tijd dat ik lootte …
lubben, lubbe, werkwoord, lub, lubde, gelubd, castreren Een ruin is een gelubden hingst of haaiñst Een ruin is een gecastreerde hengst ’n Gelubden haon is een kepoen; vandaer Sunterklaos kepoeñtjie Een gecastreerde haan is een kapoen; vandaar Sinterklaas Kapoentje Zie ook preutesnije, snije, nijpe, hellepe
lucht, lucht, zelfstandig naamwoord, luchte, luchie, 1. stank Op ‘s Graevendêêl hong d’r vroeger zôô’n schrikkeleke lucht van ’t vlas rôôte dajje d’r van mos kotse Op ’s Gravendeel hing vroeger zo’n verschrikkelijke stank van de vlasroterij dat je ervan moest overgeven 2. Erreges lucht van hebbe Ergens een voorgevoel van hebben; De lucht smeer an De lucht betrekt (meestal gevolgd door regen)
lucht, locht, bijvoeglijk naamwoord, lucht, luchthartig, zorgeloos
luchtzwemmer, luchtzwemmer, zelfstandig naamwoord, luchtzwemmers, luchtzwemmertie, oppervlakkig persoon
lui, loi, bijvoeglijk naamwoord, [Obl] lui As loi zeer dee dan zou die hard schrêêuwe Als lui pijn deed dan zou hij hard schreeuwen
luiden, luie, uitdrukking, Hij ken messun kaoke wel dertien uure luie Hij is een zeer mager persoon
Luis, Luis, uitdrukking, De Luis an de Ketting De naam van een logement in Oud-Beijerland in de 19de eeuw, waar buiten een hoop houten benen van landlopers lag. Als je zo’n houten been nodig had mocht je zonder vragen er één meenemen
luis, luis, uitdrukking, Hij heb gêên luis om dôôd te doen Hij heeft helemaal niets; Hoe kom een jood an luize Antwoord op een vraag, waarop iemand geen antwoord wil geven; Ze kenne liege datte luize op d’r kop borste Het zijn grote leugenaars
luis-op, lois-op!, tussenwerpsel, [Whw] commando aan paarden Lois-op! Achteruit!
luisteren, luistert, uitdrukking, Het luistert nauw Het moet precies passen
luizenbruggetje, luizebruchie, luizebruggetjie, zelfstandig naamwoord, luizebruchies, luizebruggetjies, hemdsplit, spinnetje in het borstsplit Ook luizebruggetjie
luizennet, luizenet, zelfstandig naamwoord, luizenette, luizenetjie, volgens het bijgeloof had ieder mens in zijn achterhoofd een luizennet of luizenzak die bij overlijden openbarstte, waarna de luizen een ander slagveld zochten. Hij kon ook kapot gestoten worden. Als een kind plotseling onder de luizen zat werd er gezegd: z’n luizenet is geborsten Ook luizezak
luizenpaadje, luizepaechie, zelfstandig naamwoord, luizepaechies, scheiding in het haar Ook naed
luizenzak, luizezak, zelfstandig naamwoord, luizezakke, luizezakkies, Zie luizenet
luizig, loizek, bijvoeglijk naamwoord, [Obl] ondeugend Loizekse maaid, wa’ doe je d’r an mejje fikke! Ondeugende meid, wat doe je er aan met je vingers!
lul, lullechie, zelfstandig naamwoord, lullechies, onnozel persoon, lulletje Lullechie Roozewaoter Lulhannes, sukkel
lullen, lulle, werkwoord, lul, lulde, geluld, kletsen Lae se mar lulle Laat ze maar kletsen
luns, leus, zelfstandig naamwoord, leuze, leussies, luns (spie of klos aan de menladder of voor het wiel van een boerenwagen)
lurenben, luureben, zelfstandig naamwoord, luurebenne, luurebennechie, luiermand
lurken, lurreke, lurrepe, werkwoord, lurrek, lurrekte, gelurrekt, langzaam drinken of pijproken Ook lurrepe [O]
lurven, lurreve, zelfstandig naamwoord, stoffelijk omhulsel Ik pakten ‘m bij z’n lurreve Ik pakte hem stevig beet
lusten, lusse, werkwoord, lus, lussende, gelusse, lusten Lussie d’r nog êêntjie? Lust je nog een borreltje? Hij lussende d’r nog wel meer Hij lustte er nog wel meer; Hij lus’ van ’t hêêle verreke Hij pakt elke handel aan; hij lust alles
lustig, lusteg, bijvoeglijk naamwoord, hongerig, snoeplustig Ook graeg
lut, lut, zelfstandig naamwoord, lutte, lutjie, lang persoon Piet Lut (woordspeling voor pietlut) kenne me niet, wel een lange lut
luur, luur, zelfstandig naamwoord, luure, luurtie, luier Da’ grôôte kind liep nog altijd meddun luur om Dat grote kind liep nog altijd met een luier om; Lae je nied in de luure legge Laat je niet belazeren
maaibeen, maoibêêne, zelfstandig naamwoord, maaivoeten (naar buiten gekeerde voeten) Da paerd heb maoibêêne, maor z’n baos gooi zelf ôk z’n voete naer buitene Dat paard heeft maaivoeten, maar zijn baas gooit ook zelf zijn voeten naar buiten
maaibenen, maoibêêne, werkwoord, maaibêên, maaibêênde, gemaaibêênd, [O] met naar buiten gekeerde voeten lopen Hejje wel gezien hoe dien hit maoibêênt? Heb je gezien hoe die pony met zijn benen naar buiten loopt?
maaien, maaie, werkwoord, maai, maaide gemaaid, maaien Hij maait kantgras mette zaais Hij maait gras van de slootkant met de zeis
maaiersveld, maoiersveld, zelfstandig naamwoord, maoiersvelde, maoiersveltie, gemeten maat van cultuurgrond; perceel minus de helft van de aangrenzende sloot Dat stik land is maaiersveld maor 2,80 hectare maor kadastraol isset 3,00 hectare Dat stuk land is gemeten maat maar 2,80 hectare maar kadastraal is het 3,00 hectare
Maaike, Maois, eigennaam, Maaike
maal, mael, zelfstandig naamwoord, maeltije, maeltie, maal, maaltijd Je motter je mael mee doen; maeltie, [meervoud] maelties, maaltje Een maeltie peere en een zoochie vis, dan binne me weer voor een dag gesteld Zie ook zoochie, zootjie
maan, maon, uitdrukking, Bij wassende maon en hôôg waoter worre de kinderties geboore
maandag, maondes, zelfstandig naamwoord, ‘s maandags
maart, maert, zelfstandig naamwoord, (de maand) maart; Bij d’n eersten donderslag in maert slaot de zallem messun staert Bij de eerste donderslag in maart slaat de zalm met zijn staart (de lente is in aantocht); D’n eersten donderslag in maert pak d’n elleft bij z’n staert De lente is in aantocht (te zien aan het verschijnen van de elft (soort haring) in de grote rivieren); Een drôôge maert is goud waerd Een droge maand maart levert vaak een goede oogst op
maartig, maerteg, bijvoeglijk naamwoord, krols Zie maers
maarts, maers, bijvoeglijk naamwoord, 1. maarts Een maerse bui 2. krols De poes van Teuntjies is maers De kat van Teuntje is krols Ook maerteg; maerse buie die beduie datte lente añ kom kruie Maartse buien betekenen dat de lente in aantocht is
Maas, Maes, uitdrukking, Jan Jezus van de Maes Onbekend persoon
Maasdam, Mesdam, eigennaam, dialectuitspraak voor Maasdam
maat, maet, zelfstandig naamwoord, maete, maetjie, maat
maatje, maetjie, zelfstandig naamwoord, maatje drank (0,1 liter) Voor enkelde cente kochie vroeger een maetjie brandewijn Voor een paar centen kocht je vroeger een deciliter brandewijn Ook muddechie
maatlat, maetlat, zelfstandig naamwoord, maetlatte, maetlatjie, meetlat
maatpak, maetpak, zelfstandig naamwoord, maetpakke, maetpakkie, maatcostuum
machine, mesien, zelfstandig naamwoord, mesienes, mesientjie, 1. machine 2. meerpits petroleumkookstel Een êênpitter wier mêêstal ‘lichie’ genoemd en een meerpitter hiette ‘mesien’ Een éénpits oliestelletje werd meestal ‘lichtje’ genoemd en een meerpitter heette ‘machien’
machochel, mechochel, mechol, zelfstandig naamwoord, mechochels, mecholle, mechocheltie, mechollechies, [Spa] dikke, vette vrouw (Spaanse herkomst, waarschijnlijk van muchacha, meisje) Ook mechol Zie ook kedee
made, maoi, zelfstandig naamwoord, maoie, maoichies, made D’n hond ha’ last van maoie en kreeg daer wurremkoekies voor De hond had last van maden en kreeg daar wormkoekjes voor
madenschijter, maoieschijter, maoieschijtert, zelfstandig naamwoord, maoieschijters, maoieschijters, maoieschijtertie, maoieschijtertie, bromvlieg, aasvlieg of blauwe vleesvlieg Ook maoieschijtert Zie ook bedurrever
mager, maeger, bijvoeglijk naamwoord, mager Hij’s zôô maeger dattie drie keer deur een lampeglas ken Erg mager; Z’is zôô maeger dasse met d’r kaoke wel dertien uur ken luie Ze is erg mager Zie ook lampeglas
magermannen, maegermanne, werkwoord, maegerman, maegermande, gemaegermand, 1. afkluiven 2. dunner maken Die paol is zôô dik, die zelleme eerst wat maegermanne Die paal is zo dik, die zullen we eerst wat dunner maken 3. bezuinigen 4. hongerlijden In d’n oorlog mozze me maegermanne In de oorlog moesten we hongerlijden
Magyaar, maegaere, zelfstandig naamwoord, bliksem, mallemoer Dat hêêle ding is naer de maegaere gehollepe (vermoedelijk van magyaren hongaren, zigeuners)
mainteneren, menteneere, werkwoord, menteneer, menteneerde, gementeneerd, [Fra, maintenir] mainteneren, handhaven, bolwerken Hij is daer wel an begonne maor hij ken ‘t nie menteneere Hij is er wel aan begonnen maar hij kan het niet bolwerken
malheur, meleur, zelfstandig naamwoord, meleure, meleurtie, [Fra, malheur] narigheid Je krijgt er meleur mee
mallemolen, mallemeule, zelfstandig naamwoord, mallemeules, mallemeulentjie, mallemolen, draaimolen
man, man, uitdrukking, Den derde man die brengt de ruzie an Als er één teveel bijkomt dan wordt een gemaakt plan vaak onuitvoerbaar
manchester, mesister, mesjister, zelfstandig naamwoord, manchester, textiel voor werkkleding (oorspronkelijk uit Manchester afkomstig) Mesister is geribbeld goed da’ gebruikt wier voor werkbroeke en zôô Manchester is geribbelde stof die gebruikt werd voor werkbroeken en dergelijke Ook mesjister
mand, mande, zelfstandig naamwoord, mandes, mañdjie, mand Ook mao; Lae’ niedin een mañdjie melleke Doe geen dingen die onverantwoord zijn (letterlijk: laat niet in een mandje melken)
mand, mao, zelfstandig naamwoord, maoje, maochie, (hengsel)mand Hij had een maochie meegenoome om aaiers in te gaore Hij had een mandje meegenomen om eieren in te verzamelen D’r gaon drie maoje in een mud, maor van een kwastmande gaon d’r vier in een mud Er gaan drie manden in een mud, maar van een kwartsmand vier in een mud Zie mande Zie ook uitmechaochie
mangel, mangel, zelfstandig naamwoord, mangels, mangeltie, voederbiet
mangelput, mangelpit, zelfstandig naamwoord, mangelpitte, mangelpitjie, kuil met voederbieten
manier, menier, zelfstandig naamwoord, meniere, meniertie, manier Zôô binne ôôñze meniere Zo zijn onze manieren
mankerend, mekeerend, uitdrukking, Hij is mekeerend Hij mankeert iets
mankerend, mekeerende, menkeerende, bijvoeglijk naamwoord, mankerende, ziek Hij ister nie goed an, hij is al een tijd mekeerende Zijn gezondheid is niet goed, hij heeft een kwaal Ook menkeerende
mankering, mekeering, menkeering, zelfstandig naamwoord, mekeeringe, menkeeringe, mekeeringkie, menkeeringkie, aandoening Ook menkering
manlui, mallie, zelfstandig naamwoord, manlui, manvolk ’t Is niks gedaen; d’n hêêlen dag van die mallie over de vloer; dan hek nog liever frullie Het is maar niks; de hele dag dat manvolk over de vloer; dan heb ik nog liever vrouwvolk
mannetje, mannechie, zelfstandig naamwoord, 1. mannetje 2. aardappel met veel loof en slechte glazige knollen
manoeuvre, maneuvel, zelfstandig naamwoord, maneuvels, meneuvels, maneuveltie, [Fra, manœuvre] 1. manoeuvre, herhalingsoefening Naeda’k voor m’n nommer gediend heb biñk nog twêêmel op maneuvel geweest in de Harskamp Nadat ik als dienstplichtige gediend heb ben ik nog twee keer op herhalingsoefening geweest in de Hartskamp 2. bewegingen, manieren Zit nie van die raore maneuvels te maoke Maak niet van die rare bewegingen Ook meneuvels
mans, mañs, bijwoord, mans Hij is hêêl wat mañs Hij is heel wat mans
mansen, mañze, werkwoord, mañs, mañzde, gemañsd, aankunnen, de baas blijven Ik kennem best mañze al istie grôôter Ik kan hem goed de baas blijven al is hij groter dan ik Ik ken ‘t allêên wel mañze Ik kan het wel alleen aan Zie ook marse
marbel, mullever, mulleverd, zelfstandig naamwoord, mullevers, mullevertie, [O] albasten knikker met rode of blauwe lijnen Ook mulleverd
marechal, marsjal, zelfstandig naamwoord, marsjalle, marsjallechie, [veroud, Fra marechal] hoefsmid
Maria, Merijchie, eigennaam, Marietje
marinier, majjenier, zelfstandig naamwoord, majjeniers, majjeniertie, marinier Hij is vrijwilleg naer de majjeniers gegaon
markt, mart, zelfstandig naamwoord, marte, martie, markt Veul durpe hebbe wel een mart, maor d’r is maor êêne paerdemart op de Buitesluis: d’n twêêde woeñsdag in juni, al veul langer as tamme kenne heuge Veel dorpen hebben wel een markt, maar er is maar één paardenmarkt op Numansdorp: op de tweede woensdag in juni, al veel langer dan we ons kunnen herinneren; De mellek is nog net nie boove de mart De melk is nog net niet bedorven; Dat isset martie Dat is de limiet (dat is de markt)
marsen, marse, werkwoord, mars, marste, gemarst, marcheren Vanaevend mot de meziek marse en as alles meelôôpt hemme ‘n optocht
marsen, marse, werkwoord, mars, marste, gemarst, aankunnen Zie ook mañze
Martinus, Maert, eigennaam, dialectuitspraak voor de naam Maarten
masteluin, masteluin, zelfstandig naamwoord, masteluine, masteluintjie, [veroud] grauw witbrood
mat, mat, uitdrukking, Ik gaote mat oprolle Ik ga naar huis
maten, maote, werkwoord, maot, maotte/maotende, gemaote, [O] met twee paren (als maten) tegen elkaar knikkeren
matres, metres, zelfstandig naamwoord, metresse, metressie, [Fra, maîtresse] onderwijzeres, schooljuffrouw Tot end 19e êêuw wier op sommege plakke de mêêster mesjeu genoemd en de juffrouw metres; ôk de vrouw van de bovemêêster wier soms nog metres genoemd Tot eind 19de eeuw werd op sommige plaatsen de onderwijzer ‘mesjeu’ genoemd en de onderwijzeres ‘metres; ook de vrouw van de hoofdonderwijzer werd soms nog ‘metres’ genoemd
mats, mats, bijvoeglijk naamwoord, erg, gevaarlijk; Dat is me te mats Dat is me te gevaarlijk
mazzel, marzel, zelfstandig naamwoord, marzels, marzeltie, [O, Jid] mazzel, geluk Mijn ‘n marzel Het laat mij koud Maok gêên marzels Lig niet te zaniken Ik heb marzel an hum Ik heb maling aan hem
medaille, medallie, zelfstandig naamwoord, medallies, medallechie, medaille
medaillon, middeljon, zelfstandig naamwoord, middeljonne, middeljonnechie, [Fra, médaillon] medaillon Ze droog een middeljon met een petret van d’r vrijer d’r in Zij droeg een medaillon met daarin een portret van haar vrijer
medespade, mêêspao, zelfstandig naamwoord, mêêspaoje, mêêspaochies, spa om meekrap mee te rooien
medestoof, meestoof, mêêstoof, zelfstandig naamwoord, meestove, mêêstove, meestoofie, mêêstoofie, meekrapfabriek Ook mêêstoof
mee, mee, uitdrukking, Ze is mee van de knapste Ze is één van de knapsten (het woord mee is een algemene benaming voor ‘één van de’; bijvoorbeeld: mee van de grôôste/ klaainste/beste etc.)
meebenen, meebêêne, werkwoord, lôôp voor, liep voor, voorgelôôpe, voorlopen bij de RTM-locomotief
meebener, meebêêner, zelfstandig naamwoord, meebêêners, meebêênertie, stoker van de RTM-locomotief die in de bebouwde kom van Oud Beijerland met een rode vlag op de locomotief moest voorlopen Zie ook voorlôôper
meelflip, meeldeflip, meeleflip, zelfstandig naamwoord, meeldeflippe, meeleflippe, meeldeflippie, meeleflippie, pap van water, meel en stroop; blauwe bliksem Ook meeleflip
meelmuis, meelmuis, zelfstandig naamwoord, meelmuize, meelmuissie, molenaar Ook meulenaer
meepassant, meepesant, bijwoord, [Zbl] tegelijk Azzie nae boovene gaot kejje meepesant dat boek meeneeme Als je naar boven gaat kun je tegelijk dat boek meenemen
meerkoet, meerkoot, zelfstandig naamwoord, meerkoote, meerkootjie, meerkoet
meest, mêêst, bijvoeglijk naamwoord, meest
meestal, mêêstal, bijwoord, meestal, meestentijds Hij is mêêstal de pad op Hij is meestal ergens heen Ook mêêstentijd
meeste, mêêste, uitdrukking, Da’s wel mee van ‘t mêêste Dat is wel de grootste hoeveelheid (maximaal voordeel)
meestendeels, mêêstendêêls, bijwoord, merendeels, grotendeels
meestentijds, mêêstentijd, bijwoord, meestentijds, meestal Zie mêêstal
meester, mêêster, zelfstandig naamwoord, mêêsters, mêêstertie, 1. schoolmeester 2. chirurgijn, dokter
meesteren, mêêstere, werkwoord, mêêster, mêêsterde, gemêêsterd, aan de dokter zijn Ze is al een hêêlen hort menkeerende; ik denk dasse al tien jaer an ‘t mêêstere is Zij is al heel lang ziek; ik denk dat ze al tien jaar aan de dokter is
meestersfles, mêêstersflessie, zelfstandig naamwoord, mêêstersflessies, medicijnflesje As een mêêstersflessie vol is zegge me: ‘een flessie goed’ Als een medicijnflesje vol is zeggen we: ‘een flesje goed’
meet, mêêt, mêêd, zelfstandig naamwoord, mêêje, mêêchie, meet, gemet (een stuk land tussen twee greppels, dat in grootte kan variëren) Een stik van vijf mêêje grôôt Een stuk land van vijf meten groot Ook mêêd [O]
meetleeuwerik, mêêtlewerk, zelfstandig naamwoord, mêêtlewerke, mêêtlewerkie, veldleeuwerik Een mêêtlewerk nesselt op ‘t land (opte mêêt) en een kantlewerk an de slôôskant (opte kant) Een veldleeuwerik nestelt op het land en een kantleeuwerik aan de slootkant
meiblad, maaiblaechie, zelfstandig naamwoord, maaiblaechies, meiblaadje; Zôô dun azzen maaiblaechie Erg dun
meid, maaid, zelfstandig naamwoord, maaides, maaisie, 1. meid, dienstbode Ze hadde ‘n stoepmaaid en een maaid om te melleke Ze hadden een werkster en een melkmeid 2. ongehuwde vrouw, meisje, verloofde Hij hè nog gêên maaid maor hij gaod elleke week achter de maaides an Hij heeft nog geen verkering maar gaat elke week achter de meiden aan 3. ongehuwde vrouw Ze is een ouwe jonge maaid van teege de fijfteg Ze is een ongehuwde vrouw van tegen de vijftig
meidengek, maaidegek, zelfstandig naamwoord, maaidegekke, maaidegekkie, meisjesgek
meidoorn, maaidoorn, zelfstandig naamwoord, maaidoorns, maaidorentjie, meidoorn Om ‘t kerkhof staod ’n grôôte maaidoorn
meikever, maaikever, zelfstandig naamwoord, maaikevers, maaikevertie, meikever Ook meulenaer; Hij is nog te lomp om maaikevers te schudde Hij is erg dom
meimaand, maaimaand, uitdrukking, De maaimaand koud en nat breng koore op zolder en butter in ’t vat
meisje, maaissies, uitdrukking, maaissies die fluite en kippe die kraoie mojje de nek omdraoie Wat niet in hun aard ligt moeten ze niet doen; maaissies die fluite krijge jonges zonder duite Meisjes met veel drukte en opvallend gedrag trouwen geen rijke partner
melde, mel, zelfstandig naamwoord, melle, melde (soort onkruid; atriplex)
melk, vermaolde mellek, zelfstandig naamwoord, vermaold mellekie, oude melk (bij het droog zetten van een koe een keer – een maal – bij het melken overslaan, om de andere dag melken)
melkbocht, melkbocht, zelfstandig naamwoord, melkbochte, melkbochie, melkplaats voor de koeien
melkbrug, melkbrug, zelfstandig naamwoord, melkbruge, melkbruchie, brug van balken, om met paard en wagen bij een melkplaats te komen
melken, mellekes, uitdrukking, Hij kwam van mellekes Hij kwam terug van het melken Ze kwamme van mellekes toen de zon opkwam Ze kwamen van het melken terug toen de zon opkwam
melkerij, molkerij, zelfstandig naamwoord, molkerije, molkerijchie, melkveehouderij Molkerij geef een gevange leeve Het leven op een melkerij is onderworpen aan de melktijden
melktijd, mellekestijd, zelfstandig naamwoord, melktijd
mem, mem, zelfstandig naamwoord, memme, memmechie, vrouwenborst Dat meñs ha’ van die grôôte memme! Die vrouw had zulke grote borsten! Memme binne tiete en tette binne tepels waeran een kind leg te tettere ‘Memme’ zijn borsten en ‘tette’ zijn tepels waaraan het kind ligt te zuigen
memmelijs, memmelijs, zelfstandig naamwoord, memmelijze, memmelijsie, 1. sijsjeslijmer, kinderachtige kerel Hij is een kinderachtige zemelknôôper, een echte memmelijs 2. [Ndp] treuzelachtige vrouw
memmeltrut, memmeltrut, memmetrut, zelfstandig naamwoord, memmeltrutte, memmetrutte, memmeltrutjie, memmetrutjie, [Ndp] vrouw die overal bezwaren in ziet en overal tegen op ziet Ook memmetrut
menbrug, menbrug, zelfstandig naamwoord, menbruge, menbruggeñtjie, membruchie, tijdelijke zware houten brug, die geschikt is om er met vrachten voor twee of drie paarden over te rijden
menen, mêêne, werkwoord, mêên, mêênde, gemêênd, 1. menen, bedoelen Ze mêênt ‘r niks van 2. denken Ik mêên van niet
menens, mêênes, bijwoord, menens Hij zee dat nie voor een raortie, maor ‘t was goed mêênes Hij zei dat niet voor de grap, maar in volle ernst; ’t Was goed mêênes Het was menens
mening, mêêning, zelfstandig naamwoord, mêêninge, mêêniñkie, mening
mennen, menne, werkwoord, men, mende, gemend, de oogst binnenhalen Ze binne met hêêl de ploeg an ’t terrow menne Ze zijn met heel de ploeg bezig de tarwe binnen te halen
mens, meñs, zelfstandig naamwoord, meñse, meñsie, 1. mens 2. oude vrouw
mensenheugenis, meñseheuchenis, zelfstandig naamwoord, mensenheugenis Heulie weune hier al sunt meñseheuchenis Zij wonen hier al sinds mensenheugenis
merel, maerel, marrel, zelfstandig naamwoord, maerels, marrels, maereltie, marreltie, merel De maerels vratte de ellebesse op De merels vraten de aalbessen op Ook marrel [sGr]
merendeel, merendêêl, zelfstandig naamwoord, merendeel
merendeels, merendêêls, bijwoord, merendeels
merken, merreke, werkwoord, merrek, morrek, gemorreke, merken We hebbe ’t gemorreke We hebben het gemerkt
mert, merd, zelfstandig naamwoord, [O, Fra, merde] lak, schijt Ik heb merd an hum Ik heb lak aan hem
meschik, meschik, bijwoord, bijna Watte slechte tebak is tat, ’t is meschik kanthooi Zie ook bekant
mesje, messie-van-een-dubbeltie, uitdrukking, waardeloos iets of iemand De preek was ofgelôôpe zondag ôk maor eenmessie-van-een-dubbeltie De preek van verleden zondag was waardeloos
mest laden, mis laoie, werkwoord, mest laden Mis laoie was een zwaer kerrewaai Mest laden (op een boerenwagen) was een zwaar karwei
mest rijden, mis rije, werkwoord, rij mis, ree mis, mis gereje, mest uitrijden over het bouwland
mest spreiden, mis sprêêje, werkwoord, sprêê mis, sprêêde mis, mis gesprêêd, (met de hand) mest over het land uitspreiden
mesten, misse, werkwoord, mis, miste, gemist, uitmesten van dieren, de mest verwijderen De verrekes mozze dikkels gemist worre De varkens moesten dikwijls uitgemest worden Zie ook uitmisse
mesten, misse, werkwoord, mis, miste, gemist, (vet)mesten
mesthaak, mishaok, zelfstandig naamwoord, mishake, mishaokie, mesthaak (om lange mest van de wagen te trekken)
mestleer, misleer, zelfstandig naamwoord, misleere, misleertie, losse zijkant voor de boerenwagen, speciaal voor het rijden van mest Asse gaon misrije gaon de geweune leere d’r of en worre de misleere d’r op gezet Als ze mest gaan rijden gaan de gewone zijkanten eraf en worden de mestzijkanten erop gezet
mestput, mispit, zelfstandig naamwoord, mispitte, mispitjie, mesthoop, mestvaalt Gooit ‘t maor op de mispit
meszak, messak, zelfstandig naamwoord, messakke, messakkie, zijzak in een werkbroek, speciaal voor een mes bestemd
metaal, metael, zelfstandig naamwoord, metaele, metaeltie, [Obl] metaal Ik koch allerhande soorte metaele op Ik kocht diverse soorten metaal op
meteen, medêên, bijwoord, meteen Zie ook zommedêên, drek
Metje, Metjie, uitdrukking, Zôô scheef as Metjie Behoorlijk scheef De kerrektoore van de Noord stao zôô scheef as Metjie De kertoren van Heinenoord staat behoorlijk scheef
metselaar, messelaer, zelfstandig naamwoord, messelaers, messelaertie, metselaar Een linkse messelaer verdiende vroeger twêê cente per uur meer as een rekse Een linkshandige metselaar verdiende vroeger twee cent per uur meer dan een rechtshandige
metselen, messele, werkwoord, messel, messelde, gemesseld, metselen
metterhaast, metterhaest, bijwoord, haastig, inderhaast Zie ook in d’n haest, in der haest
meut, meut, zelfstandig naamwoord, meute, meutjie, 1. ouwelijk gekleed en/of zich ouwelijk gedragend meisje (waarschijnlijk pars pro toto: vrouwelijk geslachtsdeel) Die maaid lôôpter bij as een ouwe meut; soms noeme ze de vrouweverêêneging wel ‘de meutenbond’ 2. vrouwelijk geslachtsdeel
meutelen, meutele, meutere, werkwoord, meutel, meutelde, gemeuteld / meuter, meuterde, gemeuterd, zeurend pijn doen Ook meutere, Dat zit maor te meutere as kiespijn
meuzegger, meuzegger, meuizegger, moizegger, muizegger, zelfstandig naamwoord, meuzeggers, muizeggers, meuzeggertie, muizeggertie, neef, nicht (in de betekenis van tantezegger) De klaainzeun van m’n broer is voor mijn een meuzegger en voor m’n man een nôômzegger; ’t is bekant wildvreemd maor toch nog bloedaaige De kleinzoon van mijn broer moet tegen mij tante zeggen en tegen mijn man oom; het is bijna een wildvreemde voor ons, maar toch nog bloedeigen Ook meuizegger, moizegger, muizegger
meuzie, meezek, zelfstandig naamwoord, meezeke, meezekie, mug We houwe de raome saeves maor toe voor de meezeke Ook meezerek Zie ook langpôôt, neef
mezerik, meezerek, zelfstandig naamwoord, meezerekke, meezerekkie, mug Zie meezek
middag, smiddes, bijwoord, [Zbl, Bmk] ‘s middags
midden, de midde, zelfstandig naamwoord, het midden Ze weunde percies in de midde van de straet
miereken, miereke, werkwoord, mierek, mierekte, gemierekt, mieren, prutsen Wat zit jij nou an dat mesien te miereke? Wat zit jij nou aan die machine te prutsen?
miesgasser, miesgaster, zelfstandig naamwoord, miesgasters, miesgastertie, [Jid, Nbl] miesgasser, smeerlap Een miesgaster is een vent die hêêl wat mááñs is op ‘t gebied van vrouwe en drank
miezen, mieze, werkwoord, [Barg] besteden, makken Dat ister êên die veul te mieze heb Dat is er één die veel te besteden heeft
miezerig, miezereg, bijvoeglijk naamwoord, 1. regenachtig, vochtig 2. [Hei] vervelend Doe niessôô miezereg
mijden, maaie, werkwoord, maai, mee, gemeeje, (ver)mijden Je ken die kroeg beter maaie want ‘t is taer altijd knokke Je kunt die kroeg beter mijden want daar wordt altijd gevochten
mijn, mijns, persoonlijk voornaamwoord, mijns inziens, volgens mij Das mijns te duur hoor! Dat is mij te duur
mijne, miene, uitdrukking, Hij het altijd miene Hij heeft altijd noten op zijn zang, het is nooit goed wat een ander doet
Mijnsheerenland, Meseereland, Meseerland, eigennaam, dialectuitspraak voor Mijnsheerenland Ook Meseerland
mijt, mijter, zelfstandig naamwoord, mijters, mijtertie, mijt (spinachtig diertje in graan, meel, kaas, enz.) D’n blom wemelde van de mijters De bloem wemelde van de mijt
mijter, mijter, zelfstandig naamwoord, mijters, mijtertie, bisschopsmuts
mik, mik, zelfstandig naamwoord, mikke, mikkie, 1. steun, gaffelvormige stutlat of tak Daer mot een mikkie onder dien tak want hij buig deur en demee breektie Er moet een steuntje onder die tak want hij buigt door en straks breekt hij 2. vork met botte tanden Zie ook oortvurrek, opstrooier
mik, mik, mikke, bijwoord, [O] geborgen, binnen Hij is mikke! Hij is binnen! (hij heeft veel geld verdiend)
mikkenbakker, mekkebakker, zelfstandig naamwoord, mekkebakkers, mekkebakkertie, particulier die zijn meel door de bakker liet verwerken Een bakkerij met veul mekkebakkers is nie veul waerd
milieu, meluu, zelfstandig naamwoord, meluus, meluuchie, [Fra, milieu] milieu Hij kwam uit een goed meluu, dus daer lachet nied an Hij kwam uit een goed milieu, dus daaraan lag het niet
militair, militaar, zelfstandig naamwoord, [Fra, militair] militair, soldaat
militair, militaar, bijvoeglijk naamwoord, [Fra, militair] militair
mirakel, meraokel, uitdrukking, Zôô’n meraokel isset nou ôk weer niet Zoveel stelt het nu ook weer niet voor
mirakels, meraokel, meraokels, bijwoord, [Fra, miracle] buitengewoon, wonderlijk, miraculeus Ook meraokels
mis, mis, uitdrukking, ’t Was raokende mis Het was bijna raak (letterlijk: rakend mis)
misdaad, misdaed, zelfstandig naamwoord, misdaad
misgeven, misgeeve, werkwoord, misgeef, misgaf, misgeve, een fout maken bij het ronddelen van speelkaarten Ik zel m’n aaige wel misgeeve hebbe want jij heb zeeve en hij heb neege kaorte Ik zal me wel vergist hebben bij het geven, want jij hebt zeven en hij heeft negen kaarten
misleiden, mislaaie, werkwoord, mislaai, mislaaide, mislaaid, misleiden
misschien, beschie, meschie, bijwoord, misschien ’t Is beschie hêêlemael nie waer, maor ’t is toch voor waer verteld Het is misschien helemaal niet waar, maar het is toch voor waar verteld Ook meschie
mist, mis, zelfstandig naamwoord, mest
mistake, missteek, zelfstandig naamwoord, missteke, missteekie, [Eng, mistake] foutieve handeling Dat hêêle gedoe is een missteek
modderbonte, modderbonte, zelfstandig naamwoord, modderbonte, modderbontjie, koe met een grauw vlekje aan een witte onderpoot
modderen, moddeke, werkwoord, moddik, moddikte, gemoddikt, morsen, modderen, knoeien Wat staot die maaid daer weer te moddeke? Zie ook dêêmele
modern, medern, bijvoeglijk naamwoord, modern Hij wier lid van een medernen bond Hij werd lid van een moderne bond
moe, moei, bijwoord, moe, vermoeid Ik bin d’r moei van
moed, moed, uitdrukking, Hij deejet op z’n moed Hij deed het alleen omdat hij de moed ervoor bezat
moeder, moeders, zelfstandig naamwoord, moeders, moedertie, moeder Dat brossie heb ik nog van moeders gekreege en laeter gaot dat naer Merieë, Janne dochter Die broche heb ik nog van mijn moeder gekregen en later gaat die naar Marie, de dochter van Jan
moei, meu, mui, moi, zelfstandig naamwoord, meue, muije, meuchie, meutjie, muichie, tante of oud-tante De vrouw van nôôm Kees was meu Saortie; omdasse een zus van m’n moeder was, was ‘t een snaortie van m’n vader De vrouw van oom Kees was tante Saartje; omdat ze een zus van mijn moeder was, was ze een schoonzus van mijn vader Ook mui, moi
moeiigheid, moeiechaaid, moeghaaid, zelfstandig naamwoord, moeheid, vermoeidheid Ik kon nie ete van moeiechaaid Ook moeghaaid
moer, moer, uitdrukking, De moer ijje keel Een brok in je keel
moerig, moereg, bijvoeglijk naamwoord, klef Grond die bij ‘t ploege bekant nie van de rister loslaet is moereg Klei die tijdens het ploegen bijna niet van het ploegmes los komt is klef
moerstaal, moerstael, uitdrukking, [Obl] Spreek je moerstael; hebbie over de blauwe kaaie gelôôpe? Spreek je moedertaal; heb je die uitspraak in de stad opgedaan? (gezegd van iemand die stads ging praten)
moeten, motte, werkwoord, mot, mos, gemotte, moeten
moeten doen, mottendoen, bijwoord, [veroud] gedwongen huwelijk Ze trouwe zôô oñverwachs, da’s zeker mottendoen Zie motjie
moetje, motjie, zelfstandig naamwoord, [veroud] moetje, gedwongen huwelijk Ook mottendoen
mogelijk, meugelek, bijwoord, mogelijk Hoe is ’t meugelek! Hoe is het mogelijk!
mogelijkheid, mogelekhaaid, zelfstandig naamwoord, mogelekhede, mogelijkheid
mogen, magge, werkwoord, mag, mog, gemagge, mogen ’t Is nou êêmel gebeurd, maor ’t had faaitelek nie gemagge Het is nu eenmaal gebeurd, maar ’t had feitelijk niet gemogen ’t Heb nooit gemagge; ’t is al êêuwe verbôôje Het heeft nooit gemogen; het is al eeuwen verboden ’t Mos nie magge Het moest niet mogen
mol, mol, zelfstandig naamwoord, molle, mollechie, schuit met platte bodem, ingericht om een haven uit te diepen
molbord, mollebord, zelfstandig naamwoord, molleborde, mollebortie, (door een paard) getrokken schepvormig houten bord waarmee de molshopen in een wei werden glad gesleept
moldrainage, moldrenaozie, zelfstandig naamwoord, draineerwerk met een ploeg, voorzien van een plat mes en een kogel
molen, meule, zelfstandig naamwoord, meules, meulentjie, molen De meulenaer zat de meulestêêne te bille De molenaar was bezig de groeven in de molenstenen dieper te maken
molenaar, meulenaer, zelfstandig naamwoord, meulenaers, meulenaertie, 1. molenaar Zie meelmuis 2. meikever Zie maaikever; Hij is nog te lomp om meulenaers te schudde Hij is oliedom
Molendijk, Meulendijk, eigennaam, Molendijk Vroeger sting in bekant elke gemêênte wel een meule opten dijk, dus dien dijk hiette dan de Meulendijk Vroeger stond in bijna elke gemeente wel een molen op de dijk, dus die dijk werd dan de Molendijk genoemd
molenpaard, meulepaerd, zelfstandig naamwoord, meulepaerde, meulepaertie, molenpaard; figuurlijk gebruikt voor een grote, zware vrouw ’t Is een beul van een maaid, echt een meulepaerd Het is een grote zware meid, echt een molenpaard
Molenschaar, ’t Meuleschaer, eigennaam, het Molenschaar, boezemwater bij een molen te Strijen ’s Winters gonge me op ‘t Meuleschaer schaeserije
molensteen, meulestêên, zelfstandig naamwoord, meulestêêne, meulestêêntjie, molensteen Van sommige (diefachtige) meñse wier gezaaid: ‘Ze kenne niks laete legge as gloeiend ijzer en meulestêêne’ Ze stelen alles wat los en vast zit
mollen, molle, werkwoord, mol, molde, gemold, weiland egaliseren met een molbord
mollen, molle, werkwoord, mol, molde, gemold, mollen vangen Vroeger gonge me in de winterdag molle, mêêstal met een spao en een klaain hontjie. Voor de pôôtjies kreege me vijf cente van de gemêênte en de mollehuie verkoche me an een opkôôper in Dordt
molm, mullem, zelfstandig naamwoord, mul, molm Goed deurvrore grond geef mêêstal goeie lentemulm Grond die goed bevroren is geweest geeft in de lente meestal een rulle teeltlaag
molshoop, molshôôp, zelfstandig naamwoord, molshôôpe, molshôôpie, molshoop
mombakkes, bombakkes, zelfstandig naamwoord, bombakkeze, bombakkesie, mombakkes, masker Het meñs was zôô lillek dasse met ’t fêêst gêên bombakkes nôôdeg had De vrouw was zo lelijk dat ze bij het feest geen masker nodig had
mondjesmaat, mondjiesmaet, monnechiesmaet, bijwoord, mondjesmaat D’r is nie veul te verdêêle, dus ‘t mot maor mondjiesmaet Ook monnechiesmaet
mondorgel, mondurgel, zelfstandig naamwoord, mondurgels, mondurgeltie, mondharmonica Pleun kon harstikke goed mondurgel speule
monk, monk, zelfstandig naamwoord, monke, monkie, jekker
monsieur, mesjeu, zelfstandig naamwoord, [Fra, monsieur] bovenmeester, hoofd van de school
mooitje, mooichie, zelfstandig naamwoord, mooi klein ding ’t Ponnievulle was een mooichie Het ponyveulen was een mooi klein ding
mook, môôk, zelfstandig naamwoord, môôke, môôkie, maag
moor, moor, zelfstandig naamwoord, moore, moortie, soort kleine schoffel (licht de harde ondergrond iets op en maakt die los voor een betere ontwatering)
moorploeg, moorploeg, zelfstandig naamwoord, moorploege, moorploegchie, ploeg die ploegt wat onder de rieselt staat (ploeg om diepe voren mee te ploegen)
morgen, merrege, murrege, zelfstandig naamwoord, 1. morgen (dagdeel) Merrege krijge me regen Morgen krijgen we regen Ook murrege: Kommie murrege dut-op? Kom je morgen deze kant uit?; merrege brenge Je bekijkt het maar; merrege is ’t weer hêêt Je kunt me nog meer vertellen (uitdrukking van ongeloof); merrege is niks, maor vandaeg Houd je aan de feiten 2. morgen, hectare, bunder (oorspronkelijk zoveel land als men op een morgen kon ploegen) Een merrege land is een bunder Een morgen land is een hectare;
morgen, morrie, tussenwerpsel, goedemorgen ’s Oches zegge ze ‘morrie’ en overdags ‘heui’
morgenrood, murregerôôd, zelfstandig naamwoord, morgenrood; murregerôôd is waoter in de slôôt Morgenrood betekent regen
morsdel, morsdel, zelfstandig naamwoord, morsdelle, morsdellechie, morsebel, knoeier met eten en drinken Ook morskont
morskont, morskont, zelfstandig naamwoord, morskonte, morskontjie, knoeier met eten en drinken Zie morsdel
mosterd, mosterd, uitdrukking, Ik denk damme honderd gulde mosterd eete Ik denk dat we honderd gulden verlies lijden
motorstier, moterstier, zelfstandig naamwoord, medewerker van het K.I.-station die per motorfiets de koeien kwam insemineren (anekdote: toen deze man voor de eerste keer op een boerderij kwam wees de boerin hem de tochtige koe en zei: ‘Ik blijf ter nie bij, maor hier an de stalmuur zit een spijker waerie je broek an ken ophange’)
moveren, moeveere, werkwoord, moeveer, moeveerde, gemoeveerd, [Fra] hinderen, lastig vallen Hij moeveer gêên meñs
mudden, mutte, werkwoord, mut, mutte/muttende, gemut, aardappels opmeten Nae ‘t delleve wiere de errepels an d’n hôôp gemut Na het rooien werden de aardappelen van de hoop in mudzakken gedaan
mudje, muddechie, zelfstandig naamwoord, maatje drank Zie maetjie
muffen, muffe, werkwoord, muf, mufte, gemuft, [O] jaloers zijn Je mag d’r op muffe Je mag er jaloers op zijn
mufje, muffie, zelfstandig naamwoord, halfje, een halve cent Vijf muffies is een kluut of een vierduitestik Vijf halfjes is een twee-en-een-halvecentstuk
mug, mug, zelfstandig naamwoord, mugge, muchie, vlieg Wij noeme een vlieg altijd een mug en een mug is een langpôôt of een meezek
muggenvet, muggevet, zelfstandig naamwoord, vet verkregen door het uitkoken van slachtafval Zie ook dermevet
muizen, moist, uitdrukking, [Zbl] Hij moist t’m d’r onderoit Hij drukt zijn snor
muizenhuig, muizehuig, uitdrukking, De muizehuig krijge verwensing, zoals bijv. Je ken de kleere krijgen
muizenplek, muizeplak, zelfstandig naamwoord, muizeplakke, muizeplakkie, met haar begroeide huidvlek Hij is met een muizeplak gebore; gelukkig zit ‘t op z’n kont zôô dajje ‘t nie ken zien. Dat was gekomme deurdat z’n moeder, toen ze van hum liep, geschrokke is van een grôôte rot Hij is met een behaarde huidvlek geboren; gelukkig zit die op zijn achterwerk zodat je het niet kunt zien. Dat kreeg hij doordat zijn moeder, toen ze van hem in verwachting was, geschrokken is van een grote rat
mummelen, memmele, werkwoord, memmel, memmelde, gememmeld, zeuren, onduidelijk praten, mummelen (veelal door gebrek aan tanden)
munitie, menuusie, zelfstandig naamwoord, munitie
mus, mos, zelfstandig naamwoord, mosse, mossie, mus Vroeger zag de lucht nog zwart van de mosse; ’t was een plaeg In 1920 kojje nog geld verdiene met mosse vange: twêê cente voor twêê mossepôôtjies
mussenbekje, mossebekkie, zelfstandig naamwoord, beetje, mespuntje Jôh, eetjie bord is leeg; ’t is nog maor een mossebekkie Joh, eet je bord eens leeg, het is nog maar een klein beetje
Mussengilde, ’t Mossegilde, eigennaam, [veroud] vereniging tot bestrijding van de mus; voor een jonge mus werd bij inlevering een halve stuiver (2½ cent) betaald en voor een oude een hele stuiver (5 cent)
mussenjager, mossejager, zelfstandig naamwoord, mossejagers, mossejagertie, mussenverjager (bij tarwe, aardbeien enz.) Ook mossewachter
mussenput, mossepit, zelfstandig naamwoord, mossepitte, mossepitjie, gaatje in een rieten dak Een mossepit was een gaetjie in ‘t riete dak waer de mosse riet uichetrokke hadde Een mussengaatje was een gaatje in het rieten dak waar de mussen riet uitgetrokken hadden
mussenverschrikker, mosseverschrikker, zelfstandig naamwoord, mosseverschrikkers, mosseverschrikkertie, 1. vogelverschrikker In ‘t errebeezeland stong een mosseverschrikker Op de aardbeienakker stond een vogelverschrikker 2. lelijk mens Dat meñs zietter uit azzen mosseverschrikker; as lillek zeer dee, hoorde je d’r in Dordt schrêêuwe Dat mens is zo lelijk als een vogelverschrikker; als lelijkheid pijn deed kon je haar in Dordt horen brullen
mussenwachter, mossewachter, zelfstandig naamwoord, mossewachters, mossewachtertie, iemand die mussen verjaagt Zie mossejager
muts, mus, must, zelfstandig naamwoord, musse, muste, mussie, (krullen)muts, keuvel Deurdeweeks droog ze een ketoene haokmus en sondes een kante krullemus Doordeweeks droeg zij een katoenen gehaakte muts en ‘s zondags een kanten krullenmuts Ook must Zie ook kap; must (krullen)muts ’n Toeje must Een dichte krullenmuts Zie mus Zie ook karrekas
muts, mussie, zelfstandig naamwoord, mussies, kroontje, dop van kelkbladeren van de aardbei We krege 6 cente voor ‘t plokke van een tipsie errebeeze, maor voor ‘t plokke zonder mussie 7 cente We kregen 6 cent voor het plukken van een gevlochten mandje aardbeien, maar voor het plukken van een gevlochten mandje met aardbeien zonder kroontje 7 cent
mutsengaas, mussegaos, zelfstandig naamwoord, fijn (mutsen)gaas ’t Erreme meñs droog een mus van mussegaos zonder kant De arme vrouw droeg een keuvel van gaas alleen, zonder kant
mutsenwaster, mussewaster, zelfstandig naamwoord, mussewasters, mussewastertie, wasvrouw, speciaal voor klederdrachtmutsen Op elk durp hajje wel vrouwe die tege betaling as mussewaster dieñst deeje
mutsspeld, mustespel, zelfstandig naamwoord, mustespelle, mustespellechie, krullenmutsspeld Zie ook spelle
na, nae, nao, bijvoeglijk naamwoord, ver Hoe nae bî je gekomme? Hoe ver ben je gekomen? Ook nao [veroud]
na, nao, voorzetsel, voegwoord, [veroud] 1. (voorz) naar 2. (voegw) na
na aan, nae-an, bijwoord, dichtbij, op het kantje af ’t Was nae-an of de hêêle zaek was in de fik gevloge
naad, naed, zelfstandig naamwoord, naeje, naechie, 1. scheiding in het haar Hij draeg de naed in de midde Hij draagt de scheiding van het haar in het midden 2. naad of zoom Je ken je aaige ôk uit te naed werreke Je kunt jezelf ook over de kop werken 3. vouw Hêêl de naed is uit jie broek De vouw is helemaal uit je broek; Hij werk z’n aaige uit te naed Hij werkt zo hard dat hij het nauwelijks kan volhouden; Hij naoi z’n aaige naechie Hij gaat zijn eigen weg, hij is eigenwijs Ook naed
naadje, naechie, naetjie, zelfstandig naamwoord, naechies, naetjies, naadje Ze mos ‘t naechie van de kous wete Ook naed, naetjie Zie naechie
naaigaren, naoigaere, zelfstandig naamwoord, naoigaeres, naoigaerentjie, naaigaren Effe een klossie naoigaere haole Zie ook twijndraed
naald, naeld, zelfstandig naamwoord, naelde, naeltie, (naai)naald Ze is handig met naeld en draed
naamgek, naomgek, bijvoeglijk naamwoord, naamziek Hij issôô naomgek, as een kind nie naer heulie kant hiet, kijkt’ie ‘t met z’n kont nie an Hij is zo naamziek dat hij een kind negeert als het niet naar iemand van zijn kant vernoemd is
naar, nae, naer, voorzetsel, voegwoord, 1. (vz) naar Heulie gaon nae binnene en wij gaon nae buitene Zij gaan naar binnen en wij gaan naar buiten; De vlasplokkers zijn naer overe De vlasplukkers zijn naar de overkant van de rivier 2. (voegw) na Nae d’n eete mo’k drek weg Na de maaltijd moet ik direct weg
naaroog, naorôôg, zelfstandig naamwoord, naorôôge, naorôôchie, [O] naarling Die neef van jou da’s ôk een naorôôg
naast, naest, bijwoord, bijvoeglijk naamwoord, 1. (bn) naast, dichtstbijzijnd Hij weun in ‘t naeste durp 2. (bw) naast, het dichtst bij Dat leg’m ‘t naest an z’n hart
naast, naest, voorzetsel, naast Je zit ‘r glad naest Ook neffe; ’t Is nie naest te deur Het is vrij ver weg
naaste, naeste, zelfstandig naamwoord, naaste Hebbie naeste lief, behalleve de buuvrouw Heb uw naaste lief, met uitzondering van de buurvrouw
naastebuur, naestebuur, zelfstandig naamwoord, naestebuure, naestebuurtie, nabuur, buurman
naastenbij, naestebij, bijwoord, ongeveer Dat is te naestebij vijf kilometer
nabouw, naebouw, zelfstandig naamwoord, naebouwe, naebouwchie, nabouw, tweede gewas
nachteter, nachteeter, zelfstandig naamwoord, nachteeters, nachteetertie, hypotheek of ander [s]oort schuld
nachtlichtje, nachtlichie, zelfstandig naamwoord, nachtlichies, nachtlampje Blaes ‘t nachtlichie maor uit
nachtschade, nachtschae, zelfstandig naamwoord, nachtschaeje, zwarte nachtschade (solanum nigra)
nachtschuit, nachtschuit, uitdrukking, Me gaon de nachtschuit weer in Het wordt weer vroeg donker, de winter komt er weer aan
nachtvreter, nachtvreeter, zelfstandig naamwoord, nachtvreeters, nachtvreetertie, woekeraar
nadagen, naedaege, zelfstandig naamwoord, nadagen, laatste deel van het leven Hij was al in z’n naedaege toen d’r nog een klaaintjie kwam Hij was al in zijn nadagen toen er nog een kindje geboren werd
nadeel, naedêêl, zelfstandig naamwoord, naedêêle, naedêêltie, nadeel, schade
nader, naeder, bijwoord, nader, dichterbij
nader, naederst, naderst, bijvoeglijk naamwoord, naast; het meest dichtbij; naderst [O] de tweede bij het spel
naderen, naedere, werkwoord, naeder, naederde, genaederd, naderen, vorderen We naederen al, ’t end is in zicht
naderhand, naederhand, bijwoord, naderhand Naederhand is toch alles weer rêê gekomme Naderhand is alles toch weer in orde gekomen
nadoen, naedoen, werkwoord, doe nae, dee nae, naegedaen, nadoen, na-apen
nagaan, naegaon, werkwoord, gao nae, ging nae, naegegaon, nagaan, onderzoeken Hij mos bloedprikke en ze laete naegaon wattie mekeert Zie ook naekijke
nagel, naegel, uitdrukking, Dat jong is een naegel ammen dôôskist Dat jongmens is een spijker aan mijn doodkist
nagel, naegel, zelfstandig naamwoord, naegels, naegeltie, nagel Naegels bijte is ‘t begin van meñse ete; Hij heb gêên naegels om z’n kont te klauwe Hij is straatarm; Land onder m’n naegels en vêê onder m’n pet Gezegd door iemand die niets bezit
nagelgruis, naegelgruis, zelfstandig naamwoord, nagelgruis (gemalen kruidnagel of piment) D’r gong altijd een bietjie naegelgruis deur de rollende en deur de hôôfdkaes Er ging altijd wat nagelgruis door de rolladen en door de zure zult
nagelkaas, naegelkaes, zelfstandig naamwoord, naegelkaeze, naegelkaessie, (Friese) nagelkaas
nagelriem, naegelriem, zelfstandig naamwoord, naegelrieme, naegelriempie, nagelriem
nageslacht, naegeslacht, zelfstandig naamwoord, nageslacht Zie ook naezaete
najaar, naejaer, zelfstandig naamwoord, naejaere, naejaertie, najaar Wat hemme toch een nat naejaer Wat hebben we toch een nat najaar
nakaarten, naekaorte, werkwoord, kaort nae, kaorte nae, naegekaort, nakaarten, achteraf praten
nakijken, naekijke, werkwoord, kijk nae, keek nae, naegekeke, nakijken, onderzoeken Lae je pis maor is naekijke bij Bijstervelde Laat je urine maar eens onderzoeken door Bijsterveld (een vroeger in de wijde omtrek bekende piskijker) Zie ook naegaon naekommertie nao
nakomertje, naekommertie, zelfstandig naamwoord, naekommerties, nakomertje (late gezinsuitbreiding) Ze hebbe al drie añkommende maaides en nou nog een naekommertie, maor hij zee: ‘Een kiñdjie voor d’n ouwen dag’ Ze hebben al drie opgroeiende meiden en nu nog een nakomertje, maar hij zei: ‘Een kindje voor de oude dag’ (toen er nog geen ouderdomsvoorziening was waren ouderen aangewezen op verzorging en financiële ondersteuning door hun kinderen)
nalatenschap, naelaeteschap, naelaeteschop, zelfstandig naamwoord, naelaeteschappe, naelaeteschoppe, naelaeteschappie, naelaeteschoppie, nalatenschap, erfenis Hêêl de naelaeteschap gao naer ‘t Streekmuseum Ook naelaeteschop
nalopen, naelôôpe, werkwoord, lôôp nae, liep nae, naegelôôpe, nalopen, controleren Ik mos alles twêê keer naelôôpe, maor ‘k hè niks gevonge Ik moest alles tweemaal controleren maar ik heb niets gevonden
namaak, naemaok, zelfstandig naamwoord, namaak, surrogaat Dat is nie echt, maor gemêêne naemaok Dat is niet echt, maar slechte namaak
nanacht, naenacht, zelfstandig naamwoord, naenachte, naenachie, nanacht (na 3 uur) In de naenacht wier ik wakker van ‘t omweer
naplakken, naeplakke, werkwoord, plak nae, plakte nae, naegeplakt, [O] overschrijven door afkijken Ik wil wel glôôve dattie die som ôk goed het; hij het ‘m bij mijn naegeplakt Ik wil wel geloven dat hij die som ook goed heeft, want die heeft hij van mij afgekeken
nar, nar, zelfstandig naamwoord, narre, narrechie, nauw, engte Hij zit in de nar Hij zit in het nauw (vergelijk benard)
narren, narre, uitdrukking, Buikie narre Op de buik naar beneden sleeën
nasmaak, naesmaok, zelfstandig naamwoord, naesmake, naesmaokie, nasmaak Daervan hemme een bittere naesmaok overgehouwe
nat, nat, uitdrukking, Da’s nie gepist, maor toch nat Uitdrukking als iets erg duur uitvalt
natnek, natnek, zelfstandig naamwoord, natnekke, natnekkie, 1. iemand die veel drinkt (niet-alcoholische dranken) 2. ongezeglijke jongen [Num]
natzeiken, natzaaike, uitdrukking, Lae’ je aaige nie natzaaike Laat je niet beetnemen
navenant, naevenant, naeverhand, bijwoord, [Fra] navenant, naar verhouding Naevenant is ‘t nog duurder damme dochte Naar verhouding is het nog duurder dan we dachten Ook naeverhand
navertellen, naevertelle, werkwoord, vertel nae, vertelde nae, naeverteld, navertellen Ik zel ‘m slaon dattie ‘t nie ken naevertelle
naweide, naewaai, zelfstandig naamwoord, nawei, het eerste gras dat opkomt nadat gemaaid is
nazaat, naezaete, zelfstandig naamwoord, nazaten, nakomelingen Zie naegeslacht
nazitten, naezitte, werkwoord, zit nae, zat nae, naegezete, achternazitten De pliesie zat de jonges nae, maor ze waere n’m te glad of De agent zat de jongens achterna, maar ze waren hem te vlug af
Nederlands, neederlááñs, neerlááñs, bijvoeglijk naamwoord, Nederlands Oôñs Hoekschewaers dialect is minder scherp asset neederlááñs Ons Hoekschewaards dialect klinkt minder scherp dan het Nederlands; uitdrukking: Ze waere neerlááñs errem Ze waren heel arm
nee, nêê, nêêje, bijwoord, tussenwerpsel, nee Nêê hebbe me al en ja kenne me krijge Nee hebben we en ja kunnen we krijgen; nêêje nee! (nadrukkelijk)
nee, nêênt, tussenwerpsel, nee Zie ook belnêênt
neef, neef, uitdrukking, neef en nicht, da’ vrij licht Als je het met je familie eens bent kun je door samenwerking een bepaald doel gemakkelijker bereiken
neefje, neef, zelfstandig naamwoord, mug Zie ook meezek, langpôôt
neep, neep, zelfstandig naamwoord, neepe, neepie, 1. plooi, vouw Ze droog een must met neepies Zij droeg een neepjesmuts (rouwkeuvel) 2. nachtmerrie Daer kreeg ik toch weer zôô’n neep Toen kreeg ik toch een nachtmerrie
neer, neer, uitdrukking, Da’ kind blijf in de neer Dat kind blijft achter in zijn groei-ontwikkeling
neer, neer, uitdrukking, Hij zit in de neer Hij zit in de put
neerkauw, neerkauw, uitdrukking, Gaod uit m’n neerkauw! Ga uit de weg!
neerkauwen, neerkauwe, werkwoord, neerkauw, neerkauwde, neergekauwd, herkauwen
neerkwakken, neerkwakke, werkwoord, kwak neer, kwakte neer, neergekwakt, neergooien
neerwas, neerwas, zelfstandig naamwoord, neerwasse, neerwassie, klein gebleven dier of kind Herrestkatte blijve dikkels maor neerwassies Herfstkatten blijven vaak maar klein
neetnek, neetnek, zelfstandig naamwoord, neetnekke, neetnekkie, neetoor, humeurig persoon Zij is een neetnek en hij is een geelhaer Zij is een humeurig mens en hij is een chagrijn Zie neeroor Zie ook geelhaer, haerege kroot
neetoor, neeroor, zelfstandig naamwoord, neeroore, neeroortie, neetoor, humeurig persoon Zie neetnek
negentig, tnegenteg, telwoord, negentig Hij was achter in de tachenteg, bekant tnegenteg Hij was achter in de tachtig, bijna negentig
negeren, neegere, werkwoord, neeger, neegerde, geneegerd, pesten Zie ook turreke, stange
negeret, neegeret, zelfstandig naamwoord, [O] pruimtabak (waarschijnlijk ontleend aan de merknaam)
negotiant, aogosiant, gosiant, zelfstandig naamwoord, aogosiante, gosiante, aogosiantjie, gosiantjie, negosiant, venter Den aogosiant liep met gaere en band langs de deur De venter kwam met garen en band aan de deur; gosiant [Gwd] venter, handelaar
negotie, aogosie, negoosie, zelfstandig naamwoord, aogosies, aogosietjie, negotie, handel; ’t Schuim van de aogosie is beter as ’t vet van d’n errebaaid Met een kleine handel kun je gemakkelijker iets verdienen dan met hard werken; negoosie [Fra, négociation] negotie, (vent)handel; Het schuim van de negoosie is beter ast vet van d’n errebaaid Handeldrijven is altijd beter dan werken
nek, nek, zelfstandig naamwoord, nekke, nekkie, hals Ze had een mooie ketting om d’r nek; Hij keek ze met z’n nek nied an Hij wilde niets met hen te maken hebben
nergens, nieverááñs, bijwoord, [veroud] nergens Zie nievers Ook niewers
nergens, nievers, niewers, bijwoord, nergens Ze ken ‘t nievers aerde Ze kan nergens wennen Ook nieverááñs, niewers
nest, nessie, zelfstandig naamwoord, vogelnestje De jonges waere nessies ant uithaole De jongens waren bezig met vogelnestjes uithalen; Een nessie uithaole Een voordeeltje behalen
nest, neste, uitdrukking, Hij hessun aaige in de neste gewerrekt Hij heeft zichzelf in de moeilijkheden gebracht
nestenzeiker, nestezaaikert, nestezaaiker, zelfstandig naamwoord, nestezaaikers, nestezaaikers, nestezaaikertie, nestezaaikertie, pissebed, keldermot, kelderzeug Zie nestezaiker Zie ook beddezaaikert
nesthaar, nesthaer, zelfstandig naamwoord, nesthaere, nesthaertie, nesthaar
net, net, bijwoord, precies
net zo goed, nessôôgoed, bijwoord, evengoed D’r was niks an; we hadde nessôôgoed thuis kenne blijve Er viel niets aan te beleven; we hadden evengoed thuis kunnen blijven
net zo min, nessôômin, bijwoord, evenmin
netjes, netjies, bijwoord, netjes Vroeger zeeje ze dajje netjies mos praote en gêên streektaol Vroeger zeiden ze dat je netjes moest spreken en geen dialect; netjiester netter In de Hoeksche Waerd praote ze maor plat, allêên op Strien praote ze veul netjiester, zegge ze zellef
neukel, neukel, zelfstandig naamwoord, neukels, neukeltie, stootlaag (de onderste of staande laag van een tas stro of vlas) Eerst komp ‘t stael opte vloer en daerop de neukel Eerst komt de onderlaag (vaak bestaand uit takkenbossen of oud stro) op de vloer en daarop de stootlaag Ook neukellaog
neukellaag, neukellaog, zelfstandig naamwoord, neukellaoge, neukellaogie, stootlaag Zie neukel
neusdoek, neusdoek, zelfstandig naamwoord, neusdoeke, neusdoekkie, zakdoek
neusjedruipen, neusie-droipe, werkwoord, [O] tossen (vroeger gebruik bij kinderspel om te bepalen wie zal beginnen; men hield dan een knikker of steentje in de hand, dicht bij de neus, en liet het voorwerp vallen om zo dicht mogelijk bij een tevoren getrokken streep te komen)
neuteren, neutere, werkwoord, neuter, neuterde, geneuterd, [Str] neuriën
nevel, neevel, uitdrukking, Opte neevel gaon Toch ergens naar toe gaan, ook al was dat eerst niet de bedoeling
neven, neeve, werkwoord, neef, neefde, geneefd, [Wac] het zoemen van muggen
neven, neffe, voorzetsel, naast Zie naest
niet, nie, bijwoord, niet Ik weet ter nie van Ik weet er niets van
niet, nie-en, bijwoord, niet [veroud] Dat komp omdajje ‘t nie-en ziet dattie ‘t nie-en ken Dat komt omdat je niet ziet dat hij het niet kan
nietwaar, niewaer, tussenwerpsel, nietwaar ’t Is toch altijd zôô geweest, niewaer?
nieuwerwets, nieuwferwes, nieuwferwest, bijvoeglijk naamwoord, nieuwerwets, nieuwmodisch Hier houwe ze nie zôô van al die nieuwferwesse dinge Hier zijn ze niet zo gesteld op al die nieuwerwetse dingen Ook nieuwferwest
Nieuwjaar, de nieuwejaer, zelfstandig naamwoord, nieuwjaar
nieuwjaarsdag, nieuwejaersdag, zelfstandig naamwoord, nieuwejaersdaege, nieuwejaersdaechie, nieuwjaarsdag
nieuwjaarswens, nieuwejaersweñs, zelfstandig naamwoord, nieuwejaersweñse, nieuwejaersweñsie, nieuwjaarswens As nieuwejaersweñs hoor-ie dikkels: ‘Ik weñs-ie veul haail en zeege’ of ‘al wa’ weñselek is’ Als nieuwjaarswens hoor je vaak: ‘Ik wens je veel heil en zegen’ of ‘Ik wens je alles wat maar wenselijk is toe’
nieuwtje, nieuwchie, zelfstandig naamwoord, (roddel)nieuwtje Vandaeg is ‘t een nieuwchie maor nae een paor daege is ’t oover Vandaag is het een nieuwtje maar na een paar dagen is het voorbij
nijdig, nijdeg, bijvoeglijk naamwoord, 1. boos 2. flink, hard ’t Kerrewaai schiet al nijdeg op Het karwei schiet al flink op
nijnagel, nijnaegel, zelfstandig naamwoord, nijnaegels, nijnaegeltie, nijdnagel, dwangnagel, inscheuring langs nagel M’n vingers zitte borstes vol nijnaegels van ‘t peesteeke Mijn vingers zitten barstensvol nijnagels van het met de hand bieten rooien
nijpen, nijpe, werkwoord, nijp, neep, geneepe, castreren Al istie geneepe dan is ‘t toch nog een bok? Ook al is hij gecastreerd hij blijft toch een bok? Zie ook snije, lubbe, preutesnije
nijpnaars, nijpnaers, neepnaers, zelfstandig naamwoord, nijpnaerze, neepnaerze, nijpnaersie, neepnaersie, 1. gierig persoon Hij is een echte nijpnaers, want hij is nog te slij om een scheet te laete schiete Hij is een echte gierigaard want hij is nog te krenterig om een wind te laten 2. meisje dat aanstellerig loopt Dat maaisie is een nijpnaersie, een ‘hemmechie raok m’n gatjie niet’ Dat meisje loopt aanstellerig Ook neepnaers [Gwd] 1. gierig persoon 2. meisje dat aanstellerig loopt; ’t Binne slije nijpnaerze, ze schijte nie voor elleve en asset doen dan ist nog dun ôk Ze zijn erg gierig
nikkerstaart, nikkerstaert, nikkelstaert, ikkerstaert, zelfstandig naamwoord, nikkerstaerte, nikkelstaerte, ikkerstaerte, nikkerstaertie, nikkelstaertie, ikkerstaertie, wervelwind; slurfachtig aanhangsel van een regenwolk en mogelijke voorbode van een windhoos op de grond (een ‘nikker’ was in de Germaanse mythologie een boosaardige watergeest) Azzie een nikkerstaert an de lucht ziet, maok dan maor dajje weg komt Ook nikkelstaert Zie ook ikkestaert; ikkerstaert windhoos die zich als een zwarte slurf in de dreigende lucht aftekent
niks ervan, nikstervan, tussenwerpsel, niets daarvan; geen denken aan Nikstervan, da’ gao nie deur! Niets daarvan, dat gaat niet door!
nippen, nippe, werkwoord, nip, nipte, genipt, [O] dringend nodig zijn; er op aan komen As ‘t nipt dan ken ik ‘t wel doen Als het er op aan komt kan ik het wel doen
nishut, nissehut, zelfstandig naamwoord, nissehutte, nissehutjie, romneyloods (halfronde loods of barak van gegolfd plaatstaal)
nodig, nôôdeg, uitdrukking, Je hepper niks mee nôôdeg! Bemoei je er niet mee!
nodig, nôôdegste, zelfstandig naamwoord, nodigste, hoogstnoodzakelijke
nogaantoe, nogantoe, bijwoord, verlenging van een krachtterm Sodemieter nogantoe!
nok, de nok, zelfstandig naamwoord, nokke, nokkie, de hik D’r help maor êên ding teege de nok en dat is een andermañs pet opzette Er helpt maar één ding tegen de hik en dat is de pet van iemand anders opzetten
nominatie, nommenaosie, zelfstandig naamwoord, [Fra] nominatie, voordracht Hij stong op de nomenaosie voor sluiswachter
nood, nôôd, zelfstandig naamwoord, nôôde, nôôdjie, nood Nôôd breek wet
noodklok, nôôdklok, zelfstandig naamwoord, nôôdklokke, nôôdklokkie, noodklok Mit de watersnôôd in ‘53 wier de nôôdklok geluid
noodlot, nôôdlot, zelfstandig naamwoord, noodlot
noodslachting, nôôdslachting, zelfstandig naamwoord, nôôdslachtinge, nôôdslachtinkie, noodslachting Hij snee ‘t verzoope paerd nog gauw de nek of om d’r een nôôdslachting van te maoke Hij sneed het verdronken paard nog gauw de nek af om er een noodslachting van te maken (dat was dus fraude, want als het dier al dood was mocht het niet worden aangemerkt als noodslachting en moest het naar een destructiebedrijf; bij een noodslachting kon het vlees nog voor consumptie worden verkocht; dat leverde nog wat geld op in plaats van alleen kosten)
noodtoestand, nôôdtoestand, zelfstandig naamwoord, nôôdtoestande, nôôdtoestandjie, noodtoestand De burgemêêster het de nôôdtoestand ofgekondigd
noodweer, nôôdweer, zelfstandig naamwoord, noodweer
noodzaak, nôôdzaek, zelfstandig naamwoord, noodzaak
nooit, nooiden, uitdrukking, ’t Is net ovvie dat nooiden doet Het is net of je dat nooit doet
noorderstof, noorderstof, zelfstandig naamwoord, lichte regen bij noordenwind; noorderstof daer komt ‘t mooie weer op of Na lichte regen bij noordenwind volgt mooi weer
noot, neut, zelfstandig naamwoord, neute, neutjie, noot Olieneute worre wel neute genoemd maor ‘t binne aaigelek gêên neute Olienoten worden wel noten genoemd, maar eigenlijk zijn het geen noten; Zôô gaef azzen neut Zeer gaaf
nop, noppe, uitdrukking, Kindere binne een zeege des Heere, maor ze houwe je de noppe van je kleere Hoe lief en aardig kinderen ook zijn ze kosten veel geld
nop, noppie, zelfstandig naamwoord, noppies, nopje
nopjesgoed, noppiesgoed, zelfstandig naamwoord, nopjesgoed; textiel met oneffenheden (noppen) Ze droog een jak van noppiesgoed
normaalles, normelles, zelfstandig naamwoord, normellesse, normellessie, normaalschoolles (de normaalschool was de voorloper van de kweekschool voor onderwijzers, de huidige pedagogische academie)
notenbolster, neutebolster, zelfstandig naamwoord, neutebolsters, neutebolstertie, bolster, groene laag bast rond een onrijpe walnoot De jonges kreege bruine vingers van de neutebolster
notenboom, neutebôôm, zelfstandig naamwoord, neutebôôme, neutebôômpie, notenboom
notenknuppelen, neuteklippele, werkwoord, walnoten knuppelen (stelen), met een stuk hout dwars aan een touw trokken de jongens de noten van de bomen Ook neuterobbe, neutestore
notenrobben, neuterobbe, werkwoord, walnoten stelen Zie neuteklippele Ook neutestoore
notensop, neutesop, zelfstandig naamwoord, neutesoppe, neutesoppie, bolstersap van de noot (gebruikt om wol te verven)
notenstoren, neutestoore, werkwoord, walnoten stelen Zie neuteklippele Ook neuterobbe
nou, nou, uitdrukking, Bedankt voor nou en voor nogges Dat mag je nog wel een keer doen (letterlijk: bedankt voor nu en voor nog eens)
nummer, nommer, zelfstandig naamwoord, nommers, nommertie, nummer Hij stong voor z’n nommer in dieñst Hij was als dienstplichtige onder de wapens
o God toch, o-gotting, o-chotting, o-chottinkies, tussenwerpsel, bastaardvloek (gebezigd bij schrik of verbazing) O-gotting, daer hebbie zijn ôk nog! Gottegot, daar heb je hem ook nog!; o-chotting bastaardvloek (letterlijk: oh, god toch) uitroep van schrik, medeleven of meewarigheid Ook o-chottinkies (verzwakte vorm van o-chotting)
occasie, akkazie, okkaozie, zelfstandig naamwoord, akkazies, akkazietjie, [Fra, occasion] gelegenheid Ik kon nie komme, ’k ha’ gêên akkazie ik kon niet komen, ik had geen gelegenheid Zie ook okkazie; Ik heb venaevend gêên okkaozie
ochtend, ochend, zelfstandig naamwoord, ochende, ochendjie, ochtend, morgen D’n anderen ochend wastie weer wa’ beterder De volgende morgen was hij weer wat beter
ochtend, soches, bijwoord, ’s ochtends, ‘s morgens Zie ook smiddes, saeves
ochtendschaft, ochendschoft, uitdrukking, Je ochendschoft is het beste In de ochtenduren verzet je het meeste werk
ochtendwater, ochendwaoter, zelfstandig naamwoord, ochendwaoters, ochendwaotertie, ochtendwater, urine Ochendwater is goed voor paerde die last hebbe van rotstraole; elleken ochend de pispot over d’r pôôte giete en ‘t gao wel over Ochtendwater is goed voor paarden met hoefrot; elke morgen de inhoud van de nachtspiegel over de hoeven gieten en het geneest wel
of, of, bijwoord, al Of kommie nog zôô vroeg de pont is toch al weg Al kom je nog zo vroeg de pont is toch al vertrokken
of, ovve, voegwoord, meervoudsverbuiging van het voegwoord of Ik weet niet ovve ze blijve vannacht Ik weet niet of zij vannacht blijven
ogaaf, oñgaef, bijvoeglijk naamwoord, drukkend warm (de koeien draven door de wei met de staart omhoog. De insecten steken)
ogenblik, ôôgenblik, zelfstandig naamwoord, ôôgenblikke, ôôgenblikkie, ogenblik
oliekoekenkraam, oliekoekekraem, zelfstandig naamwoord, oliekoekekraeme, oliekoekekraempie, oliebollenkraam
Oliekonten, oliekonte, zelfstandig naamwoord, scheldnaam voor Brabanders Zie ook poepe
olienoot, oereloet, zelfstandig naamwoord, oereloete, oereloetjie, [sGr] olienoot, pinda De hêêle taefel lag vol met oereloeteschille Ook olieneute
olienoot, olieneut, zelfstandig naamwoord, olieneute, olieneutjie, pinda, arachidenoot Zie oereloet
olienotenfeest, eulieneutefêêsie, zelfstandig naamwoord, eulieneutefêêsies, zeer eenvoudig feest met weinig eten en drinken
oliepijp, oliepijpe, zelfstandig naamwoord, losse canvas beenpijpen (met olie waterdicht gemaakt) Neemie oliepijpe maor mee, want ik glôôf nooit damme ‘t drôôg houwe Neem je beenpijpen maar mee, want ik geloof nooit dat we het droog houden
om en nabij, ommendebij, ommenebij, bijwoord, nagenoeg, om en nabij; ongeveer, omstreeks D’r waere ommenebij honderd man
ombij, ombij, tussenwerpsel, uitroep, commando om een paard te keren bij het ploegen
ombij, ombij, voorzetsel, [O] om Nou rij jij een eñdjie, maor bij de meule mojje ombij keere Nu rijd jij een stukje, maar bij de molen moet je omkeren
omgang, ommegang, zelfstandig naamwoord, ommegange, ommegañchie, omgang, heen en teruggang Kwan, we gaon nog een ommegang wije Kom, we gaan nog een rondje (heen en terug) wieden
omhoog, omhôôg, bijwoord, 1. omhoog 2. noordelijk; De wind is omhôôg Het is noordenwind (ook genoemd een hôôge wind; gebruikt in de uitdrukking: Een hôôge wind is altijd koud, ’t maok nied uit waerof dattie vandaen komt Een noordenwind is altijd koud, het maakt niet uit waar hij vandaan komt)
omkijken, omkijkes, uitdrukking, Daer hemme gêên omkijkes meer naer Daarover hoeven we ons geen zorgen meer te maken
omlaag, omlaeg, omlêêg, bijwoord, 1. omlaag 2. zuidelijk De wind is vandaeg omlaeg 3. beneden aan, onderaan Hij leg met z’n schuit omlaeg de kaoi Hij ligt met zijn schuit beneden aan de kade 4. benedendijks Ook omlêêg
omleggen, omlegge, werkwoord, leg om, lee om, omgeleege, [O] dik worden Hij begin om te legge; je ken wel zien dattie een goed leventjie heb
ommekant, ommekant, zelfstandig naamwoord, ommekante, ommekantjie, [O] dik stuk brood Azzie twêê van die ommekante d’r in heb zitte zellie ‘t wel een paor uur uithouwe Als je twee van zulke dikke stukken brood naar binnen gewerkt hebt zul je het wel een paar uur uithouden
ommoren, ommoore, werkwoord, moor om, moorde om, omgemoord, [Nbl] omwoelen
omrijden, omrije, werkwoord, [Wms] onrustig worden (gezegd van een koe die aanstalten maakt om te kalven)
omrijven, omrêêuwe, werkwoord, rêêuw om, rêêuwde om, omgerêêuwd, op een ruwe manier spullen verzetten
omstebeurt, omstebeurte, bijwoord, om beurten, beurtelings We gonge omstebeurte effe blooke We gingen om beurten even poolshoogte nemen
omsteken, omsteeke, werkwoord, steek om, stak om, omgestooke, raden, omstaan (bij kinderspel een vorm van loten; één kind staat met de rug naar de groep en zegt willekeurig ‘ja’ of ‘nee’ als iemand wordt aangewezen; ook kan men laten raden hoeveel steentjes men in de hand heeft, of laten gissen naar ‘even’ of ‘oneven’) We zelle omsteeke wie of datter mag beginne Zie ook bôôñtjiekippe, bamzaoie
omtrent, omtrent, uitdrukking, Hebbiet over die vent, dan istie bij je omtrent Je moet altijd uitkijken wat je zegt over een andere persoon; hij kan dichterbij je zijn dan je denkt
omvamen, omvaome, werkwoord, omvaom, omvaomde, omvaomd, omvatten Dien bôôm is al zôô dik dakkem nie meer ken omvaome
onbekrabbeld, ombekrabbeld, bijvoeglijk naamwoord, 1. dom (alleen in ontkennende zin gebruikt voor iemand die ‘bij de tijd’ is) Je mot hum niet uitvlakke, hij is nied ombekrabbeld Je moet hem niet wegcijferen, hij is niet voor een kleintje vervaard 2. arm (ook alleen ontkennend gebruikt); Hij is nie ombekrabbeld 1. Hij is niet dom 2. Hij zit er warmpjes bij
onbescheiden, ombeschaaie, bijvoeglijk naamwoord, onbescheiden Je mô niessôô ombeschaaie zijn en maor raok zitte te vreete en te zuipe
onbeschoft, ombeschoft, bijvoeglijk naamwoord, onbeschoft, lomp
onbesneden, ombesneeje, onbesneeje, bijvoeglijk naamwoord, onbesneden Een ombesneeje filistijn (Laatdunkende benaming van een ongedoopt, niet bij een kerkgenootschap aangesloten, persoon) Ook onbesneeje
onbestorven, ombesturreve, bijvoeglijk naamwoord, onbestorven Z’n vrouw was een hortie d’n huis uit; toen wastie ombesturreve weduunaer Zijn vrouw was een poosje weg; toen was hij onbestorven weduwnaar Ook onbesturreve
onbezorgd, ombezurregd, bijvoeglijk naamwoord, onbekommerd Ze benne nou nog saompies met d’r baaie en hebbe een ombezurregden ouwen dag
ondeeg, ten ondeege, bijwoord, onpraktisch, zinloos Mè regen gaon hooie, da’s ten ondeege Met regen gaan hooien, dat is zinloos
onderarms, onderserremes, bijwoord, [O] onderarms (niet boven de schouder tillen) Zie ook boveserremes
onderdevoet, onderstevoet, uitdrukking, Veul spulle onderstevoet hebbe Veel zaken in gebruik hebben
onderdijk, onderdijk, uitdrukking, An d’n onderdijk Aan de benedenkant van de dijk
onderdijks, onderdijks, bijwoord, onder aan de dijk D’r lôôpe nog drie vaerze onderdijks Er lopen nog drie vaarzen onder aan de dijk Zie an d’n onderdijk Zie ook beneejedijks
ondereind, onderend, zelfstandig naamwoord, onderende, onderendes, onderendjie, ondereñdjie, 1. ondereind (onderste gedeelte van bijvoorbeeld riet, vlas, griendhout) Zie ook gat-end 2. mindere kwaliteit Hij kôôp altijd onderend want dat is niessôô dier Hij koopt altijd mindere kwaliteit want dat is niet zo duur Ook onderende
onderhands, ondershááñs, bijwoord, onderhands (onderhandse verkoop)
onderlaatst, onderlest, bijwoord, onlangs
ondermeester, ondermêêster, zelfstandig naamwoord, ondermêêsters, ondermêêstertie, [Phk] onderwijzer Zie ook mêêster
onderonsje, onderôôñsie, zelfstandig naamwoord, onderôôñsies, onderonsje
onderspeten, onderspêête, werkwoord, spêêt onder, spêêtte/spêêtende onder, ondergespêête, bespatten Zie ook spêête
onderstaan, onderstaon, werkwoord, onderstao, onderstong, onderstaon, [veroud] onderzoeken, op onderzoek uitgaan
ondersteboven, tonderstebove, bijwoord, ondersteboven De waoge kwam tonderstebove in de slôôt terecht
ondervest, ondervessie, zelfstandig naamwoord, ondervessies, vest van driedelig kostuum (mogelijk ook: vest uit de tijd dat er nog geen colberts werden gedragen)
onderweg, onderweeg, bijwoord, 1. onderweg ’k Bin d’n hêêlen ochend al onderweeg 2. zwanger Ze is al zes maonde onderweeg
oneens, onêêñs, onêês, bijwoord, oneens Ook onêês
oneus, onneus, bijwoord, vals, oneerlijk, onheus Hij speulde onneus mè knikkere
oneuzen, onneuze, werkwoord, onneus, onneusde, geonneusd, [O] valsspelen
oneuzer, onneuzerd, zelfstandig naamwoord, onneuzers, onneuzertie, [O] valsspeler
onfleem, oñflêêm, bijwoord, in onmin Die femilies waere al jaere oñflêêm Die families leefden al jaren in onmin
ongaal, oñgaol, bijvoeglijk naamwoord, [O] 1. slecht, onstuimig (gezegd van het weer) We hebbe de leste tijd oñgaol weer gehad We hebben de laatste tijd slecht weer gehad 2. onbestendig
ongans, oñgááñs, bijvoeglijk naamwoord, ziek, misselijk, ongans Hij hassen aaige ongááñs gegeete an de gekôôpe benaone Hij had zich ongans gegeten aan de goedkope bananen Zie ook boors
ongelen, gele, hommele, werkwoord, ongel, ongelde, geongeld, naden van de spekkuip dichten met gesmolten rundvet (hardvet)
ongeluk, per oñgeluk, zelfstandig naamwoord, toevallig Je heb toch ommers per oñgeluk gêên blauwe verrow staon? Je hebt toch niet toevallig wat blauwe verf over?
ongetogen, oñgetooge, bijvoeglijk naamwoord, onvertogen Je zel ze gêên oñgetooge woord hoore zegge, want ze benne zôô fijn as gemaole poppestront Je zult hen geen onvertogen woord horen zeggen, want ze zijn zeer streng in de leer
onkant, kant, bijvoeglijk naamwoord, minder melk gevend (gezegd van een koe die aan één van de vier spenen minder melk geeft dan aan de andere) Dassun oñkante koe
onland, land, zelfstandig naamwoord, lande, landjie, onvruchtbaar land
ons, oñze, ôôñze, ôôze, ôôñs, bezittelijk voornaamwoord, onze Ook ôônze, ôôze
ons, ôôñs, uitdrukking, Je ken wel deurgaon totta je een ôôñs weegt Tot in het absurde doorgaan
ont, ont, bijvoeglijk naamwoord, vies, onnet Dien onte vent dee onte praot en z’n vrouw was een onten del Die viezerik sloeg smerige taal uit en zijn vrouw was een viespeuk; onte kreng! Viezerik! (het woord ont wordt in meerdere variaties gebruikt voor vies, zoals b.v. onten hond, ont wijf, etc.); onten del! Vieze vrouw!
ontaard, ontaerd, bijvoeglijk naamwoord, ontaard
ontdoen, ondoen, werkwoord, ondoe, ondee, ondaen, zich behelpen, zich redden Die kenne d’r aaige goed ondoen, want an cente mekeert ‘t niet Zij kunnen zich goed redden want aan geld is er geen gebrek
onteigening, oñtaaigening, zelfstandig naamwoord, oñtaaigeninge, oñtaaigeninkie, onteigening
onthoud, onthoud, zelfstandig naamwoord, onthouwe, onthouwchie, geheugen M’n onthoud laet te weñsen over
ontlaten, ontlaete, werkwoord, ontlaet, ontliet, ontlaete, [Phl] dooien, zachter weer worden
ontslaan, ontslaon, werkwoord, ontslao, ontsloog, ontslooge, ontslaan Hij wier op staonde voet ontslooge omdattie niks kon laete legge as gloeiend ijzer en meulestêêne Hij werd op staande voet ontslagen omdat hij alles wat los en vast zat meenam
ontzakking, ontzakking, zelfstandig naamwoord, ontzakkinge, ontzakkingkie, verzakking De slôôt was een end ingekallefd deur ontzakking van de slôôskant De sloot was een stuk gedempt door verzakking van de slootkant
onverlaat, onverlaet, zelfstandig naamwoord, onverlaete, onverlaetjie, onverlaat, zeer slechte kerel
onweer, omweer, zelfstandig naamwoord, onwere, omweertie, onweer Gunter viert ‘t al; me krijge omweer Daar bliksemt het al; we krijgen onweer
onweersbeestje, omweersbêêsie, zelfstandig naamwoord, omweersbêêsies, onweersbeestje (thysanoptera)
onweersbui, omweersbûî, zelfstandig naamwoord, omweersbûîje, omweersbûîchie, [Nbl] donderbui Het Haringvliet verandert de koers van de onweersbuien: bij afgaand water komt de bui door de warmte van het water niet over het Haringvliet en drijft terug, bij opkomend water drijft de bui met het water mee en is dubbel zo zwaar
onwijs, omwijs, bijvoeglijk naamwoord, onwijs, dwaas
oog, ôôge, uitdrukking, Dat zellem nog lillek in z’n ôôge druipe Dat zal hem nog wel tegenvallen; Ik mot eeve m’n ôôge verschiete Ik moet even een dutje doen; Uit dien ôôge Uit dat oogpunt; Watter ôôge zien kenne der hande maoke Ze is zeer handvaardig; Ze zagge allemel haoken en ôôge Ze zagen allemaal bezwaren
oogje, ôôchie, zelfstandig naamwoord, ôôchies, oogje Ik glôôf dasse een ôôchie oppum heb Ik geloof dat zij een oogje op hem heeft; D’r zit gêên ôôchie vet op Broodmager persoon (letterlijk: er zit geen oogje vet op)
oogjesvet, ôôchiesvet, zelfstandig naamwoord, jus met weinig vet, magere botersaus Zie ook sjeu, dôôp, zuren dôôp, lawaoisaus
oogklep, ôôgklep, zelfstandig naamwoord, ôôgkleppe, ôôgkleppie, oogbescherming van paarden Paerde die in d’n tree- of rosmeule liepe krege een blindkap of ôôgkleppe op teege duizelig worre Paarden die in de tred- of rosmolen liepen kregen een kap of oogkleppen op om niet duizelig te worden
oogst, ôôst, oest, hoest, zelfstandig naamwoord, ôôste, oeste, hoeste, ôôstie, oesie, hoessie, oogst; oest, In de vekááñsie hiellepe me as schooljonges al mee in d’n oest; hoest [veroud]
oogstje, oesie, zelfstandig naamwoord, oesies, buitenkans met oogsten ’t Was een oesie; met die errepels viel wat extra te verdiene
oogziend, ôôgziende, bijwoord, zo te zien, zienderogen Oôgziende zouwie zegge dattie d’r nie veul mee op had Zo te zien zou je zeggen dat hij er niet veel in zag
ooievaarsbrood, ooievaersbrôôd, zelfstandig naamwoord, ooievaersbrôôje, ooievaersbrôôdjie, [Wms] vrucht van de gele lis We maokte met lucifers verrekentjies van ‘t ooievaersbrôôd
ook, ôk, bijwoord, ook Dat doch ik ôk Dat dacht ik ook
ook alweer, okkelweer, uitdrukking, Hoe hietende die okkelweer? Hoe heette hij ook al weer?
ook hè, okke, tussenwerpsel, hè (stopwoord) ’t Is koud, okke? Het is koud, hè? Je lus wel mellek, okke Pieter? Je lust wel melk, hè Piet?
ook waar, okkewaere, tussenwerpsel, nietwaar Okkewaere buuvrouw, ’t val nie mee, hè?
oom, ôôm, nôôm, zelfstandig naamwoord, omes, nôôme, ôômpie, nôômpie, oom Ook nôôm; Wij noemde ome Arie: ‘nôôm Aoi’
oom, oome, uitdrukking, Hij mot oome zegge teege de Baorendrechse brug Verre of helemaal geen familie
oomskind, oomskindere, zelfstandig naamwoord, perensoort
oomzegger, nôômzegger, zelfstandig naamwoord, nôômzeggers, nôômzeggertie, oomzegger, neef
oor, oor, uitdrukking, Dat laet ik immen oor rijze Daar reageer ik niet op; Hij laet z’n aaige een oor annaoie Hij laat zich beetnemen; Ze eete de oore van je kop Ze kosten meer dan je kunt opbrengen; ’t Is op een oortie nae gevild Het is bijna klaar
oordeel, oordêêl, zelfstandig naamwoord, oordêêle, oordêêltie, oordeel De kindere maokte ‘n leeve as een oordêêl De kinderen maakten een vreselijk lawaai
oorik, oorek, oorik, zelfstandig naamwoord, oorekke, oorike, oorekkie, oorikie, rugwervel van het varken (vroeger werd het varken niet op de rug doormidden gehakt, waardoor in feite een dubbele karbonade ontstond) Ik heb liever een krabbechie as een oorekkie Ook oorik
oortje, oortie, zelfstandig naamwoord, oorties, oortje (muntje van een cent of een duit)
oortjeskaasje, ooreskeesie, zelfstandig naamwoord, ooreskeesies, een koek van een oortje (bijv. een spritskoek die voor een oortje op de kermis werd verkocht)
oortjesmelk, oortiesmelk, zelfstandig naamwoord, taptemelk (ondermelk van een oortje per pint werd gebruikt om er pap of brij van te koken)
oost, ôôst, bijvoeglijk naamwoord, oost; Hij weet z’n ôôst uit z’n west nie Hij is de kluts kwijt
oot, ôôt, zelfstandig naamwoord, oot (wilde haver, een onuitroeibaar onkruid, zoals uit het volgende rijmpje blijkt: ’Oôt zeeve jaer in de slôôt, zeeve jaer opte wal, dan groeit ‘t nog overal, ôôt is d’n boer z’n dôôd’) Zie ook herrek
ootje, ôôtjie, zelfstandig naamwoord, ôôtjies, [O] oude vrouw, besje (verbastering van grôôtjie, grootmoedertje) Zie ook besje, schruifie
op, op, voorzetsel, 1. op 2. in Ik weun opte Noord en ‘k bin gistre op Strien geweest Ik woon in Heinenoord en ik ben gisteren in Strijen geweest (op wordt gebruikt bij een plaatsaanduiding)
op het laatst, oplest, bijwoord, op het laatst, tenslotte Oplest denktie dat alles deur d’n beugel ken Op het laatst denkt hij dat hij maar alles mag
op slag, op-slag, bijwoord, onmiddellijk Ik moster opslag naer toe
opbinden, opbinge, werkwoord, bing op, bong op, opgebonge, opbinden (b.v. vlas of stro)
opboenen, opboene, werkwoord, boen op, boende op, opgeboend, oppoetsen
opbreken, opbreeke, werkwoord, breek op, brak op, opgebrooke, mislukken van bevruchting bij een koe ’t Is bij die vaers al twêê keer opgebrooke, ’t wil nie houwe Het is bij die vaars al twee keer mislukt, het wil niet huden
opbrengen, opbrenge, werkwoord, breng op, broch op, opgebrocht, grootbrengen, opvoeden Wij binne, al zeggik ’t zellef, nogal chrisselek opgebrocht Wij zijn, al zeg ik het zelf, nogal christelijk opgevoed
opdehands, opdehááñs, bijvoeglijk naamwoord, bijdehands (gezegd van het linker paard, waar de menner achter zit)
opdiepen, diep, uitdrukking, ’t diep niks op Het heeft geen voordeel
opeens, opêêñs, bijwoord, opeens
open, oop, oope, bijvoeglijk naamwoord, open Z’n bek sting oop Zijn mond stond open; Hij doe z’n bek nied oop Hij zegt helemaal niets; Iets oope houwe staon Iets open laten staan
operateur, opperteur, zelfstandig naamwoord, opperteure, opperteurtie, [Nbl] haantje de voorste
operateuren, opperteure, werkwoord, opperteur, opperteurde, ge-opperteurd, [O] bedillen, ongewenste aanwijzingen geven
opgeven, opgeeve, uitdrukking, De leste man de zak opgeeve Als laatste weggaan Ook ophouwe
ophaasten, ophaste, werkwoord, hast op, hastte op, opgehast, ophitsen van een hond Azzie nie gauw van de wurf ofsodemietert zek d’n hond is ophaste ‘Hastum, Fido!’ Als je niet gauw maakt dat je van het erf af gaat stuur ik de hond op je af ‘Pak hem, Fido!’
ophogen, ophôôge, werkwoord, verhogen, ophogen Zie verzwaere
ophouden, ophouwe, werkwoord, houw op, hieuw op, opgehouwe, 1. een zak ophouden (bij het vullen) 2. stoppen Azzie nou nied ophouwt slaokie met je koppe zôô hard tege mekaor dattet vier d’ruit spêêt Als jullie nu niet stoppen sla ik je koppen zo hard tegen elkaar dat het vuur eruit spat; De leste man de zak ophouwe Als laatste weggaan Zie opgeeve
ophutteren, ophuttere, uitdrukking, Iemand een bietjie ophuttere Iemand wat opbeuren
opjutteren, opjuttere, werkwoord, jutter op, jutterde op, opgejutterd, opjutten, aanvuren
opkarren, opkarre, werkwoord, kar op, karde op, opgekard, [O] ophoepelen Och jonge, kar op!
opkeuren, opkeure, werkwoord, keur op, keurde op, opgekeurd, [O] afkeuren krachtens keur Ze kenne een haaining opkeure omdattie te hôôg of op andermañs grond staet Zie ofkeure
opklauwen, opklauwe, werkwoord, klauw op, klauwde op, opgeklauwd, overhoop halen Dat hebbik nog erges op zolder legge, maor dan mo’k de boel helemael opklauwe Dat heb ik nog ergens op zolder liggen, maar dan moet ik alles overhoop halen
opknappertje, opknappertie, zelfstandig naamwoord, opknapperties, vrijetijdskleding Sondes doe’k een net pak an, maor saeteres een opknappertie
opkomen, opkomme, werkwoord, kom op, kwam op, opgekomme, 1. opstaan (uit bed komen) 2. opkomen in militaire dienst Ik mos opkomme voor meneuvels Ik moest opkomen voor herhalingsoefeningen
opkorten, opkorte, uitdrukking, Ik gao te pad is opkorte Ik ga maar eens weg (meestal naar huis)
oplababbel, oplebabber, werkwoord, oplebabbers, oplebabbertie, [O] opstopper, klap Zie oplaotaefel
oplatafel, oplaotaefel, zelfstandig naamwoord, oplaotaefels, oplaotaefeltie, oplawaai, klap Mokkie een oplataefel verkôôpe? Zie ook oplebabber, opmieter, opsodemieter
oplatafelen, laotaefel op, tussenwerpsel, maak dat je wegkomt! Laotaefel op of anders zel ikkie een oplaotaefel verkôôpe Maak dat je wegkomt of anders zal ik je een oplawaai geven
opleggen, oplegge, werkwoord, leg op, lee op, opgeleege, opleggen De schepe waere opgeleege De schepen waren uit de vaart genomen
oplopen, oplôôpe, werkwoord, lôôp op, liep op, opgelôôpe, 1. oplopen (van b.v. een ziekte) Een kouchie hebbie gauw opgelôôpe 2. [Zbl] dik worden (gezegd van een koe die verschijnselen van windpens vertoont door gisting van voedsel)
opluchten, lucht, uitdrukking, lucht op en treur niet Bekijk de wereld van de zonnige kant
opmaakhok, opmaokhok, zelfstandig naamwoord, opmaokhokke, opmaokhokkie, [sGr] werkruimte waar de opmakers de laatste hand leggen aan het vlaslint
opmaker, opmaoker, zelfstandig naamwoord, opmaokers, opmaokertie, [sGr] vakman die het gezwingelde vlas opmaakt (gereed maakt voor de verkoop)
opmieter, opmieter, zelfstandig naamwoord, opmieters, opmietertie, klap Je ken van een meñs een opmieter krijge, maor ôk van een paerd of een koe Zie oplataefel
opmudden, opmutte, werkwoord, mut op, mutte op/muttende op, opgemut, aardappels opmeten (met behulp van een mud, aanvankelijk een houten ton, later een ijzeren vat met oren en zonder bodem, een hectoliter afmeten) Ook optonne
opnaaisel, opnaoiseltie, zelfstandig naamwoord, opnaoiselties, franje, ruches (aan japonnen die omstreeks 1900 gedragen werden) Ze droog een jurk met opnaoiselties Zij droeg een jurk met ruches
opnaderen, opnaedere, werkwoord, naeder op, naederde op, opgenaederd, naderen, opschieten We binne al aerdig opgenaederd We schieten al lekker op
opneuker, opneukertie, zelfstandig naamwoord, opneukerties, klein persoon
opnieuw, oppenieuw, bijwoord, opnieuw Laemet oppenieuw perbeere Laten we het nog eens proberen
opoe, opoe, uitdrukking, opoe is over Ze menstrueert
opperdan, opperdan, bijwoord, [Ndp] er op af Ze waere allemael opperdan gekomme; opperdan ploege Midden in het perceel beginnen met ploegen
oppijpen, oppaipe, werkwoord, paip op, paipte op, opgepaipt, [Nbl] oppijpen, te keer gaan
opredderen, opriddere, werkwoord, ridder op, ridderde op, opgeridderd, opruimen, opknappen Nou me de wurf opgeridderd hebbe kennik m’n aaige gaon wasse en opriddere Nu we het erf opgeruimd hebben kan ik mezelf gaan wassen en opknappen
oprijden, oprije, werkwoord, rij op, ree op, opgereeje, bouwland zaaiklaar maken
opril, oprel, zelfstandig naamwoord, oprelle, oprellechie, oprit
oprispen, opripse, werkwoord, rips op, ripste op, opgeripst, oprispen
opschieten, opschiete, werkwoord, schiet op, schoot op, opgeschoote, 1. opschieten (haasten) 2. slootkanten afgraven (herstelwerkzaamheden na afkalving) Zie ook ontzakking
opschot, opschot, zelfstandig naamwoord, ongewenste groei van een vorige teelt
opschotelen, opschuttele, werkwoord, opschepen We binne metta geval aerdig opgeschutteld
opsnakken, opsnakke, werkwoord, snak op, snakte op, opgesnakt, sterk verlangen In d’n oorlog konne me opsnakke naer een benaon of een boternham pindaokaes; Je zel d’r nog naer opsnakke Gezegde tegen mensen die goed voedsel weggooien
opstalen, opstaele, werkwoord, stael op, staelde op, opgestaeld, 1. [O] een schelf of tas op een onderlaag zetten Zie ook stael, neukel 2. nat worden door optrekkend vocht
opstappen, opstappe, werkwoord, stap op, staptende op, opgestapt, opstappen, weggaan ’t Was bekant nacht toen ze opstaptende Het was bijna nacht toen zij weggingen
opstrooier, opstrooier, zelfstandig naamwoord, opstrooiers, opstrooiertie, kleine hooivork met botte tanden Zie oortvurrek Zie ook mik
opsudderen, opseutere, werkwoord, seuter op, seuterde op, opgeseuterd, opsudderen, opwarmen Je prakkie staot op ‘t mesien op te seutere Je fijn geprakte eten staat op het petroleumstel te sudderen
optassen, optesse, werkwoord, tes op, teste op, opgetest, [O] ophitsen Zie ophaste
optonnen, optonne, werkwoord, ton op, tonde op, opgetond, opmeten van aardappelen Zie opmutte
opvreten, opgevreete, uitdrukking, ’k Wier opgevreete van de langpôôte Ik werd overal door de muggen gestoken
opwinden, opwinge, werkwoord, wing op, wong op, opgewonge, opwinden Je mojje aaige nie zôô opwinge
opzetlijn, opzetlijn, zelfstandig naamwoord, opzetlijne, opzetlijntjie, leidseltouw voor het paard rechts van het lijnpaard, bevestigd aan het bit van het paard, achter aan het opzethaakje aan de zwing, het dwarshout waaraan de trekstrengen van het gareel bevestigd zijn
oranje, oraje, bijwoord, oranje Oppet fêêst van de Oraijeverêêneging wastie hêêlemael int oraije Op het feest van de Oranjevereniging was hij helemaal in het oranje
ordinair, ordenaar, bijvoeglijk naamwoord, 1. ordinair 2. bijzonder, gewoonlijk ’t Komt ordenaar ongeleege Het komt bijzonder ongelegen
organist, urregenist, urgelist, urgenist, zelfstandig naamwoord, urregeniste, urgeliste, urregenissie, urgelissie, organist Den domenee kon zôô nie belle, d’n urregenist bleef slaepe De dominee kon zo lang niet bellen of de organist bleef slapen ’t Val ôk nie mee azzie bakker bin; hêêl de week vroeg op en dan sondes in die werreme kerrek, ziet tan maor is wakker te blijve bij een saoien domenee Het valt ook niet mee als je bakker bent; heel de week vroeg op en dan ’s zondags in die warme kerk, zie dan maar eens wakker te blijven bij een saaie dominee; urgelist [veroud] Ook urgenist
orgel, urgel, urregel, zelfstandig naamwoord, urgels, urregels, urgeltie, urregeltie, 1. kerkorgel Hij kon vrot mooi urgel speule, daerom mocht ie zonder leraor allêên op ’t grote urgel oefene Hij kon erg mooi orgel spelen, daarom mocht hij zonder leraar op het kerkorgel oefenen 2. harmonium ’t Urgel wier deur sommegte ‘de cirkelzaog des gelôôfs’ genoemd Het harmonium werd door sommigen ‘de cirkelzaag des geloofs’ genoemd Ook urregel; Ammen urregel! Daar geloof ik niets van! (uitroep van ongeloof)
orgelpomper, urgelpomper, zelfstandig naamwoord, urgelpompers, urgelpompertie, [veroud] orgeltrapper, windtrapper bij een kerkorgel Vroeger hajje in iedere kerrek een urgelpomper die met voetpendale d’n blaesbalk van ’t urgel vol mos pompe Vroeger had je in iedere kerk een orgeltrapper die met voetpedalen de blaasbalg van het orgel moest volpompen Ook urgeltrapper
orgeltrapper, urgeltrapper, urregeltrapper, zelfstandig naamwoord, urgeltrappers, urgeltrappertie, [veroud] orgeltrapper Zie urgelpomper Ook urregeltrapper; orgelpomper, animator Van dat gezelschop is hij d’n urregeltrapper Van dat gezelschap is hij de animator
ort, oort, zelfstandig naamwoord, [O] strorest (rest van stro dat door de koeien opgevreten is en dat met een speciale oortvork als strooisel tussen de koeien gegooid werd) Zie ook oortvurrek
ortvork, oortvurrek, zelfstandig naamwoord, oortvurreke, oortvurrekie, kleine hooivork met korte botte tanden voor gebruik in de stal Ook opstrooier Zie ook mik
ossenmarkt, ossiesmart, zelfstandig naamwoord, ossiesmarte, ossiesmartie, [sGr] herfstmarkt in Dordrecht In de leerweek, amme begonne met zwingele, gonge me vrijdas naer de ossiesmart; d’r wier dan ôk wat meer dan gemêênlek ingenome om beter tege ‘t stof te kenne
otepa, ôôtepaai, zelfstandig naamwoord, ôôtepaaie, ôôtepaaichie, [O] onnozele vent of jongen
otteren, ottere, werkwoord, otter, otterde, ge-otterd, hun gang laten gaan Laet die jonges maor ottere
oud zeer, ousseer, zelfstandig naamwoord, [O] oud nieuws Vertel dat maer nie meer, da’s al ousseer (letterlijk: oud zeer)
oudbakken, oubakke, bijvoeglijk naamwoord, 1. oudbakken (bijv. brood) 2. oudmelks (gezegd van een koe die nog maar eens per dag gemolken wordt om droog gezet te worden. Een koe draagt 39 à 40 weken) ’t Teegegestelde van een oubakke koe is een vorse koe Het tegengestelde van een oudmelkse koe is een verse koe Zie ook vorse koe
oude, ouwe, zelfstandig naamwoord, 1. oude Ik bin weer d’n ouwe 2. tegenslag Daer zel die nog wellis een ouwe mee vange Daarmee zal hij nog wel een tegenslag oplopen; Je zelder een ouwe mee vange Het zal je bijzonder tegenvallen
oude jonge jongen, ouwe-jonge-jonge, zelfstandig naamwoord, ouwe-jonge-jonges, ouwe-jonge-jongetjie, oudere ongetrouwde man Ook ouwe-jonge-maaid
oude jonge meid, ouwe-jonge-maaid, zelfstandig naamwoord, ouwe-jonge-maaide, oudere ongetrouwde vrouw Een maaid die overgeschoote is noemie een ‘ouwe-jonge-maaid’ en een jonge die overschoote is noemie een ‘ouwe-jonge-jonge’ Zie ouwe-jonge-jonge
oudejaarsavond, ouwejaersaevend, zelfstandig naamwoord, ouwejaersaevende, ouwejaersaevendjie, oudejaarsavond
ouder, ouwers, zelfstandig naamwoord, ouders ’k Mot mergenochend nog effe naer m’n ouwers opte Korendijk
ouderen, ouwe, werkwoord, ouw, ouwde, geouwd, verouderen, lang bewaren; Wie z’n meel laet ouwe en z’n brôôd laet kauwe die ken d’r een mannechie meer op houwe Je moet niet te impulsief te werk gaan
ouderwets, oudverwest, oudferwest, ouverwest, ouwerwest, bijvoeglijk naamwoord, ouderwets ’t Hoeksewaers zit nog borstende vol oudverweste woorde Het Hoekschewaards zit nog barstensvol ouderwetse woorden Ook oudferwest, ouverwest, ouwerwest
oudheid, oudhedes, zelfstandig naamwoord, antiek Ik zie niks in die oudhedes
oudste, ouste, ouwste, zelfstandig naamwoord, oudste Ik bin d’n ouste van de jonges Ik ben de oudste van de kinderen Ook ouwste
oudte, oudte, zelfstandig naamwoord, oudtes, [Hnd] ouderdom, leeftijd Hij is zôôwat van mijn oudte
ovendweil, oovedwaail, zelfstandig naamwoord, oovedwaaile, oovedwaailtie, ovendweil (dweil aan een lange stok om de bakoven uit te dweilen) Een ovendwaail van ouwe visnette was beter dan een ovendwaail van jute zakkies
over, oovere, zelfstandig naamwoord, overkant van de rivier (vlasplukkers waren tijdens de vlaspluk vaak weken van huis bij vlasboeren aan de overkant van de rivier, waar zij dan in de schuur van de boer sliepen) Ze waere naer oovere om vlas te plokke Ze waren naar de overkant van de rivier om vlas te plukken Ook overekant, overse
overbuik, overbuik, bijwoord, stand van een ploeg waarmee bredere voren worden geploegd Zie ook overrug
overdijks, overdijks, bijwoord, aan de andere kant van de dijk Hij weun op de plak waer overdijks de watertoore staot Hij woont daar waar aan de overkant van de dijk de watertoren staat
overdwars, overdwars, bijvoeglijk naamwoord, dwars, weerspannig Je hoefter maor êên overdwars tusse te hebbe en ‘t lôôp al fout; overdwars over de zosse Dwars over het land (letterlijk: over de zoden)
overgaren, overgaore, overgaere, werkwoord, overgaor, overgaorde, overgegaord / overgaer, overgaerde, overgegaerd, opsparen Ik heb een nieuwe fiets overgegaord Ook overgaere [Obl]
overhands, overshááñs, bijvoeglijk naamwoord, over de hand (bijv. een handeling linkshandig uitvoeren terwijl men rechtshandig is)
overhoop, overhôôp, bijwoord, overhoop Hij leg med iederêên overhôôp Hij heeft met iedereen ruzie; Hoe meer overhôôp hoe kwaoier de kôôp Te veel keus maakt de koop moeilijk (ook: Te veel tegelijk willen doen)
overhoorder, overhoorder, zelfstandig naamwoord, overhoorders, overhoordertie, zondagsschoolonderwijzer
overkant, overekant, zelfstandig naamwoord, overkant Hij komp van d’n overekant Zie overe Ook overse
overlaat, overlaet, zelfstandig naamwoord, overlaete, overlaetjie, verlaat (plaatselijke verlaging van de zomerkade om door overstroming de kade te ontlasten van waterdruk)
overleden, overleefd, bijvoeglijk naamwoord, [O] overleden (verbastering van overleden)
overleeggang, overleechaom, overleechsaom, overleechem, overleegang, bijwoord, en passant Je ken dat overleechaom meeneeme Ook overleechsaom, overleechum, overleegang [Obl]
overlijden, overlije, werkwoord, overlijd, overlee, overleeje, overlijden
overluiden, overluie, werkwoord, overlui, overluide, overluie, luiden van de klok om een sterfgeval bekend te maken Zie ook begraefenisklok
overmaal, overmaol, zelfstandig naamwoord, overmaole, overmaoltie, tweede soort koren of zaad Ook overmael Zie ook binnering, stamperij
overmidden, overmid, overmidde, bijwoord, doormidden Iets is overmid as ‘t dwars deur de midde is We noemen iets overmid als het dwars doormidden is Ook overmidde
overmorgen, overmerrege, overmurrege, bijvoeglijk naamwoord, overmorgen Ook overmurrege
overnieuw, overnieuw, bijwoord, opnieuw
overrijden, overrije, werkwoord, overrij, overree, overreeje, overrijden Da’s nog gêên kind overreeje Dat is nog niet erg; D’r is gêên kind overreeje Het is niet onoverkomelijk
overrug, overrug, bijwoord, stand van een ploeg waarmee smallere voren worden geploegd Zie ook overbuik
overs, ’t overse, zelfstandig naamwoord, de overkant ’t Overse land Voorne en Putten Zie overe Ook overekant
overslag, overslag, bijvoeglijk naamwoord, onverwacht, onaangediend Buuvrouw kwam overslag binne
overtind, overtind, bijvoeglijk naamwoord, vertind Die melkbusse benne overtind
overtrekken, overtrokke, uitdrukking, Hij is van kooper geschrokke en met goud overtrokke Een zeer rijk persoon
overvaren, overvaere, werkwoord, vaer over, voer over, overgevaere, overvaren Die jas issôô grôôt; je ken d’r in overvaere Die jas is zo groot; je kunt er in zwemmen
overweg, overweeg, bijwoord, overweg Die broers kenne goed memmekaor overweeg Die broers kunnen goed met elkaar opschieten
paal, paol, zelfstandig naamwoord, [Hei] hypotheek D’r staod een paol in Er rust een hypotheek op dat huis; er staat een zilveren dak op; Een paol in je rug werreke [Phk] Heel hard werken Je ken je aaige een paol in je rug werreke en nóg niks verdiene
paard, paerd, zelfstandig naamwoord, paerde, paertie, paerechie, 1. paard Een blind paerd kon daer nog gêên schae lôôpe Een blind paard kon daar nog geen schade aanrichten (bij gebrek aan inventaris) 2. houten bouwsel In de kelder onder in de besstee stong langs de buitemuur een houte stellaozie waer de onderlaoge oplagge; dat was ’t paerd In de kelder, onderin de bedstee, stond langs de buitenmuur een houten stelling (het paard) waarop de onderlagen lagen; ’t paerd achter de waoge spanne Achteraf vaststellen dat het anders gedaan had moeten worden; Die ziekte kom’ te paerd en gaot te voet Die ziekte heb je gauw te pakken, maar je komt er moeilijk van af; Trekke an een dôôd paerd Trekken aan iets dat erg vast zit; De beste paerde worre op stal gezocht De beste huwbare dochters worden bij hun moeder weggehaald; De paerde die de haever verdiene krijge ze niet Hard werken wordt meestal niet beloond
paardenbloem, paerdeblom, zelfstandig naamwoord, paerdeblomme, paerdeblommechie, paardenbloem Een paerdeblom is de blom van een zuurdissel; ’t melksop uit de steel help teege de sproetels Een paardenbloem is de bloem van molsla; het melksap uit de stengel help tegen sproeten As in de winter de zuurdissels opkomme onder een molshôôp blijve de blaere geel; dat is de molsla die vroeger gezocht wier om in de stad as groente te verkôôpe Zie ook zaaikblom, zoidessel, zudessel, zudissel, zuurdessel, zuurdissel
paardenboon, paerdebôôn, zelfstandig naamwoord, paerdebôône, paerdebôôñtjie, tuinboon (in gedroogde vorm krachtvoer voor de paarden en verwerkt in roggebrood voor de voerlieden) Zie ook bôôn
paardenkop, paerdekop, zelfstandig naamwoord, paerdekoppe, paerdekoppie, 1. paardenhoofd ’t Was nie druk: anderhalleve man en een paerdekop 2. tegel, plavuis, gebruikt voor de ovenvloer van de bakkerij
paardenmarkt, paerdemart, paeremart, zelfstandig naamwoord, paerdemarte, paeremarte, paerdemartie, paeremartie, paardenmarkt Vroeger hajje op Pietershoek ôk een paerdemart en die wier ‘knollemart’ genoemd; nou hebbie allêên nog een echte paerdemart op de Buitesluis Ook paeremart [Num]
paardenmiddel, paerdemiddel, zelfstandig naamwoord, paerdemiddele, paerdemiddeltie, paardenmiddel (meestal een huismiddel zoals wonderolie, dat alleen sterke mensen kunnen verdragen)
paardenpad, paerdepaechie, zelfstandig naamwoord, paerdepaechies, letterlijk ‘paardenpaadje’, met stenen bestrate as van de (meestal met grind verharde) weg Ook paerdestraetjie
paardenpeen, paerdepee, zelfstandig naamwoord, paerdepeeje, paerdepeechie, winterpeen Paerdepee hiette ôk wel koekpee en die wier gebruikt in de huspot
paardenpoten, paerdepôôte, werkwoord, wijze van tossen om de eerste keus bij kinderspel (twee ‘aanvoerders’ gaan op elkaar af, waarbij zij om beurten steeds de ene klomp aansluitend voor de andere plaatsen; wie het laatste gat met zijn klomp kan dichtmaken heeft de eerste keus) Ook pôôte
paardenspan, paerdespan, zelfstandig naamwoord, paerdespanne, paerdespannechie, 1. paardentuig 2. zelfgemaakt tuigje om ‘paardje’ mee te spelen (het tuigje werd van wol of katoen gevlochten – gekullekt- op een garenklosje met vier spijkertjes) Zie ook paerechiespeule
paardenspel, paerdespul, zelfstandig naamwoord, paerdespulle, paerdespullechie, [veroud] circus Ze waere naer de kerremus en naer een paerdespul geweest
paardenstaart, paerdestaert, zelfstandig naamwoord, paerdestaerte, paerdestaertie, paardenstaart, haardracht voor meisjes
paardenstekel, paerdesteekel, zelfstandig naamwoord, paerdesteekels, paerdesteekeltie, 1. speerof vederdistel 2. kattendoorn, stalkruid
paardenstraat, paerdestraetjie, zelfstandig naamwoord, paerdestraetjies, paardenstraatje Zie paerdepaechie
paardentand, paerdetand, zelfstandig naamwoord, groenvoer in de vorm van gehakte snijmaïs; Vrouwehande en paerdetande motte altijd gaon Gezegd over een ijverig en bedrijvig persoon
paardig, paerdeg, paereg, bijvoeglijk naamwoord, bronst van de merrie De merrie is paerdig, d’n haainst mot geroope worde De merrie is bronstig, de hengst moet er bij komen Ook paereg
paardje, paerechie, zelfstandig naamwoord, paerechies, klein paard (bijvoorbeeld pony of hit)
paardjerijden, paerechierije, werkwoord, paardjerijden door kleine kinderen op de knie van ouderen, waarbij veelal bijpassende liedjes worden gezongen zoals: ’een paerd, een paerd, een daomespaerd,...’ of ’hop, paerechie, hop’
paardjespelen, paerechiespeule, paertiespeule, werkwoord, jongensspel waarbij een of twee jongens worden bespannen met een zlefgemaakt paerdentuig Ook paertiespeule
paarlemoer, paerelmoer, bijvoeglijk naamwoord, parelmoer Hij had een schêêmes met een paerelmoere hááñsvat Hij had een mes in een schede met een parelmoeren handvat
paars, paers, bijvoeglijk naamwoord, paars
paasbloem, paoseblom, zelfstandig naamwoord, paoseblomme, paoseblommechie, pasenbloem, dotterbloem Paoseblomme groeie mêêstal onder an de slôôskant
paasbrood, paosebrôôd, zelfstandig naamwoord, paosebrôôje, paosebrôôdjie, paasbrood Vroeger wier d’r saffraon deur ‘t paosebrood gedaen; nou is ‘t een gele kleurstof
paasmaandag, paosemaondag, zelfstandig naamwoord, paasmaandag, tweede paasdag
paaspak, paosepak, zelfstandig naamwoord, paosepakke, paosepakkie, nieuwe ‘paasbeste’ kleding
pad, pad, zelfstandig naamwoord, paeje, paechie, padjie, pad D’r lôôpe twêê paeje deur de waai, êên dwarsdeur en êên langs de slôôskant, mè wat klaainere paechies d’r tusse Er lopen twee paden door de wei, één er dwars overheen en één langs de slootkant, met een aantal kleinere paadjes er tussen; De pad op Op weg, onderweg Hij iste pad op om an de kost te komme; Hij houdte pad werrem Hij loopt er vaak naar toe; Ik gaote pad opkorte Ik ga eens naar huis, ik stap eens op Ook paechie; Opte pad Op weg, onderweg Je bin nog laet opte pad Je bent nog laat op weg Hij’s nie thuis, hij’s opte pad Hij is niet thuis, hij is weg Ook De pad op; Ik gaot m’n paechie maor is opkorte Ik ga maar eens naar huis Zie pad; paechie, [meervoud] paechies, onbestraat pad of smal pad tussen groenteperken
pad, padder, zelfstandig naamwoord, padders, paddertie, 1. dikke vette man (onvriendelijk bedoeld) 2. pad of kikker
pak, de pak, zelfstandig naamwoord, pakke, pakkie, 1. rol manufacturen Ze gong al jaere met de pak rond Zij ging al jaren de huizen langs om stoffen te verkopen Zie ook ellewaer 2. inbakering Vroeger wiere de klaaine kinderties deur de baoker in de pak gespeld Vroeger werden de babies door de baker stevig ingebakerd; In de pak steeke bedriegen, beetnemen Hij steek iederêên in de pak Hij bedriegt iedereen
pakkendrager, pakkedraeger, zelfstandig naamwoord, pakkedraegers, pakkedraegertie, marskramer Zie ook kassiesman
pal, pal, zelfstandig naamwoord, palle, pallechie, 1. holte onder de voet 2. handpalm In de pal van m’n hand zit een bloedblaain In mijn handpalm zit een bloedblaar; uitdrukking: Een pal hebbe Bij het slootje springen met droge voeten de overkant halen; als dat lukte werd geroepen: ’Ik heb een pal!’
paling, paeling, zelfstandig naamwoord, paelinge, paelinkie, paling Vroeger gonge ze ‘s nachs meddun roeibôôtjie op de revier peure mè wurreme om paeling te vange Vroeger gingen ze ‘s nachts met een roeibootje op de rivier peuren met wormen om paling te vangen; paeling in de fuik hebbe In verwachting zijn
panlat, pañlat, uitdrukking, Hij zôô maeger azzen pañlat Hij is erg mager
pap, pap, uitdrukking, Pisse, bidde, pap eete en nae je nest Aansporing voor kinderen om naar bed te gaan; Blaeze in de kouwe pap Bluffen, opscheppen
papier, pepier, zelfstandig naamwoord, pepiere, pepierechie, pepiertie, papier
papieren, pepiere, bijvoeglijk naamwoord, van papier ’t Zit in een pepiere dôôssie
papieren zolder, pepierezoldertie, zelfstandig naamwoord, [Gwd] bom-ijs Zie ook pierepuisie
papiertje, pepierechie, zelfstandig naamwoord, bom-ijs Zie pienderijs Ook pierepuisie
papklok, papklok, zelfstandig naamwoord, papklokke, papklokkie, avondklok As vroeger d’n papklok ha’ geslooge gonge ze nog is brij of pap eete Als vroeger de avondklok geslagen had gingen ze nog eens brij of pap eten
paplepel, paplepel, uitdrukking, ’t Issem mette paplepel ingegeeve Hij handelt ongeveer net als zijn ouders
pappot, pappot, zelfstandig naamwoord, pappotte, pappotjie, jong dier (veulen, kalf, lam) dat met de fles is grootgebracht
paraplu, perreplu, zelfstandig naamwoord, perreplus, perrepluchie, paraplu Je mò nooit je perreplu al in huis opzette want da’ brengt oñgeluk
parel, paerel, zelfstandig naamwoord, paerels, paerelties, [Obl] parel Ze droog gouwe mussespelde met paerelties
parentage, permantaosie, permetaotsie, zelfstandig naamwoord, [Num] (familie)verwantschap Bin jij soms nog in de permantaosie van die en die? Ben jij nog familie van ...? Ook permetaotsie
parg, parg, zelfstandig naamwoord, parge, pargrechie, [Jid parech, schurfthoofd, of afgeleid van barg, gesneden varken] lastig, moeilijk persoon Da’s een parg van een vent Dat is een lastige kerel
parmantig, parmandeg, bijvoeglijk naamwoord, parmantig
parmantzak, permantzak, zelfstandig naamwoord, permantzakke, permantzakkie, parmantig persoon
particulier, parteklier, bijvoeglijk naamwoord, vriendelijk, amicaal Hij was nogal parteklier mè geweune meñse Zie ook aaige
partij, partijtjie, zelfstandig naamwoord, partijtjies, [Hei] partijtje, feestje Een klaain partijtjie
Pasen, Paose, uitdrukking, Een lange lente voor Paose Gezegd van een lange jongen
pasjes, passies, bijwoord, zojuist, pas, kort geleden Zie ook denet
passage, passaozie, zelfstandig naamwoord, passaozies, passage
pathefoon, pattefoon, zelfstandig naamwoord, pattefoons, pattefoontjie, platenspeler (genoemd naar de uitvinder Charles Pathé)
patjepeeër, patjiepeejer, zelfstandig naamwoord, patjiepeejers, patjiepeejertie, smeerlap, ongunstig bekend staand persoon
patrijs, petrijs, zelfstandig naamwoord, petrijze, petrijssie, patrijs
patroon, petrôôn, zelfstandig naamwoord, 1. kogelpatroon 2. patroon, model Zie ook schááñspeljoen
patrouille, petroelie, zelfstandig naamwoord, [Fra] groep, troep, patrouille En daer kwamme ze met de hêêle petroelie naer binne
pedaal, pendaol, zelfstandig naamwoord, pendaole, pendaoltie, pedaal Fietse en urgels hebbe twêê pendaole
peen, pee, zelfstandig naamwoord, peeje, peechie, 1. suikerbiet, beetwortel 2. bospeen 3. winterwortel; peetjie, [meervoud] peetjies [Nbl] worteltje van bospeen; peechies worteltjes, bospeen
peenberoerte, peebroerte, zelfstandig naamwoord, verlammingsverschijnsel bij paarden, zgn. kruislam Zie ook lendevier
peenblad, peeblaere, zelfstandig naamwoord, suikerbietbladeren (veevoer)
peendunnen, peedunne, werkwoord, dun pee, dunde pee, peegedund, uitdunnen – op één zetten – van jonge planten van de suikerbiet Zie ook dunne
peenfabriek, peefebriek, zelfstandig naamwoord, peefebrieke, peefebriekie, (beetwortel) suikerfabriek
peenkraam, peekraem, zelfstandig naamwoord, peekraeme, peekraempie, zijen achterschot in de boerenwagen, dat wordt geplaatst om suikerbieten te vervoeren Ook peeleer
peenleer, peeleer, zelfstandig naamwoord, peeleere, peeleertie, zijen achterschot op boerenwagen voor vervoer van bieten Zie peekraem
peenloof, peelof, zelfstandig naamwoord, lof van bospeen Peelof is goed vreete voor de knijne
peenmand, peemand, zelfstandig naamwoord, peemandes, peemandjie, van pitriet gevlochten mand met omlaag hangende oren, voor het aan boord dragen van suikerbieten
peenmes, peemes, zelfstandig naamwoord, peemesse, peemessie, hakmes om kop en bladeren van de suikerbiet af te hakken
peenriek, peeriekie, zelfstandig naamwoord, peeriekies, kleine vork om bieten te laden
peenspade, peespaochie, zelfstandig naamwoord, peespaochies, kleine spade om bieten te rooien
peenstroop, peestroop, zelfstandig naamwoord, bietenstroop (werd tijdens WO II thuis gemaakt van ingedikt suikerbietensap)
peet, peet, uitdrukking, Je peet uitslôôve [O] Je uiterste best doen
pegulanten, pingelante, zelfstandig naamwoord, pegulanten, pegels, geld
peilen, paaile, werkwoord, paail, paailde, gepaaild, peilen ’t Is hier zôô diep, da’ kejje nie paaile
peilhuis, paailhuissie, zelfstandig naamwoord, paailhuissies, peilschaalhuisje Langs de Kil staot een paailhuissie Langs de Dordtse Kil staat een peilschaalhuisje
peiling, paailing, uitdrukking, Iets in de paailing hebbe Iets in de gaten hebben
pelerwt, pelerte, zelfstandig naamwoord, kleiknikkers Zie ook pottekakkers
pendag, pindag, zelfstandig naamwoord, pindaege, pindachie, onbetaalde wachtdag Azzie op de peefebriek werkte mozzie eerst pindaege maoke; die wiere op ‘t end van de kampañje uitbetaold Als je op de suikerfabriek werkte moest je eerst onbetaalde dagen werken; die werden aan het eind van de bietencampagne uitbetaald
penteren, pentere, werkwoord, penter, penterde, gepenterd, pingelen, afdingen Zie pengele
peperhuisje, peperhuisie, zelfstandig naamwoord, peperhuisies, puntzakje Zie ook poisie, puisie
pepermunt, pumperdemunt, pumperemunt, zelfstandig naamwoord, pumperdemunte, pumperemunte, pumperdemuntjie, pumperemuntjie, pepermunt Ook pumperemunt
pepermuntje, pumpie, zelfstandig naamwoord, pumpies, klein snoepje, pepermuntje
pepernoot, peperneut, zelfstandig naamwoord, peperneute, peperneutjie, pepernoot
perikel, peerekel, bijvoeglijk naamwoord, [sGr] bedenkelijk, riskant Ik doch dattie bui mee zou valle, maor ‘t wor nou toch peerekel Ik dacht dat die bui zou meevallen, maar het wordt nu toch bedenkelijk
perkelboom, perkelbôôm, zelfstandig naamwoord, perkelbôôme, perkelbôômpie, sluitbalk in het midden van de inrijdeuren van een boerderij om loswaaien te voorkomen
permanenthoofd, perremenenthôôd, zelfstandig naamwoord, kunstmatig gekruld haar (permanent-wave)
peterolie, pieterolie, zelfstandig naamwoord, petroleum Zie ook bronolie
petiet, petiet, bijvoeglijk naamwoord, [Fra petit] 1. schoon 2. net, keurig, nauwgezet Je mò nie zôô nauw kijke, jij bin veuls te petiet Dien ouwen Dirrek is ôk nog een petiet veñtjie
Petrus, Pietjie, eigennaam, Pietje Is da’ diñgie van Pietjies? Is dat dingetje van Pietje?
pettenfabriek, pettefebriek, uitdrukking, Astie een pettefebriek zou beginne dan wiere de kinders geboore zonder kop Gezegd van iemand die altijd tegenslag heeft
pettenkerk, pettekerrekie, zelfstandig naamwoord, bijnaam van de oudgereformeerde kerk
pettenwinkel, pettewinkel, uitdrukking, Die is voorzanger in een pettewinkel Antwoord op de vraag welk beroep iemand heeft
peul, peul, zelfstandig naamwoord, peule, peultie, peluw Een peul of hôôdpeul lee vroeger in de besstee, mè mêêstal nog een dik kusse d’r op en dan sliepie bekant zittende Een peluw of hoofdpeluw lag vroeger in de bedstee, meestal met nog een dik kussen daarop en dan sliep men bijna zittend
peulen, peule, uitdrukking, D’r an peule Hard werken D’r wier vroeger zwaer añ gepeuld
peur, peurtie, zelfstandig naamwoord, peurties, kleine platronde potkachel (ongeveer 40 cm hoog) In de schuur ofte loos stong een peurtie da’ gebruikt wier voor vis bakke en soms om waswaoter te kooke In de schuur of de loods (bijkeuken) stond een potkacheltje dat gebruikt werd voor vis bakken en soms om waswater te koken
peuren, poore, werkwoord, poor, poorde, gepoord, peuren (vissen op paling met een tros wormen aan de lijn en een omgekeerd drijvende paraplu om de paling daar snel in te wippen)
Philipopels, Filepopel, eigennaam, bijnaam voor inwoners van Nieuw-Beijerland (naar de hugenoot Philipot (Pillepot in de volksmond), wiens preken hier in de kerk werden gelezen)
piedjespringen, pejeechiespringe, werkwoord, haasje over spelen
piek, piek, bijvoeglijk naamwoord, [O] vlak, juist Da’ stao piekrecht of piekoverend De wind is pieknoord
piek, piek, zelfstandig naamwoord, pieke, piekers, piekie, prikstok voor een prikslee Ook pieker
pieken, pieke, werkwoord, piek, piekte, gepiekt, met behulp van prikstokken glijden met een slee over het ijs Ook piekere
pieker, pieker, zelfstandig naamwoord, piekers, piekertie, prikstok Zie piek
piekeren, piekere, werkwoord, pieker, piekerde, gepiekerd, glijden met de prikslee Zie pieke
piekovereind, piekoverend, bijvoeglijk naamwoord, recht overeind Zie piek
piekrecht, piekrecht, bijvoeglijk naamwoord, recht overeind Zie piek
piekslee, piekslee, zelfstandig naamwoord, pieksleeje, pieksleechie, peksleetjie, prikslee
piel, pijltie, zelfstandig naamwoord, pijlties, pul, eendenkuiken Zie poel
piel, pielekes, uitdrukking, Naer de pielekes Kapot, verrot (in feite: ten dode opgeschreven; pielekes = pierekes = pieren) ’t Is hêêlemael naer de pielekes
pielen, piele, werkwoord, piel, pielde, gepield, tobben, prutsen Hij zit al een uur an die fiets te piele
pielenpoel, pielepoel, zelfstandig naamwoord, pielepoele, [Wms, Klw] bloeiwijze van de lisdodde (in petroleum gedrenkt gebruikt als fakkel) Ook pielepôôt, poel Zie ook filepopel
pielenpoot, pielepôôt, zelfstandig naamwoord, pielepôôte, pielepôôje, pielepôôtjie, pielepôôjie, 1. speelgoedtol, priktol Zie ook ruitespringer 2. <-pôôje, -jie> bloeiwijze van de lisdodde Zie pielepoel
pieltje, pielechie, zelfstandig naamwoord, pielechies, (meewarig klinkend) troetelnaampje
pienantie, pienañtjie, zelfstandig naamwoord, pienañtjies, [Eng, penalty] strafschop bij voetbal
pier, poor, zelfstandig naamwoord, poore, poortie, pier, grote worm
pieren, gepierd, uitdrukking, Hij hettet nog een end gepierd Hij heeft het er nog goed afgebracht
pierenpuist, pierepuisie, zelfstandig naamwoord, bomijs Zie pienderijsOok pepierechie
piet, piet, zelfstandig naamwoord, piete, pietjies, luis Da kind hè nooit gêên piete; Ook prikkerties Zie ook bovebure, klimop, loize
pietenkam, pietekam, zelfstandig naamwoord, pietekamme, pietekammechie, luizenkam (naar de tanden aan beide zijden ook wel ’dubbellôôps jachtgeweer’ genoemd)
pietenkant, pietekant, zelfstandig naamwoord, smalle (meestal machinaal vervaardigde) kant voor de keuvel van vrouwen met een kleine beurs
pijninmijnlijfzeep, pijnemelijfzêêp, zelfstandig naamwoord, verbastering van Palmolivezeep (merk toiletzeep)
pijp, paip, pijp, zelfstandig naamwoord, paipe, pijpe, paipie, pijpie, 1. [Nbl] pijp 2. schoorsteen; [Nbl] Hij zel nog een zwaere paip rôôke Hij zal er nog grote moeite mee hebben; 3. pijp [O] lampenglas De lamp brandt zôô slecht omdat de pijp scheef staet
pijpensluif, pijpesluif, zelfstandig naamwoord, pijpesluive, pijpesluiffie, vonkenvanger (dopje van gevlochten koperdraad op de Goudse pijp) Klaos Geluk in Sint Anthoniepolder was pijpesluivemaoker van beroep
pijpenstelen, pijpesteele, werkwoord, 1. werpspel met gebroken pijpenstelen 2. [Phl] knikkerspel (knikkeren in een kuiltje) Zie pitjieflippe
pijzel, pijzer, zelfstandig naamwoord, [O] vertrek in een vlasserij waar het vlas werd opgemaakt
pik, pik, zelfstandig naamwoord, pek Ze leeve as pik en vier Zij leven als pek en vuur (als kat en hond)
pikanterig, piekantereg, bijvoeglijk naamwoord, [Hei] afgunstig, naijverig Zie piekanteg
pikantig, piekanteg, bijvoeglijk naamwoord, [O] afgunstig, naijverig Die twêê benne altijd piekanteg op mekaor Ook piekantereg
pikhaak, pikhaokie, zelfstandig naamwoord, pikhaokies, ijzeren haak aan een houten steel, gebruikt bij het pikke van erwten
pikken, pikke, werkwoord, pik, pikte, gepikt, maaien van koren of erwten met de zicht (kleine zeis); Pad pikke 1. Opruimen 2. Ruimte maken om op het land te kunnen komen om bijv. te maaien Ook pikke
pikkie, pikkie, zelfstandig naamwoord, pikkies, 1. stropertje 2. jongen van 12-14 jaar
piksel, piksel, zelfstandig naamwoord, afval bij het zaadschonen (zaeddraoie)
pikstront, pikstront, zelfstandig naamwoord, [Num] zondebok, gebeten hond Hij is de pikstront in de femilie
pimpelpaars, pimpelpaers, bijvoeglijk naamwoord, blauwpaars Z’n neus zag pimpelpaers van ‘t pimpele Zijn neus was blauwpaars van het drinken
pin, pin, uitdrukking, Hij is vandaeg of merrege weer ande pin Hij is binnenkort weer aan de beurt; Ze is êêuweg ande pin Ze is altijd bezig
pingel, pengel, zelfstandig naamwoord, pengels, pengeltie, penalty, strafschop
pingelen, pengele, werkwoord, pengel, pengelde, gepengeld, pingelen, afdingen Ook pentere
pinkring, pinkring, zelfstandig naamwoord, pinkringe, pinkriñchie, [O] naaisters-pinkring (smal aan de binnenen breed aan de buitenzijde, om de pink te beschermen tegen het schuren van de draad)
pint, piñtjie, peentjie, zelfstandig naamwoord, piñtjies, halve liter Een piñtjie mellek Een halve liter melk; Een emmer broek en een piñtjie bille Broodmager; peentjie [O] pintje (melk)
pinten, pinte, werkwoord, pint, pintte, gepint, vloeistof scheppen en meten met een litermaat
pippelemijeg, pippelemijeg, bijvoeglijk naamwoord, bekrompen, kleinzielig
pisbak, pisbak, uitdrukking, ’n Hôôgen pisbak Een erg platvloerse uitdrukking voor een meisje met lange benen
pishand, pishañdjie, uitdrukking, ’t Is nie veul, want hij werk medden pishañdjie Hij kan nooit goed presteren, want hij houdt zijn gereedschap verkeerd vast
pishoek, pishoek, uitdrukking, De wind zit in de pishoek De wind is zuidwest
pispot, pispot, uitdrukking, Aster een pispot was met twêê ore, dan mosse die ôk nog hebbe Ze wil letterlijk alles hebben; Je lijken wel een drol in een pispot Je zit maar te draaien; Wasse in de pispot en drôôge in de schoorstêên Onhygiënisch werken
pispotje, pispotjie, zelfstandig naamwoord, pispotjies, bloem van de akkeren heggewinde
pispottenplank, pispotteplank, zelfstandig naamwoord, pispotteplanke, pispotteplankie, bedsteebord, de plank in de bedstee waarop o.m. de nachtspiegel werd geplaatst
pissen, pisse, uitdrukking, Buite de pot pisse Iets doen dat verboden is; Je ken d’r beter van pisse as van een korsie kaes Je kunt er beter van pissen dan van een korstje kaas (wordt gezegd bij het presenteren van een drankje)
pittoband, pittoband, zelfstandig naamwoord, pittobande, pittobandjie, surrogaat fietsband uit WO II (genoemd naar de merknaam pitto van koffiesurrogaat; pitto was gebrande gerst)
plaag, plaeg, zelfstandig naamwoord, plaege, plaechie, plaag Die onweersbêêsies vurreme een grôôte plaeg Die onweersbeestjes vormen een grote plaag
plaaggeest, plaeggêêst, zelfstandig naamwoord, plaeggêêste, plaeggêêssie, plaaggeest, pestkop
plaat, plaet, zelfstandig naamwoord, plaete, plaetjie, plaat Vroeger mozzie een fietsplaetjie kenne tôône om te laete zien dajje rijwielbelasting betaold had Een plaetjie blik is faaitelek een bledjie; ’t Heb plaete gereegend Er zijn plensbuien gevallen (waardoor de bovenlaag van het bouwland een plaat geworden is)
plaats, plaes, zelfstandig naamwoord, plaats Van waffere plaes kom tie faaitelek Uit welke gemeente komt hij eigenlijk Je zit op mijn plak; gao naer je aaige plaes Je zit op mijn plek; ga naar je eigen plaats Ook plak; plaesie, [meervoud] plaesies plaatsje, klein erf (beschutte plaats naast of achter het huis) Ze zat op ‘t plaesie in ‘t zonnechie
plaatselijk, plaeselek, bijvoeglijk naamwoord, plaatselijk Ook op plakke
plagen, plaege, werkwoord, plaeg, plaegde, geplaegd, plagen Op school wier die d’r al mee geplaegd, maor hij kon ’t nie verbeetere Op school werd hij er al mee geplaagd, maar hij kon het niet verbeteren
plakken, prakke, uitdrukking, Blijve prakke [Ndp] blijven plakken Ze kwamme om te kortaevende, maor ze bleeve maor prakke Ze kwamen om een korte avondvisite te brengen, maar ze bleven maar plakken
plankenwambuis, plankewammes, zelfstandig naamwoord, plankewammesse, plankewammessie, 1. planken vloer 2. oud houten huis
planteit, plantoit, bijvoeglijk naamwoord, [Whw] stellig, overtuigend Ik doch dasse loog, maor ze hiew ‘t plantoit vol
plasdank, plasdankie, uitdrukking, ’n plasdankie was al wattie kreeg Hij kreeg weinig of geen waardering voor wat hij eigenlijk verdiende
plat, plat, bijvoeglijk naamwoord, 1. kruipend (gezegd van kinderen die nog niet kunnen lopen) Ze bleef met twêê platte kinders zitte toen ze weduwe wier 2. vlak en horizontaal stuk kachelpijp Zet z’n prakkie maor op de platte pijp, dan blijft ‘t werrem; platte kinders Kinderen die nog niet kunnen lopen
platerig, plaetereg, bijvoeglijk naamwoord, platgeregend, hard Nae die stortbui iste grond plaetereg geworre
plattegat, plattegat, zelfstandig naamwoord, zitplaats op de grond D’r is gêên plak meer op een stoel, gao maor op ie plattegat zitte
plattepijpkachel, plattepijpkachel, zelfstandig naamwoord, plattepijpkachels, plattepijpkacheltie, Brabantse of plattebuiskachel Zie ook angeklêêde juffrouw
platvoeten, platvoete, werkwoord, platvoet, platvoette/platvoetende, geplatvoet, lopen op het ijs Ik bin nou al d’n hêêle week schaese weze rije, ik gao v’ndaeg maor is platvoete
pleister, plaaister, zelfstandig naamwoord, plaaisters, plaaistertie, (wond)pleister Hij nam een wegeblad as plaaister; daer gong ‘t bloeie van over zee-die Hij gebruikte een weegbreeblad als pleister; dat stelpte het bloeden naar hij zei
pleite, plaaite, bijwoord, [Jidd] pleite, ervandoor Hij gong gauw plaaite toen die zag dasse’m deur hadde
plek, plak, zelfstandig naamwoord, plakke, plakkie, plek, plaats Zet dat maor op z’n plak; Op plakke plaatselijk Op plakke regende ‘t hoekvurrekies Plaatselijk regende het pijpenstelen Zie plaeselek
plek, plek, zelfstandig naamwoord, plekke, plekkie, [O] vlek Dà goed heb zeker vochtig gelege, d’r zitte allemael plekke op; Gêên blauwe plek wille haole Geen flater willen slaan
plekgeld, plakkegeld, zelfstandig naamwoord, stoelengeld, zitplaatsgeld in de kerk Ze hadde veul plakkegeld motte betaole om vooran te kenne zitte in de kerrek
pleuris, pluuris, zelfstandig naamwoord, pleuritis
ploegbeen, ploegbêên, zelfstandig naamwoord, ploegbêêne, ploegbêêntjie, enigszins kreupel been (gezegd van de wat kreupele gang van een boerenknecht, die bij het ploegen ongelijk placht te lopen met één been in de vore en het andere op het ongeploegde land)
ploegen, ploege, uitdrukking, ploege smal en diep, dan groeit het koore op as riet Bij een goede voorbereiding komt alles goed
ploegsnijdersveld, ploegsnijersveld, bijwoord, gemeten grondoppervlak van bouwland, waarin de sloot niet is meegerekend Dà percêêl is kadastraol drie merrege grôôt, maor ploegsnijersveld maor 2,8 Dat perceel is kadastraal weliswaar 3 hectare groot, maar daarvan is maar 2,8 hectare bruikbaar voor bewerking
plok, plok, zelfstandig naamwoord, plokke, plokkie, 1. voederruif We voerde de knijne deur de plok van ’t hok We voerden de konijnen door de ruif van het hok 2. pluk D’r hong altijd een plok haer voor z’n ôôge As schoolkindere deeje me mee an d’n errebeezeplok De plokke stof leeje achter de kast De stofvlokken lagen achter de kast
plons, plôôñs, zelfstandig naamwoord, plôôñze, plôôñsie, plons
plonzen, plôôñze, werkwoord, plôôñs, plôôñsde, geplôôñsd, plonzen
plug, plug, zelfstandig naamwoord, plugge, pluchie, [O] wig Zie je niet dat die kast vooroverhangt? D’r mot een pluchie onder de voorpôôte
pluis, fluis, zelfstandig naamwoord, fluize, fluisie, pluis De zwingelaers zatte onder ’t stof en ‘t fluis
pluismollig, pluismollig, bijvoeglijk naamwoord, [Zbl] verwaarloosd, versleten Hij zag er pluismollig uit in z’n kloffie Hij zag er verwaarloosd uit in zijn pak Zie ook verhabbezakt
plukbaas, plokbaos, zelfstandig naamwoord, plokbaze, plokbaossie, voorman bij het plukken (van bijvoorbeeld vlas of vruchten)
plukbil, plokbil, zelfstandig naamwoord, plokbille, plokbillechie, verkrampte bilspier tengevolge van het gebukt plukken van o.a. vlas en aardbeien
plukken, plokke, werkwoord, plok, plokte, geplokt, plukken Je ken van een kikker gêên veere plokke; Haer plokke en gêên jonge Veel werk en weinig resultaat
plukmouw, plokmouw, zelfstandig naamwoord, plokmouwe, plokmouwchie, losse mouw van geolied linnen om de arm te beschermen tijdens het vlasplukken
pluktijd, ploktijd, zelfstandig naamwoord, ploktije, oogsttijd van te plukken gewassen Ze waere met de ploktijd naer oovere In de oogsttijd waren zij aan de overkant van de rivier om daar te plukken
plukvet, plokvet, zelfstandig naamwoord, plukvet (vet dat van de darmen van geslachte dieren werd geplukt)
pochel, puchel, zelfstandig naamwoord, puchels, pucheltie, lichaam Iemand op z’n puchel slaon
poe, poe, zelfstandig naamwoord, poechie, moe (veelal door kinderen gebruikte koosnaam voor moeder); poechie moedertje
poeder, poeier, zelfstandig naamwoord, poeiers, poeiertie, 1. cacaopoeder 2. cacaodrank met water Mojje nog een kommechie poeier? Ook poeierseklaod
poederchocolade, poeierseklaod, zelfstandig naamwoord, cacaopoeder Zie poeier
poedermelk, poeiermellek, zelfstandig naamwoord, chocolademelk
poel, poel, zelfstandig naamwoord, poele, poelechie, [O] bloeiwijze van de lisdodde Zie pielepoel Ook pielepôôt
poel, poel, zelfstandig naamwoord, poele, poelechie, [Ndp] pul, eendenkuiken We hebbe al een eend met poele gezien De kindere riepe ‘poele, poele’ om de klaaintjies te lokke
poep, poep, uitdrukking, Die feguur issôô vlug as dikke poep Die kerel is zeer langzaam
poep, poep, zelfstandig naamwoord, poepe, poepie, scheldnaam voor West-Brabanders, plaatselijk voor Rooms-Katholieken Zie ook oliekonte
poepeloerig, poepeloereg, bijvoeglijk naamwoord, jaloers Oñzen hond wier altijd poepeloereg azzie je vrouw of een kind añhaolde Onze hond werd altijd jaloers als je je vrouw of een kind liefkoosde
poepenkar, poepekar, zelfstandig naamwoord, poepekarre, poepekarrechie, tweewielige Brabantse kar
poepenstorm, poepesturrem, zelfstandig naamwoord, poepesturreme, poepesturrempie, [Ndp, Phl] harde zuidoosten wind, wind uit West Brabant ’t Was een hêêle poepesturrem om tegenin te fietse Het was een harde zuidoosten wind om tegen in te fietsen; Op een poepesturrem [sGr] Onmiddellijk Toen die d’r van hoorde istie d’r op een poepesturrem naer toe gegaon Zie ook staonde step, op een draofie
poeperd, poepert, uitdrukking, poepertie, Wat ken deur de roepert ken ôk deur de poepert Alles wat je eet komt er ook weer uit; Ze heb een poepertie as butter Gezegd van een mollig meisje
poetjespap, poetjiespap, zelfstandig naamwoord, [Hei] beschuitpap voor de kraamvrouw
poets, poes, uitdrukking, ’t Is poes weder poes Als iemand graag plaagt mag hij verwachten dat hij ook geplaagd wordt
poets, poes, zelfstandig naamwoord, poetsmiddel
poetsen, poese, werkwoord, poes, poeste, gepoest, poetsen
poetskatoen, poesketoen, zelfstandig naamwoord, poetskatoen
poetszak, poesak, zelfstandig naamwoord, poesakke, poesakkie, verwaande vervelende persoon Zie ook praosmaoker
pof, pof, zelfstandig naamwoord, poffe, poffie, stootkussen (van zacht leer, gevuld met stro, tot circa 1900 gebruikt bij het handzwingelen van vlas)
pof, puf, zelfstandig naamwoord, kolenstof (goedkope brandstof die, met water tot een brij gemaakt, op de brandende kolen in de kachel werd gelegd)
polder, polder, zelfstandig naamwoord, polders, poldertie, houten vlonder (meestal over een stenen vloer) De errepels legge in de kelder altijd op een polder
polderstok, polderstok, zelfstandig naamwoord, polderstokke, polderstokkie, polsstok (om over sloten te springen)
politie, pliesie, zelfstandig naamwoord, pliesies, politie(agent), veldwachter As kind speulde me pliesie-an-de-paol; in de stad noeme ze dat ‘diefie-met-verlos’ Zie ook diender; pliesie an de paol Diefje met verlos (kinderspel)
polkaboter, polkabutter, zelfstandig naamwoord, polkabutters, polkabuttertie, margarine (één van de vele scheldwoorden voor deze naemaokbutter)
polkabrok, pollekebrok, zelfstandig naamwoord, pollekebrokke, pollekebrokkie, polkabrok, soort ulevel (karamelsnoepje)
polkahaar, pollekehaer, zelfstandig naamwoord, pollekehaere, pollekehaertie, polkahaar (kortgeknipt haar, dat in de twintiger jaren van de twintigste eeuw bij meisjes in zwang kwam, wat op veel weerstand stuitte, omdat vrouwen lang haar behoorden te dragen naar bijbels voorschrift)
pollepel, polleepel, uitdrukking, Pot en polleepel is êêne booschop Twee handen op één buik
polonaise, pollenaeze, zelfstandig naamwoord, pollenaezes, polonaise
pond, pond, zelfstandig naamwoord, ponde, pondjie, [Bmk] zes gulden; verouderde geldeenheid bij de veehandel
ponderboom, polderbôôm, zelfstandig naamwoord, polderbôôme, polderbôômpie, ponderboom (lange, houten paal om een voer stro, hooi of vlas op de wagen vast te zetten) Je hoef nie met een polderbôôm te komme hoor, ik voel-ie evel wel Je hoeft het niet zo nadrukkelijk te zeggen hoor, met een speldenprik begrijp ik het ook al
ponderhaak, polderhaok, zelfstandig naamwoord, polderhaoke, polderhaokie, houten haak (loshangend en elleboogvormig, om de bing polderhaokhet touwmee aan te trekken die over de polderbôôm van een boerenwagen getrokken is)
pondje, poñdjie, zelfstandig naamwoord, poñdjies, broodje van 400 gram; een hêêl brôôd woog 1600 gram, een hallefie 800 gram Geef mijn maor een hêêl terrowebrôôd, een hallefie wit en een pondjie krentebrôôd
pons, pôôñs, zelfstandig naamwoord, punch, pons (warme drank van heet water, suiker en rumpunch, die vooral op de ijsbaan bij de ‘koek-en-zoopie’ werd gedronken)
ponteneur, ponteneur, uitdrukking, Hij sting op z’n ponteneur Hij stond op zijn stuk
pook, pook, uitdrukking, Hij zôô maeger azzen pook Hij is broodmager
pooklap, pooklappe, zelfstandig naamwoord, [O] dekens, beddengoed Kwa, ik gaod es onder de pooklappe Kom, ik kruip eens onder dekens (ik ga naar bed)
poort, poort, zelfstandig naamwoord, poorte, poortie, poorechie, hek ter afsluiting van het erf; poorechie, [meervoud] poorechies, poortje, hekje Doe je ‘t poorechie dicht, dat die rothond nied in d’n tuin ken komme?
poos, pôôs, zelfstandig naamwoord, pôôze, pôôssie, [Ndp] werktijd tussen twee schafttijden Een pôôs duurt zôôwat anderhalf uur Zie ook stoppie
poot, poot, zelfstandig naamwoord, poote, pootjie, 1. stok om pootgoed langs te geleiden 2. stek van een boom of plant Een wilgepoot is een bewortelden tak die je ken poote
poot, pôôt, zelfstandig naamwoord, pôôte, pôôtjie, poot Ze liepe op d’r blôôte pôôte te dêêmele Ze liepen op hun blote voeten heen en weer te drentelen Je mot pôôt-an speule om ‘t werk klaor te krijge Je moet erg je best doen om dat werk klaar te krijgen Die pôôtjies binne zôô koud! Die pootjes zijn zò koud! (gezegde gebezigd door griendwerkers die in de griend bleven overnachten, als de ratten ’s nachts over hun gezicht liepen); Pee as m’n pôôt en errepels as m’n kop Snoeven over het eigen gewas; Azzie ’t over d’n duuvel heb dan rammele z’n pôôte Gezegd van iemand die net binnenkomt
pootaardappel, pootaerepel, zelfstandig naamwoord, pootaerepels, pootaerepeltie, pootaardappel Zie ook legpoters, leggoed
pootandijvie, pootandievie, zelfstandig naamwoord, kropandijvie
pootjebaden, pôôtjiebaoie, werkwoord, pootjebaden
pootspade, pootspachie, zelfstandig naamwoord, pootspachies, pootspade met korte steel, gebruikt voor het leggen van pootaardappels Je krijg ‘t er wel erg van in je rik, hêêl d’n dag voorover lôôpe mette pootzak ommie nek en ‘t pootspachie iñje hand Je krijgt wel hevige rugpijn van dat de hele dag voorover lopen met de pootzak om je nek en de pootspade in je hand
pootzak, pootzak, zelfstandig naamwoord, pootzakke, pootzakkie, pootzak (linnen zak voor de pootaardappels, gebruikt bij het errepelpootzak s steeke aardappels poten)
pop, pop, zelfstandig naamwoord, poppe, poppie, zuigdot (in gebruik tot de komst van de fopspeen) D’n dot was een lappie met suiker en beschuitkruimels waer de kinderties op sopte; laeter zeeje ze dat de kindere daer sprauw van krege
poppenstront, poppestront, zelfstandig naamwoord, verdacht spul ’t Lekent wel poppestront Het leek verdacht spul; Zôô fijn as gemaole poppestront Zeer streng in de leer, het toppunt van rechtzinnigheid
populierenpoot, peppelepoot, zelfstandig naamwoord, peppelepoote, peppelepootjie, [Num] populier, peppel
por, porrie, zelfstandig naamwoord, [Eng, power] kracht, druk D’r zit porrie in die vent Dat is een energieke man D’r stao veul porrie op die stôômketel Er staat veel druk op die stoomketel
portie, porsie, zelfstandig naamwoord, porsies, portie, aandeel Ik dêêl ôk mee, want ik stao porsie Ik deel ook mee, want ik heb een aandeel in de winst
portret, petret, zelfstandig naamwoord, petrette, petretjie, portret Die maaid is wel een lastig petret hoor!
postpaard, pospaerd, uitdrukking, Hij zwêêt azzen pospaerd Hij zweet erg; Lôôpe azzen pospaerd Snel en stevig lopen
postzegel, posseegel, zelfstandig naamwoord, posseegels, posseegeltie, postzegel Op die kaort mot een posseegel van een kluut Op die kaart moet een postzegel van tweeënhalve cent
pot, pot, uitdrukking, Hij ken nog gêên êêñs neffe de pot pisse Zelfs eenvoudig werk kan hij niet uitvoeren
pot, pots, uitdrukking, Daer hebbie pots en pollepel weer Gezegd van twee vrienden of vriendinnen die altijd samen gezien worden
potdekselen, pôtdeksele, werkwoord, pôtdeksel, pôtdekselde, gepôtdekseld, planken overnaads beschieten zodat inregenen wordt voorkomen
potdomme, potdoome, tussenwerpsel, bastaardvloek Ik zou dat potdoome bekant vergeete hebbe
poten, poote, werkwoord, poot, pootte, gepoot, poten
poten, pôôte, werkwoord, pôôt, pôôtte, gepôôt, tossen Zie paerdepôôte
poter, pooter, bijwoord, kwijt, zoek M’n fiets is pooter; d’r is vast iemand langs gekomme die niks ken laete legge as gloeiend ijzer en meulestêêne Mijn fiets is zoek; er is beslist iemand langs geweest die alles meepikt behalve molenstenen en gloeiend ijzer
poteten, pot-eete, uitdrukking, Wat een raor pot-eete [O] Wat een zonderling figuur
potloden, potlôôie, werkwoord, potlôôi, potlôôide, gepotlôôid, de kachel zwart maken met zwartsel (kachelpoes)
potlood, potlôôd, zelfstandig naamwoord, potlôôie, potlôôchie, potlood
potnagel, potnaegel, zelfstandig naamwoord, potnaegels, potnaegeltie, [Hei] klinknagel, popnagel
pottenbakker, pottebakker, zelfstandig naamwoord, pottebakkers, pottebakkertie, [O] knikker van gebakken klei Zie pottekakker
pottenkakker, pottekakker, zelfstandig naamwoord, pottekakkers, pottekakkertie, geverfde, gebakken kleiknikker Ook pottebakker Zie ook pel-erte
praam, praem, zelfstandig naamwoord, praeme, praempie, neuspraam (dwangwerktuig om een onwillig paard in toom te houden); Hij kreeg voordattie wegging de praem op z’n neus Hij kreeg voordat hij wegging een waarschuwing (bijv. om zich netjes te gedragen)
praat, praot, uitdrukking, ’t Is de praot nie waerd Het is de moeite niet waard om erover te praten
praat, praos, zelfstandig naamwoord, praats De kindere hebbe nou veul meer praos as vroeger
praatje, praotjies, uitdrukking, Dat zijn allemel praotjies voor de vaok Dat is alleen maar gepraat zonder daadwerkelijk iets te zeggen
praatsmaker, praosmaoker, zelfstandig naamwoord, praosmaokers, praosmaokertie, 1. opschepper 2. [Str] iemand die pronkt met mooie kleren
prak, prak, zelfstandig naamwoord, prakke, prakkie, 1. geprakte of gestampte aardappels met groente, 2. [O] kliek Een prakkie opwerreme hiet in Dordt ‘opseutere’; te prak [O] fijn, niet heel De errepels zijn te prak gekookt De aardappelen zijn fijn gekookt
prakkedenken, prakkedenke, werkwoord, prakkizeren, nadenken (alleen als werkwoord gebruikt)
prakkezijn, prakkezaain, zelfstandig naamwoord, [Gwd] advokaat, eierlikeur Prakkezaain wier ôk wel kippebiest, kippepap of wipkul genoemd Advocaat werd ook wel kippenbiest, kippenpap of wipkul genoemd Zie ook kippebiest, kippepap, wipkul
precies, persies, bijwoord, precies Zie ook krek
preek, preek, uitdrukking, Reege voor de preek, reege de hêêle week Als het op zondagmorgen vroeg regent is de kans groot dat het de hele week regent
prei, praai, zelfstandig naamwoord, prei Vroeger wier d’r hier waainig praai en boerekôôl verbouwd
premie, primie, zelfstandig naamwoord, [O] premie
presenteerblad, prizzenteerblaechie, uitdrukking, Ze krijg alles op een prizzenteerblaechie Ze wordt van alle kanten geholpen
presenteren, prizzenteere, werkwoord, prizzenteer, prizzenteerde, geprizzenteerd, [Fra, presenter] aanbieden, presenteren Zie ook ambieje
preut, preut, zelfstandig naamwoord, preute, preutjie, vrouwelijk geslachtsdeel van mens en dier
preuten, preute, werkwoord, preut, preutende, gepreut, aan elkaar naaien
preutensnijder, preutesnijer, zelfstandig naamwoord, preutesnijers, preutesnijertie, (varkens)castreur Vroeger wiere alle bigge gesneeje; dat dee de preutesnijer zôô maor rauwweg, maor tegewoordeg snij tie allêên de beerties Vroeger werden alle biggen gecastreerd; dat deed de castreur voor de vuist weg, maar tegenwoordig castreert hij alleen de beertjes
prijsvetten, prijsvette, werkwoord, prijsvet, prijsvettende, geprijsvet, vieren van een gezellige avond na de huisslacht
prijzen, prijze, werkwoord, prijs, prees, gepreze, het spek prijzen, het varken prijzen (bij buren of bekenden het varken gaan prijzen dat geslacht aan de leer hangt, met de bedoeling om daarmee een traktatie van de slacht mee naar huis te krijgen) Zie ook spekprijze, verrekeprijze
prikkeldraad, prikkeldraed, uitdrukking, Hij pruim prikkeldraed Hij is geweldig sterk Zie draednaegels
prikker, prikkertie, zelfstandig naamwoord, prikkerties, hoofdluis Zie pietjies Zie ook bovebure, klimop, loize
prikvlinder, prikvlinder, zelfstandig naamwoord, prikvlinders, prikvlindertie, opzichtig geklede dame
proberen, perbeere, werkwoord, perbeer, perbeerde, geperbeerd, proberen We zellen’t perbeere, maor ik glôôf t’r nied an We zullen het proberen, maar ik geloof er niet in
proeven, proeve, werkwoord, proef, proof, geproove, proeven Ik heb ter van geproove: ’t was zôô zout as brijn Ik heb ervan geproefd; het was zo zout als brem
professor, perfesser, perfester, zelfstandig naamwoord, perfessers, perfesters, perfessertie, perfestertie, professor Ook perfester
prol, prol, zelfstandig naamwoord, appelmoes van streekeigen samenstelling, met suiker of stroop en kaneel
propos, apperdepo, tussenwerpsel, [Fra, à propos] apropos, zelfvertrouwen Toen ze me añkeek roch ik hêêlemael van m’n apperdepo Toen zij me aankeek raakte ik helemaal van mijn stuk
proppenspuit, proppespuit, zelfstandig naamwoord, proppespuite, proppespuitjie, proppenschieter Zie ook klapbos, klapbus
pros, pros, bijvoeglijk naamwoord, knap, struis (gezegd van vrouwen) Ze is een pros vrommes
pruik, proike, uitdrukking, [Whw] Freet je kop op dan kejje proike schijte (verwensing)
pruikenmaker, proikemaoker, uitdrukking, [Obl] Hij heppet zôô druk azzen proikemaeker med êêne klant Hij heeft het weliswaar druk (ook voor één pruik moet ieder haartje apart worden geknoopt), maar hij máákt zich vooral druk
pruis, pruis, zelfstandig naamwoord, schuim
pruisen, pruise, proise, werkwoord, pruis, pruiste, gepruist / prois, proiste, geproist, schuimen, bruisen; proise [O] bruisen, schuimen Die kroik is gescheurd, want ‘t bier proist d’r deurheen; Oit proise gaen [O] Bij anderen gaan helpen (vooral door vrouwen) met het redderen van de huisslacht (bijvoorbeeld de darmen schoonmaken om er worstvulling in te kunnen doen)
pruts, pruts, zelfstandig naamwoord, prutse, prutsie, [O] 1. kleinigheid, bagatel Iets voor een prutsie verkôôpe Iets voor een kleinigheid verkopen 2. rommel, nietswaardig goed Wat zel ik met die pruts beginne? Wat zal ik met die rommel doen?
prutsen, prutse, werkwoord, pruts, prutste, geprutst, beuzelen
puilogen, puilôôgt, uitdrukking, Werreke dajje puilôôgt Zeer hard werken
puin, puin, zelfstandig naamwoord, wild gras, kweekgras (onkruid)
puinen, puine, werkwoord, puin, puinde, gepuind, onkruid met wortel en tak uitroeien Dat stikkie momme nog effe puine en dan kenneme gaon spitte Dat stukje moeten we nog even onkruidvrij maken en dan kunnen we gaan spitten
puist, puisie, poisie, zelfstandig naamwoord, puisies, poisies, puistje, pukkeltje; papieren puntzakje D’r zit nog een plokkie tebak onder in ‘t puisie Er zit nog een plukje tabak onder in het puntzakje Zie ook peperhuisie; poisie [O] puntzakje De snoepies zatte in een pepiere poisjie Zie ook peperhuisie, puisjie
puit, puit, zelfstandig naamwoord, puite, puitjie, buil, zwelling Hebbie je aaige gestôôte dajje zôô’n puit oppie kop heb? Heb je jezelf gestoten omdat je zo’n buil op je hoofd hebt?
pul, pullechie, uitdrukking, Hij viel wel in ‘t pullechie Hij viel wel in de smaak
pulp, pullep, zelfstandig naamwoord, [O] pulp van de vermalen suikerbieten waaraan de suiker onttrokken is
pummetje, pumesie, zelfstandig naamwoord, pumesies, beetje Zie punnekie Zie ook bietjie, dutjie, krumeltie
punaise, pinaes, zelfstandig naamwoord, pinaeze, pinaessie, punaise, duimspijker
punniken, punneke, werkwoord, punnek, punnekte, gepunnekt, klosje breien Zie ook kulke, klossie braaie
punnikje, punnekie, zelfstandig naamwoord, punnekies, beetje Geef mijn is een punnekie van dat lekkere spul Geef mij eens een beetje van dat lekkere goedje Ook pumesie Zie ook bietjie, dutjie, dotjie, krumeltie
punt, punt, uitdrukking, De punt of Bekaf, doodvermoeid Van dat zwaere werrek bink de punt of Van dat zware werk ben ik doodmoe geworden
puntgaaf, puntgaef, bijvoeglijk naamwoord, puntgaaf Dat is puntgaef, d’r is gêên kweeltie an Dat is puntgaaf, er is geen foutje aan
put, pit, uitdrukking, In de pit zitte In de put zitten
put, pit, zelfstandig naamwoord, pitte, pitjie, 1. put, kuil Om te bewaore gaon de errepels in de pit, maor je ken ôk zellef in de pit zitte Om ze te bewaren gaan aardappelen in een kuil (bovengronds of ondergronds), maar je kunt ook zelf in de put zitten 2. [O] put in de haard, waarin de brandstof ligt
putje-winterdekken, pitjie-winterdekke, werkwoord, winterdek, winterdekte, gewinterdekt, aardappels onder het winterdek opslaan (eerst kwam het zomerdek van stro en klei; daarna het winterdek met een dikke laag stro en circa 50 cm kleigrond)
putjeflippen, pitjieflippe, werkwoord, pitjieflip, pitjieflipte, gepitjieflipt, kuiltje knikkeren De maaides waere an ‘t pitjieflippe en de jonges an ‘t schietknikkere
puttee, poetjie, zelfstandig naamwoord, poetjies, puttee, beenwindsel voor soldaten (hindoestaanse oorsprong)
putten, pitte, werkwoord, pit, pitte/pittende, gepit, aardappels aan de hoop of in de kuil brengen voor de opslag; komt sinds het machinaal rooien en opslaan in koelcellen niet meer voor
Puttershoek, Pietersoek, eigennaam, Puttershoek
putwater, pitwaoter, zelfstandig naamwoord, regenputwater (meestal van slechte kwaliteit); Hij is zôô slecht as pitwaoter Hij is door en door slecht
quarantaine, kerrentaain, zelfstandig naamwoord, [Fra, quarantaine] quarantaineplaats op Tiengemeten, waar vroeger binnenkomende zeeschepen gedurende 40 dagen moesten aanleggen om besmettelijke tropische ziekten de tijd te geven zich te openbaren (incubatietijd)
querelle, kurrel, carrel, zelfstandig naamwoord, kurrelle, kurrellechie, [Fra, querelle] ruzie, onenigheid Die man heb kurrèl met z’n buure over een baggetel Die man heeft ruzie met zijn buren over een kleinigheid; ruzie, ongenoegen Hij kwam in carrel Hij kreeg ruzie
queue de Paris, keuteprie, zelfstandig naamwoord, keutepries, keuteprietjie, [Fra queue de Paris] met textielafval gevulde heuprol uit de klederdrachttijd Toentertijd drooge de vrouwe soms wel vier of vijf rokke over mekaor. Omdasse gêên heupe hadde drooge ze een rol om d’r lijf waerop de rokke bleeve hange
raad, raed, zelfstandig naamwoord, raede, raedtjie, 1. raad Goeie raed is dier Goede raad is duur 2. gemeenteraad D’r zatte gêênêêns twêê Leefbaore in de raed Zie ook gemêênteraed; ’k Weet me gêên raed Ik ben wanhopig
raadsel, raosel, zelfstandig naamwoord, raosels, raoseltie, raadsel
raadslid, raedslid, zelfstandig naamwoord, raedsleeje, raadslid Hij heb vier jaer as raedslid in de gemêênteraed gezeete en heb bij mekaor nog gêên vier woorde gezaaid
raagshoofd, raofshôôd, raoghôôd, raoshôôd, zelfstandig naamwoord, raofshôôje, raoghôôje, raoshôôje, raofshôôtjie, raoghôôtjie, raoshôôtjie, ragebol Ook raoghôôd, raoshôôd [O]
raam, raem, raom, zelfstandig naamwoord, raeme, raempie, [Obl] schatting, raming Hij kon het op gêên raem nae zegge Hij kon het bij benadering niet zeggen; Hij konnet op gêên raom nae zegge Hij kon het niet bij benadering zeggen, hij kon het in de verste verte niet zeggen
raam, raomt, zelfstandig naamwoord, raomde, raomtjie, raam, vensterbank Zettun blompot maor in ‘t raomt; raomde ramen, vensters De raomde motte gevurrowd worre
raar, raor, uitdrukking, Hij zel d’r gêên raor van hebbe Hij zal er geen plezier aan beleven
raartje, raortie, zelfstandig naamwoord, raorties, 1. grap Ik zee het maor uit een raortie Ik zei het maar voor de grap 2. grapjas Da’s ôk een raortie! Die is een grapjas! 3. gezellige bijeenkomst Ze kenne mekaor van een raortie
rabat, rebat, zelfstandig naamwoord, rebatte, rebatjie, rabat, sierlijk bewerkte strook langs de bovenkant van een bedstee
racekak, reeskak, zelfstandig naamwoord, diarree Hebbie de reeskak? Ben je aan de diarree? Zie rappert
radeloos, raedelôôs, bijvoeglijk naamwoord, radeloos, ten einde raad
raden, raoie, werkwoord, raoi, raoide, geraoie, raden Ik hattut goed geraoie
raderboot, raederbôôt, zelfstandig naamwoord, raederbôôte, raederbôôtjie, raderboot De nieuwe veerpont in 1929 was een raederbôôt
raken, raoke, werkwoord, raok, roch, gerocht, 1. raken Ik roch alles kwijt Ik raakte alles kwijt ’k Heb het doel gerocht Ik heb mijn doel bereikt 2. werk verzetten ’k Heb ‘m vandaeg flink gerocht Ik heb vandaag veel werk verzet 3. verlopen ’t Is hêêlemael fout gerocht Het is helemaal fout verlopen; Waeriem raok doejem zeer Het maakt niet uit waar je begint (bij een klus); [Obl] Waer ie ‘m raekt doe je ‘m zeer Het geeft niet waar je begint, overal is goed (letterlijk: waar je hem raakt doe je hem pijn)
rakend, raokende, uitdrukking, raokende mis Net mis
ramen, raome, werkwoord, raom, raomde, geraomd, [O] 1. zeven, ziften (van bijv. boekweit) 2. overslaan Deuze kip laait elleke twêê daege un aai en raomt dan d’n derde Deze kip legt elke twee dagen een ei en slaat dan de derde dag over Je mag nou wel is raome, je gaot anders zôô geregeld Je mag nu wel eens een keer overslaan, want anders ga je te vaak
ransel, rááñsel, zelfstandig naamwoord, rááñsels, rááñseltie, ransel In de mobelezaosie van 1914-1918 hadde ze bij ‘t 3e Regiment Fuseliers een rááñsel van beerevel
rapaille, repallie, zelfstandig naamwoord, repallies, [Fra rapaille] asociaal volk, schorem
rapperd, rappert, uitdrukking, Hebbie de rappert? Heb je diarree? Ook reeskak
rapplement, rippelement, zelfstandig naamwoord, rippelemente, rippelementjie, uitbrander, reprimande
rasp, raps, zelfstandig naamwoord, rapse, rapsie, rasp
raspen, rapse, werkwoord, raps, rapste, gerapst, raspen
rat, rot, zelfstandig naamwoord, rotte, rotjie, rat De vliet zat hier vol mè rotte De vliet zat vol met ratten
ratjetoe, reutjiepepeu, zelfstandig naamwoord, [O] ratjetoe van etenswaren Nou ja, ’t is saeterdag en dan is ‘t reutjiepepeu
rattenklem, rotteklem, zelfstandig naamwoord, rotteklemme, rotteklemmechie, rattenklem
rattenstaart, rottestaert, zelfstandig naamwoord, rottestaerte, rottestaertie, ronde vijl, rattenstaart
rattenstront, rottestront, zelfstandig naamwoord, rottestroñtjie, 1. rattenkeutels 2. soort gespikkelde bruine bonen
rauw vlees, rauwvlaais, zelfstandig naamwoord, [Nbl] rauw vlees, bijv. een open schaafwond
rauzen, rauze, werkwoord, raus, rauzde, gerauzd, enorm hard werken Da’s gêên werreke, maor rauze
rauzer, rauzer, zelfstandig naamwoord, rauzers, rauzertie, zeer harde werker
recht, recht, uitdrukking, Geef mijn maor een glaessie recht op en neer Geef mij maar een glaasje sterke drank
recht, rechterste, bijvoeglijk naamwoord, juiste Is dat nou de rechterste? Is dat nu de juiste?
rechtbank, rechbank, zelfstandig naamwoord, rechbanke, rechbankie, aanrecht De vaedoek leg op de rechbank Zie ook añrecht, geutstêên
rechts, reks, bijvoeglijk naamwoord, rechts An de rekse kant Aan de rechterkant Reksom, linksom
rechtuit, rechtuit, uitdrukking, Hij is meer dan rechtuit Hij is geen gewoon mens (meer dan gemiddeld)
recommanderen, rikkemendeere, werkwoord, rikkemendeer, rikkemendeerde, gerikkemendeerd, aanbevelen, recommanderen
redderen, riddere, werkwoord, ridder, ridderde, geridderd, 1. opruimen, redderen Ik mot ôk m’n aaige nog opriddere en verders mot iederêên z’n aaige zaekie maor riddere Ik moet ook mezelf nog net aankleden en verder moet iedereen zijn eigen zaakje maar afhandelen 2. regelen Hij had alles in z’n êêntjie geridderd (’Ome Merien is geridderd’ riep de jongen. ’Wastie dan vuil? vroog opoe)
reden, rêêje, werkwoord, rêê, rêêde, gerêêd, [O] 1. klaarspelen Ik zel ‘t wel rêêje Ik zal het wel voor elkaar krijgen 2. roskammen
redenatie, riddenaosie, zelfstandig naamwoord, riddenaosies, (meestal ongeloofwaardige) redenering
redeneren, riddeneere, werkwoord, riddeneer, riddeneerde, geriddeneerd, praten, spreken Hij ken aerdeg riddeneere Hij kan goed argumenteren; Ze zatte zôô te riddeneere Ze zaten erg intensief te praten
ree, rêê, bijwoord, 1. gereed, klaar De zaek stong al een uur rêê De zaak stond al een uur klaar 2. op orde We binne vorege week verhuisd, daerom zitte me nog niet hêêlemael rêê We zijn vorige week verhuisd, dus we zijn nog niet helemaal op orde 3. orde De mêêster ken d’r wel rêê onder schiete De onderwijzer kan wel goed orde houden; ’k Zel ‘t rêê zette Ik zal het gereed zetten; Mejje aaige in ‘t rêêje komme Met jezelf in het reine komen
reeaarde, rêêaerd, zelfstandig naamwoord, afgestoken slootkantgrond We zelle de rêêaerd maor over ‘t land heensprêêje
Reedijk, Rêêdijk, eigennaam, 1. Reedijk (achternaam) 2. vroegere tramhalte tussen Heinenoord en Mijnsheerenland, met koffiehuis en wachtruimte
reekam, rêêkam, zelfstandig naamwoord, rêêkamme, rêêkammechie, roskam
reep, rêêp, zelfstandig naamwoord, rêêpe, rêêpie, repelblok voor het repelen van bolvlas
reep, rêêp, zelfstandig naamwoord, rêêpe, rêêpie, reep
reet, reet, uitdrukking, De zon schijnt een el ijje reet De zon schijnt al volop (aansporing om uit bed te komen); Hij hette rit in z’n reet Hij is erg onrustig en kan moeilijk op één plaats blijven
reeuwer, rêêuwer, zelfstandig naamwoord, rêêuwers, rêêuwertie, harde werker, meestal ‘rauwe’, onzorgvuldige werker die nooit genoeg heeft Zie ook rauzer
refoel, refoel, zelfstandig naamwoord, refoele, refoeltie, biestpannenkoek, meestal gevuld met krenten of vruchten
regel, regel, uitdrukking, Hij’s deur de regel van drieje heene Hij is niet voor rede vatbaar (meestal in ongunstige zin); in de regel steeds, in het algemeen
regelrecht, regerecht, bijwoord, regelrecht, rechtstreeks
reiger, raaiger, zelfstandig naamwoord, raaigers, raaigertie, reiger Hij ken gêên raaiger van een aelschollever onderschaaie Hij kan geen reiger van een aalscholver onderscheiden
reiken, raaike, werkwoord, raaik, raaikte, geraaikt, reiken, aanreiken Zie ook tenderaaike
reis, raais, zelfstandig naamwoord, raaize, raaissie, 1. reis Het was bekant een Dorsse raais Het was een verre reis (bijna zover als naar Dordrecht) 2. keer; Hij doet van de raais nie mee Hij doet deze keer niet mee
reizen, raaize, werkwoord, raais, rees, gereeze, reizen Hij heb zôôwat de hêêle wereld deur gereeze Hij heeft ongeveer de hele wereld bereisd We hebbe al hêêl wat ofgereeze We hebben al heel wat afgereisd; Dat laet ik nied in m’n oor raaize [Obl] Daar reageer ik niet op (letterlijk: Dat laat ik niet in mijn oor reizen)
reiziger, raaizeger, zelfstandig naamwoord, raaizegers, raaizegertie, handelsreiziger, vertegenwoordiger M’n broer was raaizeger voor een meelfebriek; hij rees zôôgezaaid in blom Mijn broer was vertegenwoordiger voor een meelfabriek; hij reisde zogezegd in bloem; [sGr] Hij is raaizeger in gêêuwhonger en in staele van hard vet Hij heeft een baantje waarmee geen droog brood te verdienen valt (letterlijk: Hij is vertegenwoordiger in geeuwhonger en in monsters van hard vet)
rek, rak, zelfstandig naamwoord, rakke, rakkie, rek We hebbe een boekerak en een kleerrak We hebben een boekenrek en een kledingrek
rek, rek, zelfstandig naamwoord, 1. leng, bederf in brood (lange weibacterie) De rek zit int brôôd 2. [O] bederf van bier Je mag ta’ bier wel uidrinke, anders kompter de rek in
rekken, rekke, werkwoord, rek, rekte, gerekt, zich uitrekken Rekke, dat het ’n boer liever van z’n vêê as van z’n vollek, zeeje ze vroeger Rekken heeft een boer liever van zijn vee dan van zijn persneel, zei men vroeger
rentmeester, rentmêêster, zelfstandig naamwoord, rentmêêsters, rentmêêstertie, rentmeester
repareren, rippereere, werkwoord, rippereer, rippereerde, gerippereerd, repareren Aster wat kepot ging wier dat deur ôôñs aaige gerippereerd
repelaar, rêêper, zelfstandig naamwoord, rêêpers, rêêpertie, man die het bolvlas repelt
repelen, rêêpe, werkwoord, rêêp, rêêpte, gerêêpt, bolvlas repelen (door het bolvlas door de verticale tanden of pinnen van het repelblok te trekken worden de bollen met lijnzaad eraf gekamd)
repelkleed, rêêpklêêd, zelfstandig naamwoord, rêêpklêêje, rêêpklêêdjie, schootsvel, meestal van geolied linnen, om de kleren tegen het scherpe bolvlas te beschermen
repelpen, rêêpepin, zelfstandig naamwoord, rêêpepinne, rêêpepinnechie, metalen rechtopstaande vierkante tand van het repelblok
repelplank, rêêpplank, zelfstandig naamwoord, rêêpplanke, rêêpplankie, zware plank, rustend op schragen, waarop het repelblok is bevestigd en waarop de repelaars zitten Zie rêêp, rêêper
repelvloer, rêêpvloer, zelfstandig naamwoord, rêêpvloere, rêêpvloertie, werkvloer in een vlasschuur of boerenschuur waar het bolvlas werd ‘gerêêpt’ en ‘gebôôt’ Zie ook bôôte De rêêpvloer werd meestal de vloer genoemd Ze gonge elleke zummer op de vloer Ze gingen elke zomer de repelvloer op
reppen, rippe, werkwoord, rip, ripte, geript, reppen, haasten ’k Hemme nog motte rippe om op tijd te komme Ik heb me nog moeten haasten om op tijd te komen
resoluut, ruizeluit, bijvoeglijk naamwoord, recht voor zijn raap, resoluut Z’is een ruizeluite tante Ze is een vrouw die geen blad voor de mond neemt
resolveren, reseleveere, risseleveere, rizzeleveere, werkwoord, reseleveer, reseleveerde, gereseleveerd, resoluut optreden, kordaat handelen Ook risseleveere
reumatiek, rimmetiek, zelfstandig naamwoord, reumatiek Hij was stijf van de rimmetiek, ’s nachs sliep tie bekant zittende of z’n bêêne stakke de lucht in Hij was stijf van de reumatiek, ’s nachts sliep hij bijne zittend of zijn benen staken in de lucht
reumatiekhond, rimmetiekhoñdjie, zelfstandig naamwoord, rimmetiekhoñdjies, kleine bruine hond (reepincer) waarvan werd aangenomen dat hij de reumatiek van de baas overnam
reutemeteut, reutemeteut, zelfstandig naamwoord, de hele boel, de hele santekraam
revelaar, revelaer, zelfstandig naamwoord, revelaers, revelaertie, tweede gewas, eerste nagewas
revelaarskind, revelaerskind, zelfstandig naamwoord, revelaerskinders, revelaerskindjie, derde gewas, tweede nagewas
revolutiewerk, rivvelusiewerk, zelfstandig naamwoord, rivvelusiewerke, rivvelusiewerkie, haastwerk, knoeiwerk
rib, rub, zelfstandig naamwoord, rubbes, rubbechie, [veroud] 1. rib Hij had twêê rubbes gebroke 2. krabbetje van varkensvlees
ribstuk, ribbestik, zelfstandig naamwoord, ribbestikke, zwaar verlies; Die meñse hebbe een ribbestik an d’r lijf Die mensen hebben een zwaar verlies
richten, richten, werkwoord, richt, richtende, gericht, richten Toen richtende die voor de gaain op z’n zussie en schoot ze harstikke dôôd Toen richtte hij voor de lol op zijn zusje en schoot haar morsdood
riebel, riebel, zelfstandig naamwoord, riebels, [Hei, Zbl] kriebel De riebels gaon me over m’n rik De rllingen gaan me over mijn rug Krijg t’r de riebels van Krijg er de kriebels van
riedel, rietel, uitdrukking, Hij hette rietel van fietel Hij is erg onrustig
riek, riekie, uitdrukking, Op ’t riekie delleve Zittend aardappelen delven en tegelijkertijd rapen
riem, riem, zelfstandig naamwoord, rieme, riempie, lederen veter in werkschoenen Zie ook fetel, rijgsel
rieten dak, rieje dak, zelfstandig naamwoord, rieje daeke, rieten dak Rieje daeke Rieten daken
rietsnijder, rietsnijer, zelfstandig naamwoord, rietsnijers, rietsnijertie, griendwerker, speciale rietsnijder
rijden, rije, werkwoord, rij, ree, gereeje, 1. rijden 2. erg kwaad zijn Hij ree’ ‘m as een dief Hij was erg kwaad; Ze was niete rije of te lêêne Ze was niet te genieten
rijf, rijf, zelfstandig naamwoord, rijve, rijfie, hark
rijgen, gereege, bijwoord, rustig, kalm Houw ie een bietjie gereege Bedaar een beetje; Houwie gereege Bind wat in
rijgsel, rijsel, zelfstandig naamwoord, rijsels, rijseltie, veter, rijgsel Zie ook vetel
rijkeluisdood, rijkeluisdôôd, zelfstandig naamwoord, dood ten gevolge van een beroerte Hij’s een rijkeluisdôôd gesturreve
rijkeluiswens, rijkeluisweñs, uitdrukking, ’t is een rijkeluisweñs om een zeun en een dochter te hebbe
rijven, rijve, werkwoord, rijf, reef, gereeve, 1. harken De wurf mo’ nog gereeve worre Het erf moet nog geharkt worden (voor de zondag) 2. doorgaan Dut werrek is maor rijve Dit werk is gemakkelijk
ril, ril, zelfstandig naamwoord, rillingen van de honger Ook rilbibber
rilbibber, rilbibber, zelfstandig naamwoord, rillingen van de honger; Krijg te rilbibber! Krijg het nou! (verwensing) Zie ril
ring, ring, uitdrukking, Een ring om de maon, dat zel wel gaon, een ring om de zon, daer treure zêêmañsvrouw en kinders om Natuurverschijnsel (halo), waarbij het lijkt of er een ring om de zon zit en dat vaak door stormachtig en slecht weer gevolgd wordt
ringetje, riñchie, zelfstandig naamwoord, riñchies, ringetje Hij ziet er uit om deur een rinchie te hale Hij ziet er piekfijn uit
ringrijden, riñchierije, ringrije, werkwoord, rij rinchie, ree rinchie, riñchiegereeje / rij ring, ree ring, ringgereeje, ringrijden Ook ringsteeke, ringrije
ringsteken, ringsteeke, werkwoord, steek ring, stak ring, riñgestooke, ringrijden Zie riñchierije, ringrije
rinkink, rinkink, rinkinke, rinkinkel, zelfstandig naamwoord, directe omgeving Ook rinkinke, rinkinkel
ris-af, ris-of, bijwoord, helemaal eraf Hij sloog de peperkoek in êêne klap ris-of Hij sloeg de peperkoek in een klap in tweeën
rist, ris, zelfstandig naamwoord, risse, rissie, rits, lange rij
ristarwe, rijsterrow, zelfstandig naamwoord, [Ndp, Zbl] losse tarwe, die na het lossen in de wagen achterblijft
rister, rieselt, zelfstandig naamwoord, riesels, rieseltie, ploegrister (deel van de ploeg dat de aarde keert en in de vore werpt)
risteren, riesele, werkwoord, riesel, rieselde, gerieseld, moerig ploegen (ondergronds ploegen)
rit, reut, zelfstandig naamwoord, reute, reutjie, rit, ongeduld; Hij hette reut in z’n lijf Hij is erg onrustig en kan moeilijk op één plaats blijven Ook rit
rit, rit, zelfstandig naamwoord, ritte, ritjie, onrust Dat meñs het de rit in d’r reet, elleken dag is ze d’n hort op Die vrouw is erg onrustig, iedere dag is zij van huis Zie reut
Ritselaar, Risselaer, eigennaam, [Wms] Ritselaarsdijk (in de volksmond Appeldijk)
ritsen, ritse, werkwoord, rits, ritste, geritst, dekken (van vee) Ook trekke
robben, robbe, werkwoord, rob, robde/robbende, gerobd, het door jongens stelen van noten of fruit Ze waere in het Schinkeltie an ’t neute robbe
robberen, robbere, werkwoord, robber, robberde, gerobberd, ravotten Den hêêlen dag lôôpe die jonges maor te robbere
rochelpot, rochelpot, zelfstandig naamwoord, rochelpotte, rochelpotjie, kwispedoor (spuwpot) Bij sommegte meñse, vooral bij de zwingelaers, stong d’r een rochelpotjie op het bessteebord Bij sommige mensen, vooral bij de zwingelaars, stond de kwispedoor op het bedsteeboord (plank aan het voeteneind)
rodeo, rodeo, uitdrukking, Op rodeo Op krediet, op de pof
roef, roe, zelfstandig naamwoord, roeje, [veroud] lengteen oppervlaktemaat Hoewel een Rijnlááñse roe 3,7674 meter is, een Amsterdamse roe 3,6807 meter en as oppervlaktemaet 14 m2, is een Hoekschewaerdse roe as lengtemaet ruim 4 meter en as oppervlaktemaet 16,2 m2
roeftem, roeftem, bijwoord, bijzonder snel, als de bliksem En nou roeftem de deur uit! En nou als de bliksem de deur uit! Zie ook sakkeraozie
roekeloos, roekelôôs, bijvoeglijk naamwoord, roekeloos, wild
roemer, rôômer, zelfstandig naamwoord, rôômers, rôômertie, roemer, wijnglas
roepen, roepe, werkwoord, roep, roop, geroope, 1. wekken, thuis ophalen Hoe laet mo’k roepe? Hoe laat zal ik je wekken? 2. waarderen Ze roepe d’r over Ze hebben daar veel waardering voor 3. roepen De voerman heb geroope: ‘Overend hooooor!’
roertoom, roertôôm, roeitôôm, zelfstandig naamwoord, roertôôme, roeitôôme, roertôômpie, roeitôômpie, toom van het paardenbit tot aan de zwing (van een paard dat indirect geleid wordt)
roesten, roeste, werkwoord, roest, roeste, geroest, verblijven van kippen op stok
roesten, roeste, werkwoord, roest, roeste, geroest, roesten, oxyderen
roezen, roeste, werkwoord, roest, roeste, geroest, schatten, in de roest verkopen (van bijv. varkens), waarbij de koopwaar in één koop werd verkocht tegen een gemiddelde prijs, zonder op de individuele verschillen te letten
roken, rôôk, uitdrukking, Wie z’n geld wil zien schuive rôôk tebak en houw duive Geld uitgeven aan onnodige dingen
rol, rollechie, uitdrukking, Iemand voor een rollechie drop verraoie Iemand voor een kleinigheid verraden
rollaag, rollaog, zelfstandig naamwoord, rollaoge, rollaogchie, [O] de stenen die aan weerskanten van een goot zijn opgezet
rommelarij, rommelderij, zelfstandig naamwoord, rommelderije, knoeierij, van alles en nog wat Ik hou nie van soep uit een blikkie; ze doen d’r anderander rommelderij in Ik houd niet van soep uit een blik; er wordt allerlei troep in gedaan
rondje, rontenkie, zelfstandig naamwoord, rontenkies, [O] 1. rondje Wimme nog een rontenkie doen? Zullen we nog een rondje maken? 2. de helft van een naadje bij het breien van een kous
rondje, rondjie, zelfstandig naamwoord, rondjies, 1. cirkel 2. ommegang lopen (een akker één keer op en neer gaan bij wieden of ploegen) 3. tractatie ’t Volgende roñdjie is voor mijn Zie ook ommegang
rondom, rommetom, bijwoord, rondom, aan alle kanten We zatte in 1953 rommetom in ‘t waoter
ronduit, rondoit, zelfstandig naamwoord, rondoite, rondoitjie, [O] ronduit, wachthuis (op sommige plaatsen o.a. Oud-Beijerland langs de rivieren een huis dat oorspronkelijk als bewapend wachthuis heeft gediend)
ronniken, runneke, werkwoord, runnek, runnekte, gerunnekt, zacht hinneken De merrie runnikte toen ‘t heur vullen zag De merrie hinnekte zachtjes toen zij haar veulen zag
rood, rôôd, bijvoeglijk naamwoord, 1. rood Een kop zôô rôôd azzen brul Een erg rood hoofd Rôôd van binnene, rôôd van buitene, rôôd van zaddoek, rôôd van haer: zôô is de echte Sassenaer Rood van binnen, rood van buiten, rood van zakdoek, rood van haar, zo is de echte Sassenaar (rijmpje op de eigenschappen van de Sassenaar) 2. politieke kleur Nou wortie rôôd! Nu wordt hij links!
roodgrond, rôôdgrond, zelfstandig naamwoord, [O] roodvonk
roof, rôôf, zelfstandig naamwoord, rôôve, rôôffie, roof, diefstal
roof, rôôf, zelfstandig naamwoord, rôôve, rôôffie, korstje op een wond
rooie, rooie, zelfstandig naamwoord, rooiee, rooiechie, onvriendelijke benaming voor een roodharige, van wie een regionale dichter eens rijmde: Rôôd haer en elzehout is op gêên goeie grond gebouwd Hierop antwoordde de roodharige: Beter rôôd haer op kwaoie grond as zwart haer op een ezelskont; rooie en vaole biñ lamstraole Scheldwoord tegen mensen met rood haar of een grauwe kleur; Een mooie rooie is nie lillek Een mooi mens met rood haar is niet lelijk
rooie loop, rooie lôôp, uitdrukking, 1. menstruatie 2. muntgeld (vroeger de koperen halve centen, centen en 2½-centstukken)
rooien, rooie, werkwoord, rôôi, rôôide, gerôôid, 1. rooien Alle hooistoove langs d’n bôôgerd binne gerooid Alle knotwilgen langs de boomgaard zijn gerooid 2. doorstaan Ze rôôie het goed Ze redden zich best
rook, rôôk, uitdrukking, Van de waainege huize waer de rôôk teege de wind ingaot iste man de baos Van de weinige huizen waar de rook tegen de wind in gaat is de man de baas
rookvlees, rôôkvlaais, zelfstandig naamwoord, rookvlees
room, rôôm, zelfstandig naamwoord, 1. melkvet van tenminste 40% vet 2. het beste, het aantrekkelijke De rôôm ister of Het beste is er af
roomboter, rôômbutter, zelfstandig naamwoord, rôômbutters, rôômbuttertie, roomboter Vroeger was rôômbutter (goeie butter) te dier, maor nou de meñse ’t kenne betaole worrie deur de gezondhaaidsmaniakke wijsgemaokt dattut slecht voor ie zou weeze
rooms, rôôms, bijvoeglijk naamwoord, rooms-katholiek Allêên in Baaierland en op Pietershoek weunde vroeger rôômse meñse, die kwamme uit Braebant en wiere rôômse poepe genoemd Alleen in Oud-Beijerland en in Puttershoek woonden vroeger roomse mensen, die kwamen uit Noord-Brabant en werden roomse poepen genoemd
roomse boon, rôômse bôôn, zelfstandig naamwoord, rôômse bôône, rôôms bôôñtjie, tuinboon
rootbak, rôôtbak, zelfstandig naamwoord, rôôtbakke, rôôtbakkie, aanvankelijk een houten bak om vlas in stilstaand water te roten, later een betonnen bak voor het warmwaterroten
rootdam, rôôtdam, zelfstandig naamwoord, rôôtdamme, rôôtdammechie, [veroud] dam in de sloot waar geroot werd
roottijd, rôôttijd, zelfstandig naamwoord, rôôttije, rôôttijdjie, tijdsduur die een hoeveelheid vlas nodig heeft om gaar te worden
rootwater, rôôtwaoter, zelfstandig naamwoord, rôôtwaoters, rôôtwaotertie, afloopwater van de warmwaterroterij (stinkende bruine drab, die het milieu sterk verontreinigde)
rosmolen, rosmeule, zelfstandig naamwoord, rosmeules, rosmeuleñtjie, rosmolen (dorswerktuig voor het malen van meel, uit de tijd voor de dorsmachine, waarin paarden in cirkelgang liepen om het te laten draaien)
rot, rot, bijwoord, erg Rot voor-ie dajje zôô ziek bin Erg voor je dat je zo ziek bent Een gebakkie is rot lekker Een gebakje is erg lekker Dien êêne maaid is rot lillek en dien andere is rot mooi Die ene meid is erg lelijk en die andere is erg mooi (constructie gebruikt om de uitdrukking te versterken) Ook rotlekker Zie ook vrot
roten, rôôte, werkwoord, rôôt, rôôtende, gerôôt, het roten (eigenlijk het rotten) van vlas in koud of warm water (geldt niet voor dauwrôôt)
rotonde, rontonde, zelfstandig naamwoord, rontondes, rotonde
rotterd, rottert, zelfstandig naamwoord, rotterts, rotterttie, vervelend persoon, pestkop, rotvent
rottig, rotteg, bijvoeglijk naamwoord, beroerd, vervelend Da’s behoorlek rotteg Dat is heel vervelend
rottigheid, rotteghaaid, zelfstandig naamwoord, rottegheeje, rotteghaaidjie, 1. kattenkwaad Gêên rotteghaaid uithale, hoor! 2. narigheid D’r is toch gêên rotteghaaid an de hañd? Er is toch geen narigheid in het spel? ’t Is gêên rotteghaaid maor broerdeghaaid Het is geen voorwendsel maar een echt ziek gevoel (gezegd van een ziek persoon) Zie ook broerdeghaaid
rotzooi, rotzoo, zelfstandig naamwoord, rotzoochie, rotzooi, troep, bende
rouw, rouw, uitdrukking, rouw in de kerrek brenge Rouw in de kerk brengen (de in rouwkleding gestoken voltallige familie kwam naar de kerk en ging bij elkaar zitten, in tegenstelling tot het traditioneel gescheiden zitten van mannen en vrouwen)
rouwdouw, rauwdares, zelfstandig naamwoord, rauwdaresse, rauwdaresie, ruw, onverschillig persoon, meestal iemand die ruw is in zijn werk Je broertie is een echte rauwdares Je broertje is een echte wildebras
rouwig, rouweg, bijwoord, rouwig Ik bin d’r nie rouweg om Ik vind het niet heel erg
roven, rôôve, werkwoord, rôôf, rôôfde, gerôôfd, roven, stelen
rozijn, rezijn, zelfstandig naamwoord, rezijne, rezijntjie, rozijn
rug, rik, zelfstandig naamwoord, rikke, rikkie, 1. rug, lende ’k Heb pijn in m’n rik 2. de eerste vore bij het ploegen Een rik inschiete Een eerste vore ploegen 3. [O] iets hoger gelegen middengedeelte van een stuk land tussen greppels (mêêt) 4. op een rij bijeengerijfd gewas
rug, ruchie, zelfstandig naamwoord, ruchies, aangeaarde rug in het aardappelland (ruggetje) Zie ook anloete, anaerde, añrugge
ruggetjes wieden, ruchieswije, werkwoord, wij ruchies, wee ruchies, ruchies geweeje, aardappelen wieden
ruieren, ruiere, werkwoord, ruier, ruierde, geruierd, [Wms] eenden vangen in de ruitijd
ruif, reuif, zelfstandig naamwoord, reuive, reuifie, [sGr] ruif, getraliede voerbak Uit de grôôte reuif meëete Sociale ondersteuning genieten
ruifelen, roifele, werkwoord, roifel, roifelde, geroifeld, [O] rafelen van bijv. textiel
ruilen, ruile, werkwoord, ruil, rool, geroole, ruile In d’n oorlog van ’40-’45 wier d’r deur iederêên geroole; ’t geld was gêên cent waerd In de oorlog van 1940-1945 werd er door iedereen geruild; het geld was geen cent waard
ruimen, roime, werkwoord, roim, roimde, geroimd, [Obl] ruimen, ruimte maken voor een ander of voor iets anders
ruimschouw, roimschouw, zelfstandig naamwoord, roimschouwe, roimschouwchie, [Obl] opruiming ’k Zel is roimschouw houwe Ik zal eens opruimen Zie ook schouw-houe
ruïnatie, rinnewaosie, ruwienaosie, zelfstandig naamwoord, rinnewaosies, ruwienaosies, bende, troep, ruïne; Je hetter en ruwienaosie van gemaokt (van ruïneren)
ruïne, rewine, zelfstandig naamwoord, rewines, ruïne ’t Is een grôôte rewine, een verhabbezakt boeltie Het is een grote puinhoop, een verwaarloosde boel
ruïneren, rinneweere, werkwoord, rinneweer, rinneweerde, gerinneweerd, ruïneren, vernielen Zie ook verrinneweere
ruit, roit, ruit, uitdrukking, Een mooi gezicht voor een kepotte roit [O] Een beroerde vertoning; ’n Mooi petret voor een kepotte ruit Het mooier voorstellen dan het in werkelijkheid is
ruiten, roite, werkwoord, roit, roitende, geroit, [O] vellen uit vliet of sloot verwijderen
ruitenglas, roiteglas, ruiteglas, zelfstandig naamwoord, roiteglaeze, roiteglaesies, [Obl] vensterglas
ruitenspringer, ruitespringer, zelfstandig naamwoord, ruitespringers, ruitespringertie, priktol Zie ook pielepôôt
ruk, ruk, zelfstandig naamwoord, rukke, rukkie, stuk werk Zemme nog een rukkie doen? Zullen we nog een stuk werk doen?
runnen, runne, werkwoord, run, runde, gerund, [O] 1. rennen, hardlopen 2. jongensspel, gelijkend op kastiebal
rups, risp, rusp, rips, zelfstandig naamwoord, rispe, ruspe, ripse, rispie, ruspie, ripsie, rups Ook rusp, rips
rust, rust, uitdrukking, Nou bin’k hêêmel op rust Nu ben ik volledig gerustgesteld
rust-je-hoofd, russie-hôôd, tussenwerpsel, [Num] Russiehôôd een bietjie! Rustig aan, bedaar wat! (letterlijk: rust je hoofd een beetje)
ruw, rauw, bijvoeglijk naamwoord, [Nbl] ruw Rauwe praot Ruwe praat Ze is rauw in d’r mond, maor vast in d’r kont Ze spreekt weliswaar gewaagde taal, maar ze is feitelijk erg kuis
ruwdoes, rauwedoes, zelfstandig naamwoord, rauwedoeze, rauwedoesie, [Nbl, Msd] vieze, slecht geklede vrouw Ook onten del, onte kedee
ruwerd, rauwert, zelfstandig naamwoord, [veroud] half gezwingeld vlas Eerst wier ’t gebraekte vlas uit de rauwert geslooge Eerst werd het gebroken vlas uit het half gezwingelde vlas geslagen
ruwschoof, rauweschôôf, zelfstandig naamwoord, rauweschôôve, [veroud] keuter- of spaboer die bij een andere boer land huurt
ruwslager, rauwslaeger, zelfstandig naamwoord, rauwslaegers, rauwslaegertie, grove zwingelspaan voor het eerste of het ruwe werk, daarna werd het door de schoonslager afgewerkt
ruwweervorst, rauwweersvorsie, zelfstandig naamwoord, rauwweersvorsies, [Num] nachtvorst bij zuidenwind, waarop meestal slecht weer volgt; geen blijvende vorst
saamhorigheid, saomhooreghaaid, zelfstandig naamwoord, saomhooreghaaidtjie, saamhorigheid In d’n oorlog was de saomhooreghaaid grôôt, maor een hortie nae de bevrijding was ’t weer ieder voor z’n aaige In de oorlog was de saamhorigheid groot, maar een poosje na de bevrijding was het weer ieder voor zich
saampjes, saompies, bijwoord, samen Soampies messun baaichies Samen met zijn beiden Met z’n tweetjes
Saantje, Saontjie, eigennaam, Saantje
sabbatsmeisje, sabbatsmaaisie, zelfstandig naamwoord, sabbatsmaaisies, [veroud] sabbatsmeisje (een meisje dat meestel intern bij een joodse familie in dienst was en mede tot taak had om vrijdagsavonds het licht en de kachel aan te steken omdat joden op sabbat niet mochten werken)
sajet, sêêt, sjet, zelfstandig naamwoord, sêêtjie, [O] sajet, een goedkoop soort breiwol Kloentjie sêêt Kluwen sajet Kouse stoppe en sêêt toegeve Werken en er nog geld op toeleggen Ook sjet
sajetdraad, sêêtdraechie, zelfstandig naamwoord, sêêtdraechies, draadje sajet D’r zat een meulenaertie op ten blaaik an een sêête draedjie Er zat een meikever op het bleekveld aan een draadje sajet
sakerdanen, sakkerdaone, werkwoord, sakerdaon, sakkerdaonde, gesakkerdaond, [veroud] verven van een houten woonkamervloer; eerst met dorpelbruin, daarna met onregelmatige gele figuren versierd Zie ook blôôtevoetezaail
sakkerage, sakkeraozie, zelfstandig naamwoord, sakkeraozies, [Obl] als de bliksem Toen d’r brand op durp was bin’k as te sakkeraozie oi’ bed gekomme Toen er brand op het dorp was ben ik als de bliksem uit mijn bed gekomen
sakkeren, sakkere, werkwoord, sakker, sakkerde, gesakkerd, kankeren
santenkraam, santekraem, zelfstandig naamwoord, santekraeme, santekraempie, alles, de hele boel Neem te hêêle santekraem maor mee
sarren, sjarre, werkwoord, sjar, sjarde, gesjard, sarren, pesten, treiteren Je mot tien hond nie sjarre, anders zekkum is ophaste Je moet die hond niet pesten, anders zal ik hem eens agressief maken
Sas, Sas, eigennaam, Strijensas; Ik kom fan Sas en ik weet van niks Ik weet nergens van
Sassenaar, Sassenaer, eigennaam, Sassenaers, Sassenaertie, inwoner van Strijensas Een tweetal rijmpjes die aangeven dat de Sassenaars geduchte vechtersbazen waren zijn: 1. Azzie op Sas wil gaon vrije, mojje draege ‘n mes op zak, een mes om mee te snije, want te Sassenaers binne nie mak. Ze binne echt nie mak, want ze draege ‘n mes op zak 2. Rôôd van binne, rôôd van buite, rôôd van zaddoek, rôôd van haer, zôô iste echte Sassenaer; ik kom fan Sas en ‘k slikkie deur
Sassenblieken, Sassenbliek, eigennaam, Sassenblieke, Sassenbliekie, scheldnaam voor de Sassenaars
satinet, santinet, zelfstandig naamwoord, santinette, santinetjie, satinet, met heldere kleuren bedrukte, soms glanzende, katoen (gebruikt in de klederdracht tot omstreeks 1900)
scaramouche, schermoes, zelfstandig naamwoord, schermoeze, schermoesie, [sGr, Phk, veroud] speculaaspop
schaal, schael, zelfstandig naamwoord, schaele, schaeltie, [Obl] schaal Ook schuttel
schaal, schael, zelfstandig naamwoord, schaele, schaeltie, [Obl] weegschaal
schaaldeel, schaoldêêle, zelfstandig naamwoord, schaoldêêltie, ruwe houten planken waaraan de vorm van de boom nog is te herkennen
schaap, schaep, zelfstandig naamwoord, schaepe, schaepie, schaap Hij heb z’n schaepies op ‘t drôôge
schaapherder, schaephedder, zelfstandig naamwoord, schaephedders, schaepheddertie, schaapherder
schaar, schaer, zelfstandig naamwoord, schaere, schaertie, [O] schaar (jongensspel); Vaste schaer Kinderspel (al spelende maken de kinderen een sliert)
schaar, schaer, zelfstandig naamwoord, schaere, schaertie, 1. ploegschaar 2. schaar; Die heb nog meer laeke voor de schaer Die heeft nog volop werk
schaats, schaes, zelfstandig naamwoord, schaese, schaesie, schaats Hij heb al eerder ’n scheeve schaes gereeje Hij heeft zich al eerder slecht gedragen
schaatsenrijden, schaeserije, werkwoord, rij schaes, ree schaes, schaesegereeje, schaatsenrijden
schaatsenrijder, schaeserijer, zelfstandig naamwoord, schaeserijers, schaeserijertie, schaatsenrijder Keessie van Pleune was een klaain mannechie maor een grôôt schaeserijer Keesje van Pleun (Verkerk) was een klein mannetje maar een groot schaatsenrijder Ook schaeserije
schabelen, schaobele, werkwoord, schaobel, schaobelde, geschaobeld, vergaren
schade, schae, zelfstandig naamwoord, schaes, schade Mè schae en schande mojje ’t leere; Een blind paerd ken d’r geen schae lôôpe Er staat nauwelijks huisraad
schadelijk, schaedelek, bijvoeglijk naamwoord, 1. hatelijk Sta nie sôô schaedelek te lache 2. schadelijk
schaduw, schaof, zelfstandig naamwoord, schaove, schaofie, [veroud] schaduw Kom een bietjie in de schaof staon
schaft, schaft, zelfstandig naamwoord, schafte, schaffie, leren beenkap Opte brommer dee’k altijd m’n schafte an
schaft, schof, schoft, zelfstandig naamwoord, schoffe, schofte, schoffie, schoftie, 1. Het vierde deel van een werkdag, dat viel om ± 11:00 uur, als 2/4 dag of 2 maal een vierde deel van de werkdag voorbij was Nog êên schof en we binne daer klaor Ook schoft Zie ook half-schof 2. Schuif in een deur; schoft [O] het vierde deel van een werkdag; Houwie d’r rekening mee schoft dak al een te pakke heb Hou je er rekening mee dat ik al een vierde deel van de werkdag gewerkt heb Zie schof
Schans, Schááñs, eigennaam, ’t Schans te Klaaswaal; ’Houwie in, je stao nied op schááñs hoor!’ Houd je in, je staat niet op het Schans hoor! (gezegd tegen een hard pratende figuur. Het Schááñs is het knooppunt op Klaaswaal waar de Oud Cromstrijensedijk en de Molendijk samenkomen; vroeger stond hier veel volk en werden er de nieuwtjes verteld)
schans, schááñs, zelfstandig naamwoord, schááñze, schááñsie, schans
schap, schappie, zelfstandig naamwoord, schappies, leren schouderlap gevoerd met vilt, als schouderbescherming bij het dragen van zware balken
scharleminken, scharleminke, scherleminke, schiereminke, werkwoord, scharlemink, scharleminkte, gescharleminkt / schieremink, schiereminkte, geschiereminkt, rondneuzen Ook scherleminke; schiereminke [Num] loeren, gluren Dat meñs is altijd an ’t schiereminke
schede, schêê, zelfstandig naamwoord, schêêje, schêêchie, schede
schedemes, schêêmes, zelfstandig naamwoord, schêêmesse, schêêmessie, mes dat iedere boerenknecht in een schede in zijn rechter broekspijp droeg om in geval van nood de paarden los te snijden (niet: knipmes)
scheef, scheeve, zelfstandig naamwoord, houtachtig vlasafval verkregen na het zwingelen Zie ook limme, lieme
scheerhoed, scheerhoed, zelfstandig naamwoord, scheerhoeje, scheerhoetjie, [veroud] platte strohoed, panamahoed
scheerkei, scheerkaai, zelfstandig naamwoord, scheerkaaie, scheerkaaichie, scheersteen, platte steen die, mits horizontaal gegooid, herhaald op het water ketst Elleken biggel is nog gêên scheerkaai Elke steen is nog geen scheersteen Ook scheerstêên
scheersteen, scheerstêên, zelfstandig naamwoord, scheerstêêne, scheerstêêntjie, scheersteen Zie scheerkaai
scheerwinkel, scheerwinkel, zelfstandig naamwoord, scheerwinkels, scheerwinkeltie, salon van de dorpsbarbier Saeterdasaeves gonge me te scheere; ’n borrel, ’n segaor en ’t scheere was bij mekaor ‘n dubbeltie
scheet, scheet, uitdrukking, Voor een scheet en drie knikkers Voor een heel gering bedrag; Ze maoke van iedere scheet een donderslag Ze maken het altijd erger dan het is
schei, schêê, zelfstandig naamwoord, schêêje, schêêchie, 1. horizontale plank van een landhek Een vier schêês hekke Een hek van vier horizontale planken 2. trede van een menladder (de gek) van een houten boerenwagen
scheid, schaaid, zelfstandig naamwoord, schaaide, schaaidtjie, [O] afscheiding, grens Daer leg ’t schaaid Daar loopt de grens
scheiden, schaaie, werkwoord, schaai, schee, geschaaie, scheiden Ze binne al jaere gescheeje Ze zijn al jaren gescheiden Vroeger was ’t een zeldzaomhaaid aster een stel was gescheeje, nou is ’t lôôpenden bandwerrek geworre
scheidheining, schaaidhaaining, zelfstandig naamwoord, schaaidhaaininge, schaaidhaainingkie, [Msd] heining voor erfafscheiding
scheiding, schaaiding, zelfstandig naamwoord, schaaidinge, schaaidinkie, scheiding in het haar Zie ook naed, luizepaechie
scheldbrok, schelbrok, schellebrok, zelfstandig naamwoord, schelbrokke, schellebrokke, schelbrokkie, schellebrokkie, beschimper, berucht persoon vanwege zijn schelden op iedereen Ook schellebrok, schelsmoel
scheldsmoel, schelsmoel, zelfstandig naamwoord, schelsmoele, schelsmoeltie, beschimper Zie schelbrok
schelen, scheele, werkwoord, scheel, schouw, gescheeld, 1. schelen ’t Scheel een jas mè gistere De temperatuur is vandaag veel hoger (of lager) dan gisteren Ik schouw veertien jaer mè m’n broer Ik verschilde veertien jaar in leeftijd met mijn broer 2. mankeren Wa’ schouw d’r an? Wat mankeerde je?
schelf, schellefie, zelfstandig naamwoord, schellefies, [sGr] kleine schelf nog op het land staand bolvlas
schelp, schillep, schullep, zelfstandig naamwoord, schillepe, schullepe, schillepie, schullepie, schelp Van de schillepe van ’t strand maoke ze grit voor de kippe Ook schullep
schelven, schelleve, werkwoord, schellef, schellefde, geschellefd, schelven, het op kleine schelven zetten van de schranken die an d’n hôôp staan Zie ook schrank
schelver, schellever, zelfstandig naamwoord, schellevers, schellevertie, de vakman die (buiten) schelven bouwt Goeie schellevers gonge soms ôk buitenof om een beurtschip te laoie Zie ook taslegger
schenken, schinke, werkwoord, schink, schonk, geschonke, schenken Schink nogges in! Schenk nog eens in!
schepenbank, scheepiesbank, zelfstandig naamwoord, scheepiesbanke, scheepiesbankie, [veroud] schepenbank; een speciale bank in een kerk, speciaal voor de schepenen (het gemeentebestuur)
scheperij, scheeperije, zelfstandig naamwoord, [Zbl, Bmk] 1. landbouwproducten te koop aanbieden aan buurtbewoners 2. aflevering van producten aan een beurtschip
scheringhout, scheringhout, zelfstandig naamwoord, scheringhouters, scheringhoutjie, [O] dwarshout aan een stelling
scheuren, scheure, uitdrukking, ’t Verkôôp om te scheure Het verkoopt zeer goed
scheurfakkel, scheurfachel, scheurfakkel, zelfstandig naamwoord, scheurfachels, scheurfakkels, scheurfacheltie, scheurfakkeltie, [Gwd] vuil slordig gekleed vrouwspersoon Ook scheurfakkel Zie ook rouwdares, onten del
scheurkalender, scheurklender, zelfstandig naamwoord, scheurklenders, scheurklendertie, scheurkalender
scheut, op scheut, bijvoeglijk naamwoord, 1. klaar, gereed Ik kom t’r zôô an, want ik bin al een end op scheut Ik kom zo gauw mogelijk naar je toe, want ik ben bijna klaar 2. versleten Die jas ken wel in de lorre, die ’s al een end op scheut; We waere al een end op scheut We waren al een heel eind gevorderd
scheut, schot, zelfstandig naamwoord, [O] 1. lendepijn Ze hettet schot in d’r lende 2. in het zaad geschoten gewas Daer is schot in d’n terrow Zie ook schieten
schevenkachel, scheevekachel, zelfstandig naamwoord, scheevekachels, scheevekacheltie, kachel waarin scheven werden verbrand
schielijk, schierlek, schielek, bijvoeglijk naamwoord, schielijk, plotseling, onverwacht Ook schielek
schiem, schiem, zelfstandig naamwoord, schieme, schiempie, [Num] taai glimmend stuk klei
schiemen, schieme, werkwoord, schiem, schiemde, geschiemd, glad worden, glimmen Met ’t ploege schiemde de grond
schieten, schiete, werkwoord, schiet, schoot, geschoote, [O] 1. in het zaad schieten van gewas dat nog op het veld staat Mit al die reege is ’t koore geschoote en de erte zelle ôk wel gaon schiete 2. het afsteken van slootkanten Zie ook ofrêêje
schietkloten, siesklôôte, werkwoord, siesklôôt, siesklôôtte, gesiesklôôt, [veroud] klootschieten, spel met houten of platronde ijzeren schijven, meestal op het ijs gespeeld
schietschouw, schietschouw, schieschouw, zelfstandig naamwoord, schietschouwe, schieschouwe, schietschouwchie, schieschouwchie, [O] roeiboot met schenen (ijslopers) waarmee een rivier met onbetrouwbaar ijs kon worden overgestoken Ook schies