elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Schelberg, P.J.G. (1986), Woordenboek van het Sittards dialect, Amsterdam

a, aa, aa, bee, see / et kėtje löp door de sjnee / et hunjtje löp em nao / en bit em in de brao
à jour, azjoer, (Frans) à jour, opengewerkt. Dat is ein deftige daam, zie dreech azjoere haoze: werd spottend gezegd van een zgn. sjiek gekleede vrouw van lichte zeden. ’n Azjoere dootsprènjtje: een bij hoge uitzondering gebruikt doodsprentje met ope
à la bonne heure, alla boneur, (Frans) à la bonheure, goed zo.
à propos, apperpoo, apropos. Doe brings mich van den apperpoo aaf: je brengt me van de wijs.
à vapeur, avvapäör, mit den avvapäör, (Frans) à vapeur, met stoom. Dat geit mit den avvapäör: dat gaat snel.
aab beide kanten, beitskènj, beitskanjte, klemtoon op –kènj, mannelijk, aan beide zijden.
aal, eel, mannelijk, eel, eelke, aal.
aalkoet, aolskoet, klemtoon op –koet, mannelijk, aolskoete/haolkoete, aolskuutje/haolkuutje, kwabaal.; haolhoet kwabaal, zie: aolskoet.
aalkorf, eelskörf, mannelijk, eelskörf, van teen gevlochten aalkorf.
aalmoes, aalmous, vrouwelijk, aalmouze, aalmuiske, aalmoes.
aalmoezenier, aalmoezeneier, aalmoezeneiesj, aalmoezenier.
aaltpoel, aalpoul, mannelijk, aalpuil, aaltpoel.
aaltvat, aalvaat, onzijdig, aalvaater, gierton. Zie ook: waatervaat of zeikvaat.
aambeeld, aaveljt, klemtoon op aa-, onzijdig, aaveljer, aaveljtje, aambeeld.
aambeeldsblok, aaveljtsblok, mannelijk, aaveljtsblök, aaveljtsblökske, aambeeldsblok.
aamzeik, aomzeik, vrouwelijk, aomzeike, mier.
aamzeikenhoop, aomzeikenhoup, aomzeikenhuip, mierennest.
aan elkaar, aonkäör, mannelijk, aonkäöre, halsopening in bloes, japon. Einen aonkäör-de-blepsj: zeer wijde halsopening. “Gout oetgewinkelt, is hauf verkoch” wordt gezegd bij een zeer ruim decolleté.
aan elkaar de blets, ónkäör de blétsj, mannelijk, decolleté.
aan hem, aan ’m, pak hem, val hem aan.
aan het, aan ’t, bezig met.
aanaarden, aanaerde, aerde aan, haet of is aangeaert, aanaarden.
aanbakken, aabakke, bakde aan, is aagebakke, aanbakken.
aanbelangen, aanbelange, betreffen. Waat dat aanbelank: wat dat betreft.
aanbetaling, aanbetaaling, vrouwelijk, aanbetaalinge, aanbetaling.
aanbevelen, aanbevaele, bevoul aan, aanbevaole, aanbevelen.
aanbeveling, aanbevaeling, vrouwelijk, aanbevaelinge, aanbeveling.
aanbieden, aabeie, bou aan, haet of is aagebaoe, aanbieden.
aanbijten, aabiete, beet aan, haet of is aagebeete, aanbijten van muizen, wild et cetera. Hae haet aagebeete: hij toont interesse; hij laat zich overhalen.
aanbinden, aabénje, bónj aan, haet of is aagebónje, aanbinden.
aanblazen, aanblaoze, blous aan, haet of is aangeblaoze, aanblazen.
aanblijven, aablieve, bleef aan, is aagebleeve, aanblijven.
aanbranden, aanbrenne, brende aan, haet of is aangebrent, aanbranden.
aanbreken, aabraeke, brouk aan, haet of is aagebraoke, aanbreken.
aandacht, aandach, mannelijk, aandacht.
aandachtig, aandéchtich, aandéchtigger, aandèchtichste, aandachtig.
aandeel, aandeil, onzijdig, aandeile, aandeilke, aandeel.
aandenken, aadénke, onzijdig, aandenken. Ein aadénke van de pap zeeleger, een herinnering aan vader zaliger.
aandoen, aadoon, douch aan, haet of is aagedaon, zich kleden. Dooch dich gėt angesj aan, dan gaon ver gėt trampele: trek wat anders aan, dan lopen we een eindje om.
aandoen, aadoon, douch aan, haet of is aagedaon, aandoen. Van eelènj koos er zich waal éns gėt aadoon: van ellende kon hij zich wel eens wat aandoen.
aandraaien, aadreeë, dreede aan, haet of is aagedreet, aandraaien.
aandragen, aandraage, drouch aan, haet of is aangedraage, aanbrengen. Hae haet ’m aangedraage: hij heeft hem verklapt.
aandrager, aandraeger, mannelijk, aandraegesj, aandraegerke, klikspaan.
aandrijven, aadrieve, dreef aan, haet of is aagedreeve, aandrijven. Wie de baek oet waar, is väöl hout aagedreeve: bij het laatste hoogwater is veel hout aangespoeld.
aanduwen, aanduue, duude aan, haet of is aangeduut, lopen. Hae koum dao zoo santesie aangeduut, of wenter geine weit hau, waat gaonde waas: hij kwam zo zorgeloos aangestapt, alsof hij van de prins geen kwaad wist.; duwen
aaneen, aanein, aaneen.
aaneen zijn, aanein zeen, waaren aanein, zeen aanein gewaes, vechten, ruzie maken.
aangaan, aangaon, aansjlaon, góng aan, haet of is aangegange, aangaan; aanslaan. “Woo me aageit, dat krump”: aansporing om zuinig te zijn. Veer gaon ’ns bie oos Merie aan: we lopen even bij Marie binnen.
aangaans, agaons, aagaons, voorlopig, vooreerst.; binnenkort
aangaans, aagaons, agaons, binnenkort.
aangapen, aagaape, gaapde aan, haet aagegaap, aangapen.
aangeboren, aagebaore, aangeboren.
aangeborenheid, aagebaorentheit, vrouwelijk, aagebaorentheite, aangeboren eigenschap, gebrek of hoedanigheid.
aangetrouwd, aangetrout is aangeplėk, aangehuwde familie wordt vaak niet als echte familie erkend.
aangeven, aagaeve, gouf aan, haet of is aaggegaeve, aangeven.
aangewaaid, aangewénjt, aangewaaid. Dat is em mer aangewénjt: dat is maar bij toeval bij hem terechtgekomen.
aangewende, aangewënde, onzijdig, aangewëndes, aanwensel.
aangewennen, aagewënne, gewënde aan, haet aagewënt, aanwennen.
aanhang, aanhank, mannelijk, aanhang.
aanhangel, aanhèngsel, onzijdig, aanhèngsele, aanhèngselke, aanhangsel.
aanhebben, aanhöbbe, hau aan, haet aangat, aanhebben.
aanhoren, aanheure, heurde aan, haet aangeheurt, aanhoren.
aanhouden, aanhaute, holj aan, haet of is aangehaute, aanhouden; doorzetten.
aanhoudend, aanhautent, aanhoudend. Aanhautent bëste hie veur gėt te leene; van trökbrénge aevel witste niks. Witste waat, ich leen dich de kat; die kump vannelein trök: steeds kom je lenen; van terugbrengen komt nooit wat terecht. Weet je wat, ik leen je de kat; d
aanhouder, aanhauter, mannelijk, aanhautesj, aanhauterke, aanhouder.
Aanhouders, Aanhautesj, de carnavalsvereniging. Toen in de raadsvergadering van 18 januari 1932 werd besloten de maskerade op vastenavond af te schaffen, waren de aanhangers van dit volksfeest geschokt. Dat duurde echter maar kort, want diezelfde nacht nog werden bij vier der vo
aankaarten, aankaarte, kaartde aan, haet of is aangekaart, het iemand naar zijn zin maken; in gunstige zin erbij betrekken.; aankaarten
aankallen, aakalle, kalde aan, haet aagekalt, aanspreken.
aankijken, aakieke, keek aan, haet aagekeeke, aankijken. Ze höbben hem drop aagekeeke: ze hebben hem ervan verdacht.
aankissen, aakisje, kisjde aan, haet aagekisj, aanhitsen. Ich kisj dich den hónjt aan: ik hits de hond op je aan.
aankomen, aakómme, koum aan, is aagekómme, aankomen; in gewicht toenemen. Het is al gout aagekómme: zij is al behoorlijk in gewicht toegenomen.
aankomend, aakómment, aankomend.
aankomst, aakóms, mannelijk, aankomst.
aankondigen, aankundige, kundichde aan, haet of is aangekundich, aankondigen.
aanlanden, aalanje, lanjde aan, haet of is aagelanjt, aanlanden. Woo zeen veer aagelanjt: waar zijn wij terechtgekomen?
aanleggen, aanlëgge, lach aan, haet of is aangelach, aanleggen. Et kénjt aanlëgge: het kind de borst geven.
aanlengen, aalènge, lèngde aan, haet of is aagelènk, aanlengen, zie ook: duipe.
aanleren, aaleere, leerde aan, haet of is aageleert, aanleren.
aanloop, aaluip, mannelijk, aaluipe, aaluipke, aanloop.; toeloop
aanlopen, aaloupe, leip aan, is aageloupe, aanlopen.
aanmaken, aanmaake, aamaake, maakde aan, haet of is aangemaak, iemand het leven zuur maken. Urges mit aagemaak zeen: ergens mee zitten.; aanmaken; aamaake aanmaken. Urges mit aagemaak zeen: ergens mee behept of opgescheept zijn.
aanmelden, aamelje, meljde aan, haet of is aagemeljt, aanmelden.
aanmerken, aamirke, mirkde aan, haet of is aagemirk, aanmerkingen maken.
aanmoedigen, aanmuidige, muidichde aan, haet of is aangemuidich, aanmoedigen.
aannaaien, aanneeë, neede aan, haet of is aangeneet, aannaaien.
aannemelijk, aannummelik, aannummelikker, aannummelikste, aannemelijk.
aannemen, aannumme, noum aan, haet of is aangenómme, aannemen. Sjlėch van aannumme zeen: niet kunnen of niet willen leren.
aannemer, aannummer, mannelijk, aannummesj, aannemer.
aanpakken, aapakke, pakde aan, haet of is aagepak, in rechten aanspreken.
aanplakken, aaplėkke, plėkde aan, haet of is aageplėk, aanplakken. Wae leet zich noe zoo gėt aaplėkke: wie laat zich nu zo iets aansmeren?
aanpoten, aapaote, paotde aan, haet of is aangepaot, iemand iets aansmeren.
aanpresenteren, aaprizzenteiere, prizzenteierde aan, haet of is aageprizzenteiert, (samentrekking van aanbieden en presenteren), aanbieden.
aanprijzen, aaprieze, prees aan, haet of is aagepreeze, aanprijzen.
aanraden, aaraoe, raode aan, haet of is aageraoe, aanraden.
aanranden, aaranje, ranjde aan, haet of is aageranjt, aanranden; brutaal aanspreken.
aanrecht, aanrëk, onzijdig, aanrëkke, aanrëkske, aanrecht, zie het oudere: pómpesjtein.
aanrecommanderen, aarikkemandeiere, rikkemandeierde aan, haet of is aagerikkemandeiert, aanbevelen.
aanreiken, aareike, reikde aan, haet of is aagereik, aanreiken.
aanroepen, aaroupe, reip aan, haet of is aageroupe, aanroepen. Hae haet alle hëlge aageroupe: hij heeft van alles geprobeerd.
aanroeren, aaruiere, ruierde aan, haet of is aageruiert, aanroeren.
aanschaffen, aasjaffe, sjafde aan, haet of is aagesjaf, aanschaffen.
aanschieten, aansjiete, aasjeite, sjeet aan, haet of is aangesjeete/sjoot aan, haet of is aagesjaote, verklikken. Doe houfs mich neit aan te sjiete: je hoeft me niet bij de politie te melden.; aasjeite aanschieten
aanschijn, aansjien, mannelijk, uiterlijk. Van aansjien sjus zie vaader: uiterlijk precies zijn vader.
aanschoesteren, aansjoestere, sjoesterde aan, haet of is aangesjoestert, zonder smaak zich kleden.
aanschrijven, aasjrieve, sjreef aan, haet of is aagesjreeve, opschrijven. De twee lëste runjdes móste mer aasjrieve: schrijf de laatste twee rondjes maar op mijn rekening.; aanschrijven
aanslaan, aansjlaon, sjlouch aan, haet of is aangesjlaage, aanslaan. Den hónjt sjleit aan: de hond blaft.
aanslag, aansjlaach, mannelijk, aansjlaech, aanslag.
aanslepen, aansjleipe, sjleipde aan, haet of is aangesjleip, aanslepen.
aanspanneling, aansjpènneling, mannelijk, aansjpènnelinge, aansjpènnelingske, leerjongen, jongmaat. “Ich bën noch mer ’nen aanspenneling” wordt gezegd, als men van het een of ander het fijne niet weet.
aanspannen, aansjpanne, sjpande aan, haet of is aangesjpant, aanspannen.; aanleren
aanspoelen, aasjpuile, sjpuilde aan, is aagesjpuilt, aanspoelen.
aansporen, aasjpaore, sjpaorde aan, haet of is aagesjpaort, aansporen.
aanspraak, aasjpraok, mannelijk, aanspraak.
aanspreken, aasjpraeke, sjprouk aan, haet of is aagesjpraoke, aanspreken.
aanstaan, aansjtaon, sjtóng aan, haet of is aangesjtange, aanstaan. Dat sjteit mich neit aan: dat bevalt me niet. De deur sjteit aan: de deur staat op een kiertje.
aanstampen, aansjtampe, aasjtampe, sjtampde aan, haet of is aangesjtamp/sjtampde aan, haet of is aagesjtamp, aanstampen.; aasjtampe aanstampen
aanstaren, aasjtaare, sjtaarde aan, haet aagesjtaart, aanstaren.
aansteken, aasjtaeke, sjtouk aan, haet of is aagesjtaoke, aansteken. De ėppel zeen al aagesjtaoke: de appels beginnen al te rotten.
aansteker, aansjtaekert, mannelijk, aansjtaekesj, aansjtaekerke, aansteker.
aanstellen, aasjtëlle, sjtëlde aan, haet of is aagesjtëlt, aanstellen.
aansteller, aasjtëller, mannelijk, aasjtëllesj, aasjtëllerke, aansteller.
aanstellerij, aasjtël, aastëllerie, mannelijk, aanstellerij.
aansterken, aasjtėrke, sjtėrkde aan, haet of is aagesjtėrk, aansterken.
aanstonds, aasjtaons, aanstaande.
aanstoot, aansjteut, mannelijk, aanstoot.
aanstoten, aansjtoote, sjtootde aan, haet of is aangesjtoote, klinken; aanstoten.
aanstrengen, aansjtrènge, sjtrèngde zich aan, haet zich aangesjtrènk, zich aansjtrènge, zich inspannen.
aanstrepen, aansjtraepe, sjtraepde aan, haet of is aangesjtraep, aanstrepen.
aanstrijken, aasjtrieke, sjtreek aan, haet of is aagesjtreeke, aanstrijken van een ziek lichaamsdeel met een geldstuk, dat later geofferd werd; scapulier of rozenkrans met heilig voorwerp in aanraking brengen. Als iemand ter bedevaart naar Kevelaar was geweest, zei men ook wel: “laot mich ’ns aasjtrieke”, om z
aanstrikken, aasjtrikke, sjtrikde aan, haet of is aagesjtrik, aanbreien.
aanstriksel, aasjtriksel, onzijdig, aasjtriksele, aasjtrikselke, aanbreisel.
aantekenen, aateikene, teikende aan, haet of is aageteikent, aantekenen, zie ook: “in et kėsjke hange”.
aantodderen, aantónjtele, aantóddele, tónjtelde aan, haet of is aangetónjtelt, zich slordig kleden; met kleding toetakelen.
aantonen, aantuine, tuinde aan, haet of is aangetuint, aantonen, zie het oudere: waormaake.
aantreden, aantraeë, trou aan, haet of is aangetraoe, aantreden.
aantrekken, aantrëkke, troch aan, haet of is aangetroch, aantrekken.; opfokken van jonge dieren.; een lied aanheffen
aanval, aaval, mannelijk, aavėl, aavėlke, aanval.
aanvang, aavank, mannelijk, begin.
aanvangen, aavange, vóng aan, haet aagevange, doen. Die kénjer vange mich auch gėt aan: die kinderen zitten vol kwajongensstreken.
aanvangs, aavangs, in het begin.
aanvaren, aavaare, vour aan, haet of is aagevaare, aanrijden.
aanvegen, aavaege, vaechde aan, haet of is aagevaech, hard lopen.
aanvliegen, aanvleige, vlooch aan, haet of is aangevlaoge, aanvliegen (van vogels etc).
aanvoelen, aavuile, vuilde aan, haet aagevuilt, aanvoelen.
aanvoer, aavuier, mannelijk, aanvoer.
aanvoerder, aavuirder, mannelijk, aavuirders, aanvoerder.
aanvoeren, aavuire, vuirde aan, haet of is aagevuirt, aanvoeren.
aanvraag, aanvraoch, vrouwelijk, aanvraoge, aanvraag.
aanvragen, aanvraoge, vrouch aan, haet of is aangevraoch, aanvragen.
aanvullen, aanvölle, völde aan, haet of is aangevölt, aanvullen; ophogen.
aanvulling, aanvölling, vrouwelijk, aanvöllinge, aanvöllingske, aanvulling; ophoging.
aanwakkeren, aanwakkere, wakkerde aan, haet of is aangewakkert, aanvuren.
aanwas, aawas, mannelijk, aawės, aawėske, aanwas, toeneming.
aanwensel, aawënsel, onzijdig, aawënsele, aawënselke, aanwensel, hebbelijkheid.
aanwerk, aawėrk, onzijdig, aawėrker, aawėrkske, begin. Wae maak ’t aawėrk: wie maakt het begin?
aanwerken, aawirke, wirkde aan, haet of is aagewirk, met grond verstevigen.
aanwrijven, aavrieve, vreef aan, haet of is aagevreeve, aanwrijven; ten laste leggen.
aanzeggen, aazëgge, zach aan, haet of is aagezach, aanzeggen. Den doot aazëgge: het aanzeggen van overlijden.
aanzetsel, aanzëtsel, onzijdig, aanzëtsele, aanzëtselke, aanzetsel.
aanzetten, aazëtte, zat aan, haet of is aagezat, aanzetten. Aanzetten van scheermes; knoop aannaaien; machine starten; leerling opleiden.
aanzien, aanzeen, aazeen, zouch aan, haet aangezeen/zouch aan, haet of is aagezeen, aanzien, aankijken.; aazeen aanzien, aankijken, ’t Leet zich aazeen, dat ’t raenge geef: ’t lijkt erop, dat het gaat regenen. ’t Leet zich aazeen: ’t Ziet er goed uit.
aanzien, aanzeen, aazeen, onzijdig, aanzien.; aazeen aanzien, achting, ’ne Minsj van aazeen, ’n aanzienlijk mens
aanzienderogen, aazeenderouge, zienderogen. Hae vilt aazeenderougen aaf: hij wordt merkbaar magerder.
aanzienlijk, aanzeinlik, aanzeinlikker, aanzeinlikste, bevallig. Dat is ’n aanzeinlik kénjt: dat is een knap meisje.
aanziens, aazeens, aazeins, oppervlakkig. Van aazeens kénne: van gezicht kennen; oppervlakkig kennen.; voorlopig; Dat zuuste aazeens noch neit gebeure: dat zie je voorlopig nog niet gebeuren.
aanzitten, aazitte, zout aan, haet aagezaete, aanzitten.
aap, aap, mannelijk, aep, aepke, aap. Dao kénste aep mit vange: daar kun je alle kanten mee uit. Dat is aan ’n aapevot verzeen: dat is boter aan de galg gesmeerd; weggegooid geld.
aar, aor, vrouwelijk, aore, äörke, aar April mót mei de aore leevere: in april beginnen zich de aren in het koren te vormen.
aard, aart, mannelijk, aard; zin; wezen. Aart höbbe: ergens behagen in scheppen. Op den aart van: zoals.
aard, aert, vrouwelijk, aerde, aertje, konijnenhol en dergelijke.
aardappel, aerpel, mannelijk, aerpel, aerpelke, (in meervoudsvorm ook “piepesj”) aardappel. ’ne Minsj is geinen aerpel: de mens is een redelijk wezen. Väöl klein aerpel völlen ’ne zak: vele kleintjes maken één groot. De sjtómste boer haet de dikste aerpel: beter een ons gelu
aardappelbuidel, aerpelsbuuel, mannelijk, aerpelsbuuele, aerpelsbuuelke, aardappelzak; iemand, die behoorlijk kan eten.
aardappelkoek, aerpelskouk, mannelijk, aerpelskuik, aerpelskuikske, fijn gestampte aardappels in olie of vet, in de koekepan gebakken, zie ook: aerpelskuikskes.
aardappelkoekje, aerpelkskuikskes, aardappelkoekjes: is ook thans nog bij enkele oude Sittardse families een geliefde en zeer smakelijke naspijs bij erwtensoep. Hierbij het aloude recept: Aerpelkuikskes veur drie a veier man: eine killo aerpel ekstraa sjëlle en in de ertesop mitkaok
aardappelkruid, aerpelskroet, onzijdig, aardappelloof.
aardappelkuil, aerpelskoel, vrouwelijk, aerpelskoele, aerpelskuulke, aardappelkuil. Hae haet ę laeve wie ’ne prins in ’n aerpelskoel: hij heeft het niet erg breed. Ich aet, waat in den traoch zit en sjlaop in ’n aerpelskoel: ik stel geen hoge eisen.
aardappelmeel, aerpelsmael, onzijdig, aardappelmeel.
aardappelmesje, aerpelsmėtske, onzijdig, aerpelsmėtskes, aardappelmesje.
aardappelschil, aerpelsjël, vrouwelijk, aerpelsjëlle, aerpelsjëlke, aardappelschil.
aardbei, erbel, vrouwelijk, erbelte, erbelke, aardbei.
aarde, aert, mannelijk, aarde. Hae lik baoven aert: het lijk is afgelegd (nog niet begraven).
aarden, aare, aarde: wennen; gelijken; aarden.
aardeweg, aertwaech, mannelijk, aertwaech, aertwaechske, veldweg, zandweg.
aardewerk, aerdewerk, onzijdig, aardewerk.
aardig, aardich, aardigger, aardichste, aardig.
aardtand, aortanjt, mannelijk, aortènj, hoekpunt van bouwland, dat met de schop moet worden bewerkt, omdat ploegen met paard teveel schade aan de reeds ingezaaide percelen van de buren zou berokkenen.
aardvuil, aertvoel, dood en begraven. Hae is allang aertvoel: hij is allang dood en begraven.
aarjuk, aorejaok, mannelijk, vrouwelijk, aorejäök, raar vrouwmens; juk om emmers of manden te dragen.
aars, aasj, mannelijk, aars. Lèk mich amaasj: loop naar de maan. Hae meint ouch al, datter gėt mee is ės lėk mich amaasj: hij verbeeldt zich ook al wat.
aas, aos, mannelijk, äös, äöske, guit. Dae sjtrank van dich, dat is ein aos: die jongen van jouw is een snaak.
aas, aos, mannelijk, äös, äöske, kwast in hout
aas, aos, mannelijk, äös, äöske, aas in kaartspel
aat, aot, mannelijk, spoeling. De bolsters en onoplosbare bestanddelen van het uitgetrokken en afgewerkte mout werden als veevoeder gebruikt, zie ook: maut.
abmurksen, aafmorkse, morksde aaf, haet of is aafgemorks, bargoens, mollen.
abondance, aavandaons, mannelijk, bij whist zelf troef bepalen en negen slagen halen.
abonnee, abbenee, mannelijk, abbenees, abonnee.
abricole, abbrekol, mannelijk, abbrekols, (Frans) abricole, bandstoot bij biljartspel.
abrikoos, abbelekoos, abbelekou, vrouwelijk, abbelekooze, abbelekeuske, abrikoos.
abrikozenboom, abbelekoozeboum, mannelijk, abbelekoozeboum, abbelekoozebömke, abrikozenboom.
absolutie, abseluuse, mannelijk, absolutie.
accepteren, aksepteiere, aksepteierde, haet of is geaksepeiert, (Frans) accepter, accepteren.
accommoderen, akkómmedeiere, akkómmedeierde, haet of is geakkómmedeiert, (Frans) accommoder, zich aanpassen; overeenkomen, schikken.
accorderen, akkerdeiere, akkerdeierde, haet of is geakkerdeiert, accorderen.
acht, ach, acht.
acht, in ach numme, noum zich in ach, haet zich in ach genómme, zich in ach numme, zich in acht nemen.
achten, achte, achde, haet of is geach, achten.
achtenswaard, achteswaert, achtenswaardig.
achter, achter, achter. Hae haet de wénjt van achter gat: het heeft hem meegezeten.
Achter Bagge, Achter Bagge, (plaatselijke benaming) Overhoven.
achteraan, achterdraan, achteraan; werd vroeger geroepen tegen voerman of koetsier, als een jongen achter aan het rijtuig hing of op de opstap zat.
achterblijven, achterblieve, bleef achter, is achtergebleeve, achterblijven.
achtereen, achterein, zo meteen; straks; achter elkaar. Achtereinloupe wie de gaus: achter elkaar lopen als ganzen.
achteren, achtere, achteren. Nao achtere gaon: naar het toilet gaan.
achtergaan, achtergaon, góng achter, is achtergegange, achterlopen.
achtergedachte, achtergedėchs, onzijdig, overweging. Gein achtergedėchs in höbbe: niet zorgvuldig overwegen.
achtergedachte, achtergedanke, mannelijk, te late inval.
achterhalen, achterhaole, achterhaolde, haet of is achterhaolt, achterhouden.
achterham, achterhaam, ėchterhaam, mannelijk, achterhaame, achterhaemke, achterham van het harnachement, staartriem van paardetuig. Hae trëk den achterhaam: hij krabbelt terug; hij laat het afweten; hij is te lui om flink aan te pakken.
achterham, ėchterhaam, mannelijk, ėchterhaame, zie: achterhaam.
achterhand, achterhanjt, vrouwelijk, achterhènj, achterhand (bij het kaartspel het laatst aan de beurt komen).
achterher, achterhaer, achterheen.
achterhouden, achterhaute, holj achter, haet of is achtergaute, achterhouden.
achterkant, achterkanjt, mannelijk, achterkènj, achterkènjtje, achterkant.
achterkomen, achterkómme, koum achter, is achtergekómme, aan de weet komen.
achterkop, achterkop, mannelijk, achterköp, achterköpke, achterhoofd.
achterlaten, achterlaote, lout achter, haet of is achtergelaote, achterlaten; nalaten.
achternazitten, achternaozitte, zout achternao, haet of is achternaogezaete, achternazitten.
Achterom, Achteróm, (plaatselijke benaming) voor de buurt Helen Paradijsstraat. Achteróm is ’t kirmes: er wordt gevochten.
achterom, achteróm, mannelijk, achteringang.
achterover vallen, achtereuvervalle, voul achtereuver, is achtereuvergevalle, achterover vallen.
achterpand, achterpanjt, onzijdig, achterpanjer, achterpènjtje, achterpand.
achterrad, achterraat, onzijdig, achterraar, achterraetje, achterwiel.
achterrugs, achterröks, achterbaks, stiekum. Achterröks is ’t gout moele sjnieë: iemand achter zijn rug bespotten is geen blijk van moed, zie ook: hinderwarts.
achterste, ėchesjte, onzijdig, achterste; achterwerk. Pak den ėcheste: neem de achterste. Zët dich op dien ėchesjte: ga zitten.
achterstevoren, ėchesjteveur, achterstevoren.
achterstoten, achtersjtoote, sjtootde achter, haet of is achtergesjtoote, achterstellen. Hae is waal neit teväöl, mer sjut toch euver: vijfde rad aan de wagen zijn.
achterstuk, achtersjtök, onzijdig, achtersjtökker, achtersjtökske, achterstuk van japon of jurk (mode omstreeks 1900).
achtertang, achtertang, mannelijk, achtertange, achtertèngske, achtertang of klauw (door middel van een wormas verstelbare klem aan schaafbank).
achteruit, achteroet, mannelijk, den achteroet, achteruitgang; toilet.
achteruitgaan, achteroetgaon, góng achteroet, is achteroetgegange, achteruitgaan.
achteruitlopen, achteroetloupe, leip achteroet, is achteroetgeloupe, achteruitlopen.
achteruitslaan, achteroetsjlaon, sjlouch achteroet, haet achteroetgesjlaage, achteruitslaan.
achteruitvaren, achteroetvaare, vour achteroet, haet of is achteroetgevaare, achteruitrijden.
achteruitzetten, achteroetzëtte, zat achteroet, haet of is achteroetgezat, achteruitzetten.
achterungeren, achterunjere, mannelijk, namiddagpauze. Na sint Gilles (1 september) verviel de middagpauze (unjere) en werd de drie-uur koffie verschoven naar het vallen van de avond; de daaropvolgende pauze werd “den achterunjere” genoemd.
achterwaarts, achterwarts, achterwaarts.
achterwege blijven, achterwaege blieve, achterwaeges blieve, bleef achterwaege, is achterwaege gebleeve, achterwege blijven.
actie, aksie, vrouwelijk, aksies, actie.
actionair, aksjenaer, mannelijk, aksjenaere, aandeelhouder.
Adam, Daam, Adam.
adellijk, aadelik, aadelikker, aadelikste, adelijk; op de rand van bederf bij wild et cetera.
adem, aom, mannelijk, äömke, adem. Op ei bein en zónger aom: op mijn sloffen. Dao is gein äömke, of ’t sjmët: van praatjes blijft altijd wel iets hangen. Einen aom beier: een aam (150 liter) bier. Zich oet den aom loupe: buiten adem lopen.
ademen, aome, haome, aomde, haet geaomp/haomde, haet gehaomp, ademen.
ader, aor, vrouwelijk, aore, äörke, ader.
adieu, adjeu, adieu, vaarwel. “Adjeu miene maelder” wordt gezegd, als iets gestolen is, verloren of stuk gaat.
adieu, atjus, adieu, vaarwel.
adres, addrės, onzijdig, addrėsse, adres.
adresseren, addresseiere, addresseierde, haet of is geaddresseiert, adresseren.
Adriana, Andring, klemtoon op -dring, Adriana.
advocaat, affekaat, mannelijk, affekaate, advocaat. Twee affekaate biete zich neit: advocaten doen zich onderling geen concurrentie aan.
advocaat, atfekaat, mannelijk, atfekaetje, cognac met eieren, zie ook: affekaat.
af, aaf, af, klaar. Wae in dit sjpeelke missjleit, is aaf: wie in dit spelletje misslaat, valt af (bij balspelen e.d.).
af, euf, mannelijk, euve, eufke, meet. Van den euf aaf oet: van meet af aan. Van den euf aaf oetsjpeele: in een keer het spel uitspelen.
af en toe, aaventoe, avventoe, af en toe.
afbedelen, aafbaedele, baedelde aaf, haet of is aafgebaedelt, afbedelen.
afbetalen, aafbetaale, betaalde aaf, haet of is aafbetaalt, afbetalen
afbetalen, aafbetaale, betaalde aaf, haet of is aafbetaalt, trakteren. Went dich de kénjer mit nuujaor vrasje, móste aafbetaale: als de kinderen je op Nieuwjaarsdag te vlug af zijn, moet je hen trakteren.
afbidden, aafbaeë, baede aaf, haet of is aafgebaet, afbidden. Aafbaeë va pien: Het is in deze streek algemeen bekend, dat er mensen zijn, die door de kracht van hun gebed in staat zijn om pijn en wratten weg te nemen, ziekten te genezen enz. Ook is bekend, dat het overdragen van deze gaven aan een ander so
afbijten, aafbiete, beet aaf, haet of is aafgebeete, afbijten.
afbinden, aafbénje, bónj aaf, haet of is aafgebónje, afbinden.
afblazen, aafblaoze, blous aaf, haet of is aafgeblaoze, afblazen.
afblijven, aafblieve, bleef aaf, is aafgebleeve, afblijven.
afborstelen, aafbeusjtele, beusjtelde aaf, haet of is aafgebeusjtelt, afborstelen.
afbraak, aafbraak, mannelijk, afbraak; puin en rommel.
afbranden, aafbrenne, brende aaf, haet of is aafgebrent, afbranden. Hae is ram aafgebrent: hij bezit niets meer.
afbrengen, aafbrénge, brach aaf, haet of is aafgebrach, afbrengen. Doe brings mich van den apperpoo aaf: je brengt me van de wijs.
afbrokkelen, aafbrökkele, brökkelde aaf, haet of is aafgebrökkelt, afbrokkelen.
afdak, aafdaak, onzijdig, aafdaaker, aafdaekske, afdak.
afdampen, aafdampe, dampde aaf, haet of is aafgedamp, afdruipen. Wie er zouch, dat ’t niks mee gouf, dampde hae aaf: toen hij bemerkte, dat er niets meer te halen viel, droop hij af.
afdanken, aafdanke, dankde aaf, haet of is aafgedank, afdanken. Waat móste mit die aafgedankde lómmele: wat moet je met die afgedankte prullen?
afdoen, aafdoon, douch aaf, haet of is aafgedaon, afdoen.
afdragen, aafdraage, drouch aaf, haet of is aafgedraage, afdragen. Dienen euverjas is erch aafgedraage: je overjas is danig versleten.
afdrijven, aafdrieve, dreef aaf, haet of is aafgedreeve, afdrijven.
afdrogen, aafdreuge, dreuchde aaf, haet of is aafgedreuch, afdrogen.
affaire, affaere, vrouwelijk, affaeres, affaire.
affront, affrónt, onzijdig, affrónte, (Frans) affrónt, belediging. Doe deis mich ’n affrónt aan: je beledigt mij; is meer gebruikelijk dan:
affronteren, afrónteiere, afrónteierde, haet of is geafrónteiert, beledigen, kwetsen.
afgaan, aafgaon, góng aaf, haet of is aafgegange, afgaan.
afgaand, aafgaont, afgaand. Et is aafgaont waer: de vorst blijft niet aanhouden.
afgang, aafgank, mannelijk, diarree. Hae is aan den aafgank: zijn bedrijf of zaak gaat achteruit. Hae sjit op viefentwintich maeter in den hals van ’n flėsj: hij heeft hevige diarree.
afgeladen, aafgelaae vol, afgeladen vol.
afgelden, aafgelje, gólj aaf, haet of is aafgególje, afkopen.
afgeleefd, aafgelaef, afgeleefd.
afgelegen, aafgelaege, aafgelaegender, aafgelaegenste, afgelegen.; eenzaam
afgevaardigd, aafgevaerdich, ergens tuk op zijnde.
afgevaardigde, aafgevaerdichde, mannelijk, afgevaardigde.
afgeven, aafgaeve, gouf aaf, haet of is aafgegaeve, afgeven.
afgewennen, aafgewënne, gewënde aaf, haet aafgewënt, afwennen.
afgod, aafgot, mannelijk, aafgoode, afgod.
afgrond, aafgrónjt, mannelijk, aafgrunj, afgrond.
afgunst, aafguns, mannelijk, afgunst.
afgunstig, aafgunstich, aafgunstigger, aafgunstichste, afgunstig.
afhalen, aafhaole, haolde aaf, haet of is aafgehaolt, afhalen.
afhandelen, aafhanjele, hanjelde aaf, haet of is aafgehanjelt, afhandelen.
afhandig, aafhènjich maake, maakde aafhènjich, haet of is aafhènjich gemaak, afhandig maken.
afhangen, aafhange, hóng aaf, haet of is aafgehange, afhangen, ’n Deur aafhange: een deur inpassen en afhangen. Dat hink dervan aaf, wie ’t waer oetvilt: dat hangt van het weer af.
afhouden, aafhoue, aafhaute, houde aaf, haet of is aafgehoue, afslaan.; weggaan; aafhaute afhouden
afhouwen, aafhoue, houde aaf, haet of is aafgehoue, afhakken.
afjagen, aafjaage, jouch aaf, haet of is aafgejaach, afwaaien.De panne zeen mich van de taak aafgejaach: de pannen zijn van het dak gewaaid.; afjagen. Veer jaage deezen houk noch aaf en dan sjeie ver oet: deze hoek nog en dan stoppen we met de jacht.
afkamizolen, aafkammezäöle, kammezäölde aaf, haet of is aafgekammezäölt, afranselen.
afkampen, aafkampe, kampde aaf, haet of is aafgekamp, de finale spelen. Zie ook: kaavele.
afkanten, aafkanjte, kanjtde aaf, haet of is aafgekanjt, afkanten.
afkappen, aafkappe, kapde aaf, haet of is aafgekap, afkappen.
afkeren, aafkaere, kaerde aaf, haet of is aafgekaert, afvegen.
afkeren, aafkeere, keerde aaf, haet of is aafgekeert, iemand moed inspreken. Eeme den angs aafkeere: iemand een hart onder de riem steken.; afkeuren
afkeuren, aafkeure, keurde aaf, haet of is aafgekeurt, afkeuren.
afkijken, aafkieke, keek aaf, haet of is aafgekeeke, afkijken; spieken.
afklatsen, aafklatsje, klatsjde aaf, haet of is aafgeklatsj, afklappen. Door in de handen te klappen of een tik op de schouder te geven een danser verzoeken zijn dame af te staan. “Dit gebruik werd ook in Beieren opgemerkt. Iedere man heeft daar het recht om een danser tijdens zijn dans op den rug te tikken of een
afknagen, aafknaage, knaachde aaf, haet of is aafgeknaach, afknagen; afkluiven.
afknijpen, aafkniepe, kneep aaf, haet of is aafgekneepe, afknijpen.
afkoelen, aafkuile, kuilde aaf, haet of is aafgekuilt, afkoelen.
afkoken, aafkaoke, kaokde aaf, haet of is aafgekaok, afkoken.
afkomen, aafkómme, koum aaf, is aafgekómme, afkomen.
afkomst, aafkóms, mannelijk, afkomst. Zie ook: kómaaf.
afkopen, aafkoupe, koch aaf, haet of is aafgekoch, afkopen.
afkratsen, aafkratse, kratsde aaf, haet of is aafgekrats, afkrabben
afkratsen, aafkratse, kratsde aaf, haet of is aafgekrats, opkrassen. Wie er zouch, waat gaonde waas, kratsde hae aaf: toen hij zag, wat er aan de hand was, verdween hij.
aflaat, aaflaot, mannelijk, aafläöt, aflaat.
afladen, aaflaaë, laade aaf, haet of is aafgelaae, afladen.
aflaten, aaflaote, lout aaf, haet of is aafgelaote, aflaten.; aafgelaoten draot ontlaten ijzerdraad.; aafgelaote mëlk afgeroomde melk.
afleggen, aaflëgge, lach aaf, haet of is aafgelach, wassen en doodskleed aandoen van een lijk.; afleggen
aflezen, aaflaeze, lous aaf, haet of is aafgelaeze, aflezen.
aflichten, aafluchte, luchde aaf, haet of is aafgeluch, aflichten. Luch daen houk ouch ’ns aaf: laat de lichtbak ook eens over die hoek gaan.; aftillen
afliegen, aafleige, looch aaf, haet aafgelaoge, loochenen; ontkennen.
aflikken, aaflėkke, lėkde aaf, haet of is aafgelėk, aflikken, ’n Aafgelėk maetje: een meisje, dat al meerdere liefdesverhoudingen achter de rug heeft.
aflokken, aaflókse, lóksde aaf, haet ot is aafgelóks, aftroggelen, ontfutselen.
afloop, aafloup, mannelijk, afloop; einde.
aflopen, aafloupe, leip aaf, haet of is aafgeloupe, aflopen. Alles aafloupe: overal heengaan om iets te krijgen. Dao löp ’m ’n aaf: nu heeft hij een gekke bui.
afluisteren, aafloestere, loesterde aaf, haet of is aafgeloestert, afluisteren.
afluizen, aafleuze, leusde aaf, haet of is aafgeleus, aftroggelen.
afmaaien, aafmeeë, meede aaf, haet of is aafgemeet, afmaaien.
afmaken, aafmaake, maakde aaf, haet of is aafgemaak, voltooien; doden; afrasteren
afmalen, aafmaole, maolde aaf, haet of is aafgemaolt, schilderen; tekenen. Hae haet mich sjoon aafgemaolt: hij heeft een mooi portret van mij geschilderd.
afmarcheren, aafmasjeiere, masjeierde aaf, is aafgemasjeiert, afmarcheren.
afmars, aafmarsj, mannelijk, afmars.
afmelken, aafmolkse, molksde zich aaf, haet zich aafgemolks, zich aafmolkse, zich afbeulen.
afmoren, zich aafmaore, maorde zich aaf, haet zich aafgemaort, zich aafmaore, zich uitsloven.
afnemen, aafnumme, noum aaf, haet of is aafgenómme, afnemen. Doe höbs al flink aafgenómme: je bent al zeer afgeslankt. “Num toch aaf!” wordt gezegd, als men iets krijgt gepresenteerd en het wil afwijzen.
afnemendheid, aafnummentheit, mannelijk, het sterk afnemen als gevolg van ziekte e.d.
afpalen, aafpäöle, päölde aaf, haet of is aafgepäölt, afrasteren; afbakenen.
afpassen, aafpasse, pasde aaf, haet of is aafgepas, afpassen.
afpersen, aafpaesje, paesjde aaf, haet of is aafgepaesj, afpersen
afpersen, aafpaesje, paesjde aaf, haet of is aafgepaesj, het na het gereedkomen persen van kledingstukken.
afpitsen, aafpitsje, pitsjde aaf, haet of is aafgepitsj, afknijpen; afknellen.
afplukken, aafplökke, plökde aaf, haet of is aafgeplök, afplukken.
afpoenen, aafpeune, peunde aaf, haet of is aafgepeunt, afzoenen.
afraden, aafraoe, raode aaf, haet of is aafgeraoe, afraden.
afraffelen, aafraofele, raofelde aaf, haet of is aafgeraofelt, afraffelen.
afrakkeren, aafrakkere, rakkerde aaf, haet of is aafgerakkert, afjakkeren.
aframmelen, aaframmele, rammelde aaf, haet of is afgerammelt, afranselen.
afrapen, aafraape, raapde aaf, haet of is aafgeraap, afgrazen. Ze höbben al aafgeraap: ze zijn overal geweest.
afrekenen, aafraekene, raekende aaf, haet of is aafgeraekent, afrekenen.
africhten, aafrichte, richde aaf, haet of is aafgerich, africhten.
afrijten, aafriete, reet aaf, haet of is aafgereete, afscheuren.
afroepen, aafroupe, reip aaf, haet of is aafgeroupe, afroepen; het afroepen van de huwelijksgeboden, zie ook: euver de benk vleige, en: ruipe.
afromen, aafroume, roumde aaf, haet of is aafgeroump, afromen.
afscheut, aafsjeut, mannelijk, rugkramp. Einen aafsjeut in de rök: kramp in rug.
afschrabben, aafsjrabbe, sjrabde aaf, haet of is aafgesjrab, afschrabben.
afschrijven, aafsjrieve, sjreef aaf, haet of is aafgesjreeve, afschrijven.
afschroeven, aafsjroeve, sjroefde aaf, haet of is aafgesjroef, afschroeven.
afschudden, aafsjödde, sjödde aaf, haet of is aafgesjöt, afgieten.
afschuiven, aafsjuuve, sjuufde aaf, haet of is aafgesjuuf, afschuiven.
afslaan, aafsjlaon, sjlouch aaf, haet of is aafgesjlaage, afslaan. Niks aafsjlaon wie lėstige vleige: niets afslaan.
afsnuiten, afsjnutse, sjnutsde aaf, haet of is aafgesjnuts, afsnauwen.
afsplijten, aafsjpliete, sjpleet aaf, haet of is aafgesjpleete, afsplijten. De krooten aafsjpliete: de bieten op één zetten.
afspoelen, aafsjpuile, sjpuilde aaf, haet of is aafgesjpuilt, afspoelen.
afspraak, aafsjpraok, vrouwelijk, aafsjpraoke, aafsjpräökske, afspraak.
afspreken, aafspraeke, sjprouk aaf, haet of is aafgesjpraoke, afspreken.
afspringen, aafsjprénge, sjpróng aaf, haet of is aafgesjprónge, afspringen.
afstaan, aafsjtaon, sjtóng aaf, haet of is aafgesjtange, afstaan.
afstammen, aafsjtamme, afstammen.
afstand, aafsjtanjt, mannelijk, aafsjtènj, aafsjtènjtje, afstand.
afstandig, aafsjtèndich, aftands; zich aafsjtèndich haute: zich ergens van distantiëren.
afstandig, absjtèndich, aftands, zie: aafsjtèndich.
afsteken, aafsjtaeke, sjtouk aaf, haet of is aafgesjtaoke, afsteken.
afstemmen, aafsjtömme, sjtömde aaf, haet of is aafgesjtömp, afstemmen.
afstoten, aafsjtoote, sjtootde aaf, haet of is aafgesjtoote, afstoten.
afstraffen, aafsjtraove, sjtraofde aaf, haet of is aafgesjtraof, afstraffen. Dao bëste mit aafgesjtraof: daar zit je mee.
afstrijden, aafsjtrieë, sjtree aaf, haet of is aafgesjtreeë, tegenspreken; bestrijden; ontkennen.
afstropen, aafsjtruipe, sjtruipde aaf, haet of is aafgesjtruip, aftrekken; afstropen; villen; aftroggelen.
afstuderen, aafsjtedeiere, sjtedeierde aaf, haet of is aafgesjtedeiert, afstuderen.
aftekenen, aafteikene, teikende aaf, haet of is aafgeteikent, aftekenen.
aftellen, aaftëlle, tëlde aaf, haet of is aafgetëlt, aftellen.
aftocht, aaftóch, mannelijk, aftocht. Den aaftóch blaoze: er tussenuit gaan.
aftreden, aaftraeë, trou aaf, haet of is aafgetraoe, afpassen om maat te nemen.; aftreden
aftrekken, aaftrëkke, troch aaf, haet of is aafgetrokke of getroch, aftrekken; fotograferen.
aftreksel, aaftrëksel, onzijdig, aaftrëksele, aaftrëkselke, aftreksel.
aftroeven, aaftroeve, troefde aaf, haet of is aafgetroef, aftroeven.
afval, aafval, mannelijk, aafvėl, afval.
afvallen, aafvalle, voul aaf, is aafgevalle, afvallen. Hae is de lësten tiet erch aafgevalle: hij is de laatste tijd erg vermagerd.
afvallig, aafvellich, afvallig.
afvangen, aafvange, vóng aaf, haet aafgevange, afsnauwen.; afstraffen
afvaren, aafvaare, vour aaf, haet of is aafgevaare, onheus behandelen.
afvaren, aafvaare, vour aaf, haet of is aafgevaare, wegrijden
afvegen, aafvaege, vaechde aaf, haet of is aafgevaech, afvegen.
afverkoop, aafverkoup, mannelijk, aafverkuip, uitverkoop.
afverkopen, aafverkoupe, verkoch aaf, haet aafverkoch, uitverkopen.
afvoeren, aafvuiere, vuierde aaf, haet of is aafgevuiert, afvoeren.
afvragen, aafvraoge, vrouch aaf, haet of is aafgevraoch, afvragen; overhoren.; zich afvragen
afwaarts, aavesj, afwaarts.
afwassen, aafwésje, wèsjde of weisj aaf, haet of is aafgewėsje, afwassen.
afwegen, aafwaoge, waochde aaf, haet of is aafgewaoch, afwegen.
afweren, aafwaere, waerde aaf, haet of is aafgewaert, afweren.
afwerken, aafwirke, wirkde aaf, haet of is aafgewirk, afwerken.
afweten, aafweite, van, wós dervan aaf, haet dervan aafgeweite, op de hoogte zijn van; kennis hebben van; de gevolgen van iets dragen (meestal in negatieve zin).
afwijken, aafwieke, week aaf, haet of is aafgeweeke, afwijken.
afwijzen, aafwieze, wees aaf, haet of is aafgeweeze, afwijzen.
afwimpelen, aafwumpele, wumpelde aaf, haet of is aafgewumpelt, afwimpelen.
afwinden, aafwinjele, winjelde aaf, haet of is aafgewinjelt, afwinden.
afwinnen, aafwënne, wón aaf, haet of is aafgewónne, afwinnen.
afwissen, aafwusje, wusjde aaf, haet of is aafgewusj, afwissen.
afwrijven, aafvrieve, vreef aaf, haet of is aafgevreeve, afwrijven.
afzagen, aafzaege, zaechde aaf, haet of is aafgezaech, afzagen.
afzeggen, aafzëgge, zach aaf, haet of is aafgezach, afzeggen.
afzetten, aafzëtte, zat aaf, haet of is aafgezat, afzetten.
afzetter, aafzëtter, mannelijk, aafzëttesj, aafzëtterke, afzetter.
afzetterij, aafzëtterie, vrouwelijk, aafzëtterieë, afzetterij.
afzien, aafzeen, zouch aaf, haet of is aafgezeen, afzien van.
afzoeken, aafzuike, zuikde aaf, haet of is aafgezuik, afzoeken.
afzonderen, aafzunjere, zunjerde aaf, haet of is aafgezunjert, afzonderen.
afzwammen, aafsjwaame, sjwaamde aaf, haet of is aafgesjwaamp, afranselen.
afzweren, aafzjwaere, zjwouer aaf, haet of is aafgezjwaore, afzweren.
afzweten, aafsjweite, sjwëtde aaf, is aafgesjwët, de lust of moed verliezen.
agitatie, agetaase, mannelijk, (Frans) agitation, opwinding.
Agnes, Angenees, Agnes.
ai, äi, auw.
akelig, aakelich, aakeligger, aakelichste, akelig
Aken, Aoke, Aken. Zoo aut wie de waech nao Aoke: zo oud als de weg naar Rome.
aker, eeker, aeker, mannelijk, eekesj/aekesj, eekerke/aekerke, aker; putemmertje. Einen eeker beier is ach lieter beier.; aeker roodkoperen drinknap met handvat.
akkeren, akkere, akkerde, haet of is geakkert, bouwland diep ploegen.
akkermannetje, akkermenke, onzijdig, gele of veldkwikstaart, Motacilla flava.
akkoord, akaort, onzijdig, accoord, zie het oudere: verding.
aks, haaksj, vrouwelijk, haaksje, aks.
al, al, alles. Al veur dich, mien hunjtje: alles voor jouw mijn schat.
al in een, allenèi, allemaal.
al zijn leven, allezelaeve, vast en zeker; steeds en altijd; waarschijnlijk; vermoedelijk. Et is allezelaeve etzėllefde: het is steeds hetzelfde. Dat haet dich allezelaeve die brouer geleevert: dat heeft vermoedelijk je broer gedaan. Et is allezelaeve koekoek eine z
alaaf, alaaf, uiting van hoogachting; vergelijking of tegenstelling. Alaaf Zittert: Sittard boven alles. Alaaf de zoomer: geef mij maar de zomer. Alaaf Merieke: Marietje is veel braver dan jij.
alavonds, alaoves, klemtoon op –aoves, iedere avond.
Albert, Albaer, Albert.
alert, alaert, alaerder, alaerste, (Frans) alerte, wakker, kittig, ook: beschaafd.
Alexander, Lėks, Lėkske, Alexander.
Alexander, Sander, Alexander.
aljaars, aljaors, klemtoon op -jaors, jaarlijks.
alkoof, alkoof, mannelijk, alkoove, alkeufke, alkoof.
alla, alá, alé, vooruit. Alá dan mer: vooruit dan maar. ’nen Denee alá madam Haane (zie daar): een kostelijk diner, (Madame Haenen dreef het gerenommeerde “Hotel de Limbourg” aan de Markt, thans café en Chinees restaurant).
alle geval, alleval, in elk geval.
allebei, allebei, allebeits, beiden.
allee, alei, allez; vooruit; toe.
allee, allei, alleie, alleike, laan.
alleen, allein, alleen.
allegatie, allegaase, vrouwelijk, allegaases, plichtpleging; drukte. Allegaases maake: overdreven beleefd of hoffelijk zijn.
allegatiemaker, allegaasemaeker, mannelijk, allegaasemaekesj, druktemaker.
allemaal, allemaol, allemaal.
allemansvriend, allemansvrunjt, mannelijk, allemansvrunj, allemansvrunjtje, allemansvriend.
allengs, allèngs, reeds, al.
allenig, eilėtsich, eilėtsigger, eilétsichste, iel, eenzaam, enkel, fijn.
allerbeste, alderbëste, allerbeste.
allereerste, aldereesjte, allereerste.
allerhande, allerhanjt, allerhand.
Allerheiligen, Alderhëlge, Allerheiligen, feestdag in de rooms-katholieke kerk, 1 november. Van Allerheiligen op Allerzielen, 2 november, werd vroeger een kaars voor de arme zielen in het vagevuur aangestoken. Bij het vallen van de avond werd zij aangestoken, wanneer de dag aanbrak
allerkleinste, alderklénste, allerkleinste.
allerlaatste, alderlëste, allerlaatste.
allerlei, alderlei, allerlei.
allerliefste, alderleifste, allerliefste.
allermeeste, aldermeiste, allermeeste.
allerminste, alderminste, allerminste.
Allerzielen, Alderzeele, Allerzielen, feestdag in de rooms-katholieke kerk ter herdenking van de overledenen op 2 november, zie Alderhëlge.
Allerzielenpreek, Alderzeelepraedich, mannelijk, Allerzielenpreek.
alles, alles, alles. Wae ’t langste laef, krich alles, de buuel én de sènte: wie het langst leeft, krijgt alles. Van alles, dat is houndersjtrónjt: dat is zonder betekenis.
alles eins, allelein, om ’t even. ’t Is allelein wie, ės ’t mer gebeurt: om het even hoe, als het maar gebeurt.
allewijl, allewiele, allewieles, tegenwoordig.
allicht, allich, allicht.
allichtelijk, allichelik, allicht.
allmählich, almeelich, geleidelijk aan; niemand uitgezonderd.
almachtig, almėchtich, klemtoon op al-, almachtig.
almanak, almenak, mannelijk, almenėk, almenėkske, almanak.
almiddags, almiddes, iedere middag.
almorgens, almörges, iedere morgen.
Aloysius, Wiezius, Wies, Aloysius.
Alpenjagers, Alpejaegesj, handboogvereniging “de Alpenjagers” Overhoven.
Alphons, Fóns, Funs, Funske, Alphons.
als, ės, als, wanneer.
als je, ėsse, ėste: als je.
alsem, aels, mannelijk, bittere alsem, Artemisia absinthium.
alseven, ezjėffe, esjėffe, daareven, daarnet. Ezjėffe sjtóng er noch dao: daarnet stond hij er nog.
alsof, ėsof, alsof.
alstublieft, ėzzebleif, éstebleif, alstublieft. Ėzzebleif en geer zeet ouch mersie: alstublieft en u bent ook bedankt.; éstebleif als het U belieft, zie ook: ėzzebleif.
altaar, altaor, eljter, mannelijk, onzijdig, altaore/eltesj, altäörke/eljterke, altaar, zie ook het oudere: eljter.; eljter altaar, zie ook: altaor.
alteratie, alteraase, mannelijk, (Frans) altération, ontsteltenis.
altijd, altiet, altijd.
aluin, alloen, mannelijk, aluin.
alvast, alvas, alvast.
alver, aavel, klemtoon op aa-, mannelijk, aavele, aevelke, alver, klein, vooral in de Maas levend visje.
Alverberg, Aubelebėrch, Auverebėrch, Romeinse tumulus aan de Limbrichterweg.
alverman, auverman, aubeleman, mannelijk, auvermèn/aubelemèn, auvermènke/aubelemènke, kabouter, zie ook: aubeleman, en: bous.; aubeleman kabouter, zie ook: auverman, en: bous. Aubelemènke, hie höbste ei kènke, zeeve sènt en ein äörtje: offerrijmpje.
alverstand, alversjtanjt, mannelijk, vrouwelijk, wijsneus, weetal.
alweeks, alwaekes, wekelijks.
alweer, alweier, alweer.
alwetend, alweitent, alweitender, alweitenste, alwetend.
alziend, alzeent, alziend.
amandel, mandel, vrouwelijk, mandele, mandelke, amandel. De mandele laote sjnieë: de amandelen laten knippen.
amandelbergje, ammandelbėrchske, onzijdig, klein gebakje van eiwit, suiker en gesnipperde amandelen.
amaril, ammerel, mannelijk, ammerelle, ammerelke, ameril, slijpsteen.
ambacht, ambach, onzijdig, ambachte, ambacht. Renteneiere is ẹ gout ambach: het is goed rentenieren.
ambachtschool, ambachsjool, vrouwelijk, ambachsjoole, Lagere Technische School (L.T.S.).
ambachtsman, ambachsman, mannelijk, ambachsluu, arbeider.
ambitie, ambiese, vrouwelijk, ambieses, ambitie.
ambt, amp, onzijdig, ampter, empke, ambt, zie: pos, en: sjtël. Dao is gein empke, of ’t sjwët: aan iedere betrekking is een bijverdienste verbonden.
ambtenaar, amtenaar, mannelijk, vrouwelijk, amtenaare, amtenaerke, ambtenaar. Mit de sjweit van ’ne gemeindenamtenaar kénste tanjtpien heile: schimp op de prestaties van de ambtenaren: lett.: met het zweet van een gemeente-ambtenaar kun je kiespijn genezen.
amelang, aamelank, mannelijk, amerijtje, korte poos, eigenlijk zoveel tijd als nodig is om een Ave Maria (Weesgegroet) te bidden.
amen, aame, amen. En noe heisj ’t aame: en nu is het afgelopen!
amen, aame, aamde, geaamp, goed samengaan: denken. Ze aame zich gout: ze kunnen goed met elkaar opschieten. Hae aamden ’t: hij dacht het.
amer, aomer, vrouwelijk, aomere, aomert, houtskool.
amer-ijzer, aomerteniezer, onzijdig, aomerteniezere, met houtskool verwarmde strijkbout; ovenkrabber: lange haak, waarmede de bakker resten van vuur en houtskool uit de ouderwetse oven trok.
amerikaan, ammerekaen, mannelijk, ammerekaene, ammerekaenke, pronkkap van overgordijn.
amicaal, ammekaal, ammekaalder, ammekaalste, amicaal.
ammelion, ammelioon, mannelijk, ammelioone, tambourmaître-staf.
ammoniak, ammenjak, mannelijk, ammoniak.
amusant, ammezant, ammezanter, ammezantste, amusant.
amuseren, ammezeiere, ammezeierde zich, haet zich geammezeiert, zich ammezeiere, zich amuseren, ook: verammezeiere.
ander, anger, ander.
ander, angert, ander. Dat is ’n angert: dat is een ander ding.
anderdaags, sangerdaachs, de volgende dag.
andere, angere, anderen. “Wie den angere zach” wordt gezegd bij een typisch gezegde. Den eine minsj is den angere zienen duuvel: schimp op de vaak slechte verstandhouding van de mensen onderling.
anderhalf, óngerhauf, óngerauf, anderhalf. Ongerhauf hauf ei en ’n hauf hauf ei, wieväöl eier zeen dat? (= een ei).
andermans, angermans, andermans. Van angermans laer is ’t gout reime sjnieë: uit andermans leer is het goed riemen snijden.
anders, angesj, anders.
andersaf, angesjeraaf, omgekeerd.
andersom, angesjeróm, angesjóm, andersom.
andijvie, andief, mannelijk, andijvie.
Andries, Andreis, Dreis, Dreiske, Andries.
anemoon, annemoon, mannelijk, annemoone, annemeunke, anemoon-soorten, Ranunculaceae.
ang, ang, mannelijk, ange, éngke, pen. Ang en angloak: oude benaming voor pen en gat in houtverbinding.
angel, angel, mannelijk, angele, èngelke, angel; vishaak.
angelusklok, angelusklökske, onzijdig, angelusklokje, zie: éngel.
angst, angs, mannelijk, angst.
angstig, èngstich, èngstigger, èngstichste, angstig.
anijs, aanies, mannelijk, anijs.
anijs, annies, mannelijk, anijs.
anijsolie, aaniesaolich, mannelijk, anijsolie.
anijszaad, aanieszaot, mannelijk, anijszaad.
anker, anker, mannelijk, ankesj, ènkerke, anker; muuranker. Ein anker beier: een vat bier. Ein anker wien: 44 of 45 flessen wijn.
Anna, Anj, Anjtje, Anna.
Anna, Anna, sint Anna-broodersjap, vrouwencongregatie. “Dat is al in de sint Anna broodersjap” wordt gezegd van een meisje, dat de huwbare leeftijd ruim overschreden heeft.
annexeren, annekszeiere, annekszeierde, haet of is geannekszeiert, annexeren.
annonce, annóns, vrouwelijk, annónse, annunske, (Frans) annonce, advertentie. Ein annóns opgaeve: een advertentie plaatsen.
anschnallen, aasjnalle, sjnalde aan, haet of is aagesjnalt, vastgespen.
ansichtkaart, ansichskaart, vrouwelijk, ansichskaarte, prentbriefkaart.
anständig, aansjtèndich, aansjtèndigger, aansjtèndichste, netjes, flink, betamelijk, fatsoenlijk. Dat höbste ’ns aansjtèndich gezach: dat heb je flink gezegd.
Anthonius, Twan, Twanj, Anthonius.
antichrist, antekris, mannelijk, antekriste, antichrist.
antiek, antik, mannelijk, antiek.
antiek, antikke, ouderwets.
antiquair, antekaer, mannelijk, vrouwelijk, antekaere, antiquair.
antiquiteit, antikketeit, vrouwelijk, antikketeite, antiquiteit.
Antoinette, Nët, Nëtteke, Antoinette.
Antoon, Toon, Teun, Teunke, Antoon.
antraciet, antresit, mannelijk, antraciet.
antwoord, anjtwoort, onzijdig, anjtweurt, antwoord.
ap-en dependentiën, ap en dependente, met alle toebehoor.
apart, appaart, appaarte, appaartste, apart; bijzonder. Dao is ’nen appaarten bewaaréngel veur klein kénjer en zaate luu: er is een aparte engelbewaarder voor kleine kinderen en dronken mensen. Dit gezegde spruit voort uit het feit, dat het vaak wonderlijk is, hoe beide groepen aan gev
apegapen, aapegaape, aapegaaje, apegapen.
apenkeutel, aapekeutel, mannelijk, aapekeutele, aapekeutelke, hummel, klein kind.
apenkop, aapekop, mannelijk, aapeköp, aapeköpke, apekop.
apennoot, aapenoot, vrouwelijk, aapeneut, aapeneutje, apenoot of pinda.
apenvot, aapevot, mannelijk, aapevotte, aapevötje, achterwerk van een aap. Zie geljt aan ein aapevot verzeen: op het verkeerde paard wedden; in luchtkastelen beleggen.
apostelensoep, appostelesop, vrouwelijk, appostelesöpke, soep met balletjes.
apotheek, apteik, appeteik, vrouwelijk, apteike, apotheek.
apotheker, apteiker, appeteiker, mannelijk, vrouwelijk, apteikesj, apotheker.
apothekerswaag, apteikesjwaoch, vrouwelijk, apteikesjwaoge, apteikesjwäöchske, apothekersweegschaal. Sjmiet noch gėt drop, dat is gein apteikesjwäöchske: je moet ruim wegen.
apparaat, apperaat, onzijdig, apperaate, apperaetje, apparaat, toestel.
appel, appel, klemtoon op -pel, onzijdig, appelle, appelke: appel.
appel, appel, mannelijk, ėppel, ėppelke, appel. “De ėppel kriege of höbbe goue sjtertjes” werd vroeger gezegd, als laat in de winter bijna geen appels meer waren.
appel nominaal, appel nominaal, onzijdig, hoger beroep.
appelbeignet, appelbonjee, mannelijk, appelbonjees, appelbonjeeke, appelbeignet (benjee).
appelbloei, appelblui, mannelijk, appelbloesem.
appelkits, appelkitsj, vrouwelijk, appelkitsje, appelkitsjke, klokhuis van appel. “Gaef mich de kitsj” vroegen de jongens vroeger aan een jongen, die een appel at, om ook wat te hebben. Appelkitsj-Neeje: bijnaam van de moeder van Nicolaas Reubsaet, de op 26 april 1843 geboren beroemde musicus. Het
appelklets, appelklatsj, vrouwelijk, appelklatsje, kletswijf.
appelpent, appelepingske, onzijdig, appelepingskes, rozebottel.
appelprol, appelepröl, mannelijk, hete bliksem: stamppot van aardappelen en appels (soms ook nog gesnipperde uien). Hiervoor worden ook nog gebruikt de namen: heemel en aert; hooch en leech; heite bliksem.
appelschimmel, appelsjummel, mannelijk, vrouwelijk, appelsjummele, appelschimmel.
appelsien, appelesien, appelsien, vrouwelijk, appelesienne, appelesinke, sinaasappel. Appelesiene sjmiete: sinaasappelen strooien voor de jeugd: traditioneel gebruik op carnavalsdinsdag.
appelvink, appelvénk, vrouwelijk, appelvénke, appelvénkske, appelvink, Coccothraustes coccothraustes.
appetijt, appetiet, mannelijk, (Frans) appétit, appetijt.
appetijtelijk, appetietelik, appetietelikker, appetietelikste, aantrekkelijk. Dat zuut appetietelik oet: dat ziet er smakelijk uit. Dat is ’n appetietelik kénjt: dat is een aantrekkelijk meisje.
apporteren, apporteiere, apporteerde, haet of is geapporteiert, (Frans) apporter, apporteren.
apporteur, apporteur, mannelijk, apporteure, apporterende jachthond.
apprehensie, apprènse, vrouwelijk, apprènses, klemtoon op –prènGein apprènses maake: geen aanstalten maken. Dao is veurluipich gein apprènse van: daar is voorlopig geen sprake van.
april, pril, mannelijk, april.
aquarium, kwaarejum, mannelijk, kwaarejumme, kwaarejumke, aquarium.
architect, arsjetėk, mannelijk, vrouwelijk, arsjetėkke, architect.
Ardennersteen, Ardennersjtein, blaue sjtein, klemtoon op -den, mannelijk, arduinsteen.
arm, erm, mannelijk, erm, ermke, arm. Eeme oppẹn erm pakke: iemand in het ootje nemen. Dao zeen luu, die höbbe leever ’ne klouken erm ės ’ne vëtten derm: er zijn mensen, die meer geld besteden aan hun pronkzucht dan aan hun levensonderhoud. ’n Ermke: kleerhanger.
arm, erm, ermer, ermste, arm. Hae is zoo erm wie bodde: hij is straatarm. Dao zoste erm zin van kriege: daar zou je mismoedig van worden. Dae haet geine naagel om zien kónjt te kratse: hij is straatarm. Hae haet teväöl aan de erme gegaeve: hij heeft er
arme, erme, mannelijk, den erme, het armbestuur. Hae laef van den erme: voor zijn levensonderhoud is hij op het armbestuur aangewezen.
armelijk, ermelik, ermelikker, ermelikste, armelijk.
armenlijk, ermeliek, mannelijk, iemand, die op kosten van de gemeenschap begraven wordt; voorheen: het armbestuur. “Hae wurt mitte luch begraave” wordt gezegd, als iemand wegens de kosten erg vroeg begraven wordt.
armoede, ermout, mannelijk, armoede. Ermout in ẹ plėkske: verborgen armoede. Ermout is troef: daar heerst armoede.
armoedig, ermuidich, ermuidigger, ermuidichste, armoedig. Einen ermuidigge kraom: een armoedige beweging.
armoedspens, ermoutspėns, mannelijk, vrouwelijk, ermoutspėnse, ermoutspėnske, armoedzaaier.
armoedspungel, ermoutspungel, mannelijk, ermoutspungele, ermoutspungelke, armoedzaaier.
armsgat, ermsgaat, onzijdig, ermsgaater, armsgat.
armvol, ervel, klemtoon op er-, mannelijk, ervele, ervelke, een armvol.
armzalig, ermzeelich, ermzeeligger, ermzeelichste, armzalig. Einen ermzeeligge petik: een armzalig boeltje.
Arnold, Nol, Nölke, Arnold.
Arnoud, Nou, Nouke, Arnoud.
aronskelk, riekelke, aariekelke, onzijdig, riekelkes, sleutelbloem, Primula elatior.
arrangeren, arranjzjeiere, arranjzjeierde, haet of is gearranjzjeiert, (Frans) arranger, schikken, rangschikken.
arrestatie, arretaase, vrouwelijk, arretaases, arrestatie.
arresteren, arreteiere, arreteierde, haet of is gearreteiert, arresteren.
arriveren, arreveiere, arreveierde, haet of is gearreveiert, arriveren.
Arthur, Tuur, Tuurke, Arthur.
as, ėsj, vrouwelijk, ėsje, as.
asbak, ėsjbak, mannelijk, ėsjbėk, ėsjbėkske, asbak.
ashoop, ėsjenhoup, mannelijk, ėsjenhuip, ashoop. Den ėsjenhoup gebroeke om de wei te drėkke: de ashoop als mest over het grasland strooien. Blief mer bie mam ėsjenhoup: blijf maar bij moeders pappot.
askruis, ėsjekruuts, onzijdig, ėsjekruutser, ėsjekrutske, askruisje. Op Aswoensdag (rooms-katholieke kerk) brengt de priester met palmas een kruisje op het voorhoofd van de gelovigen aan, daarbij in het latijn zeggend: “Gedenk mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren”.
associëren, sósseiere, sósseierde, haet gesósseiert, zich bekommeren om, erop uit zijn, ervoor zorgen; bemiddelen in een twistgesprek e.d.; op twee schouders dragen.
assurantie, asserans, vrouwelijk, asseranse, verzekering.
astrakan, astrekan, mannelijk, astrakan.
astrant, astrant, astranter, astrantste, driest, vrijpostig. Astrant wie sjtraotendrėk: brutaal als de beul.
astrantigheid, astranticheit, vrouwelijk, astranticheite, vrijpostigheid.
Aswoensdag, Ėsjelegounsdich, mannelijk, Aswoensdag. Ėsjelegounsdich wurt i Zittert den heering gebeete: Aswoensdag gaan de carnavalvierders naar hun stamcafé's, waar hun gratis bier, zwartbrood en haring wordt aangeboden.
atelier, atteljee, mannelijk, atteljees, atteljeeke, atelier.
attaque, aantak, mannelijk, aantakke, aantèkske, (Frans) attaque, beroerte.
attest, attės, onzijdig, attėste, attėske, attest, getuigschrift.
aubade, oobaase, vrouwelijk, oobaases, aubade.
aufgeregt, opgereich, opgereichder, opgereichste, opgewonden; zenuwachtig.
auflauf, ouflouf, mannelijk, oufloufe, oufluifke, omelet.
aufregen, opreige, reichde zich op, haet zich opgereich, zich opreige, zich opwinden.
August, Gus, Guske, August.
aurikel, aariekelke, onzijdig, aariekele, aariekelke, ook: riekelke: primula.
ausnahmsweise, oetnaamswies, bij wijze van uitzondering.
ausnehmend, oetnaam, uitzonderlijk. Oetnaam groot, lank, breit, dik, vrėch, enz.: uitzonderlijk of buitengewoon groot, lang, breed, dik, brutaal enz.
ausschicken, oetsjikke, sjikde oet, haet of is oetgesjik, uitzenden.
auswahl, oetwaal, mannelijk, keus.
auto, ottoo, mannelijk, ottoos, auto.
avance, avanses, (Frans) avances, toenaderingen et cetera.
avanceren, avvenseiere, avvenseierde, haet of is geavvenseiert, (Frans) avancer, opschieten, vooruitgaan, vooruitkomen.
avond, aovent, äövenke, mannelijk, aovende, äöventje, avond. Wie laater oppẹn aovent, wie sjoonder de luu: ook late gasten zijn welkom.
avond, saoves, ’s avonds.
avondbrood, aoventbroot, onzijdig, avondbrood.
avondklok, aoventklok, vrouwelijk, aoventklokke, aoventklökske, avondklok.
avondlucht, aoveslóch, mannelijk, avondlucht.
avondrood, aovesroot, onzijdig, avondrood.
avonturen, aventuure, aventuurde, haet geaventuurt, avonturen.
avontuur, aventuur, onzijdig, aventuure, aventuurke, avontuur.
baai, baj, mannelijk, vrouwelijk, bajje, bajke, paard; zwaar log vrouwspersoon.
baal, bal, mannelijk, balle, belke, baal of zak; rol stof.
baalkatoen, balketoen, mannelijk, ruw, ongebleekt katoen.
baan, baan, mannelijk, vrouwelijk, baane, baenke, baan, brede weg; spoorweg. Geiste de baan op: ga je op stap? Ich kan ’m neit aan de baan kriege: ik kan hem niet te pakken krijgen. De baan is vrie: vrij spel hebben. Reik mich ’n baan tapeet aan: geef me een strook behang.
Baandert, Baandert, plaatselijke benaming.
baanhuisje, baanhuske, onzijdig, spoorwachterswoning of spoorwachtersverblijf.
baanstschotel, baansjotel, baansjootel, vrouwelijk, baansjootele, baansjeutelke, doos, pot of schotel, waarin vuursteen, staal, zwam of baand (verkoold linnen) om het vuur te slaan werden opgeborgen. In 1832 werden de eerste lucifers, “sjwaegelsjtėkke” genoemd, in Sittard ingevoerd. Tot die tijd was het ouderwetse vuurslaan het
baantje, baenke, onzijdig, et baenke, locaaltreintje Tudderen – Geilenkirchen.
baar, baar, baar, puur, geheel. Dae sjnaps is baar waater: deze jenever is dermate verdund, dat het vrijwel niets als water is.
baar, baar, vrouwelijk, baare, baerke, I. barile, diepe aarden schotel inhoudende 3 tot 5 liter. Zij werd veel gebruikt voor het afromen van melk.
baar, baasj, barvoets. Mit baasje vuit door de puilkes vaege: barvoets door de plassen lopen.
baar, baor, vrouwelijk, baore, bäörke, baar; catafalk.
baar vriezen, baasj vreize, vroor baasj, haet baasj gevraore, vriezen zonder dat er sneeuw ligt, zie baasj: barvoets.
baarbinden, baarebénje, bónj baare, haet baare gebónje, repareren van “baare” (zie daar): eindeloos lang kletsen om de tijd te doden. Indien een “baar” gebarsten of in enkele grote stukken gebroken was, gingen de vrouwen ermee naar de “baarebénjer” om ze te laten repareren. Deze behandelde
baard, baart, mannelijk, baert, baertje, baard. Eine baart wie eine sjörchskarrenhónjt: een forse baard. En daomit is de baart aaf: en daarmede is de zaak van de baan.
baardkratser, baartkratsert, mannelijk, vrouwelijk, baartkrėtsjes, barbier.
baardmannetje, baartmènke, mannelijk, baartmènkes, grote aarden kruik met als kenteken een baardig hoofd op de voorkant.
baardschurft, baartsjurf, onzijdig, baardschimmel.
baargeld, baargeljt, onzijdig, baargeld.
baarlast, baarlas, klemtoon op baar-, mannelijk, baarlės, baarlėske, flinke last; grote hoeveelheid.
baars, baasj, mannelijk, baesj, baesjke, baars.
baas, baas, mannelijk, vrouwelijk, baaze, baeske, baas. Baeter kleine baas wie groote knėch: zelfstandigheid gaat bovenal.
baat, baat, mannelijk, nut.
baatsj, baatsj, vuil, vies (kindertaal). Dao is baatsj aan; dat is baatsj: dat is vuil of vies. Dat is baatsje kal: dat is vieze taal.
baatsjigheid, baatsjicheit, mannelijk, viezigheid.
babbel, bėbbel, mannelijk, bėbbele, bėbbelke, mond. Haut diene bėbbel: hou je mond.
babbel, bėbbelke, onzijdig, snoepje. De eesjte bėbbelkes zeen veur de kénjer: het eerste gewin is kattegespin.
babbelaar, babbelaer, mannelijk, babbelaesj, babbelaerke, snoepje.
baddelaar, baddelaer, mannelijk, vrouwelijk, baddelaesj, baddelaerke, stoethaspel.
baddelen, baddele, baddelde, haet gebaddelt, haspelen, onhandig te werk gaan.
badding, baddèng, mannelijk, baddèngs, baddèngske, balk. Zoo gesjwank wie ’ne baddèng: zo stijf als een hark.
baden, baae, baade, haet of is gebaat, baden.
bagage, bagaasj, vrouwelijk, bagage.
bageren, baagere, baagerde, haet gebaagert, ijlen; onsamenhangende taal uitslaan.
bagge, bak, onzijdig, bagge, bėkske, big. Hae kump wie ’t Zaofelder bak, zie daar: hij is steeds de laatste.
baguette, baagët, klemtoon op -gët, vrouwelijk, baagëtte, baagëtje, sierlijst of sierrand.
bajes, baajes, vrouwelijk, baajesse, baajeske, gevangenis: bargoens.
bak, bak, de bak, mannelijk, het baksel; het bakken.
bak, bak, mannelijk, vrouwelijk, bėk, bėkske, bak; laadruimte van kar. Ein gou bak: een goede mop. Ze duuden ’m in de bak: ze stopten hem in de nor. Gaef ’m ’ne bak kaffee: geef hem een kop koffie. Hae is bie de bak: hij is bijdehand, pienter; rap bij de etensbak.
bak, bak, vrouwelijk, bakke, bėkske, wang; kaak.
bakbeest, bakbees, onzijdig, bakbeeste, bakbeesjke, bakbeest, lomp zwaar ding, huis e.d.
bakfiets, bakfits, mannelijk, bakfitse, bakfitske, bakfiets.
bakhuis, bakkes, onzijdig, bekkẹsse, bakkeske, bakhuis (plaats, waar de oven staat).
bakken, bakke, bakde, haet of is gebakke, bakken. Bakke en braoe lök neit urnmer aeve gout: het lukt niet altijd even goed. Et bik duchtich: het vriest hard. Hae bik in twee panne: hij is dubbelzinnig of dubbelhartig. Dem höb ich ’n fien gebakke: die heb ik een fijne p
bakker, bėkker, mannelijk, bėkkesj, bėkkerke, bakker. “Baeter de bėkker ės den dokter”, aansporing voor kinderen om flink te eten.
bakkerij, bėkkerie, vrouwelijk, bėkkerieë, bėkkerieke, bakkerij.
bakkerskar, bėkkesjkar, vrouwelijk, bėkkesjkarre, bėkkesjkėrke, bakkerswagen.
bakkes, bakkes, onzijdig, bekkẹsse, bakkeske, gezicht. Haut die bakkes: hou je mond. Doe bës noch neit langs Sjmeits bakkes: je bent er nog niet; er staat je nog wat te wachten. Hae paafden ’m ein rėch veur zie bakkes: hij sloeg hem recht voor zijn raap.
bakop, baakauf, mannelijk, vrouwelijk, baakauver, baakèifke, spookdier; gekke aansteller.
bakoven, bakaove, mannelijk, bakäöves, bakäöveke, bakoven. Gaap mer taengen ’ne bakaove: zich weren tegen een overmacht is moeilijk.
bakpruim, bakproem, vrouwelijk, bakproeme, bakpruumpke, belle de Louvain, kwets.
baksel, baksel, onzijdig, zoveel, als men in een keer in een oven bakt.
baktand, baktanjt, mannelijk, baktėnj, baktėnjtje, kies.
bal, bal, mannelijk, bals, bal, danspartij.
bal, bal, mannelijk, bel, belke, bal; voetbal e.d.
bal masqué, balmaskee, onzijdig, gemaskerd bal.
balans, baalans, mannelijk, evenwicht.
balans, baalans, vrouwelijk, baalanse, baalenske, weegschaal.
balein, ballèin, vrouwelijk, ballèine, ballèinke, balein.
baljoenen, baljoene, baljoende, haet gebaljoent, tieren.
balk, balk, mannelijk, belk, belkske, balk; plafond. De balk mót gewit waere: het plafond moet gekalkt worden. Taenge de balk gaon: opvliegen (fig.). Dao zeen noch gein belk ónger et ies: het ijs is nog niet dik genoeg.
balkenbrij, balkebrie, mannelijk, balkenbrij.
Balthazar, Baltes, Balthazar.
bam, bam, vrouwelijk, bamme, bèmke, boterham (kindertaal).
bamboche, bambósj, vrouwelijk, bambósje, bambusjke, (Frans) bamboche, fuif. ’ne Bambosj maake: fuiven.
bambocheur, bambósjäör, mannelijk, bambóssjäöre, bambósjäörke, (Frans) bambocheur, pierewaaier, boemelaar.
band, banjt, mannelijk, bènj, bènjtje, band.
bandage, bandaasj, vrouwelijk, bandaazjes, bandaesjke, bandage, verband.
bandigen, bèndige, bèndichde, haet of is gebèndich, temmen, aan banden leggen. Hae is neit te bèndige: hij is niet bereid zich in te tomen.
banen, baane, baande, haet of is gebaant, banen. Veer mousten ós eine waech door ’t gesjtröp baane: wij moesten een weg door de wildernis van planten en struiken banen.
bang, bang, banger, bangste, bang. Wae bang is, is gau gejaach: angst maakt vreesachtig. Hae maak zich bang veur óngelachde eier: hij is bang voor denkbeeldige gevaren.
bangelijk, bèngkelik, bèngkelikker, bèngkelikste, buitengewoon. Bèngkelik kaut: buitengewoon koud.
bangigheid, bangicheit, vrouwelijk, angst.
bangschijter, bangesjietert, mannelijk, vrouwelijk, bangesjietesj, bangesjieterke, bangerik.
bank, bank, vrouwelijk, bènk, bènkske, bank. Door de bank: doorgaans. Euver de bènk vleige: het afroepen der huwelijksaankondigingen in de R.K. kerk.
bankblad, bankeblaat, onzijdig, bankeblaar, bankeblaetje, blad van schaafbank e.d.
bankbrief, bankbreif, mannelijk, bankbreive, bankbreifke, bankbiljet.
bankhaak, bankhaok, mannelijk, bankhäök, bankhäökske, klemhaak op schaafbank.
bankhaakloch, bankhaokelaok, onzijdig, bankhaokeläöker, bankhaokelaoke, gat in blad van schaafbank voor klemhaak.
bankier, bangkeier, mannelijk, bangkeiesj, bangkeierke, bankier.
bankla, bankelaa, vrouwelijk, bankelaas, bankelaeke, aan de achterzijde van de schaafbank, over de volle lengte van het blad, aanwezige open bergruimte (lade) voor het opbergen van klein gereedschap etc.
bankroet, bankrot, bankroet.
bannen, banne, bande, haet of is gebant, bannen; temmen. Hae haet zèllẹf gein haor oppẹ kop, waat douch, en wilt der duuvel banne: hij is zelf niet zuiver op de graat en wil anderen iets verwijten.
bar, bar, bar, erg. Bar ėrch: heel erg.
barak, berak, vrouwelijk, berakke, barak, loods.
barbaar, barbaar, mannelijk, barbaare, barbaar.
Barbara, Berb, Berbke, Bèi, Barbara. Witste neit woo Berbke woont, / Berbke woont in ’t klumpke; / alle maetjes höbben eine man / behauve Berbke Tilleman. / Tieraraa bómdejee, tieraraa bómdejee, / Tieraraa bómdejee, tieraraa bómdejee.
baret, baarët, vrouwelijk, baarëtte, baarëtje, baret.
barg, bėrch, mannelijk, bėrch, gecastreerd varken.
barge, bargaart, bergaart, klemtoon op -gaart, mannelijk, de hele troep, alles. Zie ook: bergaart.; bergaart troep, zie: bargaart.
bargoens, bergónsj, bargoens.
barmsijs, bermsies, berbke, mannelijk, bermsieze, bermsieske, barmsijs, Carduelis flammea.
baron, berón, mannelijk, berónne, berunke, baron.
barrevoets, bėrves, klemtoon op bèr-, barvoets. Bėrves loupe, of: oppẹ bėrvesse vuit loupe: barvoets lopen.
barrière, baareier, onzijdig, baareiere, baareierke, soms: breier: slagboom, barriëre.
barrière, breier, onzijdig, breiere, breierke, slagboom, hek.
barrièregeld, breiergeljt, onzijdig, tolgeld.
barrièrehuisje, baareierhuske, breierhuske, onzijdig, tolhuisje langs de weg voor ontvangst van de wegtol.; breierhuske tolhuisje
barst, boosj, mannelijk, beusj, beusjke, barst, zie ook: barsjte.
barsten, barsjte, beesjte, barsjde, is gebarsjte/beesjde, is geboosjte, barsten.; beesjte barsten, zie ook: barsjte.
Bartholomeus, Mei, Meef, Meike, Mies, Bartholomeus.; Meef; Bèrtel
bascule, baskul, vrouwelijk, baskule, bascule.
basquine, baskaen, onzijdig, (Frans) basquine, nauwsluitend vrouwenjak met baleinen.
bastaard, bastert, mannelijk, vrouwelijk, basterde, bastaard.
Bastiaan, Basj, Bastiaan.
bastreng, bastrèng, klemtoon op -strèng, vrouwelijk, bastrèngs, spaakschaaf voor het schaven van schuine kanten.
bat, bat, onzijdig, batter, bėtje, beekoever.
bat, bat, mannelijk, wedstrijd.
bataclan, pataaklang, parteklang, klemtoon op -klang, mannelijk, (Frans) bataclan, rommel. Maak dich mit diene pataaklang de sjtraot op: scheer je weg met je rommel.; parteklang alles, allen. De ganse parteklang mót mit: allen of alles moet mee.
baten, baate, baatde, haet of is gebaat, baten.
batje, batje, onzijdig, batjes, boefje.
batklauw, batklau, mannelijk, batklaue, grote stenen voor oeverbescherming.
bats, bats, vrouwelijk, batse, bėtske, dij, bil. Vuil dich mer aan ’n bats, dan höbste sjénk: maak je niets wijs. Bloote bats: blote bil. Bij wijze van uitzondering wordt in onderstaand oud Sittards rijmpje gebruik gemaakt van de “bats” als bijnaam: De bats Kalle / leit
bats, bats, mannelijk, bats, hier vroeger gangbaar Berner muntstukje. , hij is een luierik.
bats, bats, onzijdig, batse, bėtske, kwart van een noot; segment van een sinaasappel.
batsengezicht, batsegezicht, onzijdig, batsegezichter, vollemaansgezicht.
batsenpruim, batseproem, vrouwelijk, batseproeme, vrouw met behoorlijk achterwerk.
batsenslager, batsesjlaeger, mannelijk, batsesjlaegesj, batsesjlaegerke, lange pandjas.
batten, batte, batde, haet gebat, oeverbevestiging aanbrengen; houden van wedstrijden (hanenkraaien, hanenvechten, vinkenconcoursen enzovoorts).
batteraaf, batraaf, batteraaf, mannelijk, batraave/batteraave, batraefke/batteraefke, brutale rakker.; batteraaf brutale rakker, schooier, ook wel: batraaf.
batteraar, batteraer, mannelijk, batteraesj, batteraerke, lawaaimaker.
batteren, battere, batterde, haet gebattert, hameren, lawaai maken; gloeien, blaken. De zón batterde ós oppẹ prie: wij stonden in de blakende zon.
batterij, batterie, vrouwelijk, batterieë, batterieke, batterij; achterwerk. Eer die zich mit häör batterie gedreet haet: zij is langzaam in haar bewegingen.
Bavelt, Baaveljt, (plaatselijke benaming)
bazel, braazel, mannelijk, beuzelpraat.
bazelaar, braazelaer, mannelijk, braazelaesj, braazelaerke, beuzelaar.
bazelen, braazele, braazelde, haet of is gebraazelt, beuzelen.
bazelmanus, braazelmaanus, mannelijk, braazelmaanusse, braazelmaanuske, beuzelaar.
Bazelse koek, Baazeler kuikske, onzijdig, klein langwerpig plat stukje peperkoek, bestrooid met kandijsuiker, imitatie van de zogenaamde Baseler Lebkuchen.
beb, böb, böp, mannelijk, böppe, böpke, grootvader.; böp oude man; grootvader.
bebak, bebäök, huilerig. Waat höbste veure ẹ bebäök gezich: wat heb je voor een huilerig gezicht! Zie ook: opgesjpóts.
becijferen, besiefere, besieferde, haet of is besiefert, becijferen.
bed, bët, onzijdig, bëdder, bëtje, bed. Eemes van ’t bët oppẹt sjtreu helpe: iem. van de regen in de drup helpen; een lijk afleggen. Wae ’t bët verkop, lik mit de vot in ’t sjtreu: voor de gevolgen van een ondoordachte handeling moet je zelf opdraaien. Dem bevrus de pot ón
bedaren, bedaare, bedaarde, is bedaart, bedaren.
bedauern, bedoere, bedoerde, haet bedoert, betreuren.
bedekken, bedëkke, bedëkde, haet of is bedëk, bedekken.
bedelaar, baedelaer, mannelijk, vrouwelijk, baedelaesj, baedelaerke, bedelaar. Et is den eine baedelaer leit, ės den angere aan de deur sjteit: uitdrukking voor broodnijd.
bedelaarskoek, baedelaesjkouk, mannelijk, baedelaesjkuik, baedelaesjkuikske, koek van lagen geweekt brood met ertussen gebakken schijven appel.
bedelbeest, baedelbees, mannelijk, vrouwelijk, baedelbeeste, baedelbeesjke, dier, dat steeds opnieuw om een lekker hapje komt bedelen; ook van toepassing op mensen, vooral kinderen.
bedelen, baedele, baedelde, haet of is gebaedelt, bedelen.
bedelen, bedeile, bedeilde, haet of is bedeilt, bedelen, een deel geven.
bedelkind, baedelkénjt, onzijdig, baedelkénjer, baedelkinjtje, kinderen van bedelvolk.
bedelkraam, baedelskraom, mannelijk, baedelskräöm, baedelskräömke, armelijke boel; bedelcomité.
bedelpak, baedelspak, onzijdig, bedelaarsvolk.
bedenkelijk, bedénkelik, bedénkelikker, bedénkelikste, bedenkelijk.
bedenken, bedénke, bedach, haet of is bedach, bedenken.
bedenktijd, bedénktiet, mannelijk, bedenktijd.
bederven, bederve, bedorf, haet of is bedorve, bederven. Zich bederve: roekeloos met zijn gezondheid omspringen. Zie ook: verderve.
bedichten, bedichte, bedichde, haet of is bedich, bestemmen.
bediende, bedeinde, mannelijk, bedeindes, bediende, zie het oudere: dómestiege.
bedienen, bedeine, bedeinde, haet of is bedeint, van de laatste Heilige Sacramenten van de Rooms-Katholieke Kerk voorzien, ouder is: “verzeen waere”. Ich bén bedeint: ik heb er genoeg van.
bediening, bedeining, vrouwelijk, bediening. Het was vroeger gebruikelijk, dat de huisvrouw of een van de dochters in de la van het nachtkastje alles, wat nodig was voor ’n bediening van de laatste Heilige Sacramenten klaar had liggen. Men diene te bedenken, dat het vroeger gebruikte zach
beding, beding, onzijdig, beding. Ónger gei beding: onder geen voorwaarde.
bedjak, bëtjak, mannelijk, bëtjėk, bëtjėkske, nachthemd.
bedkoets, bëtkótsj, vrouwelijk, bëtkótsje, alkoof.
bedoelen, bedoele, bedoelde, haet of is bedoelt, bedoelen, leenwoord, zie: “meine”.
bedoen, bedoon, bedouch, haet bedaon, zich bevuilen. Me zou zich dervan bedoon: je zou er wat van krijgen. Noe bedeiste dich: uitroep van verbazing.
bedompt, bedómp, bedómper, bedómpste, benauwd, duf.
bedorvenheid, bedorventheit, bedurfenis, vrouwelijk, slepende ziekte.
bedplank, bëtplank, vrouwelijk, bëtplènk, plank, waarop matras rust.
bedrag, bedraach, onzijdig, overweging; twijfel; aandacht. Zónger bedraach: zonder enige twijfel. In bedraach numme: in overweging nemen. Hae sjteit in bedraach: hij overweegt nog.
bedreven, bedreeve, bedreevender, bedreevenste, bedreven.
bedriegen, bedreige, bedrooch, haet of is bedraoge, bedriegen.
bedriegerij, bedreigerie, vrouwelijk, bedriegerij.
bedrijf, bedrief, onzijdig, bedrieve, bedrifke, bedrijf.
bedroefd, bedruif, bedruifder, bedruifste, bedroefd.
bedrog, bedroch, onzijdig, bedrog.
bedsprei, bëtsjprei, vrouwelijk, bëtsjpreie, bëtsjpreike, bedsprei.
bedstede, bëtsjtaat, vrouwelijk, bëtsjtaate, bëtstaetje, bedstede.
bedtijk, bëtteik, vrouwelijk, bëtteike, bëtteikske, tijk.
beduiden, beduue, beduude, haet beduut, betekenen, zie ook: duue.
bedwarmer, bëtwermer, mannelijk, bëtwermesj, grote, gesloten koperen pan met gloeiende houtskool als beddewarmer. Deze pannen waren vaak zeer mooi uitgevoerd en bevestigd aan een circa 80 cm lange gedraaide steel; slaapgenoot.
bedwingen, bedwénge, bedwóng, haet of is bedwónge, bedwingen.
bedzeiker, bëddezeikert, mannelijk, bëddezeikesj, bëddezeikerke, iemand die in bed plast; bangerik.
beek, baek, vrouwelijk, baeke, baekske, beek.
beekveger, baekvaeger, mannelijk, baekvaegesj, baekvaegerke, schooier.
beeld, beelt, onzijdig, beelder, beeltje, beeld. ẹ Beelt van ẹ vroumisj: een knappe vrouw.
Beëlzebub, belzeböp, mannelijk, beëlzebub: hoofd der duivelen.
beemd, baenje, baanjt, vrouwelijk, baenjes, baenjtje, beemd. Hae haet einen in de baenje loupe; hae mót derzien mit ’n luch in de baenje biejein zuike: hij is niet goed wijs.
beemd, baanjt, mannelijk, beemd.
been, bein, vrouwelijk, bein, bénke, been. Hae haet de bein mit möggevët gesjmeert: hij is snel ter been. Op ei bein en zónger aom: zonder moeite. Hae mót oppẹ bein blieve, angesj is ’t gedaon mit ’m: hij moet zich staande houden, anders is het afgelopen met hem. Hae
beer, baer, beer, mannelijk, baere/beere, baerke, beer. De baer is los: de bom is gebarsten. Doe kéns mich ẹ baerke vange: je kunt me gestolen worden.; beer mannetjesvarken
beest, bees, onzijdig, beeste, beesjke, beest; in landbouwkringen over het algemeen: rundvee. De bees oetlaote: het te bont maken. Dat is ẹ bees van ’ne minsj: dat is een gierig mens; een gruwelijke kerel. Hae kreech ze op zien bees: hij kreeg rammel.
beesterij, beesterie, vrouwelijk, beestachtigheid.
beestig, beestich, beestigger, beestichste, beestig; gierig; erg.
beestigheid, beesticheit, vrouwelijk, gierigheid.
beet, beet, mannelijk, beete, beetje, beet. Doe höbs beet: je hebt beet.
beetje, bitje, bitsjke, onzijdig, beetje.
bef, bef, mannelijk, bėffe, bėfke, bėf; mond; kin. Haut diene bėf éns: hou je mond.
befoetelen, befoetele, befoetelde, haet of is befoetelt, bedriegen.
begaafd, begaaf, begaafder, begaafste, begaafd.
begaai, begaai, onzijdig, bedelvolk; onaangenaam volk.
begaaien, begaaie, begaaide, haet of is begaait, bevuilen; te veel eten; slaan. Dae haet zich dao aan begaait: hij heeft er teveel van gegeten. Dem höbbe ze dao ėffe begaait: die hebben ze lelijk toegetakeld. Dae haet zich begaait: die is op de koffie gekomen.
begaffelen, begaffele, begaffelde, haet of is begaffelt, toetakelen.
begaving, begaoving, vrouwelijk, begaovinge, stuip; vallende ziekte. Kriech de begaovinge: verwensing.
begegnen, begaegene, begaengene, begaegende, haet of is begaegent, ontmoeten.
begijn, begien, vrouwelijk, begiene, begingke, begijn. “Begiene zeen neit wie ze sjiene. Ze zitten achter de gerdiene en zëgge dao kump der miene” wordt spottend gezegd van de nonnen.
Begijnenkerk, begienekirk, mannelijk, basiliek aan de Oudemarkt.
beginnen, beginne, begoos, haet of is begoosj, beginnen.
begoochelen, begouchele, begouchelde, haet of is begouchelt, betoveren.
begrafenis, begraefenis, vrouwelijk, begraefenisse, begrafenis. “De blieë gaon veurop”, zegt men bij de begrafenis van een suikertante of -oom. Een gewoonte van eertijds was het, daarbij te bidden bij kruisen en kapellen.
begraven, begraave, begrouf, haet of is begraave, begraven. Dao wol ich noch neit begraave zeen: uitdrukking van misnoegen of geringschatting over een bepaalde plaats.
begrijpen, begriepe, begreep, haet of is begreepe, begrijpen.
beguichelen, bekuikele, bekuikelde, haet of is bekuikelt, begoochelen.
behalve, behauve, behalve.
behangen, behange, behóng, haet of is behange, behangen; ophangen; tooien, voor het Nederlandse behangen zie: tappeseiere.
behangsel, behèngsel, onzijdig, behèngsele, behèngselke, datgene waarmede iets behangen of omhangen is, bijvoorbeeld leer, stof.
behebbelijk, behöbbelik, erg, zeer.
behelpen, behelpe, behólp, haet of is behólpe, behelpen.
behoefte, behouvde, mannelijk, behoefte.
behoorlijk, geheurich, geheurigger, geheurichste, behoorlijk. Dat is geheurich wiet ewėch: dat is behoorlijk ver weg. Ich höb dem éns geheurich de waoreit gezach: ik heb hem behoorlijk de waarheid gezegd.; geheurich gehorig
behoren, geheure, geheurde, haet geheurt, toebehoren. Dat geheurt dich neit: dat is niet van jou.
behoud, behaut, onzijdig, behoud.
behouden, behaute, behólj, haet behaute, behouden.
behoudenis, behautenis, vrouwelijk, behautenisse, behoudenis; overblijfsel van een ongeluk; ziekte; schrik en dergelijke
behuisd, behoes, behuisd.
behulp, behulp, mannelijk, behulp.
beiden, beie, beide, haet gebeit, wachten.
beieren, bèiere, bèierde, haet gebèiert, beieren, beiaarden van klokken; bij feestelijke gelegenheden met houten hamers of dikke stokken op rand van klokken slaan. Pothast schrijft hierover in zijn “KURZE CHRONIK von SITTARD” op bladzijde 64-65: “In den damaligen Jahren wurde bei allen grosse
beitelsteel, beitelsjteel, mannelijk, beitelsjteele, beitelsjteelke, heft van beitel.
bejagen, bejaage, bejouch, haet of is bejaach, jagen op een bepaald veld.
bek, bėk, mannelijk, bėkke, bėkske, bek.
bekallen, bekalle, bekalde, haet of is bekalt, bespreken; zwart maken. Zich laote bekalle: zich laten ompraten.
bekend, beként, bekend. Bekent zeen wie eine bónjten hónjt: bekend zijn als de bonte hond.
bekende, bekende, mannelijk, kennis.
bekennen, bekénne, bekende, haet of is bekent, bekennen, toegeven.
beker, baeker, mannelijk, baekesj, baekerke, beker.
bekeren, bekeere, bekeerde, haet of is bekeert, bekeren.
bekijken, bekieke, bekeek, haet of is bekeeke, bekijken. Höbste ’t bekeeke: heb je het gezien; gesnapt, begrepen?
bekijks, bekieks, onzijdig, bekijks.
bekken, bėkke, bėkde, haet gebėk, bevallen; smaken. Dat bėk ’m: dat smaakt hem.
beklag, beklaach, onzijdig, beklag, zie: zich besjweere.
beklagen, beklaage, beklaachde, haet of is beklaach, beklagen.
beklateren, beklaatere, beklaaterde, haet of is beklaatert, bespatten; bekletsen.
bekleden, bekleie, bekleide, haet of is bekleit, bekleden.
beklenen, beklaene, beklaende, haet of is beklaent, besmeren; bepleisteren.
bekletsen, beklatsje, beklatsjde, haet of is beklatsj, kwaad spreken.; met handgeklap toejuichen.
beklimmen, beklömme, beklömde, haet of is beklömp, beklimmen.
bekomen, bekómme, bekoum, is bekómme, bekomen.
bekomst, bekums, bekóms, mannelijk, bekomst. Zien bekums höbbe: zijn bekomst hebben, verzadigd zijn.; bekóms bekomst, zoveel men wenst, zie: bekums.
bekonkelen, bekónkele, bekonkelde, haet of is bekónkelt, bekonkelen.
bekopen, bekoupe, bekoch, haet of is bekoch, bekopen. Mit zienen doot bekoupe: met zijn dood bekopen.
bekostigen, beköstige, beköstichde, haet of is beköstich, bekostigen, betalen.
bekriem, bėkreim, mannelijk, bėkreime, bėkreimpke, bekriem aan paardebit.
bekrimpen, bekrumpe, bekrumpde, haet of is bekromp, bekrimpen.
bekrompen, bekrómpe, bekrompen.
bekwaam, bekweem, bekweemder, bekweemste, bekwaam. Hae is bekweem genóch derveur: hij kan het wel.
bekwamen, bekweeme, bekweemde zich, haet zich bekweemp, zich bekweeme, zich bekwamen; bijdraaien, toegeven.
bel, bel, vrouwelijk, belle, belke, bel. Veur jeeder sjeet hink er mich aan de bel: voor elke futiliteit hangt hij aan de bel.
belabberd, belabbert, belabberd, naar, beroerd.
belachelijk, belėchelik, belėchelikker, belėchelikste, belachelijk.
belang, belank, onzijdig, belang.
belästigen, belėstige, belėstichde, haet of is belėstich, het iemand lastig maken; hinderen.
belazeren, belaazere, belaazerde, haet of is belaazert, belazeren.
belboom, belboum, klemtoon op bel-, mannelijk, belboum, of, belbuim, belbömke: abeel.
beleefd, belaef, belaefder, belaefste, beleefd.
beleefdheid, belaevicheit, mannelijk, beleefdheid.
belegen, belaege, mee belaege, ’t belaegeste, belegen.
beleggen, belëgge, belach, haet of is belach, beleggen; dekken van honden et cetera.
beleren, beleere, beleerde, haet of is beleert, onderwijzen.
beleven, belaeve, belaefde, haet belaef, beleven.
belie, beile, vrouwelijk, beiles, slungelachtig meisje; vrouw, die ondoordacht te werk gaat.
beliegen, beleige, belooch, haet of is belaoge, beliegen.
believen, bleive, bleifde, haet beleif, believen.
belk, bëlk, mannelijk, bëlke, braakliggend land.
belken, bëlke, bëlkde, haet of is gebëlk, ruw en ondiep ploegen van stoppelland en braakland.
belkploeg, bëlkplouch, vrouwelijk, bëlkplouge, lichte hiervoor gebruikte ploeg.
Belle de Boskoop, bel de boskop, mannelijk, appelsoort: Belle de Boskoop.
bellefleur, bellefleur, onzijdig, bellefleure, bellefleurke, geelrode appelsoort: bellefleur.
bellen, beele, beelde, haet gebeelt, blaffen. Ės ’nen hónjt beelt en den uul sjreef, sjturf eeme: het vrijwel gelijktijdig blaffen van de huishond en het roepen van een uil zijn kwade voortekenen.
bellen, belle, belde, haet gebelt, bellen.
bellenblazen, belle blaoze, blous belle, haet belle geblaoze, bellen blazen.
bellenboom, belleboum, mannelijk, belleboum, bellebömke, fuchsia.
bellenkrans, bellekrans, mannelijk, bellekrens, bellekrenske, krans van kleine bellen aan het gareel van paardentuig.
bellenman, belleman, mannelijk, bellemèn, bellemènke, ook wel “bellegėk” genoemd: rondreizend straatmuzikant. Op zijn hoofd een van ijzerdraad vervaardigd draagstel met veel belletjes; op zijn rug een Turkse trom met cymbaal en triangel, die met een touw aan de enkels waren verbonden; de trommelstokk
belletje trekken, belke trëkke, troch belke, haet belke getrokke, belletje trekken.
beloeren, beloere, beloerde, haet of is beloert, begluren.
belofte, belofte, vrouwelijk, beloftes, gelofte. Hae haet ’n belofte gedaon: hij heeft een gelofte afgelegd.
beloop, belump, onzijdig, overleg. Mit belump achter de waoreit kómme: door listig overleg achter de waarheid komen. Aone belump drin geloupe: zonder erg in de val lopen.
beloop, beloup, onzijdig, beloop.
belopen, beloupe, beleip, haet of is beloupe, lopen op.
beloven, belaove, belaofde, haet of is belaof, beloven. Belaof is belaof: beloofd is beloofd, ouder is: versjpraeke.
belroos, belroos, mannelijk, belroos, wondroos.
bels, Belsj, Belgisch, ’ne Belsj: een Belg. ’t Belsj: België.
belsterworst, belsterwoosj, klemtoon op bel-, vrouwelijk, belsterweusj, dikke cervelaatworst van rund- en varkensvlees.
bemeubelen, bemuibele, bemuibelde, haet of is bemuibelt, bemeubelen.
bemoeien, bemuie, bemuide zich, haet zich bemuit, zich bemuie, zich bemoeien met.
benauwd, benaut, benauder, benautste, benauwd.
benauwdheid, benaudicheit, vrouwelijk, benaudicheite, benauwdheid.
bende, bènde, vrouwelijk, bèndes, bende. Waat ein bende: wat een troep!
benefiet, benefieze, voordelen.
benemen, benumme, benoum zich, haet zich benómme, zich benumme, zich gedragen.
bengel, bemmel, mannelijk, bemmele, bemmelke, aan een koord bengelend kwastje.
bengelen, bemmele, bemmelde, haet gebemmelt, bungelen; een kleine klok snel luiden.
bengelfien, bemmelefing, vrouwelijk, bemmelefinge, vrouw met afhangende borsten.
benieuwen, benuue, benuude zich, haet zich benuut, zich benuue, benieuwen. Et zal mich benuue: het zal me benieuwen.
benoemen, benuime, benuimde, haet of is benuimp, benoemen.
benoeming, benuiming, vrouwelijk, benuiminge, benoeming.
bent, bént, mannelijk, troep; kermis te Aken. De bént is laos: de poppen zijn aan ’t dansen.
benul, belul, onzijdig, benul.
benutten, benótse, benótsde, haet benóts, benutten.
beraad, beraot, onzijdig, beraad.
berappen, berappe, berapde, haet of is berap, betalen. Wae verlus, berap de ganse sėch: wie verliest, betaalt de hele boel.
bereidwillig, bereitwillich, bereitwilligger, bereitwillichste, bereidwillig.
berekenen, beraekene, beraekende, haet of is beraekent, berekenen.
berenleider, baereleier, mannelijk, baereleiesj, berenleider; ruwe klant.
berenvel, baerevel, onzijdig, baerevelder, baerevelke, berenhuid. Doe höbs ’n hoet op wie ’ ne baer: je hebt een huid als een olifant.
berenvot, baerevot, vrouwelijk, baerevotte, baerevötje, mens met schommelende gang.
berf, berf, mannelijk, berf, berfke, barbeel.
berg, bėrch, mannelijk, berg op het hoofd: hoofdzeer, korst tussen het hoofdhaar, vooral voorkomend bij zeer jonge kinderen.
berg, bėrch, mannelijk, bėrch, bėrchske, berg.
bergaf, bėrchaaf, bėrchaavesj, bergafwaarts. Et geit bėrchaaf mit ’m: het gaat slecht met hem.
bergenspelen, bergesjpeele, verstoppertje spelen. Het daarbij gebruikte rijmpje: fanie, fanie, katsj, katsj, is een verbastering van het Franse: fini, fini, cache, cache.
Bergerhof, Bergerhaof, mannelijk, (plaatselijke benaming) Ophovenerhof.
bergland, bėrchlanjt, onzijdig, bergland.
bergmannetje spelen, bėrchmènke sjpeele, sjpeelde bėrchmènke, haet bėrchmènke gesjpeelt, verstoppertje spelen, zie: buutsjlaon.
berimpelen, berumpele, berumpelde, is berumpelt, rimpelen, zie ook: besjrumpele.
berk, birk, mannelijk, birke, birkske, berk, Betules.
berlinerbol, berlienerbol, mannelijk, berlienerböl, oliegebak, na de afkoeling doorgesneden en van vulling voorzien.
berm, berm, mannelijk, berm, veel; stapel, tas, grote hoop. Eine berm volk: één grote mensenmenigte.
bermen, berme, bermde, haet of is gebermp, opstapelen; het opbergen van de graanoogst in schuren.
bermiet, bermiet, mannelijk, bermiete, bermietje, koperen kookketel met hengsel.
Bernhard, Bèi, Bernhard.
beroemd, beruimp, beruimpder, beruimpste, beroemd.
beroest, beros, verroest; keelpijn. Ich bén beros in de kael: ik heb een keelverkoudheid.
berouwen, beruie, beruide, haet beruit, berouwen, zie ook: opkómme.
beroven, berouve, beroufde, haet of is berouf, beroven.
berrie, börch, vrouwelijk, börge, börchske, berrie, draagbaar. Hae krich zooväöl ės twee kwakkerte op ’n börch kénne draage: hij krijgt niets of praktisch niets.; het onderstel (de zogenaamde “raam”) van allerlei soorten karren, wagens, kruiwagens et cetera.
berucht, beruch, beruchder, beruchste, berucht.
beruiken, beruike, beruuke, beruikde zich, haet zich beruik/beruukde zich, haet zich beruuk, zich beruike, op de koffie komen. Hae haet zich beraoke: hij is van een koude kermis thuisgekomen, zie ook: beruuke.; beruuke zich beruuke, op de koffie komen.
berusten, beröste, berösde, haet berös, berusten.
beschaamd, besjaemp, besjaempder, besjaempste, beschaamd.
beschaamd maken, besjaemp maake, maakde besjaemp, haet of is besjaemp gemaak, beschamen.
beschäftigen, besjéftige, besjéftichde, haet of is besjéftich, bezig houden, werk geven. Besjéftich zeen: bezig zijn.
bescheid, besjeit, onzijdig, bescheid. Van besjeit weite: van wanten weten.
bescheren, besjaere, besjouer, haet of is besjaore, geschenken geven.
beschermen, besjirme, besjirmde, haet of is besjirmp, beschermen.
beschieten, besjeite, besjoot, haet of is besjaote, beschieten; verdeelwandjes in ruimte aanbrengen.
beschijten, besjiete, besjeet, haet of is besjeete, bedriegen. Eine besjeete kraom: bedrog.
beschijterd, besjietert, mannelijk, besjietesj, bedrieger.
beschilderen, besjildere, besjilderde, haet of is besjildert, beschilderen.
beschimmelen, besjummele, besjummelde, is besjummelt, beschimmelen.
beschnuppern, besjnóppere, besjnópperde, haet of is besjnóppert, besnuffelen. Veur dat ze zich kriege, besjnóppere ze zich eesj: honden besnuffelen zich vaak eerst, voordat ze gaan vechten.
beschommelen, besjolme, besjolmde, haet of is besjolmp, betalen: bargoens.
beschrijven, besjrieve, besjreef, haet of is besjreeve, beschrijven.
beschrompelen, besjrumpele, besjrumpelde, haet of is besjrumpelt, rimpelen, zie ook: berumpele.
beschuit, besjuut, vrouwelijk, besjuute,besjuutj, beschuit. Ei besjuutje vouere: iemands kin stevig bewerken met duim en wijsvinger.
beschuldigen, besjöldige, besjöldichde, haet of is besjöldich, beschuldigen.
beschütteld, besjóddelt, smoezelig, beduimeld.
beschutten, besjötte, besjötde, haet of is besjöt, beschutten.
besef, bezèi, onzijdig, besef, begrip, inzicht. Hae haet gei bezèi mee: hij is buiten kennis.
beseibelen, beseibele, beseibelde, haet of is beseibelt, jiddisj: bedriegen, bedotten. Het jiddisj: “zeibele” is verkopen.
besje, bësj, vrouwelijk, bësje, bësjke, grootmoeder.
beslaan, besjlaon, besjlouch, haet of is besjlaage, beslaan; van hoefijzers voorzien; met een aanslag bedekt worden als bril, spiegel enzovoorts. Bëste gout besjlaage: heb je voldoende geld?
beslabberen, besjlabbere, besjlabberde zich, haet zich besjlabbert, zich besjlabbere, morsen bij het eten.
beslag, besjlaach, onzijdig, besjlaech, besjlaechske, beslag.
besluit, besjloet, onzijdig, besjloete, besluit.
besluiten, besjloete, besjloot, haet of is besjlaote, besluiten.
besmettelijk, besjmëttelik, besjmëttelikker, besjmëttelikste, besmettelijk.
besneeuwd, besjniet, besneeuwd.
besnoten, besjnóts, terechtgewezen. Mit besjnótsde gezichter koume ze trök: met teleurgestelde gezichten kwamen ze terug.
besnuiten, besjnautse, besjnautsde zich, haet zich besjnauts/besjnótsde zich, haet zich besjnóts, zich besjnautse, bekijken. Dat mót ich ’ns gout besjnautse: dat moet ik eens goed bekijken, zie ook: besjnótse.; besjnótse zich besjnótse, bekijken, zie ook: besjnautse.
besodemieteren, besoudemietere, besoudemieterde, haet of is besoudemietert, bedonderen.
bespreken, besjpraeke, besjprouk, haet of is besjpraoke, bespreken.
besprenkelen, besjprinkele, besjprinkelde, haet of is besjprinkelt, besprenkelen.
bespringen, besjprénge, besprong, haet of is besjprónge, bespringen. ’Sjnachs nao twėllẹf oere woorste in de Duuster Gats door de waerwouf besjprónge en dem mouste dan ẹ sjtök draage: naar oud volksgeloof moest ieder, die na twaalf uur ’s nachts door het “Duuster Gėtske” kwam, de weerwolf dragen. Zie o
bespuwen, besjpieë, besjpiede, haet of is besjpiet, bespuwen.
bestaan, besjtaon, besjtóng, haet besjtange, bestaan.
besteken, besjtaeke, besjtouk, haet of is besjtaoke, besteken: feestgeschenk aanbieden. Dizzen aovent is ’t den aovent en mörge is ’t den daach, dat me sint .... besjtaeke maach: wordt gezegd op de vooravond van iemands naamfeest bij het aanbieden van geschenken.
bestelen, besjtaele, besjtoul, haet of is besjtaole, bestelen.
bestellen, besjtëlle, bestëlde, haet of is besjtëlt, bestellen. Gėt besjtëlle: iets bezorgen. Gėt besjtëlle gaon: boodschap overbrengen. Dao is gėt besjtëlt: zij is in verwachting.
bestemmen, besjtömme, besjtömde, haet of is besjtömp, bestemmen.
bestemoeder, bëstemooder, vrouwelijk, bëstemoodesj, bëstemeuderke, grootmoeder.
bestevader, bëstevaader, mannelijk, bëstevaadesj, grootvader.
bestraffen, besjtraove, besjtraofde, haet of is besjtraof, bestraffen.
bestrooien, besjtruie, besjtruide, haet of is besjtruit, bestrooien.
bestuiten, besjtuute, besjtuutde, haet of is besjtuut, ophemelen.
betaalmeester, betaalmeister, mannelijk, betaalmeistesj, kassier.
betalen, betaale, betaalde, haet of is betaalt, betalen.
betamelijk, betaamelik, betaamelikker, betaamelikste, betamelijk, behoorlijk.
betekenen, beteikene, beteikende, haet beteikent, betekenen.
betekenis, beteikenis, vrouwelijk, beteikenisse, betekenis.
beteren, baetere, baeterde zich, haet zich gebaetert, zich baetere, zich beteren.
beterhand, baeterhanjt, beterhand.
beterij, baeterie, mannelijk, natuurlijke meststoffen.
beterijgeld, baeteriegeljt, onzijdig, vergoeding voor de ingebrachte meststoffen bij de overname van een perceel bouwland.
beterkoop, baeterkoup, baeterkouper, baeterkoupste, goedkoper.
beterschap, baetersjap, vrouwelijk, beterschap.
betichten, betichte, betichde, haet of is betich, beschuldigen; bestemmen.
betonen, betuine, betuinde, haet of is betuint, blijken. Foetele betuint: bedrog komt aan de dag.
betoppen, betóppe, betópde, haet of is betóp, bedriegen. Betóp zeen: niet goed wijs zijn.
betoveren, betouvere, betouverde, haet of is betouvert, betoveren, zie het oudere: begouchele.
betrachten, betrachte, betrachde, haet betrach, zien, bekijken. Móste dich dat éns betrachte: moet je dat eens zien!
betreden, betraeë, betrou, haet of is betraoe, betreden.
betrekken, betrekke, betroch, haet of is betrokke, betrekken. De lóch geit zich betrëkke: de lucht betrekt. Eeme betrëkke: iemand te pakken nemen.
betske, bėtske, onzijdig, bargoens: ei.
betten, beeë, beede, haet of is gebeet, betten. Zie ook: vlaegelsgaert.
betukken, betukke, betukde, haet of is betuk, listig bedriegen.
betuttelen, betuttele, betuttelde, haet of is betuttelt, betuttelen.
beugel, beugel, mannelijk, beugele, beugelke, beugel.
beugelbaan, beugelbaan, vrouwelijk, beugelbaane, beugelbaan.
beugelbal, beugelsbol, mannelijk, beugelsböl, beugelbal, 16 tot 18 centimeter dikke, houten bal.
beugelen, beugele, beugelde, haet gebeugelt, beugelen.
beugelplaat, beugelplėtsj, vrouwelijk, beugelplėtsje, beugelplank, waarmede de bal gespeeld wordt.
beugelring, beugelrénk, mannelijk, beugelring, beugelring, ring waardoor de bal gespeeld moet worden.
beugeltas, beugeltėsj, vrouwelijk, beugeltėsje, beugel tėsjke, beugeltas (handtasje).
beuk, buik, mannelijk, buike, buikske, beuk, Fagus.
beuken, booke, bookde, haet of is gebook, hameren. Hae kreech ze gebook: hij kreeg slaag.
beuren, beure, beurde, haet of is gebeurt, beuren, geld ontvangen.
beurs, beusj, vrouwelijk, beuzje, beusjke, beurs, portemonnaie.
beurt, beurt, vrouwelijk, beurte, beurt.
bevallen, bevalle, beveil, is bevalle, bevallen, kind baren. Voor Nederlands “bevallen” zie: gevalle.
bevalling, bevalling, vrouwelijk, bevallinge, bevalling. De bie is aant sjwerme: de bevalling kan ieder ogeblik verwacht worden.
bevangen, bevange, zeen: beklemdheid op borst hebben.
bevangenheid, bevangenheit, mannelijk, benauwdheid.
bevaren, bevaare, bevouer, haet bevaare, berijden; bevaren.
bevederd, bevaert, bevederd. De pölle zeen al gout bevaert: de jonge hennen zijn al goed bevederd.
bevel, bevael, onzijdig, bevaele, bevel. Heere bevael is knechten arbeit: de baas beveelt, de knecht voert uit.
bevelen, bevaele, bevoul, haet of is bevaole, bevelen.
bevinden, bevénje, bevónj, is bevónje, bevinden.
bevormunden, beveurmunje, beveurmunjde, is beveurmunjt, onder voogdij hebben.
bevragen, bevraoge, bevrouch, haet bevraoch, navragen. Dao mót ich mich éns nao bevraoge: daar moet ik eens naar informeren.
bevriend, bevrunjt, bevriend.
bevriezen, bevreize, bevroor, is bevraore, bevriezen.
bewaarheid, bewaoreit, bevestigd.
bewaarschool, bewaarsjool, vrouwelijk, bewaarsjoole, bewaarsjeulke, bewaarschool of kleuterschool. Zie ook: kattesjeulke.
bewaren, bewaare, bewaarde, haet of is bewaart, bewaren. Wae zich gėt beweert, haet ouch gėt: bewaren is sparen.
bewassen, bewasse, begroeid.
bewegen, bewaege, bewooch, haet of is bewaoge, bewegen.
beweren, bewaere, bewaerde, haet bewaert, beweren.
bewering, bewaering, vrouwelijk, bewaeringe, bewering.
bewerken, bewirke, bewirkde, haet of is bewirk, bewerken.
bewieroken, bewierouke, bewieroukde, haet of is bewierouk, bewieroken.
bewijs, bewies, onzijdig, bewieze, bewijs.
bewijzen, bewieze, bewees, haet of is beweeze, bewijzen.
bewilligen, bewillige, bewillichde, haet of is bewillich, bewilligen.
bewolkt, bewouk, bewolkt.
bewonderen, bewónjere, bewónjerde, haet of is bewónjert, bewonderen.
bewonen, bewoone, bewoonde, haet of is bewoont, bewonen.
bewust, bewós, bewust.
bezeiken, bezeike, bezeikde, haet of is bezeik, bedriegen.
bezem, bėssem, mannelijk, bėsseme, bėssemke, bezem. Ich weit noe, wie de bėssem in de sjteel zit: nu weet ik er het fijne van. “Laot ’m mer ’ns op ’ne bėssem pisse” wordt gezegd, als iemand zich spinnijdig maakt. “Noe sjtaeke ver de bėssem oet” wordt gezegd, als men ongewenst gezelschap kw
bezembinder, bėssemmebénjer, mannelijk, bėssemmebénjes, bezembinder; straatslijper.
bezemen, bėsseme, bėssemde, haet gebėssemp, bezemen, vegen. Eeme de deur oet bėssemme: iemand de deur uitwerken. Dat is eine bėssem: of: doe höbs gebėssemp: onzuiver doorstoten bij biljartspel.
bezemstok, bėssemsjtėk, mannelijk, bėssemsjtėkke, bėssemsjtėkske, bezemsteel. Ziene wil sjteit achter ’ne bėssemsjtėk: zijn wil (vrouw) staat hem achter de huisdeur met een bezemstok op te wachten.
bezet, bezat, gezet. Hae is gout bezat: hij zit goed in zijn vet.; bezet
bezeten, bezaete, bezeten. Doe koos waal van der duuvel bezaete zeen: je gedraagt je als van de duivel bezeten.
bezetsel, bezëtsel, onzijdig, bezëtsele, bezëtselke, belegsel.
bezetten, bezëtte, bezat, haet of is bezat, bezetten.
bezeveren, bezeivere, bezeiverde, haet of is bezeivert, zeveren, kwijlen; bedotten, bedriegen.
bezien, bezeen, bezouch, haet bezeen, bezien.
beziens, bezeens, bekijks. Hae hau vaöl bezeens mit ziene kraom: hij had veel bekijks.
bezijden, bezieë, bezijden.
bezingen, bezénge, bezóng, haet of is bezónge, bezingen.
bezinnen, bezinne, bezinde zich, haet zich bezónne, zich bezinne, zie bezinnen.
bezoek, bezuik, onzijdig, bezoek.
bezoeken, bezuike, bezuikde, haet bezuik, bezoeken.
bezorgd, bezörch, bezörchder, bezörchste, bezorgd, zie ook: óngeras.
bezorgen, bezörge, bezörchde, haet of is bezörch, bezorgen.
bezorger, bezörger, mannelijk, bezörgesj, bezorger.
bezuipen, bezoepe, bezoop zich, haet zich bezaope, zich bezoepe, zich bedrinken.
bezuren, bezoere, bezoerde, haet bezoert, bezuren.
bezwaar, besjwaor, onzijdig, besjwaore, of, besjweerde: bezwaar.
bezwalmen, besjwaame, besjwaamde, haet of is besjwaamp, beslaan. De brilleglaazer zeen mich ram besjwaamp: mijn brilleglazen zijn totaal beslagen.
bezwaren, besjweere, besjweerde zich, haet zich besjweert, zich besjweere, bezwaar maken; zijn beklag doen.
bibbelseinen, bibbeleseines, mannelijk, koude rillingen.
bibberatie, bibberente, klemtoon op -en-, mannelijk, verlegenheid. Ich höb em oet de bibberente gólpe: ik heb hem uit de verlegenheid geholpen.
bibberril, bibberel, klemtoon op –rel, mannelijk, koude rillingen of koorts.
bibliotheek, bibbeleteik, vrouwelijk, bibbeleteike, bibliotheek.
bidboek, baebouk, onzijdig, baebuik, baebuikske, kerkboek, gebedenboek.
biddag, baedaach, mannelijk, biddag.
bidden, baeë, baede, haet of is gebaet, bidden.
biddend, baeëntaere, biddend.
bidkapel, baekappel, vrouwelijk, baekappele, baekappelke, bidkapel.
bidstoel, baesjtoul, mannelijk, baesjtuil, baesjtuilke, bidstoel.
bidweg, baewaech, mannelijk, baewaech, bidweg, bedevaart.
biecht, bich, mannelijk, biecht.
biechten, bichte, bichde zich, haet zich gebich, zich bichte, biechten. De kleezaot verkoupe: de Paasbiecht houden.
biechtstoel, bichsjtoul, mannelijk, bichsjtuil, biechtstoel.
biechtvader, bichvaader, mannelijk, bichvaadesj, biechtvader.
bieden, beie, bou, haet of is gebaoe, bieden.
bieder, beier, mannelijk, beiesj, bieder.
biefstuk, bufsjtök, onzijdig, bufsjtökker, bufsjtökske, biefstuk.
biels, bils, mannelijk, vrouwelijk, bilze, biel, dwarsligger.
bier, beier, onzijdig, beierke, bier. “Wie roeër, of: zoerder gebroeë wie baeter beier” wordt gezegd, als iemand na zorgvuldig overleg toegeeft.
bierboom, beierboum, mannelijk, beierboum, beierbömke, bij brouwersknechten in gebruik zijnde draagboom om biervaten over een korte afstand te vervoeren of in de kelder te dragen.
bierbuik, bejerboek, mannelijk, beierbuuk, beierbuukske, bierbuik.
bierfles, beierflėsj, vrouwelijk, beierflėsje, beierflėsjke, bierfles.
bierglas, beierglaas, onzijdig, beierglaazer, beierglaeske, bierglas. Bier werd geschonken in pot, deegel, sjöpke of pénjt (zie daar).
bierkan, beierkan, vrouwelijk, beierkanne, beierkènke, bierkan.
bierpomp, beierpómp, vrouwelijk, beierpómpe, tapkraan op buffet.
bierpul, beierpöl, vrouwelijk, beierpölle, bierpul.
bierslemp, beiersjlëmp, mannelijk, biersoep, gemaakt van bier, meel en kandijsuiker; werd warm gegeten bij verkoudheid direct voor het naar bed gaan, zodat men flink kon transpireren.
bierton, beiertón, vrouwelijk, beiertónne, beiertunke, bierton; spotnaam voor dikke buik. Bier werd geleverd in tón, hauf tón, sjmaal tón en kinneke (zie daar).
biervat, beiervaat, vrouwelijk, beiervaater, beiervaetje, biervat.
bierwagen, beierwaage, mannelijk, beierwaages, brouwerswagen.
bierwis, beierwösj, mannelijk, beierwösje, beierwösjke, tak boven deur van herberg als uithangbord.; kasteleinsdochter.
bierworst, beierwoosj, vrouwelijk, bejerweusj, bejerweusjke, bij bier geserveerde worst.
bies, beis, vrouwelijk, beize, beiske, bies, oeverplant. Ei beize mènjtje: van biezen gevlochten korfje. Beize liemsjtėkke: lijmstokken van biezen.; bies, rand
bies, bies, mannelijk, vrouwelijk, bieze, bieske, biesband; bies; scherpe noordoostenwind.
biespeer, beispaer, vrouwelijk, beispaere, beispaerke, perensoort.
bievo, bievoo, klemtoon op bie-, mannelijk, bievoos, bievooke, speun (kastdeurenscharnier).
biezen, beize, beisde, haet of is gebeis, van rand of boordsel voorzien.
biezen, bizze, bisde, gebis, biezen, op hol slaan van koeien. Ės de ein kou geit bizze, luch de anger de sjtart al op: een aanstekelijk voorbeeld navolgen.
biezenmat, beizemat, klemtoon op -mat, vrouwelijk, beizematte, beizemėtje, biezenmat.
biggen, baggele, baggelde, haet gebaggelt, biggen werpen. De kreim haet gebaggelt: de zeug heeft geworpen.
bij, bie, mannelijk, ’n bie, een bijenvolk. De bie is ent sjwerme: het bijenvolk zwermt; een bevalling staat op het punt te gebeuren. Eesj mótte de bieë droet zeen: eerst moet het ergste gevaar voorbij zijn.
bij, bie, bij; kort bie: dichtbij. Gout bie zeen: verstandig of op de hoogte zijn.
bij, bie, vrouwelijk, bieë, bieke, een bij. Hae is zoo flot wie ’n bie: hij is vlug, bijdehand; hij loopt snel. Hae haet bieën in de kop: hij is gek.; tippel de bie, bargoens: weg wezen.
bijbel, biebel, mannelijk, biebele, biebelke, bijbel.
bijbetalen, biebetaale, betaalde bie, haet of is biebetaalt, bijbetalen.
bijblijven, bieblieve, bleef bie, is biegebleeve, bijblijven.
bijbouwen, bieboeë, boede bie, haet of is biegeboet, bijbouwen.
bijbrengen, biebrénge, brach bie, haet of is bijgebrach, bijbrengen; iemand iets aan zijn verstand brengen.
bijdehand, biederanjt, biederanjter, biederanjtste, bijdehand.
bijdoen, biedoon, douch bie, haet of is biegedaon, toevoegen, bijvoegen.
bijdraaien, biedreeë, dreede bie, haet of is biegedreet, bijdraaien; toegeven.
bijdragen, biedraage, drouch bie, haet of is biegedraage, bijdragen.
bijeen, biejein, bijeen. Dat kump gout biejein: dat past goed bij elkaar. Die zeen mit de kaers biejein gezuik: die passen niet bij elkaar.
bijeenbinden, biejeinbénje, bónj biejein, haet of is biejeingebónje, bijeenbinden.
bijeenbrengen, biejeinbrénge, brach biejein, haet of is biejeingebrach, bijeenbrengen.
bijeenhebben, biejeinhöbbe, haet biejein, haet biejeingat, bijeen hebben. Hae haet ze neit gout biejein: hij is niet goed snik.
bijeenkomen, biejeinkómme, koum biejein, is biejeingekómme, bijeenkomen.
bijeenkomst, biejeinkóms, vrouwelijk, biejeinkómste, bijeenkomst.
bijeenrapen, biejeinraape, raapde biejein, haet of is biejeingeraap, bijeenrapen; zich biejeinraape: op verhaal komen; zijn biezen pakken.
bijeenscharren, biejeinsjarre, sjarde biejein, haet of is biejeingesjart, bijeenschrapen of bijeenkrabben; bijeenverzamelen.
bijeenzijn, biejeinzeen, bijeenzijn.
bijenhal, bieëhal, vrouwelijk, bieëhalle, bieëhelke, bijenstal.
bijenhoning, bieënhooning, mannelijk, bijenhoning.
bijenkaar, bieëkaar, onzijdig, bieëkaare, bijenkorf van gevlochten stro. ’t Teigaat van dat kaar is gėt groot, sjtaek dao ẹ plènksken in, angesj kriste rouf drop: het vlieggat in deze korf is wat te groot, je moet het iets verkleinen door er een plankje in te steken; dan kan het volk de r
bijenkast, bieëkas, mannelijk, bieëkės, bijenkast.
bijenkramer, bieëkreemer, mannelijk, bieëkreemesj, bijenhandelaar.
bijenmarkt, bieëmert, mannelijk, bieëmerte, bijenmarkt.
bijenmees, biemeis, vrouwelijk, biemeize, biemeiske, koolmees, Parus major.
bijenmijt, biemermiet, vrouwelijk, biemermiete, biemermietje, klein kittig meisje.
bijenmoeder, bieëmouer, vrouwelijk, bieëmouere, bijenkoningin.
bijenmoeder, bieëmour, mannelijk, bieëmoure, bijenhouder, imker.
bijensteek, bieësjteek, mannelijk, bieësjteek, bijensteek.
bijenwas, bieëwas, mannelijk, bijenwas.
bijenzwerm, bieësjwerm, mannelijk, bieësjwerme, bieësjwermke, bijenzwerm.
bijgeloof, biegelouf, onzijdig, biegelouve, biegeluifke, bijgeloof.
bijgelovig, biegeluivich, biegeluivigger, biegeluivichste, bijgelovig.
bijgeval, biegeval, bijgeval; indien.
bijgeven, biegaeve, gouf bie, haet of is biegegaeve, toegeven; erkennen.
bijhouden, biehaute, hólj bie, haet of is biegaute, bijhouden.
bijkaart, biekaart, vrouwelijk, biekaarte, biekaertje, bijkaart.
bijkans, bekans, bijna.
bijkeuken, biekeuke, vrouwelijk, biekeukes, biekeukske, bijkeuken.
bijl, biel, onzijdig, bielder, bielke, bijl.
bijlappen, bielappe, lapde bie, haet of is biegelap, bijpassen, bijbetalen.
bijleggen, bielëgge, lach bie, haet of is biegelach, bijleggen.
bijleman, bieleman, mannelijk, bielemèn, sappeur, bijleman.
bijlichten, bieluchte, luchde bie, haet biegeluch, bijlichten.
bijlopen, bieloupe, leip bie, is biegeloupe, bijlopen; toestromen.
bijloper, bieluiper, mannelijk, bieluipesj, bieluiperke, bijloper.
bijna, bienao, benao, bijna.; benao bijna
bijna, bau, spoedig; bijna.
bijnaam, bienaam, mannelijk, bienaame, bijnaam.
bijschudden, biesjödde, sjödde bie, haet of is biegesjöt, bijschenken. Hel, sjot éns bie: schenk eens in.
bijsmaak, biesjmaak, mannelijk, biesjmaake, biesjmaekske, bijsmaak.
bijspringen, biesjprénge, sjpróng bie, haet of is biegesjprónge, bijspringen.
bijstaan, biesjtaon, sjtóng bie, haet of is biegesjtange, bijstaan, helpen.
bijstand, biesjtanjt, mannelijk, bijstand.
bijten, biete, beet, haet of is gebeete, bijten. Bit den hónjt: bijt de hond? Gebeete: verbitterd.
bijtertje, bieterke, onzijdig, bieterkes, tandje (kindertaal).
bijtijds, betie, betiets, bijtijds.
bijtrekken, bietrëkke, troch bie, haet of is biegetroch/biegetrokke, bijtrekken.
bijval, bieval, mannelijk, bijval.
bijverdienste, bieverdeins, vrouwelijk, bieverdeinste, bieverdeinske, bijverdienste.
bijvoeder, bievouer, onzijdig, bijvoeder.
bijvoederen, bievouere, vouerde bie, haet of is biegevouert, aan het normale rantsoen extra hoeveelheid toevoegen.
bijwerk, biewėrk, onzijdig, biewėrker, biewėrkske, bijwerk.
bijwerken, biewirke, wirkde bie, haet of is biegewirk, bijwerken.
bijzonder, bezónjer, bezunjer, bijzonder.
bijzonderheid, bezónjerheit, vrouwelijk, bezónjerheite, bijzonderheid.
bijzonders, bezónjes, gėt bezónjes, iets aparts.
bikkel, biggel, mannelijk, biggele, biggelke, pikhouweel; bikkel, kootbeentje.
bikkelen, biggele, biggelde, haet gebiggelt, hakken; bikkelen, zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, bladzijde 511.
bikken, bikke, bikde, haet gebik, eten.
billen, bille, bilde, haet of is gebilt, slaan; scherpen van molensteen. Ouder en meer gebruikt voor het scherpen van molenstenen is “sjirpe”. Hae kreech ze gebilt: hij kreeg slaag.
billijk, billich, billigger, billichste, billijk; goedkoop. Oppẹ billigge Jaakop: op de voordelige toer.
bim, bim, bim, bam, bèiere, zie onder: bèiere.
bimssteen, bumsjtein, mannelijk, bumsjtein, puimsteen.
bindel, binjel, mannelijk, binjele, binjelke, kouseband.
binden, bénje, bónj, haet of is gebónje, binden.
bink, bink, mannelijk, binke, binkske, bargoens: man; jij.
binnen, bénne, binnen. Hae haet ’t va bénne wie de bók ’t vët: hij is een stiekemerd. Hae sjleit zich gėt nao bénne: hij eet veel. “Hae is bénne, wenter de deur toe deit” wordt schertsend gezegd van een vermeend rijke.
binnenband, bénnebanjt, mannelijk, bénnebénj, bènnebènjtje, binnenband.
binnenbeer, bénnebaer, mannelijk, bénnebaere, stiekemerd.
binnenhalen, bénnehaole, haolde bénne, haet of is bénnegaolt, binnenhalen.
binnenhouden, bénnehaute, hólj bénne, haet bénnegaute, binnenhouden.
binnenin, bénnenin, binnenin.
binnenkant, bénnekanjt, mannelijk, bénnekènj, bénnekènjtje, binnenkant.
binnenkomen, bénnekómme, koum bénne, is bénnegekómme, binnenkomen.
binnenkort, bénnekort, binnenkort.
binnenlaten, bénnelaote, lout bénne, haet of is bénnegelaote, binnenlaten.
binnenlopen, bénneloupe, leip bénne, is bénnegeloupe, binnenlopen.
binnenshuis, bénneshoes, binnenshuis.
binnensmonds, bénnesmónjts, binnensmonds.
binnenste, bénnesjte, onzijdig, binnenste.
binnentas, bénnetėsj, vrouwelijk, bénnetésje, binnenzak.
binnenvaren, bénnevaare, vour bénne, is bénnegevaare, binnenrijden.
binnenvijver, bénnewieër, mannelijk, bénnewieësj, binnenvijver; benaming van een gedeelte van de voormalige walgracht in Reutersbaand.
binnenvliegen, bénnevleige, vlooch bénne, is bénnegevlaoge, binnenvliegen.
binnenweg, bénnewaech, mannelijk, bénnewaech, bénnewaechske, binnenweg.
binnenwerks, bénnewėrks, binnenwerks, langs de binnenkant gemeten.
bis, pës, bës, pis, tot, tot aan. Me mót leere, bës de vingeren aeve lank zeen: men komt nooit uitgeleerd.; bës tot
biscuitkoek, biskwietkouk, mannelijk, biskwietkuik, biskwietkuikske, zie onder: bóntekouk.
bisschop, bösjẹp, mannelijk, bösjẹppe, bisschop.
bitter, bitter, bitterder, bitterste, bitter, ’ne Bittere: een glas jenever.
blaag, blaach, mannelijk, vrouwelijk, blaage, blaag. Blaage va kénjer: lastige kinderen.
blaar, blaor, vrouwelijk, blaore, blaörke, blaar. Ich höb mich blaore aan de vaesje geloupe: ik heb blaren aan mijn hielen gelopen.
blaas, blaos, vrouwelijk, blaoze, blaöske, blaas. Ės ’t blaöskes raengent, dan geef ’t drie daach raenge: eigenlijk: als het blaasjes regent in de plassen, dan volgen er drie regendagen. Bläöskes ónger de ouge: walletjes onder de ogen.
blaasbalg, blaosbalk, mannelijk, blaosbelk, blaosbelkske, blaasbalg. Zoo kort van aom wie ’ne blaosbalk: kortademig.
blaaskapel, blaoskappel, vrouwelijk, blaoskappelle, blaoskappelke, muziekkorps met bijna uitsluitend blaasinstrumenten.
blaasmuziek, blaosmeziek, mannelijk, vrouwelijk, blaasmuziek.
blaat, blatsj, vrouwelijk, blatsje, blėtsjke, mond; praatzieke vrouw. Dat is ’n blatsj: dat is een kletswijf.
blaatbeest, blatsjbees, vrouwelijk, blatsjbeeste, kletswijf.
blad, blaat, onzijdig, blaar, blaetje, blad; tong. Ės de blaar van de boum valle, krich er ’t gėk veedel: in de herfst loopt het hem een beetje door elkaar. Ės de blaar valle en ės de boone bluie, isser oet ’t huske: in het najaar en in ’t voorjaar is hij lichtelijk getikt. <
bladeren, blaare, blaarde, haet of is geblaart, bladeren; afplukken van bietenbladeren als groenvoer voor het vee. Hae zit de gotganselikken daach mer in de buik te blaare: hij is een boekenwurm.
bladgoud, blaatgout, onzijdig, bladgoud.
bladluis, blaatloes, vrouwelijk, blaatluus, blaatluske, bladluis.
bladselderij, blaatselderie, mannelijk, bladselderij.
blaffetuur, blaffetuur, klemtoon op -tuur, vrouwelijk, blaffetuure, blaffetuurke, raamblinde.
blakkei, blakkèi, vrouwelijk, blakkèie, blakkèike, metalen zoolbeslag. Hak en zool werden, op plaatsen waar deze het meest aan slijtage onderhevig waren, versterkt met deze plaatjes.
blamage, blamaasj, mannelijk, blamage, schande.
blameren, blameiere, blameierde, haet of is geblameiert, blameren, oneer aandoen.
blank, blank, blanker, blankste, blank; smetteloos wit. De sjtraot sjteit blank: de straat staat onder water.
blanketten, blankëtte, blankëtde, haet of is geblankët, poederen.
blaren, blaore, blaorde, of blaörde, is geblaört, blazen vormen in geverfde oppervlakten; in huid tengevolge van verbranding en dergelijke.
blas, blas, blasser, blaste, bleek.
blaten, blatsje, blatsjde, haet of is geblatsj, kletsen. Die blatsj zich alles droet: zij flapt er alles uit.
blauw, blau, blauer, blautste, blauw. Blaubloum: korenbloem, Centaurea cyanus. Ės de blaubloum bluit, höbbe de bieën ouchs: de korenbloem was in vroegere tijden een rijke drachtbloem voor de honingbij. Hae is van de blaue knoup: hij is lid van een geheelonthouders
blauwelijk, blèielik, blèielikker, blèielikste, blauwachtig. Blèielik vleisj: vlees met een blauwachtig lijkende kleur op de rand van bederf.
blauwsel, blèitsel, blèisel, blei, vrouwelijk, onzijdig, blauwsel. Oorspronkelijk in de vorm van poeder en klontjes, later ook in kleine zakjes, zie: blèitselpóp.
blauwselen, blèitsele, blèitselde, haet of is geblèitselt, blauwen van wasgoed.
blauwselpop, blèitselpóp, onzijdig, blèitselpóppe, blèitselpupke, blauwselpop.
blauwverven, blauverve, verfde blau, haet blaugeverf, blauw verven; opsnijden; overdrijven.
blauwverver, blauverver, mannelijk, blauvervesj, blauwverver; opsnijder, bluffer.
blazen, blaoze, blous, haet of is geblaoze, blazen, ’t Is sjtifte gaon geblaoze: het is tijd dat we weggaan. Deh, noe is al geblaoze: verroest, nu is alles verdwenen! Eeme gėt blaoze: het vertikken. Blaos mich mer éns oppẹ rök, of: oppẹ huit: je kunt me gestolen
bleek, bleik, bleiker, bleikste, bleek, zie ook: blas. Zoo bleik wie ’n kroddel ónger de péns: zo bleek als de buik van een pad (geelachtig bleek).
bleek, bleik, vrouwelijk, bleike, bleikske, bleekveld; frontje of halfhemdje, zie ook: frónt. “Hae haet de bleik aan” wordt gezegd als iemand een wijd uitgesneden vest droeg, zodat men zijn overhemd goed kon zien.
bleekpoeder, bleikpoeier, mannelijk, bleekpoeder.
bleekschijter, bleiksjietert, mannelijk, vrouwelijk, bleiksjietesj, bleiksjieterke, bleekneus.
bleekzucht, bleikzóch, mannelijk, bleekzucht; maar vooral: tuberculose.
blei, blie, mannelijk, blieë, blieke, bliek of blei, karperachtige zoetwatervissoort, Abramis blicca.
bleiwit, bliewit, onzijdig, loodwit.
bleken, bleike, bleikde, haet of is gebleik, bleken.
bleker, bleiker, mannelijk, bleikesj, bleker.
blekken, blaeke, blaekde, haet geblaek, blaten.
bleps, blėpsj, mannelijk, blėpsje, blėpsjke, decolleté, zie ook: aonkäör.
blepsen, blėpsje, blėpsje, haet geblėpsj, blaffen; hoesten.
blepsend, blėpsjentaere, blaffend; hoestend.
blèren, blaere, blaerde, haet geblaert, blèren, blaten.
bles, blės, mannelijk, vrouwelijk, blėsse, blėske, bles.
blesseren, blėsseiere, blėsseierde, haet of is geblėsseiert, blesseren.
bleu, bleu, bleuer, bleutste, verlegen, zie ook: verlaege.
blij, blie, blieër, blietste, blij, verheugd.
blijden, blieë, mannelijk, blijden. “De bliee gaon veurop” wordt gezegd bij de begrafenis van een suikeroom of tante.
blijdschap, blietsjẹp, mannelijk, blijdschap.
blijgestemd, bliegesjtömp, blijgestemd.
blijven, blieve, bleef, is gebleeve, blijven.
blijven steken, blieve sjtaeke, bleef sjtaeke, is sjtaeke gebleeve, blijven steken.
blik, blaek, onzijdig, blik (metaal).
blik, blaek, vrouwelijk, onzijdig, blaeke, blaekske, metalen drinkkan van mijnwerkers.
blik, blik, mannelijk, blikke, blikske, oogopslag, blik.
blikken, blikke, blikde, haet geblik, zich laten zien. Laot dich neit blikke: laat je niet zien.
blikschaar, blaeksjeer, vrouwelijk, blaeksjeere, blikschaar.
bliksem, bliksem, mannelijk, bliksem.
bliksemen, blikseme, bliksemde, haet gebliksemp, bliksemen. Greit ’t bliksẹmp bie dich: Greet, als je loopt, komt het wit van je onderrok te voorschijn.
blikslager, blaeksjlaeger, mannelijk, blaeksjlaegesj, blikslager.
blind, blénjt, blénjer, blénjste, blind, ’ne Blénje en ’n blénj: een blinde man en een blinde vrouw.
blinddoek, blénjdouk, mannelijk, blénjduik, blinddoek.
blinde, blénj, blie, vrouwelijk, blénje/blieë, blénjtje/blieke, blinde, vensterluik; glasroede.; blie raamroede of glasroede, zie ook: blénj.
blinde, blénje, mannelijk, eine blénje, of: einegeblénjde voogel, een blindgemaakte vink.
blindedarm, blénjenderm, mannelijk, blénjderm, blindedarm.
blindelings, blénjelings, blindelings.
blindeman, blénjeman, mannelijk, blénjemèn, blénjemènke, blindeman. Blénjemènke sjpeele: blindeman spelen, zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, bladzijde 511.
blinden, blénje, blénjde, haet of is geblénjt, blinden, blind maken van vinken (door middel van een roodgloeiende fietsenspaak aan elkaar schroeien der oogleden).
blindgeboren, blénjtgebaore, blindgeboren.
blindraam, blénjtraam, mannelijk, blénjtraame, blénjtraemke, blindraam.
blink, blink, glans. Eemes oppẹ blink zëtte: iemand in het zonnetje zetten.
blinkachtig, blinketich, blinketigger, blinketichste, glanzend.
blinken, blinke, blinkde, haet geblink, blinken.
blinkend, blinkent, blinkend.
blitsblank, blitseblank, schitterend blank.
bloed, blout, onzijdig, bloed; balkenbrij. Die haole dich ’t blout ónger de naegel oet: dat zijn afzetters, of: treiteraars. Blout mit appelsjieve is ẹ lėkker aete: met appelschijven gebakken balkenbrij is lekker.
bloeden, bloue, bloude, haet geblout, bloeden. Bloue wie ẹ rénjt: hevig bloeden.
bloedhond, blouthónjt, mannelijk, blouthónj, bloedhond; afzetter, wreedaard.
bloedig, bluidich, bluidigger, bluidichste, bloedig.
bloedje, bluitje, onzijdig, arm kind.
bloedkoraal, bloutkral, vrouwelijk, bloutkralle, bloutkrėlke, bloedkoraal.
bloedluis, bloutloes, vrouwelijk, bloutluus, bloutluske, bloedluis.
bloedvergiftiging, bloutvergifteging, mannelijk, bloedvergiftiging.
bloedvink, bloutvénk, vrouwelijk, bloutvénke, bloutvénkske, goudvink, Pyrrhula pyrrhula.
bloedvlek, bloutflėk, vrouwelijk, bloutflėkke, bloutflėkske, bloedvlek.
bloedworst, bloutwoosj, vrouwelijk, bloutweusj, bloutweusjke, bloedworst.
bloedzuiger, bloutzuukert, mannelijk, bloutzuukesj, bloutzuukerke, bloedzuiger; woekeraar. zie: ėchel.
bloedzweer, bloutsjwaer, mannelijk, bloutsjwaere, bloedzweer.
bloei, blui, mannelijk, bloei.
bloeien, bluie, bluide, haet gebluit, bloeien.
bloem, bloum, mannelijk, bloem, het fijnste van het meel; bloem van gemalen kruiden etc.
bloem, bloum, vrouwelijk, bloume, blömke, bloem.
bloemen, bloume, bloumde, haet of isgebloump, bloemen. Zie: bloumich.
bloemencorso, bloumekorzoo, onzijdig, bloemencorso. Een onvergetelijk corso werd ter gelegenheid van de burgerwachtfeesten onder de bezielende leiding van kapitein Pleunis in 1921 gehouden, zie ook: O.K.N.V.D.
bloemendrek, bloumendrėk, mannelijk, werd vroeger verzameld uit holle boomstammen, zie: boumdrėk.
bloemenhof, bloumenhaof, mannelijk, bloumenhäöf, bloumenhäöfke, bloementuin. Hae sjpeelde mich pront i mien bloumenhäöfke: hij speelde precies in mijn kaart.
bloemig, bloumich, bloumigger, bloumichste, bloemig, los en kruimig van aardappelen, zie: bloume.
bloemist, bloumis, mannelijk, bloumiste, bloemist.
bloemkool, bloumkeul, mannelijk, bloumkeul, bloumkeulke, bloemkool. Brassica oleracea botrytis.
bloempot, bloumespot, mannelijk, bloumespöt, bloumespötje, bloempot.
bloemputter, bloumpötter, mannelijk, bloumpöttesj, bloumpötterke, bloemputter, grotere variant van de distelvink, Carduelis carduelis.
bloemstuk, bloumsjtök, onzijdig, bloumsjtökker, bloumsjtökske, bloemstuk.
bloes, bloes, vrouwelijk, bloeze, bluuske, bloes.
blok, blok, mannelijk, blök, blökske, blok. Hae wit de blok te sjleipe: in het gevlei weten te komen.
blokschaaf, bloksjaaf, vrouwelijk, bloksjaave, bloksjaefke, blokschaaf.
blond, blónjt, onzijdig, ẹ blónjt, een blondine.
blond, blónjt, blónjer, blónjtste, blond.
blootskops, blootskop, blootshoofds.
bluskalk, blöskalk, mannelijk, bluskalk, kalkdeeg. Blöskalk veur de geevel te witte en braklak veur de plint: kalkmelk voor de gevel en black-varnish voor de plint.
blusketel, blöskaetel, mannelijk, blöskaetele, blöskaetelke, doofpot, zie ook: doufpot.
blussen, blösse, blösde, haet of is geblös, blussen; doven. Voor blussen van kalk gebruikt men “lësje” en voor het blussen van brand vaak “lösje”.
bluts, blötsj, vrouwelijk, blötsje, blötsjke, deuk. Ein blötsj van ẹ vroumisj: een goedaardige enigszins onbeholpen vrouw; sukkel of onnozel meisje. Zie ook: dumpel.
blutsen, blötsje, blötsjde, haet of is geblötsj, indeuken.
bobbel, bóbbel, mannelijk, bóbbele, bubbelke, zakflacon voor sterke drank.
bobbelaar, bóbbelaer, mannelijk, bóbbelaesj, bóbbelaerke, stiekeme drinker.
bocht, bóch, bach, mannelijk, onzijdig, bocht, slechte kwaliteit; ordinair volk.; bach bocht, minder goed spul.
bodde, bodde, zoo erm wie bodde, straatarm. Dat is ouch mer bodde: dat is minder volk; slechte kwaliteit van wollen weefsel.
boddekop, bóddekop, mannelijk, vrouwelijk, boddeköp, bóddeköpke, slordige, slecht verzorgde haardos.
boddelen, boddele, boddelde, haet geboddelt, graven, spitten.
boddeman, bóddeman, mannelijk, bóddemèn, bóddemènke, boeman; prullerige kerel.
boddewolf, bóddewouf, mannelijk, boddewuif, viezerik; verwaarloosde vent; spookdier.
boddezooi, boddezooi, mannelijk, slechte kwaliteit stof; oorspronkelijk: vlasafval voor het maken van dekens.
bode, bao, mannelijk, baoe, bode; veldwachter.
bodem, baom, mannelijk, bäöms, bäömke, bodem; zitvlak van broek. Ze gaon ’m aan de baom: ze nemen hem in het ootje. Hae haet zich de vot oette baom geloupe: hij heeft zijn uiterste best gedaan. Eine killo baom en ’n óns vot: een te ruim zitvlak in de broek.
boede, boe, mannelijk, buu, buuke, gebouw of in aanbouw zijnd gebouw. Went de boe vaerdig is, zuut me de faeldẹsj.
boede, boet, vrouwelijk, boete, buutje, keet. Blief mich oet de boet: blijf uit mijn huis.
boek, bouk, onzijdig, buik, buikske, boek. ’t Bouk is ómgedraage: letterlijk: het missaal is van de epistelzijde naar de evangeliezijde gedragen. De betekenis ervan is: je bent te laat. Het wordt gebruikt voor te laat aan tafel komen enz.
boekbinder, boukbénjer, mannelijk, boukbénjesj, boekbinder.
boekdrukker, boukdrökker, mannelijk, boukdrökkesj, boekdrukker.
boeket, bekët, onzijdig, bekëtte, bekëtje, boeket.
boekvink, boukfén, mannelijk, boukfénke, boukfénkske, vink, ook wel “pinker” genoemd, Fringilla coelebs.
boekvinken, boukfénke, boukfénke vange mit de kepodde, met een lokvink in een kooitje en een opgezette vink wilde vogels vangen, en wel voornamelijk in de paartijd. Vooraf werd verkend, waar goede vogels (met zuivere en veel slagen) hun gebied hadden gekozen. Op een ocht
boekvinkenconcours, boukfénkekóngkoer, onzijdig, boukfénkekóngkoere, vinkenconcours, zie ook: “batte”.
boekvinkenkorf, boukfénkekörf, boukfénkekörf, boukfénkekörfke, vinkenkooi.
boekweit, boukent, mannelijk, boekweit, graansoort in het begin der 15e eeuw uit Azië naar Europa gebracht.
boekweitkoek, boukeskouk, mannelijk, boukeskuik, boukeskuikske, boekweitmeel-pannekoek. Alles op zienen tiet en boukeskouk in den herfs, mer bie Aolevaosj alledaach: alles op zijn tijd. Aolevaosj: dialect voor Olfers, voormalig bewoner van de oude stadsboerderij hoek Markt-Plakstraat, thans gebouw van V&
boekweitmeel, boukesmael, onzijdig, boekweitmeel.
boel, boel, mannelijk, boel, veel.
boeman, boeman, mannelijk, boemèn, boemènke, boeman.
boemelaar, bómmelaer, mannelijk, bómmelaesj, bómmelaerke, boemelaar.
boemelen, bómmele, bómmelde, haet gebómmelt, boemelen; bengelen.
boender, boender, mannelijk, boendesj, boenderke, boender, borstel.
boender, booender, onzijdig, booendesj, boender.
boer, boer, mannelijk, boere, buurke, boer. De sjtómste boer haet de dikste aerpel: het geluk is met de domme. “Waat de boer neit ként, dat vrit er niet” wordt gezegd van iemand, die bang is voor het onbekende. Ės ’ne boer de patsj op ’n oor haet sjtaon, haeter de terf verkoch:
boerderij, boerderie, vrouwelijk, boerderieë, boerderieke, boerderij.
boeren, boere, boerde, haet geboert, een boerenbedrijf uitoefenen.
boerenblaaskapel, boereblaoskappel, vrouwelijk, boereblaoskappelle, boereblaoskappelke, zie: blaoskappel.
boerenbrood, boerebroot, onzijdig, boerebroor, roggebrood; boerenbrood.
boerenhengst, boerenhéngs, mannelijk, boerenhéngste, boerenpummel.
boerenhoeve, boerenhaof, mannelijk, boerenhäöf, boerenhoeve.
boerenkermis, boerekirmés, vrouwelijk, boerekirmésse, boerenkermis; kakelbonte kleding, versiering et cetera.
boerenkiel, boerekeil, mannelijk, boerekeile, boerekeilke, kiel.
boerenklaas, boereklaos, mannelijk, boereklaoze, boerenkinkel.
boerenlui, boereluu, boerenlui.
boerenmechel, boereméchel, vrouwelijk, boeremèchele, boeremèchelke, boerenmeid.
boerenmens, boereminsj, mannelijk, boer.
boerenmest, boermëste, klemtoon op –mëste, pachtvergoeding in natura. In plaats van een pachtsom te betalen, mocht de boer het onderhavige land voor één jaar gebruiken, mits hij op zijn kosten een goede organische bemesting op het land aanbracht
boerenpaard, boerepaert, onzijdig, boerepaert, zwaar trekpaard.
boerenstand, boeresjtanjt, mannelijk, boerenstand.
boerenstolz, boeresjtols, mannelijk, boerentrots.
boerentrampelaar, boerentrampelaer, mannelijk, boeretrampelaesj, lomperd.
boerentrog, boerentraoch, vrouwelijk, boereträöch, lompe vrouw.
boerentrut, boeretrut, vrouwelijk, boeretrutte, boeretrutje, lomp dom wijf.
boerin, boerin, vrouwelijk, boerinne, boerinke, boerin.
boes, bous, mannelijk, bousje, bousjke, kabouter, ẹ Bousjke oppẹ taak, of: oppẹ zolder: een goede geest op dak of zolder.
boete, boute, boete, boute, mannelijk, boete.; boute boete
boeten, boete, boetde, haet geboet, boeten.
boetiek, petik, mannelijk, petikke, petikske, (Frans) boutique, boetiek. Hae haet de ganse petik op sjtelte gezat: hij heeft alles overhoop gehaald.
boezem, boozem, mannelijk, boozeme, beuzemke, borststuk aan een boezelaar of schort.
boezen, boeze, boesde, haet geboes, hard waaien.
bof, bóf, mannelijk, buf, bufke, hap, mondvol. Hae kik ’m de buf oete mónjt: de gierigaard gunt hem zijn eten niet. Hae tëlt ’m de buf oet de mónjt: idem.; bof: ontsteking van de oorspeekselklier, besmettelijke ziekte bij onvolwassenen.
boffen, bóffe, bófde, haet gebóf, boffen.
bok, bók, mannelijk, buk, bukske, bok. ’nen Aue bók haet ouch noch waal éns gaer ẹ gruin blaetje: een oude bok lust ook nog wel een groen blaadje, ’nen Aue bók en ’n jóng mėt, allejaosj gėt: een oude man en een jonge vrouw krijgen ieder jaar een kindje. Zoo verleif wie
bokaal, bokaal, mannelijk, bokaale, bokaelke, bokaal.
bokken, bókke, bókde, haet gebók, bokken, zie ook: mónke.
bokkenboon, bókkeboon, vrouwelijk, bókkeboone, uitwerpsel van de bok.
bokkenpoot, bókkepoot, mannelijk, bókkepeut, bókkepeutje, bokspoot.
bokkenrijder, bókkerieër, mannelijk, bókkerieësj, bokkerijder; lid van een roversbende uit Limburgs verleden, plusminus 1775.
bokkensprong, bókkesjprunk, mannelijk, bókkesjprung, bókkesjprungske, bokkesprong.
bokkig, bókkich, bokkig, stuurs.
bokking, bökkem, bökkum, mannelijk, bökkeme, bökkemke, panharing; stug onvriendelijk mens; dommerik. Veur eine bökkem kan me de pan neit opzette: met een kanon op mussen schieten. “Höbste de bökkeme ouch veur eine sent verkoch” vraagt men aan iemand, die terneergeslagen is.
bokkingkoek, bökkemekouk, mannelijk, bökkemekuik, pannekoek met droge haring: vroeger een geliefkoosd eten op Goede Vrijdag, zie ook daar.
boks, bóks, vrouwelijk, bókse, bukske, broek. Hae haet zich de boks gereete: hij heeft zijn vingers gebrand. Hau ich mich mer in de boks gesjeete: was ik er maar nooit aan begonnen. Dat is ẹ sjtėrk sjtök op ’n au boks: dat is kras. De boks verzaote: een stuk in de
boksbomenhout, bóksboumenhout, onzijdig, warrig verdraaid stuk hout.
boksen, bokse, boksde, haet geboks, boksen.
boksenbodem, bóksebaom, mannelijk, bóksebaöms, bóksebaömke, zitvlak in de broek; broekeman.
boksenklep, bókseklėp, vrouwelijk, bókseklėppe, bókseklėpke, klep van ouderwetse klepbroek.
boksenman, bókseman, mannelijk, bóksemèn, bóksemènke, broekje, kleine jongen.
boksenpijp, bóksepiep, vrouwelijk, bóksepiepe, bóksepiepke, broekspijp.
boksenriem, bóksereim, mannelijk, bóksereime, bóksereimke, broekriem.
boksenschijter, bóksesjietert, mannelijk, vrouwelijk, bóksesjietesj, bóksesjieterke, bangerd.
boksentas, bóksetėsj, vrouwelijk, bóksetėsje, bóksetėsjke, broekzak.
bokspringen, bóksjprénge, sjpróng bók, haet of is bókgesjprónge, haasje-over.
bokstaan, bóksjtaon, sjtóng bók, haet of is bók gesjtange, bok staan bij haasje-over; iemand een zetje geven of via samengevouwde handen en schouders gelegenheid geven een hoog voorwerp te bereiken.
bol, bol, boolekes, mannelijk, böl, bölke, bol; bolvormig oliegebak in de carnevalstijd; bal; hoofd.; boolekes gebak. Het fijne deeg werd uitgerold op vla-dikte (dus ruim een halve centimeter dik) tot een vierkante lap en met een flinke laag gesmolten boter overdekt. In de boterlaag werden rozijne
bol, bulles, mannelijk, bullesse, bulleske, kop.
bol, baol, baolder, baolste, hol; voos. Baol ruip: holle raap. Baol noot: leeghoofd.
bolderwagen, bolderwaage, mannelijk, bolderwaages, bolderwaegeske, bolderwagen.
bolhoed, bolhout, mannelijk, bolhui, bolhuitje, bolhoed.
bolman, bolman, mannelijk, bolmèn, term bij het whistspel. Speler mag een kaart vragen, maakt zelf troef, speelt zelf uit en moet alle slagen halen.
bolsteren, polstere, polsterde, haet of is gepolstert, stofferen.
bom, bóm, vrouwelijk, bómme, bumke, bom. Eine bóm sente: een bom duiten.; veel
bombarderen, bómberdeiere, bómberdeierde, haet of is gebómberdeiert, bombarderen.
bombardon, bómberdón, vrouwelijk, bómberdónne, bombardon.
bomendrek, boumdrėk, mannelijk, molm, tot poeder vergaan hout, werd gebruikt als bloemaarde, zie ook: bloumendrėk.
bomma, bómmaa, vrouwelijk, bómmaas, bómmaake, (Frans) bonne-maman, grootmama.
bommeltuit, bómmeletoet, vrouwelijk, bómmeletoete, zakeinde of blindedarm bij rundvee.
bommen, bómme, bómze, bómde, haet of is gebómp/bómsde, haet of is gebóms, bonzen, zie ook: bómze.; bómze bonzen, zie: bómme
bommen, bómme, schelen. Waat kan ’t mich bómme: wat kan het mij schelen?
bommerd, bäömert, mannelijk, bäömesj, bäömerke, bolhoed.
bommerd, bäömert, mannelijk, bäömesj, mandenhersteller.
bompa, bómpaa, mannelijk, bómpaas, (Frans) bon-papa, grootvader.
bonenkruid, boonekrutje, onzijdig, bonenkruid.
bonenstaak, boonesjtėk, mannelijk, boonesjtėkke, boonesjtėkske, boonstaak. Hae leet zich boonesjtėkke op ziene kop sjirpe: hij laat zich alles welgevallen.
bonenstro, boonesjtreu, bonestro. Hae is zoo dóm wie boonesjtreu: hij is aartsdom. Zinspeling op het nietswaardige stro van bonen, dat nergens voor te gebruiken is en verbrand wordt.
bonjour, bezjoer, bezjeur, bónzjoer, bonjour.; bonzjoer bonjour
bonjouren, bonzjoere, bonzjoerde, haet gebonzjoert, bonjouren; verkwistend leven.
bonk, bónk, mannelijk, bunk, bunkske, bonk; doffe klap of stoot; veel of groot, ’ne Bónk sjtein: een massa stenen.
bonken, bónke, bónkde, haet of is gebonk, bonken.
bons, baus, bous, mannelijk, bouze, bons. Baus, dao louch er in de baek: met een plons lag hij in de beek.; bous bons. Mit ’ne bous louch er oppẹ grónjt: met een bons viel hij neer.
bonsje, bausjke, onzijdig, klein manneke, diertje enz.
bont, bónjt, bónjter, bónjtste, bont. Me nuimp gein kou bónjt of dao is waal ei flėkske drop: waar rook is, is ook vuur. Ich sjlaon dich bónjt en blau, ėste mich dat noch éns laps: ik sla je bont en blauw, als je me dat nog een keer levert (eigenlijk: blond, dat is geel
bontekoek, bóntekouk, mannelijk, bóntekuik, bóntekuikske, koek, gebakken van meel, melk, eieren, boter en suiker. Zie ook: biskwietkouk, en: Turkse mötsj.
bonus, boones, boonus, mannelijk, bonus, extra gift.
bonzen, bauze, bouze, bausde, haet gebaus/bousde, haet of is gebous, bonzen.; bouze bonzen; vallen
boog, baoch, mannelijk, bäöch, baöchske, boog; handboog, ’ne Baoch pepier: een vel papier.
boogbalk, baochbalk, mannelijk, baochbelk, baochbelkske, boogbrug.
boogschutter, baochsjötter, mannelijk, baochsjöttesj, boogschutter.
boogschutterij, baochsjötterie, vrouwelijk, baochsjötterieë, baochsjötterieke, boogschutterij.
boom, boum, mannelijk, boum, buim, enkelv. bömk, bömke, boom; lamoen. Au boum mót me neit verpaote: oude mensen moet men niet verhuizen. Me ként de boum aan zien blaar: aan de vruchten kent men de boom. Van dezėllẹfde boum vilt de ein paer vruich en de anger laater aaf: de hoge ouderdom v
boomloper, boumluiper, mannelijk, boumluipesj, boumluiperke, boomkruipertje, Certhia brachydactyla.
boompje wisselen, bömke wissele, boompje wisselen, zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, bladzijde 511.
boomzerk, boumzėrk, vrouwelijk, boumzėrke, lijkkist van uitgeholde boomstam met deksel. Een gaaf exemplaar werd in 1920 (bij graafwerkzaamheden ten behoeve van de centrale verwarming) diep onder de fundamenten van de grote kerk gevonden. Een deel van het geraamte was nog aanwezig; door het ontbrek
boon, boon, vrouwelijk, boone, beunke, boon. Doe bës in de boone: je bent in de war. In ’t vruijaor bluie zien boone: in het voorjaar is hij erg in de war. Dikke boone: tuinbonen, Vicia faba. Wae dikke boone wilt aete, mót de meert neit vergaete: tuinbonen dienen be
boor, baor, vrouwelijk, baore, bäörke, boor.
boord, baort, onzijdig, bäört, bäörtje, boord.
boorden, bäörde, bäörtde, haet of is gebäört, boorden.
boordevol, baordevol, boordevol.
boordlint, baorlénjt, onzijdig, baorlénjer, baorlinjtje, boordlint.
boordsel, bäörsel, onzijdig, bäörsele, bäörselke, stof, waarmede men iets omzoomt.
boorkaars, baorkaers, vrouwelijk, baorkaerse, stalkaars. Bij kerkelijke feesten, begrafenissen etc. gebruikt men grote kaarsen. De kaarsen 1,5 tot 2 m hoog en met een doorsnede aan de voet van 20 tot 30 centimeter, worden op de vier hoeken van de lijkbaar opgesteld, voor ongehuwden vervaardigd uit wi
boot, boot, vrouwelijk, beut, beutje, boot. Hae zit in de boot: hij zit in de penarie; hij is erbij betrokken en kan niet meer terug.; bot door de bot, doorgaans.
bootje, beutje, onzijdig, beutjes, klomp (met een hoge kap).
bord, bort, braet, onzijdig, borde/braer, börtje/braetje, bord. Veur de borde kómme: voor de zaak uitkomen; ter tafel of te berde brengen.; braet plank; bord. Dae haet ẹ braet veur de kop: hij is hardleers. Lėk mich de braer: loop naar de kloten
boren, baore, baorde, haet of is gebaort, boren.
borg, börch, mannelijk, vrouwelijk, börge, borg. Dao blief ich dich börch veur: daar sta ik voor in.
borgen, börge, borchde, haet of is gebörch, borgen. ’t Is dich mer gebörch: het is je maar geleend; je zult er nog wel meer van horen.
borgplank, börchplank, vrouwelijk, börchplènk, börchplènkske, plank, waarop in de herbergen de onbetaalde verteringen werden genoteerd.
borst, brós, vrouwelijk, broste, bruske, borst. Hae sjmit zich in de brós: hij stelt zich in postuur. Hae haet ’t oppẹ brós: hij is kortademig; hij heeft bronchitis.
borstel, beusjtel, mannelijk, beustele, beustjelke, borstel.
borstelbinder, beusjtelebénjer, klemtoon op -bén-, mannelijk, beusjtelebénjesj, ruwe klant; borstelbinder.
borstelen, beusjtele, beusjtelde, haet of is gebeusjtelt, borstelen; vechten, afranselen.
borstkind, bróskénjt, onzijdig, bróskénjer, bróskinjtje, borstkind.
bos, bósj, onzijdig, busj, busjke, bos.
bot, bot, botter, botste, bot, stomp. Dat mėts is zoo bot, dao kénste mit de bloote vot op nao Kölle vaare: dat is een erg stomp mes. Zoo bot wie ẹ kouter: zo bot als een ploegmes.
bot, bot, mannelijk, botte, bötje, laars. Dat vaech ich aan mien botten aaf: dat lap ik aan mijn laars.
boter, booter, vrouwelijk, beuterke, boter. Mit de vot in de booter valle: bijzonder goed terecht komen. Dat is booter aan ’ne voele vösj gesjmeert: dat is boter aan de galg gesmeerd. “Wae de booter te dik sjmeert, dem sjteut den duur” werd vroeger tegen kinderen gezegd,
boterbloem, booterbloum, vrouwelijk, booterbloume, booterblömke, boterbloem, Ranünculaceae.
boterham, bóttram, vrouwelijk, bóttramme, bóttrèmpke, buttrèmpke, boterham. Zie ook: kiem, sjmouer.
boterkorf, booterkörf, mannelijk, booterkörf, draagmand of korf met hengsel voor boter.
botermelk, bootermèlk, mannelijk, karnemelk. Kinderrijmpje: Hènderik van sjpènderik! / Waat rabbelt dich dien boks. / Dat deit die frisje bootermëlk / van rótsj, tótsj, tótsj.
botermelksepap, bootermëlkspap, vrouwelijk, bootermëlkspėpke, karnemelkse pap.
boterpeer, booterpaer, vrouwelijk, booterpaere, booterpaerke, boterpeer, zachte peer.
boterpot, booterpot, mannelijk, booterpöt, booterpötje, boterpot of -vlootje.
boterring, booterrénk, mannelijk, booterring, booterringske, heel fijn ringvormig gebak van bladerdeeg met veel boter en sucade.
botersaus, bootersaus, vrouwelijk, bootersèiske, botersaus.
boterstang, bootersjtang, vrouwelijk, bootersjtange, stamper met karnvat.
botervat, bootervaat, onzijdig, bootervaater, bootervaetje, vat met roterend schoepenwiel voor het karnen van boter (voorloper der centrifuge).
bots, bóts, wieder bóts, leer om leer, sla je mij, ik sla je weer.
botsen, bótse, bótsde, haet of is gebóts, botsen. Klink ’t neit, dan bóts ’t mer: klinkt het niet, dan botst het maar.
botslopen, bótsloupe, leip zich bóts, haet zich bótsgeloupe, zich bótsloupe, mislopen.
bottel, bottel, vrouwelijk, bottele, kokker, flink ontwikkelde neus.
bottelen, böttele, bottelde, haet geböttelt, licht spitten. Ich gaon ẹ bitje in den haof böttele: ik ga wat in de tuin spitten, werken.
botten, botte, botde, haet of is gebot, botten. De sjtruuk beginnen al te botte: de heesters beginnen reeds uit te lopen.
bottine, petinne, mannelijk, (Frans) bottine, knooplaars, rijglaars.
botweg, botwėch, bot ewėch, botweg.
bougeren, boezjeiere, boezjeierde, haet geboezjeiert, (Frans) bouger, zich bewegen, reageren, verroeren.
bougie, boezjie, vrouwelijk, boezjies, boezjieke, kaars.
bouillon, boeljóng, mannelijk, vrouwelijk, bouillon.
Bourgondieër, Boergónder, mannelijk, Boergóndesj, Bourgondieër; bourgogne-wijn. Eine richtigge Boergónder: van het goede der aarde genietend mens.
bout, bout, mannelijk, buit, buitje, soldeerbout; bargoens voor: drol.
bouteille, baatelje, vrouwelijk, baateljes, baateljeke, (Frans) bouteille, fles.
bouten, boute, boutde, haet gebout, bargoens: ontlasten.
bouthachelen, boutachele, boutachelde, haet of is geboutachelt, bargoens; als men weet, dat “boute” stoelgang betekent en “achele” eten, kan nadere verklaring achterwege blijven. Doe kéns mich de bout achele, of: geboutachelt waere: je kunt me gestolen worden.; geboutachelt doe kéns mich geboutachelt
boutique, betik, mannelijk, betikke, betikske, ook wel: petik: boutique; kraam. Ze höbben ’m mit ziene ganse betik oppẹ sjtraot gezat: ze hebben hem met zijn hele hebben en houden op straat gezet. De ganse betik op sjteljte zëtte: de hele zaak op stelten zetten.
bouwdoos, boedoos, vrouwelijk, boedooze, boedeuske, bouwdoos; blokkendoos.
bouwen, boeë, boede, haet of is geboet, bouwen.
bouwval, boeval, mannelijk, boevel, boevelke, bouwval.
bouwvallig, boevellich, klemtoon op -vel-, boevelligger, boevellichste, bouwvallig.
boven, baove, boven.
boven aarde liggen, baovenaert ligge, louch baovenaert, haet baovenaert gelaege, opgebaard liggen.
bovenin, baovedrin, Hae haet ’t ėrch baovedrin, hij is erg verwaand. Hae haet ’t gau baovedrin: hij is gauw kwaad.
bovenop, baovenop, bovenop.
bovenover, baoveneuver, bovenover.
bovenste, bäövesjte, bovenste, zie ook: äövesjte.
boving, bovien, mannelijk, bovienne, boommarter.
braad, braatsj, mannelijk, braatsje, braetsjke, beschadigde plek; kletstante. ’n Groote braatsj oppẹn erm gebrent: een flinke brandplek op de arm. ’n Braatsj oppẹ paort: een beschadigde plek op de poort, ’n Gėkke braatsj van ẹ vroumisj: een gekke kletstante.
braadbokking, braobökkem, mannelijk, braobökkeme, braobökkemke, droge haring.
braadvink, brėtvénk, mannelijk, brėtvénke, ruziemaker, herrieschopper.
braadworst, braotwoosj, vrouwelijk, braotweusj, braotweusjke, braadworst. ẹ Kort gebaet en ’n lang braotwoosj: een kort gebed en een goede maaltijd; korte voorbereiding voor een langdurig genot. Ouch aan de langste braotwoosj kump ’n énj: aan alles komt een einde. Mit ’n braotwoosj nao ’n sjénk werp
braaf, braaf, braaver, braafste, braaf.
braaf, braaf, erg. De aerpel zeen braaf sjlėch dit jaor: de aardappelen zijn niet te best dit jaar.
braai, brao, mannelijk, braoe, bräöke, braadstuk van spek, ham et cetera. ẹ Bräöke sjpėk is neit tevaöl veur te gaon van hie bës Gäöl: prestatie en voeding moeten met elkaar in overeenstemming zijn.
braai, brao, vrouwelijk, braoe, bräöke, kuit van het been.
braak, braok, mannelijk, braakliggend perceel bouwland. In verband met het tekort aan natuurlijke meststoffen (kunstmest was voorheen niet bekend) liet men een gedeelte van het bouwland om toerbeurt braak liggen. Op deze gronden liet men de schapen grazen; deze voorkwamen zaadvor
braakland, braoklanjt, onzijdig, braoklènj, braakakker.
braam, braom, mannelijk, braome, bräömke, braam, ruwe rand.
braam, breem, vrouwelijk, breeme, breempke, tak van braamstruik. Hae leet zich noch leever ’n breem door de vot riete, ės gėt gaeve: hij is een aartsgierigaard.
braamstruik, breemesjtroek, mannelijk, breemesjtruuk, breemesjtruukske, braamstruik, Rubus fruticosus.
braamtaats, breemetaatsj, mannelijk, breemetaatsje, breemetaetsjke, braamsluiper, Sylvia curruca.
bracelet, brasselët, klemtoon op –lët, mannelijk, brasselëtte, brasselëtje, armband.
braden, braoe, braode, haet of is gebraoe, braden.
braggelaar, braggelaer, mannelijk, braggelaesj, knoeier, prutser.
braggelen, braggele, braggelde, haet gebraggelt, knoeien, prutsen. In de landbouw veelvuldig gebruikt, indien men geen goed werk kan verrichten door onwil van paard(en), defect aan gereedschap, slecht weer of ondeskundigheid van de boer. Ich höb toch ligge te braggele, dao zoste erm zin van kriege
braggelgeschäft, braggelgesjėf, onzijdig, braggelgesjėfte, braggelgesjėfke, niet vlottend karwei; slecht lopende zaak.
brak, brak, mannelijk, vrouwelijk, bragge, brėkske, speurhond (lopende hond).
brak, brak, mannelijk, vrouwelijk, bragge, brėkske, bouwval; brak
brakbeest, brakbees, mannelijk, brakbeeste, mens of hond die doelloos jakkert.
braken, braoke, braokde, haet of is gebraok, stoppelploegen, of: op wintervoor ploegen, niet inzaaien of beplanten en gedurende een jaar regelmatig bewerken, om overvloedige onkruidvegetatie te doen afsterven. Zie ook onder: braok.
braken, braake, braakde, haet of is gebraak, breken (vlasbewerking).
brakken, brakke, brakde, haet gebrak, jakkeren. Laot daen hónjt toch neit zoo brakke: dae jeech toch alle wiljt op, zónger dat ver ’ne sjeut kénne doon: hou die hond onder commando; hij verjaagt alle wild, zodat wij niet kunnen schieten.
braklak, braklak, mannelijk, black-varnish. Een snel verhardend en glimmend teerproduct, dat in veel gevallen de koolteer heeft verdrongen, onder andere voor zwart maken en conserveren van houten vakwerk aan de buitenzijde, plintten, schampstenen enzovoorts
braklakken, braklakke, braklakde, haet of isgebraklak, het aanstrijken met black-varnish. Zie ook: tarre en sjteinpaeke.
bramel, braomel, vrouwelijk, braomelte, bräömelke, braambes; meisje; achterwerk.
brand, branjt, mannelijk, brènj, brènjtje, brand. Hae is gout veur branjt te roupe: hij heeft een enorm stemgeluid. I branjt sjtaon; i branjt staeke: in brand staan of steken; in vuur geraken voor iets.; koorts. Branjt oppẹ ouge, of: brènnende ouge: branderige ogen.
brandachtig, brennetich, brennetigger, brennetichste, branderig.
brandelaar, brenzelaer, mannelijk, jenever.
branden, brenne, borre, brende, haet of is gebrent/borde, haet gebort, branden; jenever stoken, ’n Kaers brenne veur ’ne gouen hëlge: een kaars offeren om iets te verkrijgen of voor een goed doel. ẹ Kaerske brenne veur den duuvel: aan de verkeerde eer bewijzen, ’n Au sjuur brent gaer: hoe ouder hoe gekke
brander, brenner, mannelijk, brennesj, brennerke, jeneverstoker.
brandewijn, brandewien, mannelijk, brandewijn. Zich de kop wèsje mit franse brandewien: pimpelen; om het reinigende en desinfecterende element, alcohol, ook wel voor hoofdwassing in vroegere tijden gebruikt.
brandglas, brenglaas, onzijdig, brenglaazer, brenglaeske, brandglas.
brandkast, branjtkas, mannelijk, branjtkės, branjtkėsjke, brandkast.
brandklok, branjtklok, vrouwelijk, branjtklokke, brandklok: klok, die in het verleden geluid werd, als er brand was, als teken voor de burgers, dat ze met hun blusmateriaal hulp moesten verlenen.
brandspruit, branjtsjprits, branjtsjpruits, vrouwelijk, branjtsjpritse, brandspuit.
brandweer, branjtwaer, vrouwelijk, branjtwaere, brandweer.
brasem, breisem, mannelijk, breiseme, breisemke, brasem, Abramis brama.
brassen, bratzjele, bratzjelde, haet of is gebratzjelt, mengen; knoeien; stoven. Gėt óngerein bratzjele: op slordige wijze mengen; met weinig toewijding en kennis van zaken eten bereiden.
brasserij, bratserie, vrouwelijk, bratserieë, braspartij.
brats, brats, mannelijk, brooddronkenheid. De brats sjtik ẹm: hij leeft in overdaad en is daardoor overmoedig.
bratsachtig, brėtsetich, brėtsich, brėtsetigger, brėtsetichste, zie: brėtsich.
bratsen, bratsje, bratzjele, bratsjde, haet of is gebratsj, mengen; knoeien; stoven.
bratsig, brėtsich, brėtsigger, brėtsichste, ook wel: brėtsetich; brooddronken, dartel.
breed, breit, breier, breitste, breed, ’t Is zoo breit ės ’t lank is: het komt op hetzelfde neer. Zoo breit wie Geilekirke: erg breed.
breedte, breitde, mannelijk, breedte. Of ’t noe oet de lengde of oet de breitde kump, dat is ratsj egaal: het kan niets schelen, hoe het er komt, als het er maar komt.
breedvallig, breitvellich, breitvelligger, breitvellichste, breedvoerig.
breekboon, braekboon, vrouwelijk, braekboone, braekbeunke, boontje zonder draad.
breekijzer, braekiezer, onzijdig, braekiezesj, breekijzer.
Breemakker, Breemakker, (plaatselijke benaming) oostelijk van de Kapellerweg.
Breihaag, Breihaach, (plaatselijke benaming) oostelijk van de Bergerweg.
breken, braeke, brouk, haet of is gebraoke, breken. Gebraoke zeen: een breuk hebben. Braek dich mer niks: maak je maar niet kwaad. Gebraoke Paosje: Beloken Pasen. Hae haet zich gebraoke: een veest laten.; braeke braken; scheuren van weiland en dergelijke.
brem, bröm, mannelijk, vrouwelijk, brem, Sarothamnus scoparius.
brengen, brénge, brach, haet of is gebrach, brengen. Eeme oppẹ lóch brénge: iemand aan de deur zetten.
breuk, breuk, vrouwelijk, breuke, breukske, breuk, ’n Breuk wie de Paatesjkirk: een zware breuk.
brevier, breveier, onzijdig, breveiere, brevier.
brevieren, breveiere, breveierde, haet gebreveiert, brevieren.
brief, breif, mannelijk, breive, breifke, brief. Voor de gewone geschreven brief gebruikte men het woord “sjrieves”. Dat gaef ich dich op ẹ breifke, of: dao gaef ich dich ẹ breifke van, of: op: daar kun je zeker van zijn. Niks in te brénge ės laech breifkes: de inbreng is va
briefkaart, breifkaart, vrouwelijk, breifkaarte, breifkaertje, briefkaart.
brieftas, breiftėsj, vrouwelijk, breiftėsje, portefeuille.
brievenbus, breivebös, vrouwelijk, breivebösse, brievenbus.
brievendrager, breivendraegert, mannelijk, breivendraegesj, postbode.
brievenmaal, breivemaal, vrouwelijk, breivemaale, brieventas van de postbode.
brigadier, briggedeier, mannelijk, briggedeiesj, brigadier.
brijen, brieë, briede, haet of is gebriet, prakken, fijnmaken van eten.
brijzel, brietsel, onzijdig, brei; gestampt veevoeder.
brijzelaar, breuzelaer, mannelijk, breuzelaesj, breuzelaerke, treuzelaar.
brijzelen, breuzele, breuzelde, haet of is gebreuzelt, sudderen.
brijzelen, britzele, britzelde, haet of is gebritzelt, mengen van stoffen; kokkerellen.
brijzelhei, brietselhèi, vrouwelijk, brietselhèie, stamper voor het fijnstampen van veevoeder, ook wel “brietselkuus” genoemd.
brik, brik, mannelijk, brigge, brikske, baksteen.
briket, brekët, vrouwelijk, brekëtte, brekëtje, briket.
brikkenbakker, brikkebėkkert, mannelijk, brikkebėkkesj, brikkebėkkerke, steenbakker; ruwe kerel; iemand van geringe stand.
brikkenwerk, brikkewėrk, onzijdig, brikkewėrke, steenfabriek.
bril, bril, mannelijk, brille, brilke, bril, zie het oudere: sjpikkeleieriezer; w.c. zitting; vroeger afdekplank met gat en deksel van ouderwets privaat.
brillaar, brillaasj, mannelijk, vrouwelijk, brillaasje, brillaesjke, spotnaam voor brildrager.
brillen, brille, brilde, haet gebrilt, een bril dragen.
brioche, briösjke, onzijdig, (Frans) brioche, rond krentenbroodje.
brits, brits, vrouwelijk, britse, britske, slaapbank; tijdelijke werkvloer; losse laadklep of vloer voor veewagens.
brobbel, bórbel, mannelijk, bórbele, burbelke, puist of bobbel.
broche, brosj, mannelijk, vrouwelijk, brosje, brösjke, broche.
broddel, broddel, mannelijk, geklungel.
broddelaar, broddelaer, mannelijk, broddelaesj, broddelaerke, klungelaar.
broddelen, broddele, bróddele, broddelde, haet of is gebroddelt/broddelde, haet of is gebróddelt, broddelen; fouten maken in breiwerk.; bróddele pruttelen
broed, brui, mannelijk, vrouwelijk, bruie, een broedsel eieren. Gaef mich dao éns 'n brui eier van: geef me daar wat broedeieren van.
broedei, bruiei, onzijdig, bruieier, bruieike, broedei.
broeden, bruie, bruide, haet gebruit, broeden.
broeder, broeder, brooder, mannelijk, broedesj/broodesj, bruuderke/brööderke, broeder. Bruuderke in de kaetel: in olie gebakken krentenbrood.; brooder krentenbrood met olie of vet in een braadketel gebakken.
broederlijk, broederlik, broederlijk.
broedermeester, broodermeister, mannelijk, broodermeistesj, broedermeester.
broederschap, broedersjap, broodersjap, vrouwelijk, broedersjappe/broodersjappe, broederschap. Broedersjap drénke: broederschap drinken. Twee mensen, die elkaar voor het eerst ontmoeten en het goed met elkaar vinden, drinken om van het formele gedoe af te komen, broederschap. Tegenover elkaar staand, drinken ze met in elkaar ge
broedmachine, bruimesjien, onzijdig, bruimesjiender, bruimesjinke, broedmachine.
broednest, bruinës, onzijdig, bruinëster, bruinisjke, broednest.
broei, brui, mannelijk, vrouwelijk, bruie, vleesnat van afgekookt vlees. Dat ister van de tweede brui: koffie van het tweede zetsel; slap spul.
broeibak, bruibak, mannelijk, bruibėk, bruibėkske, kweekbak; broeibak.
broeien, bruie, bruide, haet gebruit, broeien. Hae haet voel gebruit: hij heeft op het verkeerde paard gewed, ’nen Haas oppẹt mous bruie: een haas op kool stoven.
broeierig, bruietich, bruietigger, bruietichste, broeierig.
broeiling, bruiling, mannelijk, bruilinge, bruilingske, scheuteling, varken van 3 tot 5 maanden.
broek, brouk, onzijdig, bruik, bruikske, drassig of moerassig land.; broek
Broekpoort, Broukpaort, Broekpoort, voormalige vestingpoort aan de Paardestraat.
broer, brouer, mannelijk, bruiesj, bruierke, broer.
broes, broes, sjproes, proes, vrouwelijk, broeze/sjproese, sjpruuske, broes; douche; sproeikop.; sjproes, proes gieter
broezen, broeze, brouze, sjproese, werkwoord, broesde, haet of is gebroes/sjproesde, haet of is gesjproes, tekeergaan; snel lopen.; sjproese gieten
brok, brok, mannelijk, brok; zacht deel van brood zonder korst. Hae mót ummer de brok höbbe: hij moet steeds het beste en het fijnste deel hebben.
brokkelen, brökkele, brökkelde, haet of is gebrökkelt, brokkelen.
brokken, brokke, brokde, haet of is gebrok, brokken.
brommachine, brómmesjien, onzijdig, brómmesjiender, brómmesjinke, hor, zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, blz. 511.
brommen, brómme, brómde, haet gebrómp, brommen.
bron, brón, vrouwelijk, brónne, brunke, bron, zie ook: sjprunk.
bronken, brónke, brónkde, haet gebrónk, pruilen, mokken; dreigen van onweer, gevaar en dergelijke.
brons, bróns, onzijdig, brons; bronsverf.
bronstig, breustich, bronstig. ẹ Breustich vėrke: een bronstig varken.
bronzen, brónse, brónsde, haet of is gebróns, met bronsverf behandelen.
bronzen, brónze, bronzen, van brons.
brood, broot, onzijdig, broor, breutje, brood. Wae broot haet, mót geine wëk zuike: men moet tevreden zijn met wat men heeft. Eeme gėt op zie broot sjmiete: iemand iets voor de voeten werpen. Ongegunt broot sjmaak ’t bëste: van wat iemand niet gegund wordt heeft hij soms he
broodbakker, brootbėkker, mannelijk, brootbėkkesj, broodbakker.
broodjager, brootjaeger, mannelijk, brootjaegesj, broodjager, jager, die de jacht als beroep uitoefent; iemand, die graag en veel brood eet.
broodje, breutje, onzijdig, sul.
broodjeskoning, breutjeskeuning, mannelijk, breutjeskeuninge, iemand, die gaarne en veel brood eet.
broodkorst, brootkoosj, vrouwelijk, brootkoosjte, brootkeusjke, broodkorst.
broodkruimel, brootgreumel, mannelijk, brootgreumele, brootgreumelke, broodkruimel.
broodmager, brootmaager, erg mager.
broodmes, brootmėts, onzijdig, brootmėtser, broodmes.
broodnijd, brootniet, mannelijk, broodnijd. Et deit den eine baedelaer leit, es den angere aan de deur sjteit: vorm van broodnijd.
broodnodig, brootneudich, broodnodig.
broodplank, brootplank, vrouwelijk, brootplènk, broodplank: plank, circa anderhalve meter lang en ruim dertig centimeter breed, waarop het opgemaakte zwartbrood, meestal rond, werd gelegd om te rijzen en naar de oven of “et bakkes” te dragen. Nu verstaat men hieronder een plank om brood op te sn
broodsuiker, brootsókker, mannelijk, suikerbrood, zie: sókkerbroot.
broodwolf, brootwouf, mannelijk, brootwuif, iemand, die zeer veel brood eet.
bros, bros, brosser, broste, bros.
brossel, broozel, vrouwelijk, broozele, bröözelke, koffiedik.
brossuiker, bróssókker, mannelijk, kandijsuiker. Bróssókker in eine ketoene vaam: kandijsuiker, om een katoendraad gegoten. Bij het uit de vorm lossen brak de plusminus een centimeter dikke kandijstaaf in kleine stukjes. De kinderen vonden dit een heerlijke lekkernij.
brouwen, broeë, broede, haet of is gebroet, brouwen. Wie duider, of: wie zoerder gebroeë wie baeter beier: iets, dat veel zorg en aandacht vraagt, geeft ook vaak goede resultaten; niet zwaar op de hand zijn.
brouwer, bruuer, mannelijk, bruuesj, brouwer. Woo de bruuer kump, broek de bėkker niet te kómme: van veel bier drinken wordt men dik.
brouwerij, broeërie, vrouwelijk, broeërie, broeërieke, brouwerij.
brug, brok, vrouwelijk, brögge, brökske, brug, zie ook: baochbalk.
bruid, broet, vrouwelijk, broete, bruutje, bruid; in het wit gekleed klein meisje bij huwelijken, processies, communiefeesten en dergelijke.
bruidegom, broedegóm, mannelijk, broedegómme, bruidegom.
bruidsboeket, broetsbekët, onzijdig, broetsbekëtte, broetsbekëtje, bruidsboeket.
bruidsknecht, broetsknėch, mannelijk, broetsknėchte, bruidsjonker.
bruidskostuum, broetskestuum, onzijdig, broetskestuume, pak van de bruidegom.
bruidskrans, broetskrans, mannelijk, broetskrëns, broetskrënske, bruidskrans.
bruidsmaat, broetsmaat, vrouwelijk, broetsmaech, bruidsjuffer.
bruidsreis, broetsreis, vrouwelijk, broetsreize, huwelijksreis, zie ook: sjpeelreis.
bruidstuk, broetsjtök, onzijdig, broetsjtökker, broetsjtökske, huwelijksgeschenk.
bruien, bruue, bruude, haet of is gebruut, duwen; stoten.
bruikbaar, broekbaarder, broekbaarste, bruikbaar.
bruiken, broekbaar, broekde, haet of is gebroek, gebruiken: behoeven; nodig hebben. “Ich lëk ’t dich oppẹn trap, dan broekste dich neit te bukke” wordt gezegd tegen iemand die te gemakzuchtig is. Ónkroet broekste neit te zeeë: ongeluk of tegenspoed komt ongevraagd.
bruiloft, broeke, broelefte, bruiloft. Gein broelef zoo klein of dao kump weier ein van: van bruiloften komen bruiloften.
bruin, broelef, vrouwelijk, broender, broenste, bruin.
bruin, broen, mannelijk, bruintje; het bruine paard.
bruinkool, broenkaol, mannelijk, bruinkool.
bruisen, broesje, broesjde, haet gebroesj, bruisen.
bruispoeder, broesjpoeier, mannelijk, broesjpoeiesj, bruispoeder.
brul, brul, onvruchtbare koe.
brul, brul, brulder, brulste, dol; bij een paard de kolder
brulbeest, brulbees, onzijdig, brulbeester, huilebalk; schreeuwer.
brullen, brulle, brulde, haet gebrult, brullen; huilen.
bubbelzenuw, bubbeleseenes, mannelijk, koorts.
bube, boep, mannelijk, boebe, buupke, jongen van 10 à 12 jaar. ’ne Vréche boep: een brutale jongen. ’nen Astrante boep: een lastig en vervelend joch.
buffel, buffel, mannelijk, buffele, schreeuwer.
buffelen, buffele, buffelde, haet gebuffelt, te keer gaan.
buffet, befët, onzijdig, befëtte, befëtje, buffet.
bühne, buun, vrouwelijk, buune, toneel.
bui, buu, vrouwelijk, buue, buuke, bui, zie: sjoel.
buidel, buuel, mannelijk, buuele, buuelke, buidel; nietswaardige vent. Dat hink noch in wie buuele: dat is een nog onzekere zaak. Betaale mit toe buuele: betalen met gesloten beurs. Den eine haet de buuel, den angere ’t geljt: de een is arm, de ander rijk. ’t Kump van de za
buigen, buige, booch, haet of is gebaoge, buigen. Gebaoge, mer neit gebraoke: gebogen, maar niet gebroken.
buik, boek, mannelijk, buuk, buukske, buik. “’ne Boek is ’nen duustere kelder” duidt erop, dat ingewandziekten vaak moeilijk zijn te onderkennen. De boek rammelt ’m om draan te kómme: ergens naar hunkeren, ’ne Boek wie ’ne börgemeister: een dikke buik. Zich in de boek
buikband, boekbanjt, mannelijk, boekbènj, buikband.
buikhulp, boekhelp, vrouwelijk, boekhelpe, buikriem van paardetuig, bevestigd aan zadel en lamoenen tegen het kippen van de kar. Te lóch in de rök laae: lading te ver naar achteren plaatsen, waardoor buikriem en lamoen omhoog gaan. Zie ook: zaalhelp.
buikpijn, boekpien, mannelijk, buikpijn.
buikspek, boeksjpėk, onzijdig, buikspek van varken.
builen, buuele, buuelde, haet of is gebuuelt, builen of ziften van meel et cetera.
buis, buus, vrouwelijk, buuze, buuske, buis.
buisje, boesj, vrouwelijk, boesje, buusjke, gangbare Akense munt. 12 boesje is 1 stuiver. Hae krich boesj en brok: hij krijgt alles. Väöl boesje: veel geld.
buiten, boete, buiten.
buiten, boete, onzijdig, boetes, buitenplaats.
buitenaf, boetenaaf, buitenaf.
buitenkans, boetekans, vrouwelijk, boetekanse, boetekènske, buitenkans.
buitenkant, boetekanjt, mannelijk, boetekènj, boetekènjtje, buitenkant.
buitenland, boetelanjt, onzijdig, buitenland.
buitenlander, boetelènjer, mannelijk, vrouwelijk, boetelènjesj, boetelènjerke, buitenlander.
buitenlucht, boetelóch, mannelijk, buitenlucht. Zët ’m oppẹ boetelóch: zet hem op straat.
buitenlui, boeteluu, buitenlui; buiten de vesting wonenden.
buitenom, boetenóm, buitenom.
buitenshuis, boeteshoes, buitenshuis.
buitenspel, boetesjpeel, onzijdig, buitenspel. Boetesjpeel sjtaon: buitenspel staan; uitgerangeerd zijn.
buitenste, buutesjte, onzijdig, buitenste.
buitentijds, boetetiets, buitentijds.
buitenvijver, boetewieër, mannelijk, buitengracht van het voormalige fort Ehrenbreitstein, zie daar
buitenwerks, boetewėrks, buitenwerks, langs de buitenkant gemeten.
buitenwijk, boetewiek, vrouwelijk, boetewieke, buitenwijk.
buizen, buize, buisde, haet gebuis, veel drinken.
bukken, bukke, bukde zich, haet zich gebuk, zich bukke, zich bukken. “Ich lëk ’t dich oppẹn trap, dan houfste dich neit te bukke” wordt gezegd tegen een al te gemakzuchtig mens.
bukshag, buksjėk, mannelijk, sjag van sigarettenpeukjes.
bul, bul, bulles, mannelijk, botterik; bonkige kerel.
bulderaar, böljeraer, buieraer, mannelijk, böljeraesj/buieraesj, bulderaar.; buieraer bulderaar
bulderen, böljere, buiere, böljerde, haet geböljert/buierde, haet gebuiert, bulderen.; buiere tieren
bulk, bäök, mannelijk, bäöke, bäökske, schreeuw. Hae lout ’ne bäök wie ẹ vėrke, dat in ’t mėts hink: hij schreeuwde als een mager varken.
bulkachtig, bäöketich, bäöketigger, bäöketichste, huilerig.
bulkbeest, bäökbees, mannelijk, vrouwelijk, bäökbeeste, bäökbeesjke, huilebalk. Wae kriesj en bäök veur einen angere, is ’n bäökbees: wie huilt en schreeuwt om een ander is een huilebalk; een gehuurde schreier bij een begrafenis, veroud.
bulken, bäöke, bäökde, haet gebäök/bölkde, haet gebölk, huilen; schreeuwen; balken.; bölke bulken. Bölke wie ’nen aezel: balken als een ezel.
bulkend, bäökentaere, huilend.
bulkkop, bäökkoob, mannelijk, bäökkeup, bäökkeupke, schreeuwer.
bulkprij, bäökprie, mannelijk, vrouwelijk, bäökprieë, bäökprieke, huilebalk.
bullebak, bullebak, mannelijk, bullebėk, bullebėkske, bullebak.
bult, böljt, mannelijk, böljte, böljtje, bult; peluw. Ze höbbe bët en böljt verlaore: hun hele hebben en houden is verloren gegaan.
bummelzug, bómmelsuchske, onzijdig, boemeltreintje.
bumpen, bumpe, bumpde, haet gebump, drenzen.
bunder, boender, onzijdig, boendesj, bunder, oppervlaktemaat voor bouwland. 1 boender is 4 zille, 400 roue, 8219,96 M2; 1 klein rou is 20,5499 M2; 1 zil is 100 kleine roue, 2054.99 M2.
bungeltje, bummelke, onzijdig, hangertje of bengelend kwastje.
bureau, beroo, onzijdig, beroos, berööke, bureau.
burgemeester, börgemeister, mannelijk, börgemeistesj, burgemeester, ’ne Boek wie ’ne börgemeister: een dikke buik.
burger, börger, mannelijk, börgesj, burger; vroeger: in de vesting wonend poorter.
burgerij, börgerie, mannelijk, burgerij.
burgerwacht, börgerwach, mannelijk, burgerwacht.
bus, bös, vrouwelijk, bösse, böske, bus. ’t Is in de bös: het is voor elkaar.
busgroente, bösgruinde, mannelijk, blikgroente.
busje, böske, onzijdig, huisje voor het klokken van de controlering bij de wedvluchten voor postduiven.
bussel, bössel, mannelijk, bössele, bösselke, bos, bundel. Dat is ’n gou bössel van ẹ vroumisj: zij is een goedaardig mens.
busselen, bössele, bösselde, haet gebösselt, bezig zijn met, ook: verzorgen van kinderen.
buter, buuter, mannelijk, vrouwelijk, buutesj, buuterke, aantikker; verlosser.
buts, bäöt, bäöts, vrouwelijk, bäöte, baötske, domme gans.
buut, buut, vrouwelijk, buute, buutje, kuip; ton; voordracht vanuit een ton.
buut, buut, vrouwelijk, buute, eindpunt.
buutreedner, buutereetner, mannelijk, vrouwelijk, verkleinw. buutereetnesj: voordrachtkunstenaar in , buutereetnesj, voordrachtkunstenaar in de carnevalstijd, die vanuit een “buut” (zie daar) spreekt.
buutslaan, buutsjlaon, sjlouch buut, haet buutgesjlaage, aantikken, zie ook: aafklatsje en kinderspelen.
caban, kabang, mannelijk, kabange, kabèngske, (Frans) caban, schoudermantel met kap.
cabine, kabien, vrouwelijk, kanbiene, kabingke, (Frans) cabine.
cacao, kakou, mannelijk, cacao.
cachet, kasjët, onzijdig, (Frans) cachet, voornaam tintje.
cachot, kasjot, klemtoon op –sjot, onzijdig, kasjotte, kasjötje, gevangenis.
cadeau, kadoo, onzijdig, kadoos, kadeuke, (Frans) cadeau.
cadeau, kẹdoo, mannelijk, onzijdig, kẹdoos, kẹdeuke, cadeau.
café, kafee, mannelijk, kafees, kafeeke, café.
cahier, kajee, onzijdig, kajees, kajeeke, (Frans) cahier.
calèche, kalėsj, vrouwelijk, kalėsje, kalėsjke, (Frans) calèche, vierwielige koets.
camion, kamiljóng, mannelijk, kamiljónge, (Frans) camion, vrachtwagen.
canada, kannendaal, kannendaalder, mannelijk, kannendaaldesj, populier.
canaille, karnaaje, kernaaje, vrouwelijk, karnaajes/kẹrnaajes, (Frans) canaille, kreng.; kẹrnaaje canaille, feeks.
canaillepak, kẹrnaajepak, onzijdig, janhagel.
canapé, kannepee, mannelijk, kannepees, kannepeeke, canapé.
capabel, kapaabel, kómpaabel, kapaabelder, kapaabelste/kómpaabelder, kómpaabelst, bekwaam.; kómpaabel (Frans) capable, bekwaam; bevoegd; geschikt.
cape, keep, mannelijk, keepe, keepke, cape, zie ook: pellerien.
capucijner, kappesiender, mannelijk, kappesiendesj, kappesienderke, Kapucijnerpater; meikever; capucijner, grauwe erwt, zie: klaevert.
caracole, karkol, vrouwelijk, karkolle, karkölke, (Frans) caracole, wijngaardslak.
caramel, kẹrmel, vrouwelijk, kẹrmelle, kẹrmelke, caramel.
carbid, kẹrbit, mannelijk, carbid, hier: Kẹrbit sjeite: zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, blz. 511.
carbol, kẹrbol, mannelijk, carbol.
carbolineum, karbeleiem, mannelijk, carbolineum.
carbolineummen, karbeleiemme, karbeleiemde, haet of is gekarbeleiemp, carbolineren.
caressant, karresant, mannelijk, karresante, karresèntje, vrijer, zie ook: de jeun.
caresse, karèsse, mannelijk, vrijage.
caresseren, karreseiere, karreseierde, haet gekarreseiert, (Frans) caresser, vrijen.
carillon, karreljóng, onzijdig, karreljónge, (Frans) carillon, klokkenspel.
Carolien, Lien, Lieneke, Carolien.
Carolina, Karlien, Karling, Karlingke, Carolina.
carré, karree, karrejaer, klemtoon op de laatste lettergrepen, mannelijk, draf, galop.
carrière, karrejaer, klemtoon op de laatste lettergrepen, mannelijk, (Frans) carrière, in volle ren, zie ook: karree.
cartouche, kartósj, mannelijk, kartósje, kartusjke, (Frans) cartouche; robbedoes. De bende va Kartósj: wilde troep.
cash, kees, mannelijk, de kees, bezit aan geld of sieraden.
Caspar, Kasj, Kėsjke, Caspar.
casserole, kasserol, vrouwelijk, kasserolle, kasserölke, (Frans) casserole, braad- of kookpan met steel; achterwerk. Geliek kriste ter gėt op dien kasserol: meteen krijg je een pak voor je broek.
castreren, kastreiere, kastreierde, haet of is gekastreiert, castreren, zie: löbbe.
catalogus, kattelooch, klemtoon op –looch, mannelijk, kattelooge, kattelööchske, catalogus.
catechismus, kattegismẹs, mannelijk, kattegismẹsse, catechismus, zie het oudere: kristeleer.
Catharina, Kaat, Kaatje, Kattrien, Kattrinke, Tring, Tringke, Catharina.; Kaat, Kaatje, Kattrien, Kattrinke, Tring, Tringke
Catharina-Elisabeth, Katterlieb, Katterliezebėt, Catharina-Elisabeth.
Cato, Ketoo, Too, Tooke, Cato.
cavalier, kavveleier, mannelijk, kavveleiesj, kavveleierke, cavalier.
caveren, kaveiere, kaveierde, haet of is gekaveiert, instaan. Dao kaveier ich dich veur: daar sta ik voor in.
Cecilia, Sieliaa, Cecilia.
cement, semènt, mannelijk, cement.
cementeren, semènteiere, semènteierde, haet of is gesemènteiert, cementeren. De geevel in semènt zette: de gevel cementeren.
cent, sent, mannelijk, sente, sentje, cent. Hae zit oppẹ sente: hij is erg gierig. Hae haet de sente neit, de senten höbben hem: hij is bezeten van de geldzucht. Pas op, ’t ménke kump veur zien sente: wees voorzichtig en denk aan de gevolgen. Ich sjtik van de sente, ės
centenwolf, sentewouf, mannelijk, sentewuif, geldwolf.
centerboor, senterbaor, vrouwelijk, senterbaore,, senterbäörke, centerboor.
centeren, sentere, senterde, haet of is gesentert, centeren; aftrappen. Kóm veer gaon gėt sentere: kom we gaan een balletje trappen, zie ook: kuite.
centimeter, sentemaeter, sentemeeter, mannelijk, sentemaetesj, sentemaeterke, centimeter. Dat kump neit op e sentemaeterke: dat steekt niet zo nauw.
centrifuge, sentervuu, vrouwelijk, sentervuus, centrifuge; melkfabriek. De autste sentervuu waar oppẹ nuue waech: de eerste melkfabriek in Sittard was gevestigd op de Rijksweg Noord nrs. 44-46. Senterfuu is eveneens goed Sittards.
chagrijn, sjangering, vrouwelijk, onzijdig, Fr. chagrin, droefenis. Hae is gesjtorve va leit en sjangering: hij is gestorven van leed en verdriet. Zie ook: sjagreneiere.
chagrineren, sjagreneiere, werkwoord, sjagreneierde, haet gesjagreneiert, Fr. chagriner, bedroeven; kniezen, verdrietig zijn.
chambranle, sjaabrang, mannelijk, sjaabrange, sjaabrèngske, Fr. chambranle, deuromlijsting, koplat.
chambrette, sjaabrët, vrouwelijk, sjaabrëtte, sjaabrëtje, Fr. chambrette, kamertje.
chamotte, sjemot, mannelijk, chamotte (vuurvaste steen).
chapeau, sjappoo, mannelijk, sjappoos, Fr. chapeau, wieldop, naafdop.
chapeau claque, sjappeklak, mannelijk, sjappeklakke, klakhoed, gibus.
chapiter, sjappieter, mannelijk, onzijdig, sjappietesj, chapiter, onderwerp.
charlatan, sjarletan, mannelijk, sjarletanne:, charlatan.
Charlotte, Sjerlot, Lot, Lotje, naam, Charlotte.
charmant, sjarmant, sjermant, bijvoeglijk naamwoord, sjarmanter, sjarmantste/sjermanter, sjermantste, charmant. Hae haet zich sjarmant gėt biejein gesjart: hij heeft een aardig kapitaaltje bijeengescharreld.; sjermant charmant. Dat is ’ne sjermante: dat is een charmant mens of persoon. Summe semaares haet er zich sjermant gėt biejein ges
chef, sjėf, mannelijk, sjėffe, sjėfke, chef; voorheen: hoofd Sittardse politie, “et Sjėfke”.
chemisette, sjeemizëtje, onzijdig, frontje, halfhemdje.
cheviot, sjivvejot, mannelijk, cheviot (wollen stof).
chicane, sjikkaane, sjikkaanes, vrouwelijk, Fr. chicane, chicane.
chicaneren, sjikkaneiere, sjókkeneiere, werkwoord, sjikkaneierde, haet of is gesjikkaneiert/sjókkeneierde, haet of is gesjókkeneiert, Fr. chicaner, chicaneren, zie ook: sjókkeneiere.; sjókkeneiere chicaneren. Doe kéns ouch niks ės sjókkeneiere: jij doet ook niets als vitten.
chocolade, sjóklaat, mannelijk, sjóklaetje, chocolade.
cholera, kolleraa, mannelijk, cholera.
choqueren, sjókkeiere, werkwoord, sjókkeierde, haet of is gesjókkeiert, aanstoot geven, ergeren, kwetsen.
choupain, sjappèng, mannelijk, sjappèngs, eivormige kool, spitskool, Brassica sinensis, klemtoon op -pèng.
Christen, Kris, Kriste, Kriske, mannelijk, Christen. Wie korter bie Roome, wie sjlėchter Kris: lett.: hoe dichter bij Rome, hoe slechter Christen.
christenleer, kristeleer, mannelijk, kristeleere, catechismus.
christenleren, kristeleere, kristeleerde, haet of is gekristeleert, iem. de les lezen.
christenlui, kristeluu, christenmensen.
Christenziel, Kristezeel, vrouwelijk, Kristezeele, Christen. Gein Kristezeel te zeen: geen mens te zien.
Christiaan, Krisj, Krisjke, Christiaan.
Christina, Sjtien, Sjtienaa, Sjtin, Sjting, Sjtingke, naam, Christina.
cib-age, kibbaasj, klemtoon op –baasj, mannelijk, wolf = huidverwonding tengevolge van het lopen of rijden bij warm weer, klemtoon op –baasj.
cicero, sieseroo, mannelijk, sieseroos, sieserooke, betweter. Cicero, groot redenaar in Rome van 106-43 voor Christus; 12 punts letter. (druklettertype).
cichorei, sókkerei, mannelijk, cichorei, gemalen wortel van de cichoreiplant.
cider, sieder, mannelijk, appelwijn, cider.
cijfer, siefer, onzijdig, siefesj, sieferke, cijfer. ’n Nol van ẹ siefer: een onbeduidend mens.
cijferblad, sieferblaat, onzijdig, sieferblaar, sieferblaetje, wijzerplaat; gezicht. Dao kreech ich ter ẹ paar oppẹt sieferblaat, dat mich de ouge funkelde: ik kreeg er een paar op mijn gezicht dat ik sterren zag.
cijferen, siefere, sieferde, haet gesiefert, cijferen.
cinema, sinnemaa, mannelijk, sinnemaas, cinema.
circulaire, sirkelaer, mannelijk, sirkelaere, circulaire.
circus, sirk, vrouwelijk, sirke,, sirkske, circus; huishouden van Jan Steen. Dao sjteit ẹ sirksken oppẹ mert, meh ’t is mer óngerhauve man en eine paesjkop: er staat een circus op de markt, maar het is niet veel zaaks.
circuskerel, sirkeskael, mannelijk, sirkeskaels, circusvolk.
citatie, setaase, vrouwelijk, setaases, dagvaarding.
citeren, seteiere, seteierde, is geseteiert, dagvaarden.
cito, sietoo, cito, met spoed.
citroen, sintroen, vrouwelijk, sintroene, citroen.
civiliseren, sivvelezeiere, sivvelezeierde, haet of is gesivvelezeiert, civiliseren, beschaven.
Clara, Klaar, Clara.
Claudius, Klau, Claudius.
Clement, Mao, Clement.
clown, kloun, mannelijk, klouns, kluüike, clown.
club, klup, vrouwelijk, kluppe, klupke, club.
cognac, kónjak, mannelijk, kónjėkske, (Frans) cognac.
cognacfles, kónjakflėsj, vrouwelijk, kónjakflėsje, kónjakflėsjke, cognacfles.
cognacglas, kónjakglaas, onzijdig, kónjakglaazer, kónjakglaeske, cognacglas.
coifferen, kwaffeiere, kwaffeierde, haet of is gekwaffeiert, coifferen.
coiffeur, kwaffäör, mannelijk, kwaffäöre, coiffeur.
cokes, koks, mannelijk, cokes.
colbert, kolbaer, mannelijk, kolbaere, kolbaerke, (Frans) colbert, jas.
colèrig, kollaerich, kollaerigger, kollaerichste, (Frans) colère, toornig.
colèrigheid, kollaericheit, vrouwelijk, kollaericheite, kwaadheid.
College, Kolleesj, Kleesj, onzijdig, et Kolleesje, Bisschoppelijk College aan de Parklaan.; Kleesj ’t Kleesj, Bisschoppelijk College aan de Parklaan.
collier, koljee, mannelijk, koljees, koljeeke, (Frans) collier.
colofon, koojefooj, mannelijk, colofonium; hars of gom van steenvruchtbomen; slechte kwaliteit.
comité, kómmetee, onzijdig, kómmetees, kómmeteeke, (Frans) Comité.
commandant, kómmendant, mannelijk, kómmendante, commandant; bazige vrouw.
commanderen, kómmendeiere, kómmendeierde, haet of is gekómmendeiert, commanderen.
commando, kẹmandoo, onzijdig, kẹmandoos, commando.
commeci commeça, kómsie-kómsaa, (Frans) commeci commeça: zo zo.
commerce, kómmėrs, vrouwelijk, kómmėrse, kómmėrske, (Frans) commerce, nering, handel.
commies, kẹmies, mannelijk, kẹmieze, commies, grenswacht.
commissie, kẹmisse, vrouwelijk, kẹmisses, commissie; boodschap.
commissionair, kẹmisjenaer, mannelijk, kẹmisjenaere, commissionair; boodschapper.
commode, kómmoot, kẹmoot, onzijdig, kómmoote/kẹmoote, kómmöötje/kẹmöötje, (Frans) commode, latafel, kast, zie ook: kẹmoot.; kẹmoot piano, zie ook: kómmoot. ’t Kẹmoot keuttele: piano spelen.
communicantje, kẹmuunekénjt, onzijdig, kẹmuunekénjer, communiecantje.
communiceren, kómmeleseiere, kómmeleseierde, haet gekómmeleseiert, communiceren.
communie, kẹmuune, mannelijk, communie.
communiejasje, kẹmuunejėske, onzijdig, communiejasje. Zoo vaerdich wie ẹ kẹmuunejėske: bekaf, doodmoe; prima afgewerkt.
communiepaar, kẹmuunepaar, onzijdig, kẹmuunepaare, kẹmuunepaerke, communiepaar. Vroeger, vóór 1910, was het gebruikelijk, dat de meisjes een vriendinnetje en de jongens een vriendje vroegen om hun “communiepaar” te zijn. Zij gingen dan samen naar de kerk, te communie en na de Heilige Mis ook weer samen naar huis. Bij de
communiepakje, kẹmuunepėkske, onzijdig, communiepakje: zwart voor de eerste dag, pet met ronde rechtstaande rand van zijde en ẹ pèimk (bloemtrosje) van vergeetmenietjes of lelietjes van dalen erop; het gewone zondagse pak werd de tweede dag gedragen.
compagnie, kómpenie, vrouwelijk, kómpenieë, compagnie; gezelschap. Zët dich in de kómpenie: schuif aan bij het gezelschap.
compagnon, kómpeljóng, mannelijk, kómpeljónges, (Frans) compagnon.
compassie, kómpasse, klemtoon op –passé, mannelijk, medelijden, klemtoon op –passé.
compeer, kómpeier, mannelijk, kómpeiesj, kómpeierke, bruut; kameraad.
complaisance, kómplezant, klemtoon op –zant, kómplezanter, kómplezantste, voorkomend, gedienstig.
compleet, kómpleet, kómpleeter, kómpleetste, volledig, compleet; geheel en al.
complice, kómplietse, mannelijk, medeplichtigen.
compliment, kómplement, onzijdig, kómplemente, kómplementje, compliment. Hae haet ’n deil kómplemente veil: hij heeft nogal wat noten op zijn zang. Dooch mich de kómplemente: doe de groeten.
complot, kómplot, onzijdig, kómplotte, kómplötje, complot; stel.
componist, kómpenis, mannelijk, kómpeniste, componist.
compositie, kómpeziese, vrouwelijk, kómpezieses, compositie.
compote, kómpot, mannelijk, (Frans) compote, vruchtenmoes.
compres, kómprės, klemtoon op –prės, onzijdig, kómprėsse, kómprėske, compres.
concert, kónzert, onzijdig, kónzerte, kónzertje, concert.
concours, kóngkoer, mannelijk, kóngkoere, (Frans) Concours.
concurrent, kónkerent, mannelijk, kónkerente, concurrent.
concurrentie, kónkerens, mannelijk, concurrentie.
concurreren, kónkereiere, kónkereierde, haet gekónkereiert, concurreren.
conditie, kóndiese, vrouwelijk, kóndieses, conditie of voorwaarde.
condoleren, kóndeleiere, kóndeleierde, haet of is gekóndeleiert, condoleren.
conducteur, kóndekteur, mannelijk, kóndekteure, conducteur.
conferentie, kónferènse, vrouwelijk, kónferènses, kónferènske, conferentie.
confereren, kónfereiere, kónfereierde, haet of is gekónfereiert, confereren.
confetti, kómfettie, mannelijk, confettie.
confuus, kómfuus, verlegen. Veur kómfuus gezat waere: in verlegenheid gebracht worden.
congregatie, kónkergaase, vrouwelijk, kónkergaases, congregatie, godsdienstige lekebroederschap. Dat is al bie de sint Annakónkergaase: meisje van boven de dertig of oudere jongedame zonder uitzicht op verkering.
conservatoire, kónzertvertwaar, onzijdig, kónzertvertwaare, (Frans) conservatoire, conservatorium.
console, kónzol, mannelijk, kónzolle, kónzölke, console.
consorten, kónzorte, consorten. Hae vlooch mit zien ganse kónzorte ’t ténk oet: hij werd met al zijn geestverwanten op straat gezet.
Constant, Kónjt, Kónjtsjtanjt, Constant.
constateren, kónstateiere, kónstateierde, haet of is gekónstateiert, constateren; klokken van de controlebanden bij wedvluchten van postduiven.
constateur, kónstatäör, mannelijk, kónstatäösj, controleklok in de postduivensport.
consternatie, kónsternaase, mannelijk, consternatie.
consumptie, kónsómse, vrouwelijk, kónsómses, consumptie.
contact, kóntak, onzijdig, kontakte, contact.
contant, kóntant, contant.
content, kóntènt, kóntènter, kóntèntste, tevreden. Hae is neit eeder kóntènt, veur datter de moei vol drék haet: hij krijgt nooit genoeg.
contentigheid, kóntènticheit, mannelijk, tevredenheid.
contrabas, kónterbas, mannelijk, kónterbasse, contrabas.
contragewicht, kóntergewich, onzijdig, kóntergewichter, tegenwicht.
contraire, kóntraer, (Frans) contraire, tegen. Oo, kontraer: integendeel.
contramine, kóntermien, mannelijk, (Frans) contramine, oppositie. Hae geit in de kóntermien: hij gaat ertegen in.
contrefilet, kónterfielee, mannelijk, kónterfielees, kónterfieleeke, (Frans) contrefilet, lendestuk rundvee.
contrefort, kónterfort, mannelijk, kónterforte, (Frans) contrefort, steunbeer.
contrefort, kóntervour, onzijdig, kóntervoure, (Frans) contrefort, contravoering; hielstuk.
contremarche, kóntermarsj, onzijdig, kóntermarsje, (Frans) contremarche, stootbord van trap.
contributie, kónterbuuse, vrouwelijk, kónterbuuses, contributie.
controle, kóntrol, mannelijk, controle, toezicht.
controleren, kónterleiere, kónterleierde, haet of is gekónterleiert, controleren.
controleur, kónterleur, mannelijk, kónterleusj, controleur.
conversatie, kómverzaase, vrouwelijk, kómverzaases, conversatie.
converseren, kómverzeiere, kómverzeierde, haet of is gekómverzeiert, converseren.
convertutie, kónvertuute, kónfertuute, streken; aanstellerij.; kónfertuute aanstellerij. Dich mit dien sjael kónfertuute: jij met je onnozele praatjes.
cordonnet, kordenee, mannelijk, kordenees, (Frans) cordonnet, koordzijde. ẹ Piepke kordenee: een pijpje koordzijde, zie ook: knoupsgaaterzie.
Cornelia, Neeje, Neejeke, Cornelia.
corner, körner, mannelijk, körnesj, centerpunt; hoekschop.
corpendu, korpenduu, mannelijk, korpenduus, fijne zure appel, kortsteel.
corpus, korpẹs, onzijdig, korpẹsse, korpẹske, lichaam.
corset, korsët, onzijdig, korsëtte, korsetje, corset.
cosmetiek, kosmetik, mannelijk, cosmetiek.
costumeren, kostemeiere, kostemeierde, haet of is gekostemeiert, costumeren.
cotelet, kortelët, vrouwelijk, kortelëtte, kortelëtje, cotelet.
cotonnade, kattenaat, mannelijk, (Frans) cotonnade, katoenen stof. Vruiger drouge de jónges kattenaate sjölk: een schort van blauw-wit gestreept katoen was vóór de twintiger jaren de normale klederdracht voor schoolgaande jongens. Gedragen werd hierbij een afwasbaar hoog boord met
coulage, kẹlaazje, vrouwelijk, kẹlaazjes, uitvlucht, valse verontschuldiging.
coulis, koolis, vrouwelijk, koolisse, coulisse.
coupage, koelpaesje, koelpaesjde, haet of is gekoelpaesj, slaan. Hae kreech ze gekoelpaesj: hij kreeg rammel.
coupe, koep, mannelijk, (Frans) coupe, snit.
coupé, kopee, mannelijk, kopees, kopeeke, coupé.
couplet, kómplët, onzijdig, kómplëtte, kómplëtje, (Frans) couplet.
coupon, koepóng, mannelijk, koepónge, koupungske, (Frans) coupon.
courage, koeraasj, kraasj, mannelijk, (Frans) courage.; kraasj moed. Wèntste kraasj höbs, dan kóm mer: kom maar op!
courant, krènjtje, onzijdig, courant, oude zilvermunt, de waarde was 29 cent; de dubbele courant had een waarde van 58 cent. De benaming “krènjtje” gold rond de twintiger jaren nog voor het 50 pfennigstuk.
couvert, koevaer, onzijdig, koevaere, koevaerke, (Frans) couvert, briefomslag.
cramignon, kramenjóng, mannelijk, kramenjónge, (Frans) cramignon, reidans.
crapule, krapul, krapuul, onzijdig, (Frans) crapule, gespuis.
cravatte, kẹrvat, kẹrwat, vrouwelijk, kẹrvatte, kẹrvëtje, (Frans) cravatte, stropdas.
crèche, krėsj, vrouwelijk, krėsje, krėsjke, (Frans) crèche, kinderbewaarplaats.
credens, kredens, mannelijk, kredense, kredenske, credenstafel, dientafel.
credo, kreedoo, mannelijk, credo (geloofsbelijdenis).
crèmerol, kraemrölke, onzijdig, kraemrölkes, roomhorentje, spottend ook wel “sjwaerende vinger”, zie ook: völhäöreke.
crêpe, krėp, mannelijk, (Frans) crêpe, krip: rouwfloers.
creperen, krepeiere, krepeierde, haet of is gekrepeiert, kreperen.
crimineel, krimmeneel, krimmeneelder, krimmeneelste, misdadig. Hae is krimmeneel: hij is dronken. Dat is krimmeneel: dat is sterk!
crin marin, krimmerae, mannelijk, krimmeraes, krimmeraeke, (Frans) crin marin, ondersim: eertijds, paardeharen onderstuk van vissnoer.
criticaster, krittekaster, mannelijk, krittekastesj, critikaster.
critiek, krittik, mannelijk, krittikke, krittikker, krittikste, critiek.; gevaarlijk
critisant, krittezant, klemtoon op –zant, mannelijk, krittezante, critikaster.
critisch, krittisj, krittisjer, krittisjte, critisch.
critiseren, krittezeiere, krittezeierde, haet of is gekrittezeiert, critiseren.
crocheernaald, krósjeiernaolj, vrouwelijk, krósjeiernaolje, krósjeiernäöltje, haaknaald of haakpen.
crocheren, kẹrsjeiere, krósjeiere, kẹrsjeierde, haet of is gekẹrsjeiert/krósjeierde, haet of is gekrósjeiert, haken, zie ook: krósjeiere.; krósjeiere haken
crucifix, krussefïks, mannelijk, krussefikse, krussefikske, crucifix.
cuisinière, kwiszenjaer, mannelijk, kwiszenjaere, kwiszenjaerke, (Frans) cuisinière, fornuis.
curé, kuree, mannelijk, kurees, (Frans) curé, pastoor.
cureren, kureiere, kẹreiere, kurejerde, haet of is gekureiert, (Frans) curer, genezen; van verkeerde gedachte of idee afbrengen; opruimen, schoonmaken.; kẹreiere genezen. Dao kereier ich dich van: dat zal ik je wel afleren.
curieus, kerjeus, kerjeuzer, kerjeuste, curieus.
Curvers, Körvesj, in de jaren tussen 1820 en 1830 is op de markt een gevelsteen gevonden met het opschrift: “Hier woont Curvers naar zijn zin, hier gaat de heer van voren, de boer van achteren in”.
daad, daot, mannelijk, daode, daad.
daags erna, daachsternao, de dag erna.
daags erop, daachsdrop, de volgende dag.
daagservoor, daachsveurhaer, de dag er voor.
daalder, daalder, mannelijk, daaldesj, daalder.
daar, dao, daar, ginds.
daaraan, daoaan, daaraan.
daaraf, daoraaf, daarheen, daarlangs.
daarbij, daobie, daarbij.
daarboven, daobaove, daarboven.
daardoor, daodoor, daardoor.
daarginder, daogunne, daarginder.
daarginds, daoguns, daarginds.
daarher, daohaer, daarheen.
daarmee, daomit, daarmede.
daarna, daona, daarna.
daarnevens, daonaeve, daarnaast.
daarom, daoróm, daarom; daar omheen.
daaruit, daoroet, daarheen.
daarvoor, daoveur, daarvoor.
dabben, dabbe, dabde, haet of is gedab, krabben; graven, wroeten. Zich dabbe wie ’nen hónjt: zich krabben als een hond. In den haof dabbe: in de tuin wroeten; voor de hand en ondiep spitten.
dabklauw, dabklau, mannelijk, dabklaue, krabbelaar; wroeter.
dada, dadaa, kindergroet; vaarwel.
dadelijk, daalik, dadelijk.
dader, daeder, daader, mannelijk, daedesj/daadesj, dader. Al plèite en van den daeder gei sjpaor: alles is verdwenen en van de dader is geen spoor.
dag, daach, mannelijk, onzijdig, daach, daechske, daglicht; dag. Hae krich den daach neit om: hij verveelt zich. Mit Driekeuninge lènge de daach einen haanesjrèi: met Driekoningen (6 januari) lengen de dagen met zoveel tijd, als een voetganger nodig heeft voor het afleggen van de afstand, waarin he
daggeld, daachgeljt, onzijdig, daachgeljer, dagloon.
daglicht, daachleich, onzijdig, daglicht. Dat kan ’t daachleich neit verdraage: daar ben je niet eerlijk aangekomen.
dagloner, daachlööner, daachleuner, mannelijk, daachleunesj, dagloner.
dagschicht, daachsjich, mannelijk, middichsjich en nachsjich, dag- middag- en nachtdienst.
dagwerk, daachwerk, onzijdig, dagwerk.
dahlia, daalejaa, vrouwelijk, daalejaas, dahlia. Doe bës mich ’n daalejaa: je bent een raar meisje.
dak, taak, vrouwelijk, taaker, taekske, dak. Ės er dat heurt, is vuur in de taak: als hij dat hoort, dan zwaait er wat. ’n Pepiere taak baove de kop höbbe: hypotheek op zijn huis hebben. Hae kreech ze op zien taak: hij kreeg op zijn donder.
dakdekker, daakdëkker, mannelijk, daakdëkkesj, dakdekker.
dakdrup, daakdröp, vrouwelijk, daakdröppe, drup of drop. Doe sjteis ónger de daakdröp: je staat onder de drup.
dakhaas, daakhaas, mannelijk, daakhaaze, daakhaeske, kat.
daklat, daaklat, vrouwelijk, daaklatte, daaklėtje, panlat.
dakvenster, taakvinster, vrouwelijk, taakvinstere, taakvinsterke, dakvenster.
dalen, daale, daalde, haet of is gedaalt, dalen, ouder is: neierkómme.
dalles, dallaasj, mannelijk, dalles, platzak: jargon Hebreeuws. Ich höb den dallaasj: ik ben platzak. Von haabenichts zum dallaasj: kale jonder; armoedzaaier.
dalven, talve, talfde, haet of is getallef, bargoens: bedelen.
dam, dam, mannelijk, vrouwelijk, damme, demke, dam; dijk.; lemoenstut van kar. Zët de dam oet, dan kén ich ’t paert oetsjpanne: zet de stutten onder de lemoenen, dan kan ik het paard uitspannen.; dam in damspel
damast, daamas, onzijdig, damast.
dambord, dambraet, onzijdig, dambraer, dambraetje, dambord.
dame, dam, mannelijk, vrouwelijk, damme, demke, dame in kaartspel.
dame, daam, mannelijk, dame.
damesstoet, daamessjtoet, mannelijk, stoet dames.
dammen, damme, damde, haet gedamp, dammen.
damp, damp, mannelijk, dampe, damp; wasem; rook.
dampachtig, dampetich, dampetigger, dampetichste, nevelig.
dampen, dampe, dampde, haet of is gedamp, dampen; met stoommachine dorsen van graan.
dampfluit, dampfluit, vrouwelijk, dampfluite, stoomfluit.
dampig, dempich, dempetich, dempigger, dempichste, dampig. Zoo dempich wie ’n aut paert: zo kortademig als een versleten paard.
dampketel, dampkaetel, mannelijk, dampkaetele, stoomketel.
dampmachine, dampmesjien, onzijdig, dampmesjiene, dampmesjingke, stoommachine.
dampmolen, dampmeule, vrouwelijk, dampmeules, stoommolen.
dampnetel, dampneetel, vrouwelijk, dampneetele, dove netel, Lamium. Van de holle stengel maakten de kinderen fluitjes, vandaar: dat geit wie ’n dampneetele fluitje: het gaat als gesmeerd.
dampwals, sjtoumwals, vrouwelijk, stoomwals.
dan, danne, dan.
danig, daanich, danig.
dank, dank, mannelijk, dank.
danken, danke, dankde, haet gedank, danken. Danke zègge mót geként zeen: “dank u zeggen”, is nog steeds een wellevendheid.
dankenswaard, dankeswaert, dankenswaardig. “De eer is dankeswaert” wordt gezegd bij een bezoek, een uitnodiging, aanzoek en dergelijke als dank voor de bewezen eer.
dankverdiender, dankverdeinder, mannelijk, dankverdeindesj, strooplikker.
dans, dans, mannelijk, dens, denske, dans.
dansen, danse, dansde, haet of is gedans, dansen.
dansend, dansentaere, dansend.
danser, densert, mannelijk, densesj, denserke, danser.
dansmeester, dansmeister, mannelijk, dansmeistesj, dansmeisterke, dansleraar; leider bij polonaise, volksdans et cetera.
darm, dėrm, mannelijk, dėrm, dėrmke, darm; brandslang. Baeter in ’n wie welt, ės in ’nen éngen dėrm: beter in de wijde wereld dan in mijn eigen buik.
darren, darre, doosj, haet gedoosj, durven, wagen.
dartels, dartels, mannelijk, exzeem, huiduitslag.
das, das, mannelijk, dės, das; sjaal. Den das biete: honden laten vechten met een das. Oppẹn das oetgaon, of: oppẹn das oetzeen: stiekum liefde bedrijven. Sjweite wie ’nen das: hevig transpireren. Dat haet em den das aagedaon: dat heeft hem de das omged
dashond, dashónjt, mannelijk, dashunj, of dashón, dashond; voor de dassejacht afgerichte hond (meestal teckel).
dassenvet, dassevët, onzijdig, dassevet. Ės ’n au wónj neit wilt heile, móste dassevët drop sjmeere: als een oude wonde niet wil genezen, moet je het eens met dassevet proberen.
dauw, dou, mannelijk, dauw. Den dou lik noch oppẹ klee: het klaverveld ligt nog vol dauw.
dauwdistel, doedistel, vrouwelijk, doedistele, doedistelke, melkdistel, Sonchus oleraceus.
daveren, daavere, daaverde, haet gedaavert, daveren.
daverwaat, daaverwaat, mannelijk, trillingen in zeis tengevolge van het plaatselijk te dun en ongelijk uitslaan bij het haren van de snede (waad).
dazelaar, daazelaer, mannelijk, daazelaesj, daazelaerke, iemand met onvaste gang; een kind dat begint te lopen.
dazelen, daazele, daazelde, haet of is gedaazelt, onvast en waggelend lopen. Bëste énjtelings oetgedaazelt: ben je er eindelijk.
debatteren, debatteiere, dabatteierde, haet gedebatteiert, debatteren.
december, deesember, deetsember, mannelijk, december.
decideren, desedeiere, dizzedeiere, desedeierde, haet of is gedesedeiert/dizzedeiere/dizzedeierde, haet gedizzedeiert, (Frans) décider, beslissen.; dizzedeiere beslissen
decoreren, dekooreiere, dekooreierde, haet of is gedekooreiert, decoreren.
deeg, deich, mannelijk, deeg. Deich traeë: deeg kneden door treden.
deel, deil, onzijdig, deile, gedeelte; veel. Dao waaren ein deil luu oppẹ bein: er waren veel mensen op de been. Eine minsj ten deil valle veur dat Oozelivvenheer dé klompen aan haet: iemand voor dag en dauw lastig vallen.
deelnemen, deilnumme, noum deil, haet of is deilgenómme, deelnemen.
deelnemer, deilnummer, mannelijk, deilnummesj, deilnummerke, deelnemer.
deem, daem, vrouwelijk, daeme, haarstreng; speen. Köm dich dien daeme éns oet: kam je haar eens netjes. Ao Sjantou, die kou haet dikke daeme: O Sjantou, die koe heeft dikke tepels.
deemding, daemedénk, onzijdig, daemedénger, daemedingske, klein mens of dier.
deemoedig, deemuidich, deemuidigger, deemuidichste, deemoedig.
deemster, deemer, schemer.
deemsteren, deemere, deemerde, haet gedeemert, schemeren. Et deemert mich veur de ouge: ik voel mij onwel worden.
defenderen, differendeiere, differendeierde, haet of is gedifferendeiert, (Frans) défendre, defenderen. Hae kan zich neit differendeiere: hij kan zich niet verdedigen of verweren.
défilé, diffelee, mannelijk, diffelees, défilé.
défileren, diffeleiere, diffeleierde, haet gediffeleiert, defileren.
definiëren, diffenteiere, diffenteierde, haet of is gediffenteiert, definiëren.
deftig, deftich, deftigger, deftichste, deftig.
deftigheid, defticheit, vrouwelijk, defticheite, deftigheid.
degel, deegel, mannelijk, deegele, koperen bierkan, inhoud plusminus drie liter, ’nen Deegel ómsjtoote: een groot glas bier leegdrinken.
degelijk, deegelik, deegelikker, deegelikste, degelijk.
degen, daege, mannelijk, daeges, degen.
degene, daegénnige, klemtoon op –gén, degene.
déguiser, deegizeiere, deegizeierde, haet of is gedeegizeiert, (Frans) déguiser, vermommen, verkleden.
deh, deh, hier pak aan; uitroep van schrik of verwondering.
dekblad, dëkblaat, onzijdig, dëkblaar, dëkblaetje, dekblad.
deken, daeke, mannelijk, daekes, deken, hoofd van de geestelijkheid in een dekenaat der rooms-katholieke kerk.
deken, dëkke, vrouwelijk, dëkkes, dëkkeske, deken. Me mót zich rëkke nao de dëkke: men moet de tering naar de nering zetten.
dekenaat, daekenaat, onzijdig, daekenaate, dekenaat.
dekken, dëkke, dëkde, haet of is gedëk, dekken. Haut dich gedëk: hou je hoed maar op.
deksel, dëksel, mannelijk, dëksele, dëkselke, deksel. Zoo pot zoo dëksel: zo vader zo zoon.
dekselen, dëksele, dëkselde, haet of is gedëkselt, iemand met een raak antwoord van repliek dienen; slagvaardig antwoorden; iemand op zijn nummer zetten.
deksteen, dëksjtein, mannelijk, dëksjtein, deksteen.
del, del, mannelijk, vrouwelijk, delle, del, laagte.
del, del, mannelijk, vrouwelijk, delle, dom, lomp of onhandig meisje; sloerie; viezerik; lor op het gebied van kleding. Viezen del: vuile slons, ’ne Greutsjen del: verwaande kwast.
delen, deile, deilde, haet of is gedeilt, delen. “Höbste als éns mit ’m gedeilt”, wordt gevraagd, als men zegt, dat men iemand goed kent. De sjteu deile: het verschil delen. De kénjer leere zich eesj kénne, ės ze deile: als ’t tot verdeling van een erfenis komt, leren de kind
delibereren, dillebereiere, dillebereierde, haet gedillebereiert, beraadslagen, overleggen.
delicaat, deelekaat, deelekaater, deelekaatste, delicaat, uitgelezen, heerlijk; kies.
delicatesse, deelekaatės, vrouwelijk, deelekaatėsse, delicatesse.
delicieus, deelesjeus, dillesjeus, deelesjeuzer, deelesjeuste/dillesjeuzer, dillesjeu, delicieus.; dillesjeus delicieus
deling, deiling, vrouwelijk, deilinge, verdeling.
delirium, lierejum, onzijdig, delirium tremens. Hae haet zich ’t lierejum gezaope: hij heeft zo veel gedronken, dat hij nu het delirium heeft.
demaskeren, demaskeiere, demaskeierde, haet of is gedemaskeiert, demaskeren.
demelijk, deemelik, deemelikker, deemelikste, onaangenaam zoet van smaak. Deemelikke kos: zwaar eten.
dement, dement, klemtoon op –ment, dementer, dementste, labiel van geheugen.
demi, demie, mannelijk, demies, demieke, demi, seizoensjas.
dempen, dempe, dömpe, dempde, haet gedemp/dömpe, haet gedömp, dempen, vullen dichtmaken.; dömpe dempen: vullen
den, den, mannelijk, denne, denke, denneboom.
den, dén, mannelijk, dénne, deel, dorsvloer.
denkelijk, dénkelik, vermoedelijk.
denken, dénke, dach, haet gedach, denken.
dennenbos, dennebósj, mannelijk, dennebusj, dennebusjke, dennenbos.
dennenknop, denneknóp, mannelijk, denneknup, denneknupke, dennekegel, denneappel. Werden vroeger veel gebruikt voor het aanmaken van kachels; langs de deur verkocht, kostten ze een mark per grote baal.
dennenlucht, dennelóch, mannelijk, dennelucht.
depêche, depėsj, mannelijk, depėsje, depėsjke, depêche.
deponeren, dippeneiere, dippeneierde, haet of is gedippeneiert, deponeren.
depot, depoo, mannelijk, depoos, depot, opslagplaats.
deputatie, dippetaase, vrouwelijk, dippetaases, deputatie.
dermate, dermaase, dermate.
dertien, darteen, dertien.
dertig, dartich, dertig.
des, dės, des. Dėste baeter: des te beter.
desem, deisem, mannelijk, deesem.
desemen, deiseme, deisemde, haet of is gedeisemp, desemen.
deserteren, dizzerteiere, dizzerteierde, is gedizzerteiert, deserteren.
desnoods, desnoots, desnoods.
desser, dėsser, mannelijk, dėssesj, dissel, kuipers- en meubelmakersgereedschap.
desses, dėsses, mits of onder voorwaarde. Doe kéns ’t höbbe, dėsses kriech ich van dich daen aue fits: je kunt het hebben onder voorwaarde, dat ik die oude fiets van je krijg.
dessin, dėssing, mannelijk, dėssings, dėssingske, dessin, patroon.
destijds, dėstiets, destijds.
deugd, duich, vrouwelijk, duichde, deugd; voordeel; plezier. Dao is gein duich aan: daar deugt niets van. Dao kénste noch duich van kriege: daar kun je nog voordeel van hebben.
deugen, douge, douchde, haet gedouch, deugen. Dae neit troet, dae neit douch: zo de waard is, vertrouwt hij zijn gasten. Dae haet noots gedouch: die heeft nooit opgepast.
deugniet, deugeneit, mannelijk, deugeneite, deugeneitje, deugniet. Wie grooter deugeneit, wie mee gelök: het geluk is met de deugnieten.
deun, doun, ten naaste bij; op de aard van. In den doun van: omstreeks en op de aard van.
deunbij, dounbie, dichtbij.
deur, deur, vrouwelijk, deure, deurke, deur. Et kump aan ein deur oet: het komt op hetzelfde neer. De deur naoder doon: de deur op een kier zetten. Hae wit neit, woo de deur aopen en toe geit: hij is als een kat in een vreemd pakhuis.
deurstijl, deursjtiel, mannelijk, deursjtiele, deurstijl. Sjrief ’t mer oppẹn deursjtiel: je kunt ernaar fluiten. Eeme den deursjtiel plat loupe: ergens veel over de vloer komen.
deze, dees, deze.
deze nacht, disnach, deesnach, deze nacht.; deesnach zie disnach
dezelfde, dezėllẹfde, dezelfde. Ummer dezėlẹfde sjaele wauel: steeds dezelfde onzin.
dezer, deezer, dezer.
dezer dagen, dizzerdaach, disdaach, dezer dagen.; disdaach dezer dagen
diabolo, diejaabooloo, mannelijk, diejaabooloos, diabolo.
diachylon, dieaakel, de gom: Unguentum Diachylon, trekzalf, samenstelling: 50% loodpleister en 50% Sesamolie. De samenstelling van het loodpleister is: 25% loodoxyde, 25% olijfolie, 25% reuzel en 25% water. De emeritus-pastoor Leurs, geboren in Sittard 23.5.1825, woonde tijde
dich, dich, tich, jij, jou. Dae van diche: de jouwe. Dae dich krich en bäök veur ein anger, is ’n bäökbees: die jou wil ruilen voor een ander, is een stommeling.; tich je of jij
dichten, dichte, dichde, haet of is gedich, dichten, zie het oudere: ruume.
dichten, gedich, bedoeld, bestemd. Dat is veur dich gedich: dat is voor jou bestemd.
dichter, dichter, mannelijk, dichtesj, dichter.
dictee, diktee, mannelijk, diktees, dictee.
dicteren, dikteiere, dikteierde, haet of is gedikteiert, dicteren.
dictionaire, diksjenaer, mannelijk, diksjenaere, woordenboek.
die, die, tie, die, hem. Mit daene is gein richting te sjeite: met hem is geen land te bezeilen.; dae, daen, daene, dem die
dief, deif, mannelijk, deive, dief; loper, sleutel waarmede de dagschoot van verschillende klaviersloten kan worden geopend.. Bëste sjelm of bëste deif, höbste geljt, ich höb dich leif: wat je ook bent, als je geld hebt, heb ik je lief.
dienbord, deinbraet, onzijdig, deinbraer, deinbraetje, schenkblad.
dienen, deine, deinde, haet gedeint, dienen; hand- en spandiensten verrichten. Höbste gedeint: ben je soldaat geweest?
dienst, deins, mannelijk, deinste, deinske, dienst.
dienstig, deinstich, deinstigger, deinstichste, dienstig, geschikt.
dienstjaar, deinsjaor, onzijdig, deinsjaore, dienstjaar.
dienstplicht, deinsplich, mannelijk, dienstplicht.
diep, deip, deiper, deipste, diep.
diepte, deibde, mannelijk, diepte.
dier, deier, onzijdig, deiere, deierke, dier.
dierbaar, deierbaar, deierbaarder, dejerbaarste, dierbaar (leenwoord, speciaal in de schrijftaal.) Sittards is: “dat is mich leif” en dergelijke.
dieu, djeu, djuu, Dieu (in krachttermen).
different, different, verschillend.
differentie, differens, mannelijk, differense, onderscheid.
difficile, diffesil, diffesiller, diffesilste, kieskeurig, veeleisend, lastig.
diftong, diftóng, klemtoon op –tóng, mannelijk, diftónge, tweeklank, vereniging van twee klinkers in één lettergreep.
diftongeren, diftóngeiere, diftóngeierde, is gediftóngeiert, diftongeren.
dijen, dieë, diede, haet gediet, voedzaam zijn. Dat diet neit: dat gedijt niet.
dijk, diek, mannelijk, dieke, diekske, dijk.
Dijk, Diek, oude benaming Parklaan.
dijkvijvertje, diekwieërke, voormalig vijvertje gelegen tussen de Reutersbaanjt en Oppaovenerdiek, thans Kastanjelaan-Parklaan.
dijn, dien, diene, jouw, de jouwe. Et is dienen toer: het is jouw beurt.
dijzig, deisich, deisigger, deisichste, wazig, nevelig.
dik, dik, dikker, dikste, dik. De sjtómste boer haet de dikste aerpel: beter een ons geluk dan een kilo verstand. Doe wils altiet den dikste höbbe: jij wilt altijd nummer een zijn. Maak dich neit dik, dun is de moode: stel je niet aan.
dikken, dikke, dikde, haet of is gedik, in omvang en gewicht toenemen. Ės de sjlaach aan ós is móste dikke: als de slag ons toevalt, moet je een hoogwaardige kaart bijwerpen.
dikkop, dikkop, mannelijk, dikköp, dikköpke, stijfhoofd; soort mais.
diks, dëks, tëks, dëkser, dëkste, dikwijls.; tëks soms, bijgeval, zie ook: dëks.
dikte, dikde, vrouwelijk, dikdes, dikte.
Dina, Dien, Diene, Dina.
diner, dienee, mannelijk, dienees, dieneeke, diner.
dineren, deneiere, denderde, haet gedeneiert, dineren.
ding, dénk, ténk, onzijdig, dénger, dinkske, ding. Maak dich ’t dénk oet: maak datje wegkomt.
dinges, dénges, déngesse, mannelijk, dinges.
dinsdag, daensdich, dinsdag.
diploma, dipploomaa, mannelijk, dipploomaas, diploma.
diplomeren, dipploomeiere, dipploomeierde, haet of is gedipploomeiert, diplomeren.
direct, deer, jullie, gij, of: U.
direct, drėk, direct, dadelijk.
directeur, dirrekteur, mannelijk, dirrekteure, directeur.
dirigent, dirrezjent, mannelijk, dirrezjente, dirigent.
dirigeren, dirrezjeiere, dirrezjeierde, haet of is gedirrezjeiert, dirigeren.
dis, dösj, mannelijk, dössje, tafel. Sjmiet noots de kaart oppẹn dösj: geef nooit de moed op.
discipline, disseplien, mannelijk, discipline.
discoureren, diskereiere, diskereierde, haet gediskereiert, beraadslagen, breedvoerig van gedachte wisselen.
dispensatie, dispenzaase, vrouwelijk, dispenzaases, dispensatie.
dispenseren, dispenzeiere, dispenzeierde, haet of is gedispenzeiert, dispenseren, ontheffen.
disputeren, dispeteiere, dispeteierde, haet gedispeteiert, disputeren. Ummer ent dispeteiere: steeds maar kibbelen en redetwisten.
distantie, distans, mannelijk, distantie, afstand. Blief op ’ne zeekere distans: blijf op een veilige afstand.
distel, distel, vrouwelijk, distele, distelke, distel. In de zoomer eine vlouk, in de wénjter eine kouk: in de zomer is onkruid lastig, in de winter een lekkernij voor het vee en vogels.
distelvink, distelvénk, mannelijk, vrouwelijk, distelvénke, distelvénkske, putter of distelvink, Carduelis carduelis.
distilleren, disteleiere, disteleierde, haet of is gedisteleiert, distilleren, ouder is: brenne.
distriwiet, distrewiet, mannelijk, slag van de vink.
dit, dit, dit. Ein ditje en ein dètje: het een en het ander.
dit keer, ditskeer, ditmaal.
dobbelen, dobbele, dobbelde, haet gedobbelt, dobbelen.
dobbelsteen, dobbelsjtein, mannelijk, dobbelsjtein, dobbelsjténke, dobbelsteen.
dochter, dochter, vrouwelijk, dochtesj, döchterke, dochter.
dodde, doedèi, mannelijk, schatje, lieverd (troetelwoordje voor klein kind).
dodekop, doodekop, mannelijk, dodekop (verfstof).
dodelijk, deudelik, deudelikker, deudelikste, dodelijk.
dodenbrief, doodebreif, mannelijk, doodebreive, rouwbrief.’n Doodebreifke: bidprentje, rouwprentje.
dodenhuis, doodenhuske, onzijdig, lijkenhuisje.
dodenkerkhof, doodekirkef, mannelijk, doodekirkeffe, kerkhof.
dodenmars, dooemarsj, mannelijk, treurmars.
dodenwagen, doodewaage, mannelijk, doodewaages, lijkkoets.
doedelzak, doedelzak, mannelijk, doedelzèk, doedelzak.
doek, douk, mannelijk, duik, duikske, doek.
doeken, douke, doukde, haet of is gedouk, van doek voorzien (vogelkooitjes).
doeken, douke, doukde, haet gedouk, opschieten, lijken, ’t Begint zich al te douke: het schiet al aardig op; het begint al ergens op te lijken.
doel, doel, mannelijk, doele, doel; schietstand.
doen, doon, douch, haet of is gedaon, doen. Dooch, waaste neit laote kéns: doe, wat je niet kunt laten. Ich kén ’t doon en ich kén ’t ouch laote: ik kan het doen (in de zin van betalen) en ik kan het ook laten (in de zin van verdragen, waarbij men dan op zijn buik wijst). Ės
does, does, doezer, doeste, stil. Haut dich does: hou je stil.
dof, dóf, dóffer, dófste, dof. Dóf waer: drukkend, loom weer.
dof, dóf, mannelijk, dóffe, dufke, stomp, duw. Veer sjpeele veur ’nen dóf in de rök: om ’s keizersbaard spelen.
doffen, dóffe, dófde, haet gedóf, stompen.
dog, dok, mannelijk, dogge, dökske, dog.
dogkar, dokkar, vrouwelijk, dokkarre, dokkėrke, dogkar.
dokken, dokke, dokde, haet gedok, dokken, betalen.
dole, daol, mannelijk, daole, däölke, kauw, Corvus monedula.
dolen, daole, daolde, haet gedaolt, dwalen.
dolk, dolk, mannelijk, döllek, dolk, dolkmes.
dolmetscher, dolmètsjer, mannelijk, vrouwelijk, dolmètsjes, tolk, vertaler.
dom, dóm, doum, mannelijk, domkerk.
dom, dóm, dómmer, dómste, dom. Zoo dóm wie boonesjtreu: aartsdom. Doe höbs ’n dóm paert gevaare: je hebt het verkeerd aangepakt. Dóm gebaore en niks biegeleert: je hebt niets bijgeleerd.
dom, dóm, achtervoegsel als bij: auerdóm, riekdóm enz.
domestique, dómestiege, mannelijk, vrouwelijk, (Frans) domestique, huisbediende, dienstbode.
dominee, daomenee, mannelijk, daomenees, dominee.
Dominicus, Dómmenik, Dominicus.
Dominique, Mienes, Mienekes, Dominique.
domino, daomenoo, mannelijk, domenoos, daomeneuke, domino (carnavalspak). Daomenoo sjpeele: domino spelen.
dompachtig, dómpetich, dómpetigger, dómpetichste, bedompt.
domper, domper, mannelijk, dómpesj, dumperke, kaarsendomper: meestal in combinatie met “sjpénjtleich” zie daar, zie ook: kaersehäöreke.
donder, tonnaer, nón de tonnaer, bastaardvloek.
donderdag, dónderdich, donderdag.
donker, dónkel, dónkelder, dónkelste, donker.
dons, dóns, duvet, (Frans) duvet, dons. ’nen Huitpölf, gevölt mit dóns: een peluw met donsvulling. Fien dunske: prima dons.
dood, doot, dooe, dood. ’n Dooe: een dode.; dooe zie doot
dood, doot, mannelijk, dood. Doe deis mich den doot aan: je maakt me het leven zuur. Doe bës mer einen doot sjöldich: je kunt maar één dood sterven.
doodbidden, dootbaeë, doodbidden. “Laot tich dootbaeë veur e vaat erte” wordt gezegd tegen een nietswaardige vent.
doodbidder, dootsbaeër, mannelijk, dootsbaeësj, doodsbidder; (volgens oud bijgeloof:) iemand die door zijn gebed kon doden.
doodbloeden, dootbloue, bloude doot, is dootgeblout, doodbloeden; zijn laatste geld uitgeven.
dooddelen, dootdeile, deilde doot, haet of is dootgedeilt, iemand zijn part onthouden. Zich dootdeile: bij delen zich zelf tekort doen.
doodgaan, dootgaon, góng doot, is dootgegange, doodgaan, ’ne Peering geit noch neit gaer doot: niemand gaat graag dood.
doodgraver, dootgraever, mannelijk, dootgraevesj, doodgraver.
doodkrank, dootskrank, doodziek.
doods, doots, dootser, dootste, doods; verlaten.
doodsangst, dootsangs, mannelijk, dootsangste, doodsangst.
doodsbed, dootsbët, onzijdig, dootsbëdder, dootsbëtje, sterfbed.
doodsbleek, dootsbleik, doodsbleek, erg bleek.
doodschieten, dootsjeite, sjoot doot, haet of is dootgesjaote, doodschieten.
doodshemd, dootshumme, onzijdig, dootshummes, dootshummeke, doodskleed of doodsmantel.
doodskist, dootskis, vrouwelijk, dootskiste, dootskisjke, doodkist, lijkkist.
doodskop, dootskop, mannelijk, dootsköp, dootsköpke, doodshoofd, akelige kerel.
doodslaan, dootsjlaon, sjlouch doot, haet of is dootgesjlaage, doodslaan.
doodsstrijd, dootsjtriet, mannelijk, doodsstrijd.
doodsstrijdkermis, dootsjtriet-kirmis Lömmerich, kermis vallende op 24 of laatste zondag van september te Limbricht.
doodstil, dootsjtil, doods, erg stil.
doodstraf, dootsjtraof, mannelijk, doodstraf.
doodsvijand, dootsvieant, mannelijk, dootsvieande, doodsvijand.
doodszweet, dootsjweit, mannelijk, doodszweet.
doodvallen, dootvalle, voul doot, is dootgevalle, doodvallen.
doodzonde, dootszunj, mannelijk, doodzonde.
doof, douf, douver, doufste, voos, hol, leeg. Ein douf noot: een noot zonder pit. Zoo douf wie ’ne pot: potdoof. Douf neetel: dovenetel, Lamium, zie ook: dampneetel.
doof, douf, douver, doufste, doof. Dat is mich ’nen douf: dat is een dove.
doofpot, doufpot, mannelijk, doufpöt, doofpot om sintels in te doven, zie: blöskaetel.
doofstom, doufsjtóm, mannelijk, doofstom.
dooier, daore, mannelijk, däör, däörke, dooier van ei. Dem zien eieër höbbe twee däör: wat hij bezit is naar zijn mening beter dan dat van een ander.
Doolweg, Daolewaech, doolweg; plaatselijke benadming op de Kollenberg nabij “den aenjepoul” (zie daar), bekend uit de sage van de blinde herder door: Mart. Jansen in “Limburgsche Legenden en Sagen” verzameld door H. Welters 1876. “’t Is al honderden jaren geleden waar
doop, doup, mannelijk, doop.
doopsel, duipsel, onzijdig, doopsel.
doopsprei, doupsjprei, vrouwelijk, doupsjpreie, doopsprei, doopkleed.
doopvont, doupfónjt, mannelijk, doopvont.
door, door, door.
doorbakken, doorbakke, doorbakken.
doorbijten, doorbiete, beet door, haet of is doorgebeete, doorzetten.
doorbraaf, doorbraaf, erg braaf.
doorbreken, doorbraeke, brouk door, haet of is doorgebraoke, doorbreken.
doordacht, doordach, doordacht.
doordelen, doordeile, deilde door, haet of is doorgedelt, in stukken verdelen.
doordoen, doordoon, douch door, haet of is doorgedaon, door zeef doen. Dooch de mëlk éns door de zie: zeef de melk.
doordraaien, doordreeë, dreede door, haet of is doorgedreet, doordraaien.
doordraaier, doordreeër, mannelijk, doordreeësj, doordraaier, zwierbol.
doordraven, doordraave, draafde door, haet of is doorgedraaf, doordraven.
doordreven, doordreeve, doordreevender, doordreevenste, bedreven.
doordrijven, doordrieve, dreef door, haet of is doorgedreeve, doordrijven; doorzetten.
doordrijver, doordrievert, mannelijk, doordrievesj, doordrijver; doorzetter.
dooreen, doorein, dooreen. Et löp em doorein: hij kan het niet meer overzien; hij maalt een beetje.
doorgaan, doorgaon, góng door, is doorgegange, doorgaan.
doorgaans, doorgaons, klemtoon op –gaons, doorgaans.
doorgang, doorgank, mannelijk, doorgèng, doorgèngske, doorgang.
doorhalen, doorhaole, haolde door, haet of is doorgehaolt, kwaadspreken. Ze höbben em vies derdoorgehaolt: ze hebben behoorlijk over hem geroddeld.
doorhebben, doorhöbbe, hau door, haet doorgat, in de gaten hebben.
doorheen, doorhaer, doorheen.
doorhouden, doorhaute, hólj door, haet of is doorgehaute, tot laat in de nacht feestvieren.
doorkijk, doorkiek, mannelijk, doorkieke, opening. Dao is nurges ’nen doorkiek: er is nergens een opening om er door te kijken.
doorkomen, doorkómme, koum door, is doorgekómme, doorkomen; overleven.
doorlaten, doorlaote, lout door, haet of is doorgelaote, doorlaten; bekletsen, aframmelen.
doorlezen, doorlaeze, lous door, haet of is doorgelaeze, doorlezen.
doorloop, doorluip, mannelijk, doorluipe, doorloop, doorgang.
doorlopen, doorloupe, dooreen gevloeid.
doorlopen, doorloupe, leip door, is doorgeloupe, doorlopen.
doorloper, doorluiper, mannelijk, doorluipesj, Friese schaats.
doorn, daore, mannelijk, däör, däörke, doorn, stekel. Hae is wiljt wie haas en geit door ’n däöre hek: hij doet het onmogelijke. Wenste mit de vot in de däör vils, zëk dan mer éns, welken daore dich gesjtaoken haet: als velen je aanvallen, maak dan maar eens uit, wie begonnen is.
doornstruik, daoresjtroek, mannelijk, daoresjtruuk, daoresjtruukske, doornstruik. Vaak wordt volstaan met “daör”.
doorrijk, doorriek, erg rijk.
doorrijp, doorriep, doorrijp.
doorrijten, doorriete, reet door, haet of is doorgereete, scheuren; kwaadspreken, roddelen.
doorroker, doorruiker, mannelijk, vrouwelijk, doorruikesj, doorroker; zeer sterk roker.
doorschieten, doorsjeite, klemtoon op –door, sjoot door, haet of is doorgesjaote, doorschieten.
doorschieten, doorsjeite, klemtoon op -schieten, doorsjoot, haet of is doorsjaote, doorschieten. Ein doorsjaote bouk: een doorschoten boek
doorschijnend, doorsjienent, doorsjienender, doorsjienenste, doorschijnend.
doorschikken, doorsjikke, sjikde door, haet of is doorgesjik, doorzenden.
doorslaan, doorsjlaon, sjlouch door, haet of is doorgesjlaage, doorslaan.
doorslaand, doorsjlaont, doorslaand, afdoende.
doorslag, doorsjlaach, mannelijk, doorsjlaech, doorslag; drevel.
doorslikken, doorsjlikke, sjlikde door, haet of is doorgesjlik, doorslikken.
doorsnede, doosjneet, doorsjnei, doorsnede.
doorsnijden, doorsjnieë, sjnee door, haet of is doorgesjneeë, doorsnijden.
doorspelen, doorsjpeele, sjpeelde door, haet of is doorgesjpeelt, doorspelen.
doorspoelen, doorsjpuile, sjpuilde door, haet of is doorgesjpuilt, doorspoelen.
doorstaan, doorsjtaon, doorsjtóng, haet of is doorsjtange, doorstaan, verduren.
doorsteken, doorsjtaeke, sjtouk door, haet of is doorgesjtaoke, doorsteken.
doortimmerd, doortummert, doortimmerd. Ei gout doortummert hoes, een goed doortimmerd huis.
doortogen, doortaoge, doordrenkt; doortrokken. “Doortaoge wie ’n sjmautkroek”: doordrenkt als een oliekruik, wordt gezegd, als men van iemands kennis, knapheid en dergelijke op een bepaald gebied spreekt.
doortrekken, doortrëkke, troch door, haet of is doorgetroch, doortrekken; kwaadspreken. Eeme derdoor trëkke: kwaad van iemand spreken.
doorweg, doorewėch, doorgaans; gedurig.
doorwerken, doorwirke, wirkde door, haet of is doorgewirk, doorwerken.
doorzagen, doorzaege, zaechde door, haet of is dorgezaech, doorzagen.
doorzetten, doorzëtte, zat door, haet doorgezat, doorzetten.
doorzien, doorzeen, doorzouch, haet doorzeen, doorzien.
doorzoeken, doorzuike, doorzuikde, haet of is doorzuik, doorzoeken.
doos, doos, vrouwelijk, dooze, deuske, doos. Hae zuut oet, of wenter jus oet ’n deuske kump: je kunt hem door een ringetje halen.
dop, dop, mannelijk, döp/doppe, döpke, dop. ’n Häöp oeten dop: een heupontwrichting. Kiek oet dien doppe: kijk uit je ogen.; dop werp-, draai- of bromtol.
dop, döppe, mannelijk, vrouwelijk, döppes, döppeke, kop; kind; klein vaatwerk. Klein döppes höbben ouch oore: kleine keteltjes hebben grote oren. Hae krich ze op zienen döppe: hij krijgt op zijn kop.
dopeling, duipeling, mannelijk, duipelinge, duipelingske, dopeling.
dopen, duipe, duipde, haet of is geduip, dopen; verdunnen. Dao kriste geduipde sjnaps: daar wordt de jenever met water verdund.
doper, duipert, mannelijk, duipesj, doper.
döppesjörger, döppesjörger, klemtoon op döppe-, mannelijk, döppesjörgesj, in aardewerk handelend marskramer; stommerik.
dor, dor, dorder, dorste, dor. Hae zuut zoo dor oet: hij ziet er zo grauw en schraal uit.
dorp, dörp, onzijdig, dörper, dörpke, dorp.
dorpel, dörpel, mannelijk, dörpele, dörpelke, drempel.
dorpelmaat, dörpelmaat, vrouwelijk, dörpelmaech, dörpelmaetje, dagmeisje; loopmeisje.
dorpelschijterd, dörpelesjietert, mannelijk, dörpelesjietesj, klaploper.
dorpskind, dörpskénjt, onzijdig, dörpskénjer, dorpskind.
dorsen, daesje, daesjde, haet of is gedaosje, dorsen.
dorser, daesjer, mannelijk, daesjes, dorser.
dorst, doosj, mannelijk, deusjke, dorst. Hae haet mee doosj wie vaaderlanjtsleivde: hij is een drinkebroer. Sjtieven doosj höbbe: honger hebben.
dorstig, deusjtich, deusjtigger, deusjtichste, dorstig.
dotter, tótsjer, mannelijk, tótsjes, tutsjerke, dot blauwe watten waarmede de naden van een in aanmaak zijnd kledingstuk worden bevochtigd en daarna plat geperst.
dou, dou, vrouwelijk, doue, duike, boomkroon.
dovemansoren, douvemansoore, dovemansoren.
dover, douver, dómper, mannelijk, douvesj, douverke, domper of kaarsendover, meestal in combinatie met “sjpénjtleich”, zie daar
dozijn, doozien, onzijdig, dooziene, dozijn.
draad, draot, mannelijk, dräöt, dräötje, draad; houtnerf; geld. Dat geit draot koste: dat gaat geld kosten.
draagbaar, draachbaar, vrouwelijk, draachbaare, draagbaar.
draaglijk, draachelik, draachelikker, draachelikste, draaglijk.
draai, drèi, dree, mannelijk, draai. Hae is aan den drèi: hij is aan de boemel.; dree draai. Hae haet zienen dree neit: wat hij wil, lukt hem niet.
draaiachtig, dreeëchtich, dreeëchtigger, dreeëchtichste, draaierig.
draaibank, dreebank, vrouwelijk, dreebènk, draaibank.
draaibord, dreebraet, onzijdig, dreebraer, draaibord; draaiconstructie oogstwagen; beweeglijk of wispelturig mens. Dat is mich ẹ dreebraet: dat is een erg wispelturig mens.
draaien, dreeë, dreede, haet of is gedreet, draaien. Hae dreet zich op ’n ert: hij is erg kwiek en lenig. Dae dreet dich ’t sjpeel op: die jaagt je op de kast.
draaien maken, draer maake, maakde draer, haet draer gemaak, zich aanstellen.
draaier, dreeër, mannelijk, dreeësj, draaier.
draaikont, dreekónjt, mannelijk, vrouwelijk, dreekónjte, dreekunjtje, kind, dat niet stil kan zitten.
draaivat, dreevaat, onzijdig, dreevaater, karnton.
draaivot, dreevot, mannelijk, vrouwelijk, dreevotte, dreevötje, iemand, die met zijn achterste wiebelt.
draak, draak, mannelijk, draek, draekske, vlieger; draak; hatelijk mens. Den draak oplaote: vliegeren, ’nen Draak van ẹ vroumisj: een hatelijk vrouwmens.
draal, draol, draolder, draolste, suf; loom; soezerig.
drab, drab, mannelijk, dras, bezinksel van een vloeistof.
dracht, drach, vrouwelijk, drachte, dracht, honingdracht.
draden, dräöte, dräötde, haet of is gedräöt, van draad voorzien.
draf, draf, mannelijk, drèfke, draf.
dragen, draage, drouch, haet of is gedraage, dragen; over de tong gaan. Ze waere door gans Zittert gedraage: ze gaan over ieders tong.
drager, draeger, mannelijk, draegesj, drager, lijkdrager, drager van smokkelwaar.
dragon, draagón, mannelijk, dragon, Artemisia dracunculus (samengesteldbloemige plant, veel gebruikt bij inmaak).
dragonder, dragoender, mannelijk, vrouwelijk, dragoendesj, dragonder; manwijf.
drakentouw, draaketou, mannelijk, vliegertouw.
dralen, draole, draolde, haet gedraolt, dralen.
drama, dramaa, onzijdig, dramaas, drama.
drank, drank, mannelijk, drènkske, drank.
drank, gedrènks, onzijdig, alcoholhoudende dranken. Reik ’t gedrènks: is er voldoende drank?
drankwagen, drankwaage, mannelijk, drankwaages, drankwaegeske, drinkebroer.
drapeau, drappoo, mannelijk, drappoos, (Frans) drapeau, vaandel, “t Zoeplėpke” of het vaandel van de Sittardse schutterij was blauw en wit geblokt, waarin een rond gouden veld, waarop een kroon met drie fleurons en zwart slangenkruis.
draperen, drappeiere, drappeierde, haet of is gedrappeiert, draperen, in plooien hangen.
draperie, drapperie, vrouwelijk, drapperieë, drapperieke, draperie.
dras, dras, mannelijk, mengsel van leem, gruis en kalk voor het maken van vloeren, later vervangen door cement.
draven, draave, draafde, haet of is gedraaf, draven; op en neer rennen; lopen. Obbenaaf draave: op en neer lopen.
dreem, draem, mannelijk, draeme, druipstreep, streep, gevormd door druipende vloeistof. Dao kreech ich ’n tas kaffee geprizzenteiert, dao hónge de draeme noch langsaaf: ik kreeg er een kopje koffie aangeboden, waar de druipstrepen van de vorige gebruiker nog op zaten. Doe mós d
dreen, draen, mannelijk, draene, dar (mannelijk: bij).
dreigen, druie, druide, haet gedruit, dreigen.
drek, drėk, mannelijk, grond; straatvuil. “Drėk en kaaf sjoert de maach” wordt gezegd, als iemand een opmerking maakt, omdat er iets in zijn eten is terechtgekomen. “Wae de gėk trout veur den drėk, verlus den drėk en hiljt de gėk”, wordt gezegd als men om het geld
drekbak, drėkbak, drėkskis, mannelijk, vrouwelijk, drėkbėk, vuilnisvat, vuilnisemmer.
drekbeer, drėkbaer, mannelijk, drėkbaere, smeerpoes; boer, die er steeds op uit is zijn grondbezit te vergroten.
drekchocolade, drėksjoklaat, mannelijk, chocolade van slechte kwaliteit.
drekhoop, drėkhoup, mannelijk, drėkhuip, vuilnishoop. Dae is noch noots va moodesj drėkhoup aafgewaes: die is nooit van moeders pappot weggeweest.
drekkar, drėkkar, drėkskar, vrouwelijk, drėkkarre, drėkkėrke, vuilniswagen.
drekken, drėkke, drėkde, haet of is gedrėk, kompostaarde uitstrooien over grasland en dergelijke.
drekkig, drėkkich, drėkkigger, drėkkichste, morsig, vies; miserabel, beroerd. Ein drėkkigge heemelvaart: een dronkemansboel. Ein drėkkich gedouns: een vuile boel.
drekkist, drėkskis, vrouwelijk, drėkskiste, vuilniskist (voorgangster van huisvuilzak).
dreklap, drėklap, mannelijk, drėklėp, spatlap aan fiets, auto en dergelijke.
drekplaat, drėkplaat, vrouwelijk, drėkplaate, spatbord van fiets en dergelijke.
drekzak, drėkzak, mannelijk, drėkzėk, vuilniszak; smeerpoes.
drenken, drènke, drènkde, haet of is gedrènk, drenken van vee.
dresseren, dresseiere, dresseierde, haet of is gedresseiert, dresseren.
dreumel, dróbbel, mannelijk, vrouwelijk, dróbbele, drubbelke, peuter, klein kind.
drie, drie, driede, drie; derde.
driedubbel, driedobbel, driedubbel. Einen driedobbele: een gewiekste.
drieduivels, drieduivels, versterking van “duivelsėrch”: duivels.
drieërlei, driederlei, drieërlei: Dao geef ’t driederlei sjmeer: daar gaat het royaal toe. ’n Bôttram mit driederlei sjmeer, booter, sjroop en fluitert: duidt erop, dat het een kale bedoening is. Sarcastisch gezegd: driederlei sjmeer: sjroop, ziepnaat en
driehoek, driehouk, mannelijk, driehuik, driehuikske, driehoek.
driekes, drikkes, mannelijk, drikkese, stommerik.
Driekoningen, Driekeuninge, Driekoningen (6 januari).
driekoningskoek, driekeuningskouk, keuningskouk, mannelijk, driekoningenbrood, of koningskoek: wittebrood van prima deeg met krenten, rozijnen, sucade, waarin een boon wordt gebakken. Wie de boon in zijn part treft, is voor die dag koning der familie, maar moet trakteren. Een stuk, “’t Gaotspaart” genoemd,
driekronenpot, driekroonepot, mannelijk, driekroonepöt, verglaasde aarden pot inhoudend 20 tot 50 liter, voor het inmaken van bonen, zuurkool et cetera zie ook: keem.
driekwart, driekwaart, driekwart, zie ook: drieveedel.
drieling, drieling, mannelijk, drielinge, drieling; drieloopsgeweer.
driemaal, driemaol, driemaal.
driepoot, driepoot, mannelijk, driepeut, driepeutje, driepoot; melkstoeltje.
dries, dreisj, dreis, braak, dries. Et lanjt lik dreisj: braakland of rustende akker bij wisselbouw.
driesprong, driesjprunk, mannelijk, driesjprung, driesprong.
driestemmig, driesjtömmich, driestemmig.
drietimp, drietump, mannelijk, drietumpe, drietumpke, driehoek.
drievierendeel, drieveedel, oudere benaming voor: driekwart.
drift, drif, vrouwelijk, drifte, drifke, drift, jachtterm. Veer pakke noch ein drif: we drijven nog een stuk.
drijfjacht, driefjach, vrouwelijk, driefjachte, drijfjacht.
drijfnagel, driefnaagel, mannelijk, driefnaegel, drevel.
drijfwerk, driefwėrk, onzijdig, driefwėrke, drijfwerk.
drijfzand, driefzanjt, mannelijk, drijfzand. Zie ook: kwelm.
drijven, drieve, dreef, haet of is gedreeve, drijven. Ich weit neit, waat er drif: ik weet niet, wat hij uitvoert.
dril, dril, vrouwelijk, drille, dranger van de duivenslag. Em de drille luchte: hem de vrijheid geven.
dringen, drénge, drong, haet of is gedrónge, dwingen; klein krijgen, de baas kunnen.
drinkbak, drénkbak, mannelijk, drénkbėk, drénkbėkske, drinkbak; drinkglaasje van vogelkooi (fonteintje) zie pumpke.
drinken, drénke, drónk, haet of is gedrónke, drinken. Drénk dat ’t dich gout deit: dat het je goed bekome.
drinkpoel, drénkpoul, mannelijk, drénkpuil, drinkpoel voor vee.
drinkwaar, drénkeswaar, mannelijk, drank. Aetes- en drénkeswaar huifïch: eten en drinken volop.
droevig, druivich, druivigger, druivichste, droevig. Doe bës mich ’nen druivige: je bent een fraai heerschap.
droevigheid, druivicheit, mannelijk, droefheid.
drogen, dreuge, dreuchde, haet of is gedreuch, drogen.
drogerij, dreugerie, vrouwelijk, dreugerieë, drogerij; drooginrichting.
drogist, droogis, mannelijk, droogiste, drogist.
dromen, druime, druimde, haet gedruimp, dromen.
dromer, druimert, mannelijk, druimesj, druimerke, dromer.
droog, dreuch, dreich, dreuger, dreuchste/dreiger, dreichste, droog. Zoo dreuch wie zaot: kurkdroog. Dreugen doosj: honger, trek.; dreich ondiep; voor het grijpen. Die haet aevel ouch de traone dreich: die huilt om een kleinigheid.
drooghouden, dreuchhaute, hólj dreuch, haet of is dreuchgaute, drooghouden.
droogleggen, dreuchlëgge, lach dreuch, haet of is dreuchgelach, droogleggen.
droogsel, dreuchsel, mannelijk, onzijdig, siccatief, ook: sikketief.
droogslijpen, dreuchsjliepe, sjleep dreuch, haet dreuchgesjleepe, droog slijpen, zonder vocht slijpen.
droogstaan, dreuchsjtaon, sjtóng dreuch, haet dreuchgesjtange, droog staan. De kou sjteit dreuch: de koe heeft geen melk meer.
droogte, dreuchde, mannelijk, droogte.
droogvoets, dreuchvouts, droogvoets.
droogworst, dreuchwoosj, vrouwelijk, dreuchweusj, dreuchweusjke, cervelaatworst.
droom, druim, droum, mannelijk, druim, droom.
druckfehler, drökfaelder, mannelijk, drökfaeldesj, drökfaelderke, drukfout.
druif, droef, vrouwelijk, droeve, druufke, druif. Doe bës mich ’n droef: je bent een rare vent.
druivenblad, droeveblaat, onzijdig, droeveblaar, droeveblaetje, druivenblad.
druiventros, droeventros, mannelijk, droevetrös, druiventros.
druivenwingerd, droevevinger, mannelijk, droevevingesj, druivenwingerd, druivenstok.
druk, drök, drökker, drökste, druk.
drukken, drökke, drökde, haet of is gedrök, drukken; overdrijven. Hae drök fėste: hij overdrijft behoorlijk.
drukkend, drökkent, drukkend (warm of heet).
drukker, drökker, mannelijk, drökkesj, drukker.
drukkerij, drökkerie, vrouwelijk, drökkerieë, drukkerij.
drukpers, drökpaesj, vrouwelijk, drökpaesje, drukpers.
drukproef, drökprouf, vrouwelijk, drökprouve, drukproef.
drukte, drökde, mannelijk, drukte.
drup, dröp, mannelijk, dröppe, drup.
drupje, dröpke, onzijdig, borreltje. Hae sjtik de kop door ’ne sjtrop veur ’n dröpke: hij doet alles voor een borrel. Hae hink zich op veur ’n dröpke: idem. ’ne Sjwaegel mit drie man, mer ’n dröpke inéns: een borrel in één teug leegdrinken.
drupjesglaasje, dröpkesglaeske, onzijdig, borrelglaasje.
druppel, dröppel, mannelijk, dröppele, dröppelke, druppel. De geevel kaanjelt: een druppel aan de neus.
druppelen, dröppele, dröppelde, haet of is gedröppelt, druppelen.
druppen, dröppe, dröpde, haet of is gedröp, druipen.
du, doe, jij.
dubbel, dobbel, döbbel, dobbelder, dobbelste, dubbel; dubbelzinnig. Dobbelluips: dubbelloops geweer (lopen naast elkaar). Dobbelsjpan; dubbelspan. ’nen Dobbele: dubbelhartig of dubbelzinnig mens. Dobbel gebraoke zeen: een dubbele breuk hebben.
dubbelganger, dobbelgènger, mannelijk, dobbelgèngesj, dubbelganger.
dubbelzinnig, dobbelzinnich, dobbelzinnigger, dobbelzinnichste, dubbelzinnig, zie ook: dobbel.
duchtig, duchtich, duchtigger, duchtichste, duchtig. Ein duchtich kénjt: een flink meisje.
duën, doeë, doede, haet gedoet, tutoyeren, met jij en jouw aanspreken.
duf, duf, duffer, dufste, benauwd, muf.
duidelijk, duudelik, duudelikker, duudelikste, duidelijk, zie het oudere: klaor.
duiden, tuue, tuude, haet getuut, duiden; mankeren. Urges op tuue: ergens op duiden. Waat tuut ’t: wat scheelt eraan?
duif, doef, vrouwelijk, doeve, duufke, duif. Dooch de de sjlaach toe, ’n vraem doef oppẹ sjpiekert: doe de deur dicht; er is een vreemde eend in de bijt.
duiken, doeke, duuke, doekde zich, haet zich gedoek/duukde, haet geduuk, zich doeke, bukken; zich uit de voeten maken. Doek dich: maak dat je weg komt.; duuke duiken
duiker, duiker, duuker, mannelijk, duikesj, duivel. Dat haolt dich der duiker: de duivel hale het.; duuker duivel; duiker
duil, duiel, mannelijk, duiele, duielke, drol.
duim, doem, mannelijk, vrouwelijk, doeme, duumke, duim: maat (0,0284575 meter); haakje; pen in het scharnier. Blief mit dien doeme dervan aaf: blijf er met je vingers af.
duimeling, doemeling, mannelijk, doemelinge, duumelingske, duimeling.
duimelot, duumke-mezuumke, mannelijk, duimelot; Klein Duimpje.
duimen, doeme, doemde, haet gedoemp, duimen.
duimendraaier, doemendreeërt, mannelijk, doemendreeësj, nietsnutter; weifelaar.
duimlutser, doemelutsjerke, mannelijk, vrouwelijk, duimzuiger.
duimstok, doemsjték, mannelijk, doemsjtékke, duimstok.
duister, duuster, duusterder, duusterste, duister; donker.
duister, duuster, mannelijk, duisternis.
Duister gat, Duuster gats, Duuster gėtske, holleweg gaande vanuit de Kolleberg bij de St. Rosa kapel tot aan de Lahrstraat. Naar het oude volksgeloof moest ieder die na twaalf uur ’s nachts over deze weg kwam, de “waerwouf” dragen. De waerwouf, een als spookdier vermomd mens, sprong
duisteravond, duusteraovent, mannelijk, als de zon geheel onder is.
Duits, Dutsj, Duits. Doe höbs toch ’n Dutsje tóng in de mónjt: je kunt toch vragen. De dutsje vaan hink oet: de hemdslip hangt uit.
Duitsverderver, dutsjverderver, mannelijk, dutsjverdervesj, iemand, die zich schuldig maakt aan taalbederf.
duivel, duuvel, duuker, mannelijk, duuvele, duuvelke, duivel. Noe sjleit Got der duuvel doot: nou breekt mijn klomp! Wae gout vrunjt is mit der duuvel, kump gemaekelik in de hël: wie een goede voorspraak heeft, komt er makkelijker. Wae der duuvel wilt banne, mót zėllef rein zeen: wie een
duivelachtig, duuvelėchtich, duuvelėchtigger, duuvelėchtichste, duivelachtig.
duivelen, duuvele, duuvelde, haet geduuvelt, opspelen.
duivelin, duuvelin, vrouwelijk, duuvelinne, satanskind.
duivels, duivels, duuvels, duivels. Hae is duuvelskaot, of: duivels: hij is duivelskwaad of duivels.
duivelsadvocaat, duuvelsaffekaat, mannelijk, duuvelsaffekaate, duivelsadvocaat.
duivelsbanner, duuvelsbènder, mannelijk, duuvelsbèndesj, oorspronkelijke duivelsbanner (bezweerder); ruw persoon.
duivelsding, duivelsdénk, onzijdig, duivelsdénger, duivelsdingske, verduiveld ding.
duivelshaar, duuvelshaore, dons van nestvogels. Hae haet de duuvelhaore noch op: hij is nog niet droog achter zijn oren.
duivelskers, duuvelskeesj, vrouwelijk, duuvelskeesje, duuvelskeesjke, duivelskers: oneetbare of vergiftigde rode of zwarte, soms geneeskrachtige bes.
duivelskind, duuvelskénjt, duivelskénjt, onzijdig, duuvelskénjer/duivelskénjer, satanskind.; duivelskénjt stout kind
duivelssterk, duuvelssjtérk, erg sterk; manchester.
duivelsvlees, duuvelsvleisj, onzijdig, vergiftigde paddestoelen.
duiveltjes, duuvelkes, rundvleesblokjes met uien en azijn.
duiveltjessaus, duuvelkessaus, mannelijk, uiensaus.
duivenkorf, doevekörf, mannelijk, doevekörf, doevekörfke, duivenmand.
duivenmelker, doevemelkert, mannelijk, doevemelkesj, duivenmelker.
duivenpit, doevepit, mannelijk, doevepitte, duivenmelker.
duivenslag, doevesjlaach, mannelijk, doevesjlaech, duivenslag.
duivenspieker, doevesjpiekert, mannelijk, doevesjpiekesj, duivenhok.
duiventil, dóffes, onzijdig, dóffesse, duivenhok.
duizelachtig, duuzelėchtich, duuzelėchtigger, duuzelėchtichste, duizelachtig.
duizelachtigheid, duuzelėchticheit, mannelijk, duizeligheid.
duizelen, duuzele, duuzelde, haet geduuzelt, duizelen.
duizelig, duuzelich, duuzeligger, duuzelichste, duizelig.
duizend, doezent, duizend.
duizenderlei, doezenderlei, duizenderlei.
duizendmaal, doezentmaal, duizendmaal. Ich höb ’t dich doezentmaol gezach: ik heb je al vaak gewaarschuwd.
duizendpoot, doezentpoot, mannelijk, doezendpeut, duizendpoot.
duizendschoon, doezentsjoone, mannelijk, duizendschoon, anjeliersoort, Dianthus barbatus.
duizendste, doezentste, duizendste. Doe höbs ’n doezentste gelök gat: je hebt een groot geluk gehad.
dul, dul, dulder, dulste, dol; draaierig, duizelig. Zoo dul wie ẹ kuuke: erg draaierig.
dullen, dulle, dulde, haet gedult, zinloos praten; ijlen. In ’t vruijaor en ès blaar valle, duit er gėt: in het voor- en najaar is hij erg in de war.
dumpel, dumpel, mannelijk, dumpele, plas in laagte; deuk (ouder dan: blötsj)
dun, dun, dunder, dunste, dun. Wie mee vėrke, wie dunder de sjpuiling: veel varkens maken de spoeling dun.
dunk, dunk, mannelijk, dunk.
dunken, tunke, tóch/tóchs, haet getoch, dunken, mening hebben. Mich tóch ’t góng neit: ik dacht het ging niet. Mich tunks, dat ’t zoo gout is: mij dunkt, dat het zo goed is.
dunne, dunne, mannelijk, lies. Hae haet pien in den dunne: hij heeft pijn in de lies. Dunne lómmel: slagersterm voor het vlees uit het middenrif van de koe.
dunne, dunne, mannelijk, diarree, buikloop. Hae is aan den dunne: hij heeft diarree.
dupe, duppe, mannelijk, dupe. Ich woort den duppe van ’t sjpeel: ik was de gedupeerde.
duren, doere, doerde, haet gedoert, duren.
durepezel, duurepizzel, mannelijk, duurepizzele, bullepees.
durkop, durkop, mannelijk, durköp, durköpke, stijfkop. Zösdobbelen durkop: zeer stijfkoppig mens; harde kerel.
durven, durve, durfde, haet gedurf, durven. Zie het oudere: darre.
dusdanig, dusdaanich, dusdanig.
duur, duur, mannelijk, duure, stier. “Pas op, den duur sjteut dich” wordt tegen kinderen gezegd, als ze teveel boter op hun brood smeren.
duur, doer, mannelijk, duur. Oppẹ langen doer höbste de ganse kraom: op den duur heb je alles.
duur, duur, duurder, duurste, duur. “Aet mer gout, ’t drénke is ouch duur” aansporing om toe te tasten.
Duurebusjke, Duurebusjke, (plaatselijke benaming) achter Stadbroekermolen.
duurte, duurde, mannelijk, duurte.
duvet, duvet, mannelijk, (Frans) duvet, dons, zie ook: dóns.
duw, duu, mannelijk, duue, duuke, duw.
duwen, duue, duude, haet of is geduut, duwen; moeite kosten; betekenen. Dat zal noch gėt duue: dat zal nog wel moeite kosten. Waat haet dat te duue: wat heeft dat te betekenen. Waat duut ’t, daste neit dao waars: wat beduidt het, dat je er niet was?
dwang, dwank, mannelijk, dwang. Mótte is dwank en kriesje is kénjergezank: tot iets gedwongen worden, is vervelend.
dwars, dwaesj, twaesj, waesj, dwaesjer, dwaesjte/twaesjer, twaesjte, dwars, wars.
dwarsdrijven, dwaesjdrieve, dreef dwaesj, haet dwaesjgedreeve, dwarsdrijven, tegenwerken
dwarsdrijver, dwaesjdrievert, mannelijk, dwaesjdrievesj, dwaesjdrieverke, dwarsdrijver.
dwarskijker, dwaesjkiekert, mannelijk, dwaesjkiekesj, dwarskijker.
dweil, dweil, mannelijk, dweile, dweilke, dweil.
dweilen, dweile, dweilde, haet of is gedweilt, dweilen, zie het oudere: sjróbbe.
dwerg, dwėrch, mannelijk, dwėrge, dwerg.
dwingen, dwénge, dwóng, haet of is gedwónge, dwingen.
e, , verleden en aanstaande. De veurige waek ẹ donderdich höb ich em noch gezeen en dees waek ẹ vriedich kom ich weier bie ẹm: de vorige week donderdag heb ik hem nog gezien en deze week vrijdag kom ik weer bij hem.
eau de cologne, oodeklónj, mannelijk, (Frans) eau de Cologne.
échapperen, sjappeiere, werkwoord, sjappeierde, haet gesjappeiert, ontkomen, de dans ontspringen, aan het gevaar ontsnappen. Hae haet zich gout weite te sjappeiere: hij is op een handige manier aan het gevaar ontsnapt.
echel, ėchel, vrouwelijk, ėchele, bloedzuiger; drinkebroer. Hae zup wie ’n ėchel: hij drinkt als een tempelier.
Echelspoel, Ėchelspoul, (plaatselijke benaming) bij Kleindorp en voormalige poel noordelijk van de zgn. “Rieksbrök”.
echo, ėchoo, mannelijk, ėchoos, echo.
echt, ėffesjte, onzijdig, juiste, ware. doe bës den ėffesjte om vruich op te sjtaon: jij bent de echte ernaar om vroeg op te staan.
echt, ėch, ėchter, ėchste, echt; werkelijk; zuiver.
eczeem, ėkzeim, mannelijk, eczema.
edik, aetje, onzijdig, azijn, zie ook: ėssich.
eed, eit, mannelijk, eed.
eekhoorn, eikkaore, vrouwelijk, eikkaores, eikkäöreke, eekhoorn.
een, ein, een.
een-na-laatst, einerlëste, voorlaatste.
eend, aenj, vrouwelijk, aenje, aenjtje, eend.
eendenbats, aenjebats, mannelijk, aenjebatse, aenjebėtske, eendebout.
eendengat, aenjegaat, vrouwelijk, aenjegaater, eendegat. “Waat, ’n aenjegaat”, wordt gezegd, als iemand in plaats van “wat- of waatbleif” het woord “waat” gebruikt.
eendenlokker, aenjelökker, mannelijk, aenjelökkesj, eendelokker.
Eendenlokkers, Aenjelökkesj, de Lollige, een ontspanningsclub als de aloude Limburgse schutterijen, in 1920 gesticht. Hun stamlokaal was het overbekende “sjterfhoes” bie Nol aan de groote kirk, zie daar. Vanuit hun stamlokaal trokken zij met veel omhaal en vertoon door de binnenstad, om d
eendenmoes, aenjemous, onzijdig, aenjemuiske, eendekroos.
Eendenpoel, Aenjepoul, (plaatselijke benaming) in de Kollenberg.
eendenpoel, aenjepoul, mannelijk, aenjepuil, aenjepuilke, eendekom.
eendenstroper, aenjesjtruiper, mannelijk, aenjesjtruipesj, eenderoer: ouderwets zwaar caliber jachtgeweer met afneembare loop. Hae haet den aenjesjtruiper in den oerekas gezat: hij heeft de pijp aan Maarten gegeven.
eendenvot, aenjevot, vrouwelijk, aenjevotte, aenjevötje, eendegat. Die haet ze op ein aenjevot gegruffelt: zij is rap van tong.
eender, einder, eender, hetzelfde.
eendracht, eindrach, mannelijk, eendracht.
eendrachtig, eindrėchtich, eindrėchtigger, eindrėchtichste, eendrachtig.
eenentwintig, einentwintich, eenentwintig.
eenentwintigen, einentwintige, kaartspelen, waarbij eenentwintig punten moeten worden behaald.
eenjarig, einjäörich, eenjarig.
eenkennig, einkénnich, einkénnigger, einkénnichste, eenkennig.
eenling, einling, mannelijk, vrouwelijk, eenling.
eenmaal, eimaol, een maal; opeens. Op eimaol: opeens.
eenmalig, eimaalich, uniek; voor één keer.
eenmanswagen, einmanswaage, mannelijk, vrouwelijk, einmanswaages, eenmanswagen; iemand, die alles alleen doet, zie ook: einselgènger.
eenoog, einuiger, mannelijk, einuigesj, éénoog.
eens, éns, eins, eens. Ens gezach, blif gezach: belofte maakt schuld. ’t Éns waere: het eens worden.; eins eens
eenspannig, einsjpènnich, slechts één dier als trekkracht.
eenstemmig, einsjtömmich, eenstemmig.
eenzaamheid, einzaamheit, mannelijk, eenzaamheid.
eer, eer, mannelijk, eer. Eeme ’n eer aadoon: iemand eer bewijzen; een dienst bewijzen. Dao lëkste gein eer mit in: daar zul je geen plezier van beleven. De eer is dankeswaert: dank voor de bewezen dienst of eer. De ein eer is de anger waert: de en
eerbaar, eerbaar, eerbaarder, eerbaarste, eerbaar.
eerdat, eerdat, voordat. Eerdat gebeurt, drif noch väöl waater door de Keutelbaek: voordat dat gebeurt, vloeit er nog veel water door de Maas.
eerder, eeder, eerder. Eeder koum ich dëkser dao: vroeger kwam ik er vaker.
eergevoel, eergevuil, onzijdig, eergevoel.
eergisteren, eegöstere, eergisteren.
eerlijk, eerlik, eerlikker, eerlikste, eerlijk. Bës altiet eerlik, troe en braaf, / pës aan dien donkel graaf. / Dan höbste niks, dan kriste niks, / dan numme ze dich ouch niks aaf.
eerst, eesj, eerst. Hae is eesj sjus hie: hij is pas gekomen. Van den euf aaf, eesj: als eerste van meet af aan beginnen. Eesjte gewën is kattegesjpën: de winst blijft niet aanhouden.
eerstdaags, eesjdaachs, eerstdaags. Eesjdaachs höbbe ze dich bie diene kripses: eerstdaags hebben ze je bij je kraag.
eersteling, eesjteling, mannelijk, eesjtelinge, eesjtelingske, eersteling; vroege aardappel.
eest, ësjde, ësde, vrouwelijk, ësjdes, eest, inrichting om te drogen (meestal een van onderen verwarmde vloer) bijvoorbeeld mout, ooft, thee, kruiden en dergelijke.
eeuwig, eewich, eeuwig. Eewich en erfelik: eeuwig en altijd.
eeuwigheid, eewicheit, mannelijk, eeuwigheid.
effe, ėffe, even. Wach ėffe: wacht even.
effen, ėffe, effen. Ein ėffe klëtje: een effen jurk, uni tint. Ėffe wie ’n unnebëtje: mooi gelijk of vlak. Ėffe maake: effenen; iets in het reine brengen.
effer, eeber, mannelijk, eebesj, boor, avegaar.
eg, aech, vrouwelijk, aege, aechske, eg.
egaal, egaal, egaalder, egaalste, gelijk; onverschillig, om ’t even.
egalich, egaalich, egaaligger, egaalichste, gelijkmatig.
eggen, aege, aechde, haet of is geaech, eggen.
eggenhaak, aegenhaok, mannelijk, aegenhäök, aegenhäökske, stok met haak om eg op te tillen.
eggentand, aegentanjt, mannelijk, aegetènj, tand van eg; grote uitstekende tand.
Egidius, Giet, Gietje, Egidius.
ei, ei, onzijdig, eier, eike, ei. ’t Grootste sjtök van ’n hauf ei: een klein beetje. Hae meint, dat zien eier twee däör höbbe: hij meent alles beter te hebben dan een ander. Mit gėt ei aan: niet geloofwaardig. Hae raap de eier van de houn, die er gezat haet
eidam, eiem, mannelijk, eieme, schoonzoon.
eierdooier, eierdaore, mannelijk, eierdaores, eierdäöreke, dooier.
eierdop, eierdöpke, onzijdig, eierdöpkes, eierdopje.
eierkolen, eierkaole, eierbriketten.
eierkorf, eierkörf, mannelijk, eierkörf, eierkorf.
eierlepel, eierlaepelke, onzijdig, eierlaepelkes, eierlepeltje.
eiermarkt, eiermert, mannelijk, eiermerte, eiermarkt.
eiermijn, eiermien, vrouwelijk, eiermiene, eiermijn.
eierpruim, eierproem, vrouwelijk, eierproeme, eierpruim.
eigen, eige, eigender, eigeste, eigen. Dat is ’n eige bees: dat is een vertrouwd dier. Jeeder mót veur zien eige deur kaere, dan haetter genóch te vaege: als ieder het zijne doet, gaat alles goed.
eigen, van eiges, vanzelf.
eigenaar, eigenaer, mannelijk, eigenaesj, eigenaar.
eigenares, eigenaesje, mannelijk, eigenares.
eigendom, eigendóm, mannelijk, eigendómme, eigendom.
eigenen, eigene, eigende, haet of is geëigent, passen bij. Dat eigent zich dao niet bie: dat past daar niet bij.
eigenhandig, eigenhènjich, eigenhandig.
eigenlijk, eigelik, eigenlijk.
eigenmachtig, eigemėchtich, eigenmachtig.
eigennaam, eigenaam, mannelijk, familienaam.
eigens, eiges, zelf. Ich höb ’t eiges gebrach: ik heb het persoonlijk gebracht. Van eiges: vanzelf. Van eiges kump de kat trök: wat je leent, moet je ook terugbrengen. Den eigesjten daach waar ich al dao: diezelfde dag was ik er al. Doe bë
eigenschap, eigesjap, vrouwelijk, eigesjappe, eigenschap.
eigenwijs, eigewies, eigewiezer, eigewieste, eigenwijs. Waat is dat ’n eigewies sjtök sjtrónt;vraete: wat is dat een eigenwijze vent.
eigenzinnig, eigezinnich, eigezinnigger, eigezinnichste, eigenzinnig.
eik, eik, mannelijk, eike, eikske, eik.
eikel, eikel, vrouwelijk, eikele, eikelke, eikel. ẹ Piepke maake van ’n eikel en ẹ sjtreusjpier: een pijpje maken van een eikel en een strohalm.
eiken, eike, eikenhout.
eikenboom, eikeboum, mannelijk, eikeboum, eikebömke, eikeboom.
eiland, eilanjt, onzijdig, eilènj, eilènjtje, eiland.
eindelings, énjtelings, eindelijk; tenslotte.
einfach, einfach, einfacher, einfachste, eenvoudig, simpel.
einfältig, eivèldich, eivèldigger, eivèldichste, eigenzinnig, eigenwijs.
einverstanden, inversjtange, accoord. Beste dao mit inversjtange: ben je het er mee eens?
einverständnis, einversjtèntenis, mannelijk, overeenstemming. Mit dien einversjtèntenis doon ich mit: met jouw instemming speel ik mee.
einzel, einsel, enkel.
einzelgänger, einselgènger, mannelijk, einselgèngesj, einselgèngerke, eenzelvig mens, solitair.
einzig, énsich, énsichste, enig.
ekster, aester, vrouwelijk, aestere, aesterke, ekster.
eksternest, aesterenës, onzijdig, aesterenëster, aesterenisjke, eksternest; moeilijk toegangkelijke burcht of woning.
eksteroog, aesterouch, onzijdig, aetsterouge, aesteruichske, eksteroog, likdoorn. Veer kriegen anger waer, ich vuil ’t aan mien aesterouge: we krijgen ander weer; ik voel het aan mijn eksterogen.
el, ël, vrouwelijk, ëlle, ëlke, el (lengtemaat 66,9 of 69,8 centimeter, onderverdeeld in 16 talieën).
elastiek, illėstik, mannelijk, illėstikke/lèstikke, illėstikske, elastiek, zie het oudere: lėstik.; léstik elastiek
eleastiekje, lėstikske, onzijdig, ẹ lėstikske, een elastiekje.
elektrisch, lėktrisj, klemtoon op lėk-, onzijdig, electriciteit, klemtoon op lėk-.
elf, ėllẹf, elf. Op zien ėllẹfendartichste: op zijn dooie gemak.
Elizabeth, Bėt, Bėtje, Bėtte Liebe, Liebeke, Liebėt, Liebėtte, Elizabeth.; Bėtje, Bėtte, Liebe, Liebeke, Liebėt, Liebėtte, Lies, Lieske, Liezebėt
elleboog, ëllebaoch, mannelijk, ëllebäöch, ëllebäöchske, elleboog; bocht van kachelpijp.
ellende, eelènj, mannelijk, ellende. “Wae geef, waat er haet, is waert, datter eelènj lit”: men moet niet alles weggeven.
ellendeklauw, eelènjsklau, mannelijk, eelènjsklaue, eelènjsklèike, teer, armetierig mens of kind.
ellendig, eelènjich, eelènjigger, eelènjichste, ellendig.
ellendige, eelènjer, mannelijk, eelènjesj, eelènjerke, ongelukkige, miserabele.
ellenwaar, ëllewaar, onzijdig, waar, die per el verkocht wordt.
els, aels, vrouwelijk, aelze, aelske, els.; schoenmakersgereedschap.
els, aels, mannelijk, aelze, aelske, elzenboom of struik, Alnus glutinosa.
els, aels, mannelijk, jenever, gestookt volgens geheim recept onder toevoeging van een aftreksel van de bittere alsemplant (een Limburgse specialiteit), “’n Aelske is gout veur de wurm”, zach ich taenge Lewie. “Nei”, zach dae: “’n Aelske is sjlėch veur de wurm”. “Meh nei Le
elzenhout, aelzenhout, onzijdig, elzehout. Aelzenhout en root haor wis selje op goue grónjt: elzehout groeit zelden op goede grond en iemand met rood haar heeft vaak ook geen goede naam.
Emanuel, Maanewel, Emanuel.
embarras, ambras, mannelijk, (Frans) embarras, overdreven drukte; verlegenheid. Maak toch geinen ambras: maak toch geen drukte. Hae zit vies in den ambras: hij zit behoorlijk in moeilijkheden.
embouchure, ambezjuur, vrouwelijk, ambezjuure, ambezjuurke, (Frans) embouchure, mondstuk van blaasinstrument.
Emile, Mil, Milke, Emile.
en, en, enne, en.
en passant, ampesant, (Frans) en passant, terloops.; empesant en passant; in passant en passant, terloops
en règle, areigel, areegel, behoorlijk, flink; regelrecht. Ich höb dem éns areigel de waoreit gezach: ik heb hem eens flink de waarheid gezegd.; areegel (Frans) en règle, als regel
end, énj, onzijdig, énjer, énjtje, einde. Neemes haet zien énj gezeen: niemand weet, wat hem te wachten staat. Dao is ’t énj van ewėch: dat is eindeloos.
enerlei, einderlei, enerlei. Dat is einderlei: dat is hetzelfde.
enfin, ėffae, enfin.
eng, éng, énger, éngste, eng, nauw. Die tuint gėt in ’n éng sjträötje mit de erm oetterein: in gepaste omgeving lijkt zij wel wat.
engel, éngel, mannelijk, éngele, éngelke, engel. Einen éngel mit ẹ sókkere mulke: een lief meisje. Den Engel des Heere baeë: gebruik in de rooms-katholieke kerk om driemaal daags bij het luiden van het angelusklokje, het angelus te bidden.
engelenhaar, éngelenhaor, onzijdig, engelenhaar.
engte, éngde, engte.
enig, einich, eens. Einich waere: het eens worden. Veer waeren ós einich: wij worden het eens.
enige, énnige, enige.
enigen, einige, einichde zich, haet zich geëinich, zich einige, het eens worden.
enigste, énnichste, enige, zie ook: énsichste.
enigszins, énnichzins, enigszins.
enkel, énkel, énkelder, énkelste, enkel en alleen, een; weinig. Dao waar mer ’ne énkele minsj dao: er waren maar weinig mensen.
enkel, énkel, mannelijk, énkele, énkelke, enkel, gewricht.
entelaar, ènsjelaer, mannelijk, ènsjelaesj, kibbelaar, ruziemaker.
entelachtig, ènsjelėchtich, twistziek.
entelen, ènsjele, hènsjẹle, ènsjelde, geënsjelt/tènjtsjelde, haet getènjtsjelt/hènsjẹlde, haet gehènsjẹlt, kibbelen.; tènjtsjele twisten, krakelen. Die kénjer doon niks angesj wie zich hènsjelen en tènjtsjele: die kinderen doen niets anders dan kibbelen en twisten; hènsjẹle kibbelen, twisten. Geer zeet uch toch ouch ummer ent hènsjẹle en tènsjẹle
entre-deux, anterdeu, mannelijk, anterdeus, anterdeuke, (Frans) entre-deux, tussenzetsel, middenstuk.
entree, entree, klemtoon op en-, mannelijk, entrees, entree.
envelop, amvelop, vrouwelijk, amveloppe, amvelöpke, enveloppe, zie het oudere: ómsjlaach.
enzowijder, enzoowieër, enzovoorts.
epaulet, epoolët, onzijdig, epoolëtte, epaulet.
epaulet, polët, vrouwelijk, polëtte,, polëtje, epaulet.
epistel, epistel, onzijdig, epistele, epistelke, epistel; brief.
er, er, hij. Ės ’r dao is, heurste gėt: als hij er is, waarschuw ik je.
eraan, draan, er aan. Doe bës draan: jij bent aan de beurt. Hae haet zich draan laote plėkke: ze hebben hem een meisje aangesmeerd. Mit al waat drop en draan hink: met alles wat erbij hoort.
eraan gaan, draangaon, góng draan, haet of is draangegange, eraan gaan; opmaken. Al geit ’t kėrke mit de kaole draan, kriege zal ich em: alles op alles zetten. Wooste aangeis, dat krump: waar je van gebruikt, wordt minder.
eraan geven, draangaeve, gouf draan, haet draangegaeve, opgeven; niet verder gaan.
erachter, drachter, er achter.
erbarmelijk, erbermelik, erbermelikker, erbermelikste, erbarmelijk.
erbij, derbie, erbij. Dat hink derbie wie ’t viefde raat aan ’ne waage: dat hangt erbij als het vijfde wiel aan een wagen.
erdoor, derdoor, erdoor; er vandoor; er tussenuit.
erdoorjenzen, derdoorjense, klemtoon op –jen, jensde derdoor, haet derdoorgejens, er door jagen, klemtoon op –jen.
ere, aere, mannelijk, aeres, aereke, voorhuis; gang; ruimte voor de toonbank in winkel. Kóm mich neit oppẹn aere: kom me niet in huis. Soms ook “naere” als contractie van “de(n) aere”, “oppẹ(n) aere” etc. Dao zeen luu oppẹnaere: er is volk in de winkel.
ereboog, eerebaoch, mannelijk, eerebäöch, erepoort.
erelid, eerelit, onzijdig, eereleede, erelid.
eren, eere, eerde, haet of is gëeert, eren.
ereplaats, eereplaatsj, vrouwelijk, eereplaatsje, ereplaats.
ereprijs, eerepries, mannelijk, eereprieze, ereprijs.
ereronde, eererunjde, vrouwelijk, eererunjdes, eererunjtje, ereronde.
ereteken, eereteike, onzijdig, eereteikes, ereteken. Gout wie gout, de bros vol eereteikes en zoo erm wie Job: een hart van goud, een leven vol verdiensten en zo arm als Job.
erewacht, eerewach, mannelijk, erewacht.
erewijn, eerewien, mannelijk, erewijn.
erf, erve, mannelijk, vrouwelijk, erfgenaam.
erfdeel, erfdeil, onzijdig, erfdeile, erfdeilke, erfdeel, zie ook: deil.
erfelijk, erfelik, erfelijk.
erfgoed, erfgout, onzijdig, erfguitje, erfgoed.
erfpacht, erfpach, mannelijk, erfpacht.
erfstuk, erfsjtök, onzijdig, erfsjtökker, erfsjtökske, erfstuk.
erfzonde, erfzunj, vrouwelijk, erfzunj, erfzonde.
erg, erch, erg. Zónger erch: zonder erg; niet met opzet; argeloos.
erg, erch, erger, erchste, erg; zeer. ’t Mót erch waere, wilt ’t gout waere: er moet heel wat gebeuren, wil het goed worden.
ergens, irges, örges, urges, ergens. Irges gėt indreeë: iets inpakken; inwikkelen.
ergeren, ergere, ergerde zich, haet zich geërgert, zich ergere, zich ergeren, kwaad worden. Erger dich neit, dat is sjléch veur diene rikketikkert: erger je niet, dat is slecht voor je hart.
ergeren, ergere, ergerde, geërgert, erger worden. De feeber ergert zich: de koorts is toegenomen.
ergerlijk, ergerlik, ergerlikker, ergerlikste, ergerlijk. Dat is ’n ergerlikke gesjichte: dat is een kwalijke zaak.
ergernis, ergernis, mannelijk, ergernis.
erheen, draer, er naar toe, er heen.
erheen gaan, draergaon, góng draer, is draergegange, er heen gaan.
erin, drin, erin. Wae ’ne boum huit, ’n vrou trout of in de wor zit, wit noots waat drin zit: van het onbekende is alles te verwachten.
erlangs, derlangs, erlangs. Dat is dich fien derlangs gegange: dat is je neus voorbijgegaan.
ermee, dermit, ermee. Hae sjmit dermit, of wènt ’t drėk waar: hij gooit met geld, alsof het niets waard is.
erna, denao, erna.
ernaar, dernao, ernaar; daarna; in evenredigheid. Et kos niks, meh ’t is ouch dernao: het is niet duur, maar in evenredigheid is het ook niet veel waard.
ernähren, ernaere, ernaerde zich, haet zich ernaert, zich ernaere, onderhouden. Woovan ernaere die zich: waarvan leven die?
Ernest, Nės, Nėske, Ernestine, Ernest, Agnes.
erneven, dernaeve, ernaast.
erom, dróm, erom. Dróm en draan: erom en eraan. Mit al waat dróm en draan hink: met alles wat erbij hoort. Dróm sjlingere: eromheen slingeren.
eromheen, drómhaer, eromheen.
eronder, drónger, eronder.
eronderdoor, dróngerdoor, eronderdoor.
erop, drop, erop. ’nen Drop zëtte: vloeken. Drop of drónger: erop of eronder; buigen of barsten. Drop oet trëkke: erop uitgaan. Drop oet zeen: fel zijn op.
eruit, droet, eruit. Hae is hauf droet; gans droet: hij is half, geheel buiten zijn zinnen. Droet houe van sjaele kal: onzin vertellen. Droet houe: er uit flappen.
ervaren, ervaare, ervour, haet ervaare, ervaren; te weten komen.
erven, erve, erfde, haet geërf, erven. Wae zeelich wilt sjterve, leet de rėchde erve: wie zalig wil sterven, laat de rechthebbenden erven.
erwt, ert, vrouwelijk, erte, ertje, erwt. Hae dreet zich obbẹn ert: hij is erg kwiek. ’n Ert in ’t vaat sjmiete: de boel in de war schoppen, of: dwarsbomen. Hae haet de erten oet: het is afgelopen met hem; zijn spel is verloren.
erwtenrijs, erteries, vrouwelijk, erteriezer meerv. erteriske, erwtenrijs, zie: riezerert.
erwtensoep, ertesop, vrouwelijk, ertesöpke, erwtensoep. Ertesop en boukeskouk deit in de zieë gout: erwtensoep en boekweitpannekoek is voedzaam.
erwtenteller, ertentëllerke, onzijdig, ertentëllerkes, pietje secuur.
es, ësj, mannelijk, ësje, ësjke, es, loofboom, Fraxinus. Ein raatelësj: een wijfjes-es.
es, ėsse, kleine s-vormige gebakjes.
escadron, sjwadroon, onzijdig, sjwadroone, escadron.
esdoorn, ësjdäöre, mannelijk, ësjdäöres, ësjdäöreke, esdoorn, Acer.
esser, ėsser, mannelijk, ėssesj, kuiper, zie ook: kuuper.
essig, ėssich, mannelijk, azijn, zie ook: aetje.
estafette, sjtefët, vrouwelijk, sjtefëtte, estafette.
estimeren, ėkstemeiere, ėkstemeierde, haet of is geëkstemeiert, (Frans) estimer, hoogachten.
etagère, eetazjaer, onzijdig, eetazjaere, eetazjaerke, etagère; (Frans) bovenstuk van kast.
etappe, tap, mannelijk, tappe, étappe. Dat is ’ne langen tap: dat is een lange weg.
eten, aete, out, haet of is gaete, eten. Aet dattẹt dich gout deit: laat het je goed smaken. Gout aete en drénke is den hauve kos: uitnodiging, om flink toe te tasten. Gout aete en drénke hiljt lief en zeel biejein: idem. Dao is ’t gout van aete en drénke: dat i
etensrest, aetesrės, oorte, vrouwelijk, aetesrėste, aetesrėske, kliekje.
etenstijd, aetestiet, mannelijk, etenstijd. Omdat velen zich geen voorstelling kunnen maken van de dagindeling in vroegere tijden, hier een voorbeeld van de veel langere werktijden: arbeiders en neringdoenden als regel van 7 tot 19 uur, met een middagpauze van een uur. Op de boerenbedrij
etenswaar, aeteswaar, mannelijk, eetwaar. Aetes en drénkes waar höl euver tröl: eten en drank waren er in overvloed.
etiket, eetekët, onzijdig, eetekëtte, eetekëtje, etiket.
etiquette, eetikët, mannelijk, etiquette, wellevendheid.
étranger, etraonzjee, mannelijk, vrouwelijk, etraonzjees, (Frans) étranger, vreemde bezoeker; vreemdeling.
ettelijk, ëttelikke, ettelijke.
etter, ëtter, mannelijk, etter, pus, ouder is mateerie.
etteren, ëttere, etterde, haet geëttert, etteren.
etui, eetwie, onzijdig, eetwieë, eetwieke, etui.
euer, eur, uw.
Eugène, Sjaen, naam, Eugène.
Eugenie, Usj, Uzjenie, Uzjenieke, Eugenie.
evangelie, Eevangeelie, onzijdig, Eevangeelieë, Evangelie. Paumzóndich wurt ’t lank Eevangelie gelaeze: Palmzondag leest men het lijdensverhaal van onze Heer Jezus Christus in de rooms-katholieke kerk.
even, aeve, even. Ómp of aeve: oneven of even. Doe mós leere bës de vingere aeve lank zeen: je komt nooit uitgeleerd.
eventjes, ėffekes, aevekes, eventjes. Ėffekes is mer eine vinger lank: eventjes is maar zeer kort.; aevekes eventjes
evenveel, aeveväöl, evenveel. Den aeveväöl is ’m aan de prie: hij heeft nergens belangstelling voor.
evenweg, ėffenewėch, heel eenvoudig.
evenwel, aevel, evenwel, echter.
evenwicht, aevewich, onzijdig, evenwicht, zie het oudere: baalans.
evenzeer, aevezeer, evenzeer.
examen, eksaame, onzijdig, eksaames, examen.
excellent, ėkselènt, ėkselènter, ėkselèntste, excellent.
excuseren, ėkskezeiere, ėkskezeierde zich, haet zich geëkskezeiert, zich ėkskezeiere, excuseren, zie ook: verėkskezeiere.
exempel, ėkzèmpel, mannelijk, ėkzèmpele, ėkzèmpelke, exempel.
exerceren, ėkserseiere, ėkserseierde, haet geëkserseiert, exerceren.
expater, ėkspaater, mannelijk, ėkspaatesj, voorloper van de huidige cultivator.
expateren, ėkspaatere, ėkspaaterde, haet of is geëkspaatert, cultiveren van grond.
experiment, ėksprement, onzijdig, ėkspremente, ėkspremenjtje, experiment.
explicatie, ėksplekaase, vrouwelijk, ėksplekaases, explicatie.
expliceren, ėksplekeiere, ėksplekeierde, geëksplekeiert, expliceren.
exposeren, ėkspozeiere, ėkspozeierde, geëkspozeiert, exposeren, zie ook: toonsjtëlle.
expositie, ėkspoziese, vrouwelijk, ėkspozieses, expositie.
expres, ėspree, ésprės, met opzet.
expres, ėksprės, mannelijk, zeer snelle trein.
expres, ėksprės, expres.
extra, ėkstraa, ėkstraas, ėkstraake, extra.
extract, ėkstrak, mannelijk, ėkstrakte, extract.
ezel, aezel, mannelijk, aezele, aezelke, ezel. Aezele, neut en kweezele mótte gesjlaage waere: noten worden geoogst, door ze met stokken van de bomen te slaan; een ezel moet men met een stok tot voortgaan dwingen en een kwezel moet men met een stok tot zwijgen brengen. Dat kan mich ’ne
ezelsdracht, aezelsdrach, mannelijk, langdurige drachttijd (13 maanden). Dit woord wordt in de spreektaal vaak gebruikt, als iets lang duurt b.v. “’t is toch gein aezelsdrach?”: “Het duurt toch niet lang?”
ezelskop, aezelskop, mannelijk, vrouwelijk, aezelsköp, aezelsköpke, ezelskop; domoor.
ezelsrug, aezelsrök, mannelijk, aezelsrögge, ezelsrug; scherpe rug; muurafdekking.
f, f, ėf. Dat kénter oet de éf: dat kent hij uitstekend.
faam, faam, mannelijk, vrouwelijk, faam.
fabel, faabel, mannelijk, vrouwelijk, faabele, fabel.
fabricage, fabbrekaasj, mannelijk, fabrikage.
fabriceren, fabbreseiere, fabbreseierde, haet of is gefabbreseiert, fabriceren.
fabriek, febrik, vrouwelijk, febrikke, febrikske, fabriek.
fabrieksvolk, febriksvouk, onzijdig, fabrieksvolk.
fabrikant, fabbrekant, mannelijk, fabbrekante, fabrikant.
fachgeschäft, fakgesjėf, onzijdig, fakgesjėfter, speciaal-zaak.
façon, fassóng, vrouwelijk, fassóngs, fassungske, (Frans) façon, vorm, snit.
failliet, faljit, failliet.
fakkel, fakkel, vrouwelijk, fakkele, fėkkelke, fakkel.
fakkelen, fakkele, fakkelde, haet of is gefakkelt, schroeien van rupsennesten op “fakkelzóndich” (rite op een bepaalde zondag).
faldera, falderaa, mannelijk, vrouwelijk, falderaas, falderaake, kwiebus.
falen, faele, faelde, haet gefaelt, falen; mankeren. Dao faelt aevel ouch niks mee aan: daar mankeert ook letterlijk niets meer aan. Hae is op, mer kan noch niks faele: hij is uit het ziekbed, maar kan nog niets verdragen. Dan kan neit faele: dat kan niet missen.
falie, faaje, faanjel, vrouwelijk, faajele, falie, hoofdschouderdoek, zie ook: plak.
fameus, fameus, famoos, fameuzer, fameuste/famoozer, famooste, fameus.; famoos fameus
familiair, familjaer, familjaerder, familjaerste, familiaar.
familie, famieë, femieë, mannelijk, familie. Ein ert oet ẹ vaat, zaet me taenge wietvellige femieë: familie in verre graad. Mit femieë is ’t gout kirmis haute en veur de meeres niks: van je familie moet je het hebben. Et is noch femieë va mich: hij is mij nog geld schul
fanaticus, fanaatikker, mannelijk, fanaatikkesj, fanaatikkerke, fanaticus.
fanatiek, fanatik, fanatiek.
fanfare, fanfaar, vrouwelijk, fanfaare, fanfare.
fantaseren, fantezeiere, fantezeierde, haet of is gefantezeiert, fantaseren.
fantasie, fantezie, mannelijk, fantasie.
fantasiekramer, fanteziekreemer, mannelijk, fanteziekreemesj, fanteziekreemerke, fantast.
fantast, fantas, mannelijk, fantaste, fantėske, fantast.
farizeeër, farrezeier, mannelijk, farrezeiesj, farizeeër. Doe bës ’ne sjienhëllige farrezeier: je bent een farizeeër. ’ne Farrezeier baet Oozeliwenheer van ’t kruuts en sjit in den tempel.
fatsoen, fatsoen, onzijdig, fatsoen.
fatsoeneren, fatseneiere, fatseneierde, haet of is gefatseneiert, fatsoeneren.
fatsoenlijk, fatsuunlik, fatsuundelik, fatsuunlikker, fatsuunlikste, fatsoenlijk.
faulen, voele, voelde, is gevoelt, rotten van vruchten e.d.
faulenzen, voelènse, voelènsde, haet gevoelens, luieren.
faulenzer, voelènzert, mannelijk, voelènzesj, voelènzerke, luilak.
faux cas, fookaa, bijna rot of bedorven van fruit of vruchten.
fazant, fezant, mannelijk, fezante, fezènjtje, fazant.
februari, fibberwaarie, feeberwaarie, mannelijk, februari. Ės ich (februari) de mach hau va mie brouer jan (januari), leit ich ’t veur kaoke en achter vreize: oude boerenwijsheid met betrekking tot een mild begin en een streng einde van de maand januari (beeldspraak: de potsjtou
feest, fees, onzijdig, feeste, feeske, feest. Me mót de feeste viere, wie ze valle: men moet het ijzer smeden, als het heet is.
feestdag, feesdaach, mannelijk, feesdaach, feestdag.
feestelijk, feestelik, feestelikker, feestelikste, feestelijk.
feestganger, feesgènger, mannelijk, feesgèngesj, feestganger.
feestvarken, feesvėrke, onzijdig, feesvėrkes, feestvarken.
fehler, faelder, mannelijk, faeldesj, faelderke, fout.
fel, fël, fëlder, fëlste, fel.
felicitatie, fillesetaase, vrouwelijk, fillesetaases, felicitatie.
feliciteren, filleseteiere, filleseteierde, haet of is gefilleseteiert, feliciteren.
Felix, Feel, Feeliks, Felix.
femel, feemel, fiemel, mannelijk, mannelijk hennep.; veemel mannelijk hennepzaad. Ach miene leiven heemel, al miene kemp is veemel: lett.: mijn lieve hemel, al mijn hennep is voos (zonder vrucht); wordt gezegd, als alles mislukt.
femel, feemel, vrouwelijk, feemele, tik. Doe höbs eine feemel: je hebt een raar stokpaardje.
femelaar, feemelaer, mannelijk, feemelaesj, feemelaerke, femelaar.
femelachtig, feemelėchtich, feemelėchtigger, feemelėchtichste, femelachtig.
femelen, feemele, feemelde, haet gefeemelt, femelen.
Ferdinand, Fèn, Ferdinand.; Fer, Fernao, Fernou
ferm, ferm, fermder, fermste, flink, ferm.
fermenteren, fermenteiere, fermenteierde, haet of is gefermenteiert, fermenteren.
festival, fėsteval, onzijdig, fėstevalle, festival.
festiviteit, fėsteveteit, vrouwelijk, fėsteveteite, festiviteit.
feston, fėstóng, mannelijk, fėstóngs/vėstónge, festungske/vėstungske, feston.; vėstóng feston, geborduurd randje.
festonneren, fėstónneiere, fėstónneierde, haet of is gefėstónneiert, festonneren. Eine festóng borduure: een geborduurde rand maken.
fêteren, feteiere, fėttere, feteierde, haet gefeteiert/fėtterde, haet gefėttert, fêteren.; féttere begunstigen. Bij het “tóppe” (zie daar) mag de voorhand van de verliezers bij een slecht spel nieuwe kaartenvragen.
feuilleton, fuljetóng, mannelijk, fuljetóngs, feuilleton.
fever, feeber, mannelijk, koorts.
fezelaar, feezelaer, mannelijk, feezelaesj, beuzelaar.
fezelen, feezele, feezelde, haet gefeezelt, fezelen, beuzelen. Zie ook: zeivere.
fideel, fedeel, fedeeler, fedeelste, fideel. Zie ook: kwikfedeel.
fiets, fits, mannelijk, fitse, fitske, fiets. Op ’nen aue fits móste leere: van de ervaring van ouderen moet men leren. Miene fits sjteit oppẹ zökke: de banden van mijn fiets zijn leeg.
fietsen, fitse, fitsde, haet of is gefits, fietsen.
fietsenmaker, fitsemaeker, mannelijk, fitsemaekesj, rijwielhersteller.
figuur, fegoer, vrouwelijk, fegoere, feguurke, figuur; beeld. Ẹ flot feguurke: kwiek en mooi meisje.
fijn, fien, fiender, flenste/féinder, féinste, fijn. Zoo fien wie poppesjtrónjt: poeslief. Fien in ’t gezich zeen: huichelen. Doe bës mich eine fiene: je bent een mooie. Doe bës mich ẹ fien lit: jij bent een fraai nummer. Fiene peuzel: deftige lui; heerlijk gerecht.
fijngevoelig, fiengevuilich, fiengevuiligger, fiengevuilichste, fijngevoelig.
fijnhakken, fienhakke, hakde fien, haet of is fiengehak, fijnhakken.
fijnigheid, fïenicheit, mannelijk, fijnheid; lekkernij.
fijnigheid, fïenicheit, vrouwelijk, fienicheite, fienicheitje, fijnigheid.
fijnkauwen, fïenkuue, kuude fien, haet of is fiengekuut, fijnkauwen.
fijnmaken, fienmaake, maakde fien, haet of is fiengemaak, fijnmaken.
fijnmalen, fienmaale, maalde fien, haet of is fiengemaalt, fijnmalen.
fijnproever, fienpruivert, mannelijk, fienpruivesj, fienpruiverke, fijnproever.
fijnwrijven, fienvrieve, vreef fien, haet of is fiengevreeve, fijn wrijven.
fijt, fiet, onzijdig, fijt. Ich höb ’t fiet aan ’nen doem: ik heb het fijt aan een duim.
fik, fik, fiks, mannelijk, fikke, fikske, keeshond.
fikken, fik, mannelijk, fikke, fikske, vinger. Blief mit dien fikke dervanaaf: blijf er met je vingers af.
fiks en vaardig, fiks en vaerdich, kant en klaar.
filet, fielee, klemtoon op de eerste lettergreep, mannelijk, onzijdig, fieleeke, filet.
filiaal, fillejaal, onzijdig, fillejaale, filiaal.
Filomena, Fillemaen, Philomena.
filosoof, fillezoof, mannelijk, fillezoofe, philosoof. Doe bës mich ’ne filiezoof: wordt gezegd tegen iemand met buitenissige ideeën.
filou, filoe, feloe, mannelijk, filoes/feloes, filoeke/feloeke, (Frans) filou, schurk.
filter, filter, mannelijk, filtesj, filterke, filter.
filtreren, filtreiere, filtreierde, haet of is gefiltreiert, filtreren.
financieel, finansjeel, financieel.
financiën, fenanse, mannelijk, financiën.
financier, finanseier, mannelijk, finanseiesj, finanseierke, financier.
financieren, finanseiere, finanseierde, haet of is gefinanseiert, financieren.
fineerzag, fineierzaech, vrouwelijk, fineierzaege, fineierzaechske, fineerzaag.
finesse, fenėsse, vrouwelijk, fenėsses, finesse. Dat wit er in de fenėsses: dat weet hij tot in de kleinste bijzonderheden.
fint, fint, vrouwelijk, finte, fintje, foef. Finte veil höbbe: trucjes en listige uitvluchten gebruiken.
fintkramer, fintekreemer, mannelijk, fintekreemesj, fintekreemerke, listig mannetje.
fistel, fistel, mannelijk, vrouwelijk, fistele, fistel, of: pijpzweer.
fits, fitsj, vrouwelijk, fitsje, fitsjke, fits, raamscharnier.
fitsenijzer, fitsjeniezer, onzijdig, fitsjeniezesj, knier- of fitsenbeitel.
fitten, fitte, fitde, haet gefit, fitten.
fixeren, fikseiere, fikseierde, haet of is gefikseiert, fixeren.
flab, flab, mannelijk, flabbe, flėbke, kwast, kwiebus.
flabachtig, flabbẹtich, flabbẹtigger, flabbẹtichste, kinderlijk.
flabbedeus, flabbẹdeies, mannelijk, flabbẹdeiese, kwiebus.
flabbedie, flabbedie, klemtoon op –die, mannelijk, vrouwelijk, flabbedieë, kwiebus.
flabbes, flabbẹs, mannelijk, flabbẹsse, kwiebus.
fladderen, fladdere, fladderde, haet of is gefladdert, fladderen; rondzwalken.
flakkeren, flakkere, flakkerde, haet of is geflakkert, schroeien; flakkeren. Ėste de houn geplök höbs, móste ze mich ouch noch aeve flakkere: als je de kip geplukt hebt, moet je haar ook nog even schroeien.
flambard, flambaar, mannelijk, flambaare, flambard.
flambouw, flambou, mannelijk, flamboue, flambouke, flambouw, lantaarn op lange stok voor processie, zie ook: fakkel.
flaneren, flaneiere, flaneierde, haet geflaneiert, flaneren, ouder is: sjwadrooneiere.
flankeren, flankeiere, flankeierde, haet of is geflankeiert, flankeren.
flares, flaarẹs, mannelijk, flaarẹsse, flap-uit; dwaze vent.
flat, flat, vrouwelijk, flatte, flėtterke, koeflat, zie: flaater.
flater, flaater, vrouwelijk, flaatere, flaeterke, flater; fout.; flat. ’n Kouflaater, of: ’n flaater kousjtrónjt: een flat koemest.
flateraar, flaateraer, mannelijk, flaateraesj, knoeier.
flateren, flaatere, flattere, flaaterde, haet geflaatert/flatterde, haet geflattert, knoeien.; flattere
flatsen, flatsje, flatsjde, haet of is geflatsj, missen; zakken voor een examen, zie ook bij: beugelen.
flauw, flau, flauer, flauste, flauw, ’ne Flaue: een flauwerd.
flauwigheid, flauicheit, flauicheite, flauwigheid.
flauwte, flaude, flauwte.
flemen, fleeme, fleemde, haet gefleemp, mooi praten.
fles, flėsj, vrouwelijk, flėsje, flėsjke, fles.
fleskind, flėsjekénjt, onzijdig, flėsjekénjer, flėsjekinjtje, Een kindje, dat nog de fles krijgt.
fleur, fleur, mannelijk, fleur, bloei, hoogtepunt. In de fleur va zie laeve: in de bloei van zijn leven.
flik, flik, vrouwelijk, flikke, flikske, plat, rond chocolaatje, flikje.
flikboog, flikbaoch, mannelijk, flikbäöch, handboog.
flikflooien, flikkeflooie, flikkeflooide, haet geflikkeflooit, flikflooien.
flikflooier, flikkeflooier, mannelijk, flikkeflooiesj, flikkeflooierke, flikflooier.
flikken, flikke, flikde, haet of is geflik, doen, herstellen. Dat höbste ’m gout geflik: dat heb je goed gedaan. Die zėk mótte geflik waere: die zakken moeten gelapt worden. Dat móste mich neit mee flikke: dat moet je me niet meer leveren. Boum flikke: bomen merken voor
flikker, flikker, mannelijk, flikkesj, flikkerke, smeerlap. Ze sjlougen ’m op ziene flikker: ze sloegen hem op zijn donder. Hae gouf em ’ne flikker op zie gezich: hij gaf hem een klap op zijn gezicht. De flikker sjlaon: een luchtsprong maken.
flikmamzel, flikmamzël, vrouwelijk, flikmamzëlle, flikmamzëlke, naaister voor herstelwerk.
flint, flint, mannelijk, flinte, geweer. Hae haet de flint in ’t kaore gewórpe, of: in den oerekas gezat: hij heeft het bijltje erbij neergelegd.
flinter, flinter, mannelijk, flintere, flinterke, stuk. In flintere sjlaon: in kleine stukjes slaan. In flintere riete: in stukken scheuren.
flits, flitsj, mannelijk, flitsje, flitsjke, veest, zie: fees.
flitsboer, flitsjboer sjpeele, sjpeelde flitsjboer, haet flitsjboer gesjpeelt, zie onder: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, blz. 511.
flobert, flambaer, mannelijk, flambaere, flobertgeweer.
flodder, flodder, mannelijk, floddesj, flodder.
flodderboks, flodderbóks, vrouwelijk, flodderbókse, flodderbroek.
flodderen, floddere, flodderde, haet gefloddert, in slappe plooien neerhangen van te wijde kleding.
floddermadam, floddermadam, mannelijk, floddermadam, vrouw van lichte zeden.
flokker, flokker, flokkerder, ’t flokkerste, levendig.
floks, floks, vrouwelijk, flokse, flökske, vlambloem, Phlox drummondii.
flop, flóp, mannelijk, angst, vrees.
floppen, flóppe, flópde, is geflóp, gelukken, slagen. Dat flóp em gout: dat gaat hem handig af.
floreren, floreiere, floreierde, haet gefloreiert, floreren.
floris, florrẹs, mannelijk, florrẹsse, florrẹske, halve gare, kwiebus.
florissant, floorezant, floorezanter, floorezantste, florissant, bloeiend.
flos, floes, vrouwelijk, floeze, fluuske, pompon, wollige bol; slet. Ẹ fluuske: pluisje voor het luchtgeweer.
flots, flótsj, vrouwelijk, flótsje, flutsjke, manziek vrouwmens.
flots, flótsj, klanknabootsing. En flótsj, dao vlooch de sjtop oete flesj: en met een plof vloog de kurk uit de fles.
flotsen, flótsje, flótsjde, is geflótsj, glijden. Den eel flótsjde mich weier in ’t waater: de aal gleed uit mijn handen weer in het water.
fluim, fluum, vrouwelijk, fluume, fluim.
fluimen, fluume, fluumde, haet gefluump, fluimen.
fluisterwind, flaasterwénjt, mannelijk, flaasterwénj, flaasterwinjtje, zachte, zuigende wind.
fluit, fluit, vrouwelijk, fluite, fluitje, fluit; slet; pijp, waterloop, waterleiding. Dat geit wie ’n dampneetele fluitje: dat gaat van een leien dakje.
fluiten, fluite, flötde, haet of is geflot, fluiten, ’n Vrou, die flöt, en ’n houn, die kreet, zeen waert, dat men ze den hals omdreet: lett.: een vrouw, die fluit, en een hen, die kraait, zijn waard, dat men ze de hals omdraait. Zie ook: vrou. Dat is fluite: dat is naar de bli
fluitend, fluitentaere, fluitend.
fluiter, fluitert, mannelijk, wrongel, zoetemelkskaas, kwark.
fluitist, fluitis, mannelijk, fluitiste, fluitist; fluiter, iemand die regelmatig en veel fluit.
fluitkaas, fluitkees, mannelijk, fluitkeeze, kaas, gemaakt van “fluitert”, zie daar
fluwijn, fewien, fowien, mannelijk, fewiene, steenmarter.; fowien martier
foedraal, foddraal, onzijdig, foddraale, foddraelke, foedraal. ẹ Gėk foddraal: een wuft, speels meisje.
foef, fóf, vrouwelijk, fóffe, fufke, foef, grap.
foef, fif, vrouwelijk, fiffe, fifke, foef, list, truc.
foekepot, fókkepot, mannelijk, fókkepöt, soort rommelpot, ook wel “foekepot” genoemd. Het instrument bestond uit een aarden pot, half gevuld met water; over de opening was een varkensblaas gespannen; in het midden ervan stak een rietstengel of stokje. Door met duim en twee natgemaakte vingers te
foetelaar, foetelaer, mannelijk, foetelaesj, foetelaerke, bedrieger, valsspeler, zie ook onder: Nuusjtat.
foetelen, foetele, foetelde, haet gefoetelt, oneerlijk spelen, zaken doen enzovoort. Foetele betuint: bedrog komt uit. Zich ewėch foetelde: heimelijk de plaat poetsen.
foeteren, foetere, foeterde, haet gefoetert, foeteren.
foetsie, fótsj, foetsie, weg.
foezel, foezel, fózzel, mannelijk, foezel.
fok, fók, mannelijk, fuk, fukske, ruk, korte duw.
fokken, fókke, fókde, haet of is gefók, rukken; met rukken trekken.
fom, fóm, mannelijk, fómme, fumke, kluit van kolengruis, zie: kluut.
fommel, foemel, mannelijk, foemele, fuumelke, vod, lor.
fommelaar, foemelaer, mannelijk, foemelaesj, foemelaerke, friemelaar.
fommelen, foemele, fómmele, foemelde, haet of is gefoemelt/fómmelde, haet of is gefómmelt, friemelen, knuffelen.: fómmele fommelen, zie ook: foemele.
fommelkat, foemelkat, vrouwelijk, foemelkatte, foemelkètje, manziek meisje.
fommenvuur, fómmevuur, onzijdig, fómmevuure, vuur van: fómme, of: kluute.
fond, fóng, mannelijk, fónge, fungske, bodem; basis; ondergrond. Eine remmel broot mit sjpėk en eier is ’ne goue fóng óm em ’ne klaatsj te gaeve: een stevig maal is een goede basis om flink te kunnen aanpakken, drinken e.d.
fonds, fóns, onzijdig, fónse, funske, fonds.
fonkelen, funkele, funkelde, haet gefunkelt, fonkelen; met vuur spelen; vuurtje stoken.
fonkelhout, vunkelhout, funkelhout, vrouwelijk, vunkelhuitje, kachelklaar brandhout.; funkelhout kachelklaar brandhout, zie ook: vunkelhout.
fonkelnieuw, fónkelnuu, fonkelnieuw.
fonselen, faonsele, faonselde, haet gefaonselt, klungelen.
fontein, fóntein, mannelijk, vrouwelijk, fóntèine, fóntèinke, fontein.
fooi, fooj, vrouwelijk, fooje, feujke, fooi.
force, forsj, mannelijk, kracht, geweld. Mit forsj kénste ’n geit de sjtart oettrèkke, of: mit forsj kénste ’n fejool taengen eine boum kepotsjlaon: met geweld kun je heel wat bereiken.
forceren, fósjeiere, fósjeierde, haet of is gefósjeiert, forceren. Fósjeier dich mer neit: doe het maar kalm aan.
formulier, formeleier, onzijdig, formeleiere, formeleierke, formulier.
fornuis, fernuus, onzijdig, fernuuzer, fernuuske, fornuis.
fors, forsj, forsjer, forsjte, fors, krachtig.
fort, fort, onzijdig, forter, förtje, fort.
fortuin, fertuun, onzijdig, fertuune, fertunke, fortuin.
fortuinlijk, fertuunlik, fertuunlikker, fertuunlikste, fortuinlijk.
fots, fóts, mannelijk, fótse, futske, plof, dof knalletje.; fósj bedrog
fotsen, fótsje, fótsjde, haet of is gefótsj/fósjde, haet of is gefósj, karnen met “bootersjtang” (zie daar).; fósje knoeien, bedriegen. Dat fósje van dem kén ich allang, dae verkop dich ’nen houp sjtrónjt in ein tuut: die bedriegt je op een verschrikkelijke manier.
fotser, fósjer, mannelijk, fósjes, fusjerke, knoeier.
fotskraam, fósjkraom, mannelijk, fósjkräöm, fósjkräömke, knoeiboel.
foulard, foelaar, velaar, mannelijk, foelaare/velaare, (Frans) foulard, halsdoek.; velaar foulard
fourier, fooreier, mannelijk, fooreiesj, fooreierke, fourier.
fout, fout, vrouwelijk, foute, fuitje, fout, ouder is: faelder.
foutu, fotuu, fattuu, (Frans) foutu, weg, verloren, naar de maan. “De marke zeen fotuu” werd kort na de oorlog 1914/18 gezegd, toen de mark tot een fractie van de oorspronkelijke waarde was gedevalueerd.; fattuu (Frans) foutu, verloren, naar de maan. Dat geit fattuu<
fox, foks, mannelijk, fokse, fökske, foxterrier.
fractie, frakse, vrouwelijk, frakses, fractie.
frak, frak, mannelijk, frėk, frak, zie ook: sjluppejas.
framboos, framboos, vrouwelijk, frambooze, frambööske, framboos.
franje, fraanjel, vrouwelijk, fraanjele, fraenjelke, franje.
frank, frang, mannelijk, frangs, frèngske, franc.
Frans, Frėns, Frėnske, Frans.
Frans, Frans, Frans. Zich de kop wèsje mit Franse brandewien: het hoofd met Franse brandewijn wassen tegen onreinheden; pimpelen. ’t Franse klooster: Sittards ziekenhuis “de Goddelijke Voorzienigheid” (in 1904 gebouwd door Barth. Muyres). Zich urge mit de Fra
Frans broodje, fransbröötje, fransbreutje, onzijdig, kadetje.
Frans Saive, Saef Frans, Frans Saive, bijgenaamd “de pikman”, zie ook: de Pikman.
fransmannetje, fransmènke, mannelijk, fransmènkes, zanglijster, Turdus philomelos.
Fransoos, Fransoos, mannelijk, Fransooze, Fransman.
frats, frats, vrouwelijk, fratse, frėtske, frats. Dao höb ich mich ’n sjoon frats oetgehaolt: ik heb daar een lelijke streek uitgehaald.
frech, vrech, vrėcher, vrėchste, brutaal, vrijpostig. Zoo vrėch wie sjtraotendrėk: zo brutaal als de beul.
frechheit, vrėchicheit, vrouwelijk, vrėchicheite, brutaliteit.
frechlap, vrėchlap, mannelijk, vrėchlep, vrėchlepke, brutale bengel of rekel.
fret, frėt, onzijdig, frėtte, frėtje, fret; snibbig meisje.
frettenkop, frėttekop, vrouwelijk, frėtteköp, frėtteköpke, snibbig meisje, katje.
fretteren, frėtteiere, frėtteierde, haet of is gefrėtteiert, fretteren, fretten.
freueln, vruiele, vruijele, vruielde, haet gevruielt, een boterham eten zonder er iets bij te drinken.
freuen, vruie, vruide zich, haet zich gevruit, zich vruie, verheugen.
freule, fruile, vrouwelijk, fruiles, freule.
fricassee, frikkasj, mannelijk, (Frans) fricassee, hoofdkaas.
friet, frit, mannelijk, patates frites.
frikadel, frikkadel, vrouwelijk, frikkadelle, frikkadelke, (Frans) fricandel, frikadel.
fris, frisj, frisjer, frisjte, fris.
frissigheid, frisjicheit, vrouwelijk, frisjicheite, iets fris of verkoelends.
frisuur, frizoer, vrouwelijk, frizoere, kapsel.
frommel, froemel, mannelijk, froemele, fruumelke, frommel, kreukel.
frommelen, froemele, froemelde, haet of is gefroemelt, frommelen, kreukelen.
frons, fróns, mannelijk, vrouwelijk, frónse, frunske, frons, rimpel.
fronsel, frónsjel, mannelijk, frónsjele, frunsjelke, fronsel, kreukel.
fronselen, frónsjele, frónsjelde, haet of is gefrónsjelt, fronselen, kreukelen.
fronsen, frónse, frónsde, haet of is gefrons, fronsen.
front, front, onzijdig, frónte, fruntje, front; half hemdje, zie ook: bleik.
fruit, fruit, onzijdig, fruit, vruchten.
fruitboom, fruitboum, mannelijk, fruitboum, fruitbömke, fruitboom, vruchtboom.
fuchsia, fóksiaa, vrouwelijk, fóksiaas, fóksiaake, Fuchsia.
fuchsschwanz, fóksjwans, mannelijk, fóksjwėns, handzaag.
fuchswild, fókswiljt, woest, razend; stapelgek.
fuik, foek, mannelijk, foeke, fuukske, fuik; deuk in gleufhoed.
fuiken, foeke, foekde, haet of is gefoek, rukken, duwen. Ich mót ’m éns in ’t fetsoen foeke: ik moet er eens een beetje vorm aan geven.
functie, fónkse, vrouwelijk, fónkses, functie.
functioneren, fónksjeneiere, fónksjeneierde, haet gefónksjeneiert, functioneren.
fundament, fondẹment, onzijdig, fóndẹmente, fundament, zie het oudere: fóng.
funderen, fóndeiere, fóndeierde, haet of is gefondeiert, funderen.
funest, fenės, fenėster, fenėste, funest, vals. Dat is ẹ fėnes dénk: dat is een vals meisje.
funkelnagelneu, fónkelnaagelnuu, spiksplinternieuw.
furie, fuurie, vrouwelijk, fuuries, furie.
fut, fut, mannelijk, fut. De fut is droet: de fut is eruit.
futselen, fėspere, fėsperde, haet gefėspert, prutsen; klungelen.
futselneulen, fispernölle, fispernölde, haet of is gefispernölt, knutselen.
fysionomie, fïzzẹlẹmie, vrouwelijk, fizzẹlẹmieë, (Frans) physionomie, gezicht. Dien fïzzẹlẹmie gevilt mich neit: je gezicht bevalt me niet.
gaaf, gaaf, gaaver, gaafste, gaaf, ongeschonden, ’nen Antikke plak en noch zoo sjoon gaaf: een antieke omslagdoek en nog in zo prima staat.
gaan, gaon, góng, haet of is gegange, gaan. “’t Is langs Leusj gegange en bie Paak óntvange” werd gezegd van verzilverd spul. Die twee gaon saame: dat stel heeft verkering, ’t Geit wie gelėk: het gaat prima. Woo geiste haer? De naas nao, dan kump dich de vot vanzėllẹ
gaanstok, gaonsjtėk, mannelijk, gaonsjtėkke, gaonsjtėkske, wandelstok.
gaap, gaap, mannelijk, gaep, geeuw, ’ne Gaap is sjaloes: gapen werkt aanstekelijk.
gaaplepel, gaaplaepel, mannelijk, gaaplaepele, nieuwsgierig Aagje; opgeschoten kwajongen.
gaar, gaar, gaarder, gaarste, gaar, zie ook: gaar en gans neit enz. Hae is niet gaar genóch gekaok: hij is een lastig heerschap. Eeme gaar laote kaoke i zien eige vët: hem laten voor wat hij is.
gaardenier, gardeneier, mannelijk, gardeneiesj, gardeneierke, tuinier.
gaardenieren, gardeneiere, gardeneierde, haet gegardeneiert, tuinieren.
gaarkeuken, gaarkeuke, vrouwelijk, gaarkeukes, gaarkeuken.
gaarne, gaer, leever, leevesjte, gaarne, graag. Gaer doot, laef lang: iemand naar wiens dood wordt verlangd, leeft soms nog lang. Niks te danke, gaer gedaon: wordt gezegd, als iemand dankt.
gaarne hebben, gaerhöbbe, hau gaer, haet gaergat, graag hebben; liefhebben.
gaas, gaas, onzijdig, gaeske, gaas (doorschijnend weefsel).
gabardine, gabberdien, mannelijk, gabardine.
gabber, gabber, mannelijk, gabbesj, gebberke, bargoens: kameraad.
gaden, gaaie, gaaide, haet gegaait, behagen. Dat gaaiden ’m neit: dat beviel hem niet.
gadopen, geeduipe, geeduipde, haet of is gegeeduip, gadopen, nooddopen.
gaffe, gäöf, vrouwelijk, gäöve, grote neus, kokker.
gaffel, gaffel, vrouwelijk, gaffele, gėffelke, riek. Mit ’t gėffelke ’t veljt igaon: met een riek een haas doodsteken.
gaffelen, gaffele, gaffelde, haet of is gegaffelt, met riek spitten.
gajes, gaajes, bargoens: volk, janhagel.
gal, gal, vrouwelijk, galle, gal. Dem sjprink de gal: die barst van woede.
gala, gallaa, onzijdig, gala. In groot gallaa: in vol ornaat.
galant, gaalant, gaalanter, gaalantste, galant.
galblaas, galblaos, vrouwelijk, galblaoze, galbläöske, galblaas.
galerij, galderie, vrouwelijk, galderieë, gaanderij, torentrans.
galg, gallẹch, galling, vrouwelijk, gallẹche, galg. Zich aan de gallẹch teikenen: ondoordacht een te zware verplichting aangaan.; galling galg. Eeme aan de galling hange: iemand verraden.
galmloch, galmlaok, onzijdig, galmlaoker, galmläöke, galmgat, zie het oudere: sjallaok.
galoche, gaalosj, mannelijk, gaalosje, (Frans) galoche, overschoen; hoefbekleding van renpaard.
galon, galoen, mannelijk, onzijdig, galungke, (Frans) galon, lint.
galop, galop, mannelijk, galöpke, galop, springloop van het paard.
galopperen, galopeiere, galopeierde, haet of is gegalopeiert, galopperen.
galsteen, galsjtein, mannelijk, galsjtein, galsjténke, galsteen.
gamache, kaamasj, vrouwelijk, kaamasje, kaamẹsjke, (Frans) gamache, beenkap.
gang, gank, mannelijk, gèng, gèngske, gang. Aan de gang gaon: aan de slag gaan. Gaef dae jóng gėt veur zien gèng en zien sjtènj: iemands moeite belonen.
gangbaar, gankbaar, gankbaarder, gankbaarste, gangbaar, zie ook: gèngich.
gängig, gèngich, gèngigger, gèngichste, gereed voor gebruik.
gans, gaanjt, vrouwelijk, gaanjte, gaenjtje, ganzerik; wildebras, stoeiziek meisje.
gans, gans, gans, geheel, heel; alles; ongeschonden.
gans, gaus, mannelijk, vrouwelijk, gaus, gèiske, gans. Den heemel is neit veur de gaus gemaak: doelend op de barmhartigheid Gods.
gans en gaar, gaar en gans neit, helemaal niet. Gaar niks: volstrekt niets. Baeter ẹs gaar niks: beter een half ei dan een lege dop. Gaaroet neit: volstrekt niet. Gaaroet geine: niemand.
ganzenbloem, gauzebloum, vrouwelijk, gauzebloume, gauzeblömke, gele ganzenbloem, Chrysanthemum segetum.
ganzenbord, gauzebraet, onzijdig, gauzebraer, gauzebraetje, ganzenbord.
ganzentong, gauzetóng, vrouwelijk, gauzetónge, smalle wegbree, Plantago lanceolata.
gapen, gaape, gaapde, haet gegaap, gapen.
gaper, gaapert, mannelijk, gaapesj, gaper; houten kop met uitgestoken tong als uithangteken van een drogist.
gappen, gappe, gapde, haet of is gegap, gappen.
gapsel, gaopsjẹl, goupsjẹl, vrouwelijk, gaopsjẹle/goupsjele, gaopsjẹlke/guipsjelke, zoveel als men in de holte van de twee tegen elkaar gehouden handen kan bevatten.; goupsjel zie: gaopsjel.
garage, geraasj, graasj, vrouwelijk, geraazjes, garage; reparatiewerkplaats voor auto’s.
gard, gaert, mannelijk, gaerde, gaertje, roede. De gaert aafgaon: sterven. Gaerde riete: het splijten van dikke takken voor het vlechtwerk in de vakwerkbouw.
garde-chasse, gardesjas, mannelijk, gardesjasse, gardesjėske, (Frans) garde-chasse, jachtopziener.
garen, gaare, onzijdig, gaares, gaerke, garen.
garenpeter, gaarepeeter, mannelijk, vrouwelijk, gaarepeetesj, lange slungel; lang meisje.
garf, gerf, vrouwelijk, gerve, gerfke, garf.
garfschaaf, gerfsjaaf, vrouwelijk, gerfsjaave, gerfsjaefke, korte schaaf voor ruw werk.
garm, girm, vrouwelijk, girme, girmke, geitje: ooilam; meisje. Zoo maager wie ’n girm: een broodmager meisje.
garnaal, gernaal, vrouwelijk, gernaale, gernaelke, garnaal.
garneersel, garneirsel, onzijdig, garneirsele, garneirselke, garneersel (oplegsel, boordsel).
garneren, garneiere, garneierde, haet of is gegarneiert, garneren.
garnituur, garnetoer, onzijdig, garnetoere, garnetuurke, garnituur, zie ook: sjougarnetoer.
garst, gaasj, gatsj, gaasjer, gaasjte/gatsjer, gatsjte, garstig (van spek).; gatsj garstig, zie ook: gaasj, gaatsjetich.
garstachtig, gaatsjetich, gaatsjetigger, gaatsjetichste, garstig. Zie ook: gaasj, en: gatsj.
gas, gaas, onzijdig, gas.
gasbek, gaasbẹk, mannelijk, gaasbẹkke, gaasbẹkske, (Frans) bec de gaz, gasbek, gaspit.
gasbrander, gaasbrenner, mannelijk, gaasbrennesj, gaasbrennerke, gasbrander.
gasconnade, kaskenaate, mannelijk, (Frans) gasconnade, dikdoenerij.
gasfabriek, gaasfebrik, vrouwelijk, gaasfebrikke, gasfabriek. In Sittard eerste in 1869 en de tweede in 1898.
gasfornuis, gaasfernuus, onzijdig, gaasfernuuzer, gaasfernuuske, gasfornuis.
gasketel, gaaskaetel, mannelijk, gaaskaetele, gashouder.
gasknab, gaasknab, mannelijk, gaasknabbe, gaasknèbke, gasmunt.
gaskomfoor, gaaskómfoor, onzijdig, gaaskómfoore, gaaskómföörke, gastoestel.
gaslantaarn, gaaslantaer, gaaslamp, mannelijk, gaaslantaere, gaaslantaerke, gaslantaarn.
gaslicht, gaasleich, onzijdig, gaasleichter, gaaslejchske, gaslicht.
gasmeter, gaasmaeter, mannelijk, gaasmaetesj, gasmeter.
gassen, gaaze, gaasde, haet of is gegaas, snel lopen.
Gassesgraaf, Gassẹsgraaf, Hassẹsgraaf, (plaatselijke benaming) Overhoven.
gast, gas, mannelijk, vrouwelijk, gės, gėske, gast.
gastang, gaastang, vrouwelijk, gaastange, gaastèngske, gastang of pijpetang.
gat, gaate, eeme in de gaate höbbe, iemand door hebben.
gats, gats, gatser, gatste, slim; vlug; erg. Dae is dich te gats aaf: hij is je te vlug af. Dat is mich te gats: dat is te erg. ’ne Gatse: een slimmerik.
gats, gats, vrouwelijk, gatse, gėtske, steeg; straatje tussen hagen et cetera.
gauw, gau, gauer, gauste, gauw. Zoo gau wie ’n sjtrónjtvleich: erg langzaam. In de gaute: in de gauwigheid.
gauwigheid, gauicheit, vrouwelijk, gauicheite, gauicheitje, gauwigheid.
gave, gaof, gaaf, vrouwelijk, gaove/gaave, gave, talent, zie: gaaf.; gaaf talent, zie: gaof.
gazet, gezët, klemtoon op –zët, vrouwelijk, gezëtte, gezëtje, krant. Dat is de gezët va Zittert: dat is het kletswijf van de stad. “Gazët” of “gezët” is een afleiding van het Italiaanse gazetta, afkomstig van de op een Venetiaans muntstukje voorkomende gaza = “ekster” waarmee in het Venetië der
ge, geer, U, of: jullie. “Omdat geer ’t zeet” wordt gezegd, als men een bekende een dienst of gunst wil bewijzen.
gearmd, geërmp, gearmd lopen.
gebak, gebėks, onzijdig, gebak.
gebakte, gebikde, onzijdig, oven (de hoeveelheid die in één keer wordt gebakken).
gebaren, gebeere, gebeerde, haet gebeert, talen. Hae gebeert neit draer: hij taalt er niet naar. Dao móste neit nao gebeere: daar moet je geen notitie van nemen.
gebed, gebaet, onzijdig, gebaeter, gebaetje, gebed. Jeeder mót zie gebaet kénne: ieder moet weten, wat hij doet. Dao hulp gei gebaet mee, dao mót de mëskar kómme: hier baten normale middelen niet meer, er moet krachtig worden ingegrepen. ẹ Kort gebaet en ’n lang braotwoosj: er w
gebedel, gebaedel, onzijdig, gebaedels, gebedel.
gebeeld, gebiljt, onzijdig, pellengoed, linnen of halflinnen stof met ingeweven figuren.
gebeente, gebeinte, onzijdig, gebeente.
gebeuren, gebeure, gebeurde, is gebeurt, gebeuren.
gebied, gebiet, onzijdig, gebieter, gebietje, gebied. Op saake gebiet: op het gebied van zaken.
gebint, gebónjt, onzijdig, gebónjer, gebunjtje, gebint.
gebit, gebeet, onzijdig, gebeeter, gebeetje, gebit; bit van een paard.
geblazen, geblaoze, geblazen. Wie ich dao koum, waaser geblaoze: toen ik er kwam, was hij weg. Doe kéns mich geblaoze waere: je kunt me gestolen worden.
geblèr, geblaer, geblaers, onzijdig, geblaat van schapen en geiten.
gebloed, gebluits, onzijdig, bloed. Dat zit ’m in ’t gebluits: dat zit hem in het bloed.
gebloemd, gebluimp, gebloemd.
gebloemerd, gebluimert, gebloemd. Sjoon gebluimert sjtufke: mooi gebloemde stof.
gebod, gebaot, onzijdig, gebaoe, ẹ klei gebaot, gebod. Dae kan zien teen geboode neit bie zich haute: die kan zijn vingers niet thuis houden.; gebot bod. Gei gebot oppẹ ganse kraom: geen bod op het geheel.
geboorteplaats, gebaorteplaatsj, vrouwelijk, gebaorteplaatsje, geboorteplaats. Jeeder wit, woo hae gebaoren is, mer neit woo ’r sjturf: het leven is vol onzekerheden.
geboortig, gebäörtich, geboortig.
geboren, gebaore waere, woort geboare, is gebaore, geboren worden.
gebos, gebusjke, onzijdig, klein bos of houtgewas.
gebraggel, gebraggel, onzijdig, geknoei, gepruts.
gebrek, gebrėk, onzijdig, gebreeke, gebrėkske, gebrek, zie het oudere: faelder.
gebrekelijk, gebreekelik, gebreekelikker, gebreekelikste, breekbaar.
gebroddel, gebroddels, onzijdig, gebroddel.
gebroeders, gebruiesj, gebroeders.
gebrouw, gebruu, onzijdig, gebruus, gebruuke, brouwsel.
gebruid, gebruuts, onzijdig, gedrang.
gebruik, gebroek, onzijdig, gebroeke, gebruik, gewoonte. De au gebroeke in eeren haute, is gei teike van ermout: oude gebruiken in ere houden, is prijzenswaardig.
gebruikelijk, gebroekelik, gebruikelijk. Juister is het oudere: dat is hie neit ’t gebroek.
gebruiken, gebroeke, gebroekde, haet of is gebroek, gebruiken.
gebruis, gebroesj, onzijdig, gebruis.
gebulk, gebäöks, onzijdig, gehuil; geschreeuw.
geciviliseerd, sivvelezeiert, sivvelezeierder, sivvelezeierste, geciviliseerd, beschaafd.
gecourageerd, gekoeraazjeiert, moedig, vol courage.
gedachtenis, gedėchtenis, mannelijk, gedachtenis.
gedachtenis, gedanke, mannelijk, gedachte; iets, klein beetje. Ich wol dien gedanke éns kénne: ik wou wel eens weten, wat je dacht. Dooch ouch noch de gedanke paeper derbie: doe er ook nog een snuifje peper bij. ’t Jėske is mich de gedanke te wiet: het jasje is iets
gedarmte, gedėrms, onzijdig, ingewanden.
gedeisd, gedeis, haut dich gedeis, hou je stil.
gedekt, gedëks, onzijdig, uitgezeefde, niet geheel verbrande kleine stukjes steenkool, met water besprenkeld en op het brandende kolenvuur gelegd, om het vuur te temperen en zodoende de kachel nog een poosje brandend te houden, om het lastige en tijdrovende aanmaken te voorkomen.
gedenken, gedénke, gedach, haet herdach, gedenken.
gedenkschrift, gedénksjrif, onzijdig, gedénksjrifte, gedenkschrift.
gedenkteken, gedénkteike, onzijdig, gedénkteikes, gedenkteken.
gedicht, gedich, onzijdig, gedichter, gedichske, gedicht, zie het oudere: ruum.
gedienstig, gedeinstich, gedeinstigger, gedeinstichste, gedienstig.
gedierte, gedeierte, onzijdig, gedierte.
gedijen, gedieë, gediede, haet of is gediet, gedijen, zie ook: dieë.
gedoen, gedouns, geduins, onzijdig, gedoe. Dao höbste ’t gedouns: daar heb je het gedonder. Doe mit die geduins: jij met je aanstellerij.
gedraai, gedreets, onzijdig, gedraai, draaierij.
gedrag, gedraach, onzijdig, gedrag.
gedragen, gedraage, gedrouch zich, haet zich gedraage, zich gedraage, zich gedragen. Gedraach dich: gedraag je netjes.
gedrocht, gedroch, onzijdig, gedrochter, gedrocht.
gedrongen, gedrónge, gedróngender, gedróngenste, gedrongen.
gedruis, gedruus, onzijdig, gedruis.
geduld, gedöljt, onzijdig, geduld.
geduldig, gedöljich, gedöljigger, gedöljichste, geduldig.
geduw, geduuts, onzijdig, geduw. Dat waar mich ẹ geduuts: er was veel gedrang.
gee, jeen, mannelijk, jeene, een strook graan, lang drie tot vijf passen in één gang gemaaid en voldoende om een “sjob” of halve garf te vormen, zie ook: sjob.
geeën, gaeë, gaede, haet of is gegaet, wieden.
geefziekte, gaefzie, vrouwelijk, Hae is neit van de gaefzie aafgesjneeë, hij is niet erg gul, goedgeefs.
geel, gael, onzijdig, ’t gael, eierdooier; keelziekte bij duiven.
geel, gael, gaelder, gaelste, geel. ’t Wurt mich gruin en gael veur de ouge: ik voel me niet goed. Zoo gael wie ’ne kwakkert ónger de pens: een gele gelaatskleur hebben.
geelgors, gaelgór, klemtoon op –gór, vrouwelijk, gaelgórre, gaelgurke, geelgors, Emberiza citrinella.
geelhaar, gaelhaor, onzijdig, nekpees van kalf en rund.
geelselen, gaelsele, gaelselde, haet of is gegaelselt, behandelen met witkalk, vermengd met oker.
geelverf, gaelverf, mannelijk, geelzucht.
geen, gein, geine, geen.
geensweegs, geineswaechs, geenszins.
geer, geer, mannelijk, vrouwelijk, geere, geerke, geer, zie: geere.
Geertrui, Geutruu, Geertrui.
geest, geis, mannelijk, geister, geest. Ich zeen miene geis kroepe: ik zie geen uitweg meer. Gou geister kómme trök: goede geesten komen terug (wordt gezegd bij een hernieuwd bezoek).
geestelijk, geiselik, geestelijk. Hae haet ’ne geiselikke roesj: hij is lichtelijk beneveld.
geestelijke, geiselik, geistelik, mannelijk, geiselikke, priester.
geestelijkheid, geistelikheit, mannelijk, geestelijkheid.
geestig, geistich, geistigger, geistichste, geestig.
geeuwhonger, geehónger, mannelijk, geeuwhonger.
gefährt, gevaer, onzijdig, gevaerder, gevaerke, voertuig.
gefemel, gefeemel, onzijdig, gefemel.
gefluit, geflöts, onzijdig, gefluit.
gefoetel, gefoetels, onzijdig, bedrog.
gefortuneerd, geforteneiert, geforteneierder, geforteneierste, gefortuneerd.
gegaap, gegaaps, onzijdig, het aanhoudend geeuwen; het stompzinnig, nieuwsgierig kijken.
gegend, gaengent, vrouwelijk, gaengende, omgeving.
gegordijnd, gegerdient, van gordijnen voorzien.
gegrauwel, gegrauwel, gegrauwels, onzijdig, gemopper.
gehaaid, gehèit, gehaait, gehèider, gehèitste/gehaaider, gehaaitste, gehard; gehaaid, zie ook: gehaait. Dat is ’ne geheide: dat is een ferme sterke vent.; gehaait sluw, zie ook: gehèit.
gehakt, gehaks, onzijdig, gehakt.
gehalt, gehalt, onzijdig, gehalter, salaris, loon.
gehaspel, gehaspels, onzijdig, gehaspel.
geheng, gehèng, gehing, onzijdig, gehènge/gehinge, gehèngske, scharnier.; gehing scharnier
gehoddel, gehoddels, onzijdig, geknoei.
gehoor, geheur, onzijdig, gehoor. Dienen hónjt haet ẹ gout geheur in: je hond is erg gehoorzaam, ẹ Fien geheur: een goed gehoor.
gehucht, gehuch, onzijdig, gehuchter, gehuchske, gehucht.
geit, geit, vrouwelijk, geite, geitje, geit. Hae haet ’t va bénne wie de geit ’t vët: het is een stiekemerd. Mit forsj kénste ’n geit de sjtart oetriete: met geweld kan men veel bereiken. Wae de naober wilt kreite, hiljt hounder en geite: wie de buurman wil plagen, houdt k
geitenbok, geitebók, mannelijk, geitebuk, geitebukske, geitebok. De bók van Beemele zuut alle mėtte gaer: als het maar klanten zijn, het komt er niet op aan wie het is, zie: mėt.
geitensik, geitesik, mannelijk, geitesikke, geitesikske, geitesik; puntbaardje.
geitenstal, geitesjtal, mannelijk, geitesjtėl, geitesjtėlke, geitestal, geitekot.
gejaag, gejaachs, onzijdig, dwang, om voort te maken.
gejaagd, gejaach, gejaachder, gejaachste, gejaagd.
gejammer, gejeemers, onzijdig, gejammer.
gek, gėk, mannelijk, gėkke, gėkske, gek. De gėk aafgaeve: zich gek aanstellen. Doe bës mich ẹ gėkske: je bent een lekker ding! Doon wie Henske de gẹk: Hans komt door zijn domheid voort. Doe höbs mit geine gėk te doon: je moet weten, wie je voor hebt. ’ne Ve
gek, gėk, gẹkker, gėkste, gek. Zoo gėk wie lómmel An; wie ’n sjöp; wie ẹ paert; wie ’n meule; wie ẹ raat; wie ẹ karreraat; knatsjgėk; rammenasse gėk: dwaas, mal. De gėk mit eeme sjtaeke: de draak met iemand steken.
gekakel, gekaeks, onzijdig, geschreeuw.
gekken, gėkke, gėkde, haet gegėk, gekscheren.
gekkenboon, gėkkeboon, vrouwelijk, gėkkeboone, gėkkebeunke, pronkboon, Phaseolus multiflorus.
gekkenkraam, gėkkekraom, mannelijk, gėkkekräöm, gėkkekräömke, gek gedoe.
gekkerij, gėkkerie, vrouwelijk, gėkkerieë, gėkkerieke, zottigheid.
gekkigheid, gėkkicheit, vrouwelijk, gėkkicheite, gėkkicheitje, gekheid.
geklaag, geklaachs, onzijdig, geklaag.
geklommel, geklómmels, onzijdig, geklungel.
geknoei, geknoois, onzijdig, geknoei.
gekonkelfoes, gekónkelefoes, onzijdig, gekonkel.
gekrijs, gekriesj, onzijdig, gehuil.
gekruider, gekruuder, specerijen, kruiden.
gekuim, gekuums, onzijdig, gesteen, gejammer.
gelach, gelach, onzijdig, gelachter, oude inhoudsmaat. Het Sittards “gelach” was 2.9 kubieke meter.
gelach, gelachs, onzijdig, gelach.
geländer, gelènder, onzijdig, gelèndesj, gelènderke, houten leuning; balustrade.
geländer, gaalènder, klemtoon op -lèn-, onzijdig, gaalèndesj, gaalènderke, omheinig.
gelaten, gelaote, gelaotener, gelaotenste, gelaten, berustend.
gelatine, sjelaatien, sjilletien, mannelijk, gelatine.; sjilletien gelatine
geld, geljt, onzijdig, geld. “Dat is geljt, woo de vrou niks van wit” wordt gezegd, als men een buitenkansje heeft. Dat is geljt in den drėk gesjmeete; aan ’n aapevot verzeen: dat is weggegooid geld. Dat is sjpietich geljt: dat is zonde van het geld. Ko
geldbuidel, geljtbuuel, mannelijk, geljtbuuele, geljtbuuelke, geldbuidel; schraper, ’ne Geljtbuuel en ’ne baedelsjtaaf blieve gein hóndert jaor aan dezėllẹfde sjtiel hange: welvaart is niet eeuwigdurend.
geldduivel, geljtduuvel, mannelijk, geljtduuvele, vrek.
gelden, gelje, gèie, gólj, haet of is gególje/gój, haet of is gegóje, gelden. De koup giljt: de koop is geldig. Waat gólj de booter göstere: wat kostte de boter gisteren?; gèie kopen
geldwolf, geljtwouf, mannelijk, geljtwuif, vrek.
geldzak, geljtzak, mannelijk, geljtzėk, geljtzėkske, geldzak, geldbuidel.
geleden, geleeë, geleden, voorbij.
geleg, gelaech, onzijdig, gelegenheid. Mit gelaech kóm ich éns langs: bij gelegenheid kom ik. ’t Gelaech maak de sjėlm: gelegenheid maakt de dief. Gei gelaech aan: geen behoefte aan. In gelaege zeen: in het kraambed liggen, bevallen.
gelegen, gelaege, kómme, koum gelaege, is gelaege gekómme, gelegen komen.
gelei, sjlei, mannelijk, jam, gelei.
geleuter, geleuter, onzijdig, geklets.
gelid, geleet, onzijdig, geleeter, lid.
geliefd, geleif, geleifder, geleifste, geliefd.
geliefde, geleifde, mannelijk, vrouwelijk, geliefde. Dao zeen mee geleif de ės gelieke: letterlijk: er zijn meer geliefden dan gelijken.
gelijk, geliek, gelieker, geliekste, gelijk, hetzelfde. Geliek vee lėk zich: soort zoekt soort. Erm of riek, den doot maak al geliek: de dood maakt geen onderscheid tussen rijk en arm. Vans gelieke: van hetzelfde.; geliek gelijk, vlak
gelijk, geliek, onzijdig, gelijk. Geliek höbste, mer sjwiege zulste: gelijk heb je, maar je moet toch zwijgen.
gelijke, gelieke, mannelijk, vrouwelijk, gelijke, dezelfde. Haut dich aan dien gelieke: blijf bij je stand. “Gelieke biejein”, zach der duuvel en doe duude hae ’nen affekaat, ’ne sjnieder, ’ne waever en ’ne mölder in eine zak.
gelijkenis, geliekenis, vrouwelijk, geliekenisse, gelijkenis.
gelijkertijd, geliekertiet, gelijktijdig.
gelijkmatig, geliekmeesich, geliekmeesigger, geliekmeesichste, gelijkmatig.
gelijkzetten, geliekzëtte, zat geliek, haet of is geliekgezat, gelijk zetten. Zët dien oer geliek: zet je horloge gelijk.
gelingen, gelinge, gelóng, is gelónge, gelukken. De bak is gout gelónge: het baksel is goed gelukt.
geloof, gelouf, onzijdig, gelouve, geluifke, geloof. Doe höbs ouch mer ẹ klei geluifke: je vertrouwen in de zaak is ook niet erg groot.
geloop, geloups, onzijdig, geloop. Waat ẹ geloups: wat een drukte.
geloven, geluive, gluive, geluifde, haet of is gegluif/gluifde, haet of is gegluif, geloven. Gluive móste in de kirk: letterlijk: geloven moet je in de kerk.; gluive geloven
gelovig, gluivich, gluivigger, gluivichste, gelovig, ’ne Gluivigge katteliek: een gelovig katholiek.
gelp, gelp, gelper, gelpste, gelp, welig groeiend. Zoo gelp wie klee: stralend van gezondheid.
gelpigheid, gelpicheit, mannelijk, weligheid.
gelui, geloets, onzijdig, gelui.
geluk, gelök, glök, onzijdig, geluk, ’t Gelök is rónjt, ’t vilt den eine oppẹ kop en den angere in de mónjt: geluk is wisselvallig. De eine löp ’t nao en den angere ként ’t neit kriege: idem. ’t Gelök is mit de deugeneite: het geluk is vaak met degenen, die het he
gelukkig, gelökkich, glökkich, gelökkigger, gelökkichste/glökkigger, glökkichste, gelukkig. Waat laeve ver toch lang en gelökkich: wat hebben we het toch goed.; glökkich gelukkig
gelukkigerwijs, glökkiggerwies, gelukkigerwijze.
gelukwens, glökwinsj, mannelijk, glökwinsje, gelukwens. “Väöl gelök en einicheit en jeeder jaor ’n kleinicheit” zegt men tegen pas gehuwd paar.
gemaai, gemaaẹ, onzijdig, hoeveelheid gras en dergelijke in één gang gemaaid. Zie ook: gesjwaat.
gemacht, gemėchs, onzijdig, mannelijk: geslachtsdelen.
gemak, gemaak, onzijdig, gemaaker, gemaekske, gemak; kamer; toilet.
gemakkelijk, gemaekelik, gemaekelikker, gemaekelikste, gemakkelijk.
gemanierd, gemaneiert, gemaneierder, gemaneierste, gemanierd, welopgevoed.
gemartel, gemartels, onzijdig, gemartel; gesukkel.
gematigd, gemeesich, gemeesigger, gemeesichste, gematigd.
gemeek, gemeeks, onzijdig, gedrens, gejengel.
gemeen, gemein, gemeinder, gemeinste, gemeen.
gemeenlijk, gemeinlik, gewoonlijk.
gemeenschap, gemeinsjap, vrouwelijk, gemeinsjappe, gemeenschap.
gemeente, gemeinde, vrouwelijk, gemeindes, gemeente.
gemeentepils, gemeindepils, mannelijk, leidingwater.
gemeenteraad, gemeinderaot, mannelijk, gemeenteraad.
gemeenteraadslid, gemeinderaotslid, onzijdig, gemeenteraadslid.
gemeenzaam, gemeinzaam, gemeinzaamer, gemeinzaamste, gemeenzaam.
gemenerik, gemeinnerik, mannelijk, gemeinnerikke, gemeinnerikske, gemenerik.
gemenigheid, gemeinicheit, vrouwelijk, gemeinicheite, gemeinicheitje, gemeenheid.
gemiemauw, gemeemausj, onzijdig, voortdurend zachtjes huilen van een kind; idem: janken en huilen van een hond.
gemiermel, gemirmels, onzijdig, gewriemel.
gemijterd, gemietert, gemijterd.
gemoed, gemout, onzijdig, gemoed.
gemoed, gemui, gemuider, gemuiste, zacht, buigzaam, gedwee.
gemoedelijk, gemuutelik, gemuutelikker, gemuutelikste, gemoedelijk.
gemoel, gemoels, onzijdig, geklets.
gemüse, gemuis, onzijdig, groenten, zie ook: pataaje.
gemutst, gemötsj, gemutst.
genadig, geneedich, geneedigger, geneedichste, genadig.
genaken, geneeke, geneekde, haet zich geneek, genaken. Geneek ’t dich neit: waag, of: permiteer je dat niet.
gênant, sjenant, bijvoeglijk naamwoord, sjenanter, sjenantste, gênant.
genau, genau, genauer, genautste, precies, sekuur.
gendarme, sjenderm, mannelijk, sjenderme, gendarm; bazige vrouw.
genegen, genaege, genaegender, ’t genaegenste, genegen.
generatie, ginneraase, vrouwelijk, ginneraases, generatie.
generen, sjeneiere, zich, werkwoord, sjeneierde zich, haet zich gesjeneiert, generen. “Sjeneier dich mer neit” wordt gezegd, als iemand niet flink toetast of het aangebodene afslaat.
geneuk, genäöks, onzijdig, volk van minder allooi; vervelend gedoe.
geneul, genäöls, onzijdig, gezanik.
genezen, genaeze, genous, haet of is genaeze, genezen.
genicht, genichte kénjer, genaeve kénjer, kinderen van nicht en neef.
genick, genik, onzijdig, genikke, genikske, nek. ’ne Kanien ’t genik aaf houe: een konijn met een nekslag doden.
genieten, geneite, genoot, haet genaote, genieten.
genodigde, geneude, mannelijk, vrouwelijk, genodigde.
genoeg, genóch, genoeg.
genootschap, genootsjap, vrouwelijk, genootsjappe, genootsjėpke, genootschap.
genot, genaot, onzijdig, genot.
George, Sjorsj, naam, George.
gepaardekeuteld, gepaesjkeutelt, klemtoon op -paesj-, gevleid. Zich gepaesjkeutelt vuile: zich gevleid voelen.
gepak, gepėks, onzijdig, bagage.
gepakt en gezakt, gepak en gezak, met pak en zak.
gepast, gepas, gepast.
gepers, gepaesj, onzijdig, gedrang.
geplaatste, geplaatsjde, mannelijk, vrouwelijk, iemand die in overheidsdienst werkzaam is.
gepongel, gepóngels, onzijdig, gesol.
geprul, gepröls, onzijdig, prullewerk; geklungel.
geraakt, geraak, gekwetst.
geraamte, geraems, geraemsel, onzijdig, geraamte; houtconstructie van vakwerkbouw.
geraas, geraos, onzijdig, geraas.
gerade, geraa, geraader, geraaste, zonder gebrek, recht van lijf en leden.
geraffineerd, geraffeneiert, geraffeneierder, geraffeneierste, geraffineerd.
gerammel, gerammels, onzijdig, gerammel.
geranium, graanejum, vrouwelijk, graanejums, graanejumke, geranium, Pelargonium.
Gerard, Graat, Graat, Graatje, Graades, Graetje, Sjeeraa, Sjeerke, Gerard.; Graat, Graatje, Graades, Graetje, Sjeeraa, Sjeerke, Sjraa
gerecht, gerėch, onzijdig, gerėchter, gerėchske, gerecht, spijs.
gerecht, gerich, onzijdig, gerichter, rechtbank.
gereed, gereit, gereed. Al gereit: allen, of: alles klaar?
gereedhouden, gereithaute, hólj gereit, haet gereitgaute, gereedhouden.
gereedleggen, gereitlëgge, lach gereit, haet of is gereitgelach, klaarleggen.
gereedliggen, gereitlie, louch gerert, haet gereitgelaege, gereedliggen.
gereedmaken, gereitmaake, maakde gereit, haet of is gereitgemaak, gereedmaken, klaarmaken.
gereedstaan, gereitsjtaon, sjtóng gereit, haet gerertgesjtange, klaarstaan.
gereedzetten, gereitzëtte, zat gereit, haet of is gereitgezat, klaarzetten.
gereformeerd, geriffermeiert, gereformeerd.
geregeld, gereigelt, gereigelder, gereigelste, geregeld.
gerei, gerei, onzijdig, gerei; huisraad; akkergereedschap.
gereis, gereis, onzijdig, hart, lever en nieren van een slachtdier (varken).
geren, geere, geerde, is gegeert, geren, schuin toelopen. De vaart geert get: de oprit loopt iets schuin toe. Dae rok is gegeert: die rok is van schuin geknipte banen gemaakt.
geribd, gerub, onzijdig, geribd.
gerief, gereif, onzijdig, gerief.
geriefelijk, gereifelik, gereifelikker, gereifelikste, geriefelijk.
geriefhout, gereifhout, onzijdig, geriefhout (voor landbouw en tuinbouw).
gerieven, gereive, gereifde, haet gereif, gerieven.
gerijer, gerieër, onzijdig, gebibber.
geroep, geroups, onzijdig, geroep.
geroerd, geruiert, geruierder, geruierste, ontroerd.
gerol, geröls, onzijdig, gestoei.
geronnen, gerónne, geronnen. Gerónne blout: gestold bloed.
geroutineerd, gerótteneiert, geroutineerd.
gerst, gaesj, mannelijk, gerst.
Gertrudis, Truu, Truuke, Gertrudis. Truu ruuzel en Bėt laek: vrouwen waaraan een steekje los zit.
gerucht, geruch, onzijdig, geruchter, geruchske, gerucht.
geruis, geroesj, onzijdig, geruis.
geruit, geroetert, geruutert, geruit.
gerust, geras, gerasder, geraste, gerust.
gerüst, gerös, onzijdig, geröster, geröske, steiger.
gesakker, gesakker, onzijdig, gedonder, ’nen Houp gesakker en niks te brenne in de paatesjkirk: een hoop gedonder en niets aan de hand.
gesauwel, gezauels, onzijdig, gezeur, geleuter.
geschäft, gesjėf, onzijdig, gesjėfte, gesjėfter, gesjėfke, zaak, bedrijf; nering; transactie. Gesjèfte doon: zaken doen.
geschäftsman, gesjėfsman, mannelijk, gesjėfsluu, zakenman.
geschater, gesjaater, onzijdig, geschater.
gescheit, gesjeit, gesjeider, gesjeitste, verstandig; intelligent.
geschetter, gesjėtter, onzijdig, geschetter.
geschichte, gesjichte, mannelijk, geschiedenis; verhalen.
geschier, gesjeer, onzijdig, gereedschap, tuig. Doe höbs ẹ sjterk gesjeer in: je hebt stevige kaken en gezonde tanden.
geschijt, gesjiets, onzijdig, gedonder; gezeur.
geschipper, gesjipper, onzijdig, geschipper.
geschmeidig, gesjmeijich, gesjmeijigger, gesjmeijichste, buigzaam.
geschreeuw, gesjreefs, onzijdig, geschreeuw.
geschrift, gesjrif, gesjrifter, gesjtrifke, geschrift.
geschrompeld, gesjrumpelt, gesjrumpelder, gesjrumpelste, rimpelig.
geschut, gesjöt, onzijdig, gesjötse, geschut.
gesel, geisel, mannelijk, vrouwelijk, geisele, gesel.
geselen, geisele, geiselde, haet of is gegeiselt, geselen.
gesims, gesims, onzijdig, de hele boel. ’t Gans gesims oppẹ lóch gezat: de hele kliek buiten gezet.
gesjochten, gesjóchte, bargoens: arm en ellendig.
geslacht, gesjlach, onzijdig, gesjlachter, geslacht.
geslepen, gesjleepe, gesjleepender, gesjleepenste, geslepen. Dat is ’ne gesjleepe vos: dat is een sluwe vos.
gesnater, gesjnaater, onzijdig, gesnater.
gesp, gasp, vrouwelijk, gaspe, gėspke, gesp, zie ook: sjnal.
gespan, gesjpan, onzijdig, gesjpander, gesjpènke, gespan.
gespen, gaspe, gaspde, haet of is gegasp, gespen. Zie ook het oudere: sjnalle.
gespenst, gesjpèns, onzijdig, gesjpènster, gesjpènske, spook. Tösje twėllẹf en ein is alle gesjpèns oppẹ bein en tösje twee en drie is alles weier veurbie: letterlijk: tussen twaalf en een zijn alle spoken op de been, tussen twee en drie is alles weer voorbij.
gesprächig, gesjpreekelik, gesjpreekelikker, gesjpreekelikste, spraakzaam; minzaam.
gesprek, gesjprėk, onzijdig, gesjprėkke, gesjprėkske, gesprek.
gespuis, gesjpuus, onzijdig, gespuis.
gestadig, gesteedich, gesjteedigger, gesjteedichste, gestadig.
gesteenpekt, gesjteinpaek, geteerd; hard en door de wol geverfd. ’ne Gesjteinpaekde: een hard mens.
gesteggel, gesjtėchel, onzijdig, het voortdurend oneens zijn.
gestehen, gesjtaon, gesjtóng, gesjtange, erkennen; bekennen. Dat móste toch gesjtaon: dat moet je toch erkennen. Hae haet gesjtange: hij heeft bekend.
gestel, gesjtël, onzijdig, gesjtëlder, gesjtëlke, gestel; constructie; frame.; gestalte
gesteltenis, gesjtëltenis, vrouwelijk, gesjtëltenisse, gesteldheid, gesteltenis.
gesticht, gesjtich, onzijdig, gesjtichter, gesticht.
gestiefeld en gespoord, gesjteevelt en gesjpaort, gelaarsd en gespoord, reisklaar.
gestrüpp, gesjtröp, onzijdig, kreupelhout, struikgewas, dichte begroeiing.
gestuit, gesjtuuts, onzijdig, opsnijderij.
getand, getankelt, getand.
getij, getie, onzijdig, getieë, getij. Wienee is ’t jaorgetie veur die mooderzeeleger: wanneer is de jaardienst voor je moederzaliger?
getijgerd, getiegert, getijgerd, gevlekt.
getreden, getraoe, beledigd.
getrokken, getrokke, getrokken, van trekken en velden voorzien, bijvoorbeeld van geweerloop.
getrouw, getroe, getroeër, getroetste, getrouw.
getuig, getuuch, onzijdig, tuig; gereedschap. Hae geit door ’t getuuch haer: hij is niet te houden. Hae is de gansen daach in ’t getuuch gewaes: hij was de hele dag bezig. Sjlėch getuuch, sjlėch wėrk: om goed werk te kunnen maken, moet men over goed gereedschap
getuigbak, getuuchbak, mannelijk, getuuchbėk, getuuchbėkske, gereedschapsbak of gereedschapskist.
getuige, getuuch, mannelijk, vrouwelijk, getuuge, getuige.
getuige, getuuge, mannelijk, vrouwelijk, twee stenen van klein formaat, die bij de grenssteen – maar iets dieper in de grond – liggen, om bij het wegploegen van de grenssteen de juiste ligplaats aan te geven.
Geu, Gui, oppẹ, mannelijk, Op de Geu, (plaatselijke benaming) in het Ophovenerveld.
geul, gäöl, mannelijk, vrouwelijk, gäöle, gleuf aan het begin van de beugelbaan, vanwaar men de bal begint te spelen.
Geus, Geus, mannelijk, vrouwelijk, Geuze, Geus.
Geuweg, Guiwaech, mannelijk, Geuweg, (plaatselijke benaming)
geuzenklomp, geuzeklómp, mannelijk, klokje van de Nederlandse Hervormde Kerk in de Gruizenstraat.
geuzenpastoor, geuze-pestoor, mannelijk, geuze-pesteusj, dominee.
gevaar, gevaor, onzijdig, gevaore, gevaar.
gevaarlijk, geveerlik, geveerlikker, geveerlikste, gevaarlijk.
gevak, gevaak, onzijdig, gevaaker, gevaekske, gevaarte, groot voorwerp.
geval, geval, onzijdig, gevalder, gevėlke, geval.
gevallen, gevalle, gevoul, haet of is gevalle, bevallen, aanstaan. Dat gevilt mich: dat staat me wel aan.
geveerd, gevaert, geveerd.
gevel, geevel, mannelijk, geevele, geevelke, gevel; neus.
gevelsteen, geevelsjtein, mannelijk, geevelsjtein, geevelsjténke, gevelsteen. Op de Markt was boven de ingang van een pand een gevelsteen met het opschrift: Hier woont Curvers naar zijn zin, de heeren gaan vóór, de boeren achter in.
geven, gaeve, gouf, haet of is gegaeve, geven. Ach gaeve: acht geven. “Éns gegaeve blif gegaeve, aafgenómme is gesjtaole; trepken op, trepken aaf, mörge kriste ’t köpken aaf” zegt het ene kind tegen het andere, als het iets terug wil hebben. Op ẹ gegaeve mooment: op een zek
gevenswaard, gaeveswaert, gevenswaard.
gevloek, gevlouks, onzijdig, gevloek.
gevoeglijk, gevuichelik, gevuichelikker, gevuichelikste, gevoegelijk.
gevoel, gevuil, onzijdig, gevuile, gevoel.
gevoelen, gevuile, gevilde, haet of is gevuüt, gevoelen.
gevoelig, gevuilich, gevuiligger, gevuilichste, gevoelig, zie het oudere: siezich.
gevolg, gevolch, onzijdig, gevolge, gevolg; resultaat.
gevreet, gevraets, mannelijk, vrouwelijk, onzijdig, vreterij van dieren; gulzig of onbehoorlijk veel eten door mensen; mond. Haut die gevraets: hou je mond. De luu sjuue mie gevraets en aete mie gesjiets: in het voedsel van de mens komt wel eens een muizekeutel voor.
gevreigel, gevreigels, onzijdig, voortdurend getwist.
gevrienden, gevrunj, vrienden.
gevroor, gevreur, onzijdig, vorst. Dao zit gevreur in de lóch: er is vorst op komst.
gewaaid, gewaait, gewaaider, gewaaitste, getikt. Eine gewaaide: een halve gek.
gewaarworden, gewaarwaere, woort gewaar, haet of is gewaargewoorde, gewaarworden. ’t Begint al gėt gewaar te waere: zij begint al naar de jongens te kijken.
gewag, gewaak, onzijdig, berouw, spijt. Gewaak kriege van gėt: berouw of spijt krijgen van iets.
gewand, gewanj, onzijdig, gewanjer, groep akkers behorende tot een hoeve.
gewas, gewas, onzijdig, gewasse, gewėske, gewas.
gewauwel, gewauwels, onzijdig, gewauwel.
geweer, gewaer, onzijdig, gewaere, gewaerke, geweer. Höbder ouch gėt veur ’t gewaer gekreege: hebben jullie ook wat geschoten?
geweld, gewelt, gewalt, onzijdig, geweld. Mit gewelt kénste ’n geit de sjtart oetriete:voor geweld moet alles wijken.; gewalt geweld, ook: gewelt.
geweldig, geweldich, geweldigger, geweldichste, geweldig.
gewelf, gewölf, onzijdig, gewölver, gewölfke, gewelf.
gewelfsel, gewölfsel, onzijdig, gewelven.
gewemel, geweemel, geweemels, onzijdig, gewemel.
gewennen, gewénne, gewénde, haet of is gewént, gewennen.
gewentensvraag, geweetesvraoch, vrouwelijk, geweetesvraoge, gewetensvraag.
geweren, gewaere, gewoort, is gewoorde, ergens mee klaar komen. Kénste dermit gewaere: kun je ermee klaarkomen? Laot ’m mer gewaere: laat hem zijn gang maar gaan.
gewerf, gewerf, onzijdig, gewerver, gewerfke, gewricht, zie het jongere: gevrich.
gewervel, gewirbels, onzijdig, gewriemel.
geweten, geweete, onzijdig, geweten. Op ẹ geras geweete leet ’t zich gout sjlaope: een gerust geweten is een zacht oorkussen.
gewezen, geweeze, gewezen. ’ne Geweeze sjtedènt: een voormalig student.
gewicht, gewich, onzijdig, gewicht. Dae geef dich die gewich neit: die knoeit met het gewicht.
gewichtsteen, gewichsjtein, mannelijk, gewichsjtein, gewichsjténke, gewicht. Zeen dien gewichsjtein ouch waal geëeke: zijn je gewichten ook wel geijkt?
gewiekst, gewiks, gewiksder, gewikste, gewiekst, doortrapt, sluw.
gewillig, gewillich, gewilligger, gewillichste, gewillig.
gewin, gewéns, onzijdig, gewin, winst. Eesjte gewén is kattegesjpén: de winst blijft niet aanhouden.
gewis, gewës, gewis. Gewës en zeeker: vast en zeker.
gewoel, gewuil, onzijdig, gewroet; gewoel.
gewoon, geweun, gewoon, geweunder, geweunste, gewoon.
gewoonlijk, geweunlik, gewoonlijk, zie ook: gemeinlik.
gewoonte, gewénde, vrouwelijk, gewéndes, gewoonte.
gewormd, gewurmp, onzijdig, vol wormgaten.
gewricht, gevrich, onzijdig, gevrichter, gevrichske, gewricht, zie het oudere: gewerf.
gewurm, gewurms, onzijdig, kruipend gedierte.
gezaad, gezäöts, onzijdig, zaadgoed. Ze höbbe gezäöts en gebraots genóch: het ontbreekt hun aan niets.
gezag, gezach, onzijdig, gezag.
gezalfd, gezaufde, mannelijk, gezalfde.
gezang, gezank, onzijdig, gezang.
gezant, gezanjt, mannelijk, gezanjte, gezant.
gezeg, gezaechs, onzijdig, gezeur. Sjei oet mit die gezaechs: hou op met je gezanik.
gezegde, gezëkde, onzijdig, gezëkdes, gezegde.
gezeggen, gezëgge, lout zich gezëgge, haet zich laote gezëgge, zich gezëgge, zich, zich laten gezeggen, naar goede raad luisteren.
gezeik, gezoks, onzijdig, het hele gedoe; de hele rataplan; minderwaardig volk.
gezel, gezël, mannelijk, gezëlle, gezel, leerling.
gezellig, gezëllich, gezëlligger, gezëllichste, gezellig.
gezelligheid, gezëllicheit, mannelijk, gezelligheid.
gezelschap, gezëlsjap, onzijdig, gezëlsjappe, gezëlsjėpke, gezelschap.
gezet, gezat, gezeten; geregeld; vastgesteld; corpulent. Gezadde daach: bepaalde dagen, ’n Gezadde minsj: een gezeten mens; een welgesteld mens; een dik mens.
gezever, gezeiver, onzijdig, gezeur.
gezicht, gezich, onzijdig, gezichter, gezichske, gezicht. Oppẹt eesjte gezich pas dat waal biejein: zo te zien past het wel bij elkaar. Van de Kollebėrch höbste ẹ sjoon gezich op Zittert en ziene gaengent: van de Kollenberg heb je een mooi vergezicht over Sittard en omgeving. Dat is ’m
gezien, gezeen, gezien, in aanzien; populair.
gezoek, gezuiks, onzijdig, het zoeken.
gezond, gezónjt, gezónjer, gezónjste, gezond.
gezondheid, gezónjtheit, mannelijk, gezondheid; proost. Wae zien gezónjtheit beweert, beweert gein douf noot: gezondheid is een kostbaar bezit, waarmee men niet roekeloos moet omgaan.
gezouten, gezaute, gezouten.
gezwad, gesjwaat, onzijdig, gesjwaater, gesjwaetje, zwad, met een slag gemaaid gras, klaver en dergelijke.
gezwageres, gesjweigesje, schoonzuster.
gezwagers, gesjwäögesj, zwagers.
gezwank, gesjwank, gesjwanker, gesjwankste, rap, lenig, buigzaam. Zoo gesjwank wie ẹ kisjke sjtief: zo stijf als een paal.
gezwel, gesjwël, onzijdig, gesjwëlder, gesjwëlke, voetraam of gemetselde fundering, waarop de houtconstructie voor de vakwerkhuizen werd aangebracht.
gezwel, gesjwël, onzijdig, gesjwëlder, gesjwëlke, gezwel.
gezworen, gesjwaore, gezworen, bijvoorbeeld van vrienden.
giechelen, kichele, kichelde, haet gekichelt, giechelen.
gielis, geelẹs, mannelijk, geelẹsse, geelẹske, buik. Hae sjlouch zich ziene geelẹs vol: hij at zijn buik vol.
giem, giem, mannelijk, vrouwelijk, moed, courage, fut. Dae haet giem in: dat is een moedig iemand.
gierig, görrich, görrigger, görrichste, gierig, ’ne Görrigge kammeraot: een gierigaard.
gierigheid, görricheit, mannelijk, gierigheid. Hae vrit va görricheit zienen eige sjtrónjt: zijn gierigheid drijft hem tot het uiterste.
gieten, geite, goot, haet of is gegaote, gieten.
gietwerk, geitwėrk, onzijdig, geitwėrker, gietwerk.
gif, gif, mannelijk, woede; vergift. Hae vrit zich op va gif: hij is erg kwaad. Dao kénste gif op pakke: daar kun je zeker van zijn.
gifschijterd, gifsjietert, mannelijk, gifsjietesj, gifsjieterke, prikkelbaar mens.
giftig, giftich, giftigger, giftichste, boos.
gijl, gaalẹs, gaalẹsser, gaalẹste, uitgelaten, wild, druk. De gaalẹsse teun zeen droet: de vlegeljaren zijn voorbij.
gildelubber, gilzelöbbert, mannelijk, gilzelöbbesj, castreerder van paarden.
gips, gipsj, onzijdig, gips.
giraffe, sjieraf, vrouwelijk, mannelijk, sjieraffe, giraffe; lange schrale vrouw.
girlitz, gerlits, klemtoon op ger-, mannelijk, vrouwelijk, gerlitse, gerlitske, Europese kanarie.
giroffelsnagel, gróffelsnaagel, mannelijk, gróffelsnaegel, gróffelsnaegelke, kruidnagel.
gisten, giste, gisde, haet of is gegis, gisten.
gister, göster, göstere, gisteren.
gitter, gitter, onzijdig, gittesj, gitterke, traliewerk.
glad, glat, glaat, glatter, glatste/glaater, glaatste, gehaaid, ’ne Glatte! Dae verköp dich ’nen houp sjtrónjt in ’n tuut: dat is een gladde jongen, die je in het geheel niet kunt vertrouwen.; glaat glad
gladden, glėtte, glėtde, haet of is geglėt, gladmaken; strijken.
gladder, glėtter, mannelijk, glėttesj, glėtterke, spatel, pleisterspaan.
gladdigheid, glaaticheit, mannelijk, gladheid.
gladjanus, glatjaanės, mannelijk, glatjaanėsse, glatjaanėske, gladjanus.
glans, glans, mannelijk, glans; gemak. Dat haolste mit glans; dat sjafste mit glans: dat lukt je makkelijk.
glansachtig, glanzetich, glanzetigger, glanzetichste, glanzend.
glas, glaas, onzijdig, glaazer, glaeske, glas.
glasachtig, glaazetich, glaazetigger, glaazetichste, glazig van aardappelen et cetera. zie het oudere: kleesj.
glaskast, glaaskas, mannelijk, glaaskės, glaaskėsjke, mars van glaskramer.
glasmaker, glaasmaeker, mannelijk, glaasmaekesj, glasinzetter.
glazenkast, glaazere kas, mannelijk, glaasere kės, glaazere kėsjke, glazenkast. Zët dich dem mer in de glaazere kas: daar moet je zuinig op zijn.
Glazerestraat, Glaazeresjtraot, (plaatselijke benaming) voormalige Rosmolenstraat of Neilesgėtske.
glazig, kleesj, glazig. De aerpel zeen kleesj: glazige aardappelen (voor oorzaak zie: tweewas); zie ook: glaazetich.
glazuur, glaazoer, onzijdig, glazuur.
gleis, gleis, geleis, onzijdig, gleizen, rails.; geleis gleis
gleuf, gluif, vrouwelijk, gluive, gluifke, gleuf, zie ook: gäöl.
glimp, glimp, mannelijk, glimpe, glimpke, glimp. Geine glimp van te zeen: niets van te zien.
glinsteren, glinstere, glinsterde, haet geglinstert, glinsteren.
gloed, glout, mannelijk, gloed, zie ook: sjien.
gloeiachtig, gluietich, gluietigger, gluietichste, gloeiend. Niks laote ligge ės gluietich iezer en meulesjtein: stelen als de raven.; gluietigge gloeiend
gloeieling, gloeieling, mannelijk, gloeielinge, lammeling.
gloeien, gluie, gluide, haet gegluit, gloeien.
gloeiend heet, gluient heit, gloeiend heet.
gluiperd, gluupert, mannelijk, gluupesj, gluuperke, gluiper.
gluiperig, gluuperich, gluuperigger, gluuperichste, gluiperig.
glycerine, glizzerien, mannelijk, glycerine.
goal, gool, vrouwelijk, goole, göölke, goal.
gobbelen, göbbele, göbbelde, haet gegöbbelt, braken, overgeven, zie ook: sjpieë.
God, Got, mannelijk, God. Noe sjleit Got der duuvel doot en zeet de hël mit ruibe: uitroep van verbazing. Got help uch: ik kan U niet helpen.
goddeloos, goddeloos, goddeloos. Goddeloos sjtóm, vrėch enzovoort: erg dom, brutaal enzovoort.
godsgescheir, Gaotsgesjeer, onzijdig, het toedienen van de laatste Heilige Sacramenten. Hae haet ’t Gaotsgesjeer gat: hij is ten volle bediend.
godshouder, gaotshalder, mannelijk, gaotshaldesj, gaotshelderke, godspenning, huurpenning voor dienstboden en knechten, zie: gaotspenning, en: meipenning.
godslamp, gaotslamp, vrouwelijk, gaotslampe, gaotslėmpke, godslamp (pit met drijvertje op olie, die dag en nacht voor het Allerheiligste brandt).
godsloon, gaotsloon, mannelijk, gaotsloone, gaotslöönke, aalmoes.
godsmogelijk, gaotsmuigelik, mogelijk. Muigelik is alles bie Got, drie batse is óngerhauf vot: bij God is alles mogelijk, drie billen vormen anderhalf (een en een half) achterwerk.
godsnaam, Gaotsnaam, in: in Godsnaam. In Gaotsnaam is neit gevlouk: in godsnaam is geen vloek.
godspenning, gaotspenning, mannelijk, gaotspenninge, gaotspenningske, godspenning, huurpenning, zie ook: gaotshalder, en: meipenning.
godsschel, gaotsjel, vrouwelijk, gaotsjelle, gaotsjelke, bel, waarmede de koster of koorknaap voor de priester uitgaat, als deze het Heilige Sacrament naar een zieke brengt.
godswil, gaotswil, godswil. Om gaotswil: om godswil!
godverneuker, gotvernäökert, mannelijk, gotvernäökesj, gotvernäökerke, huichelaar.
goed, gou, goue, goed. ’n Gou blötsj: een goedaardige vrouw.
goed, gout, onzijdig, guier, guitje, boerderij; bezit; binnenplaats. Dat is ẹ groot gout: dat is een groot landhuis, of: een grote boerderij. ’t Guitje kaere: de binnenplaats aanvegen. Geljt en gout is neit ummer gout: rijkdom maakt niet gelukkig. Gout euverlach is ha
goed, gout, baeter, bëste, goed. ’n Gou vrou maak ’ne goue man: een verstandige vrouw kan een goede invloed op haar man uitoefenen. Hie bëste op ’n gou wei: hier is het goed van eten en drinken. Hae haet ’ne gouen hëlge aageroupe: succes hebben door goede prote
goedbloed, goutblout, mannelijk, Joris goedbloed.
goeddoen, goutdoon, douch gout, haet of is goutgedaon, goed doen; goed werk leveren.
goeddunken, goutdunke, goeddunken. Dooch nao goutdunke: handel naar goeddunken.
goedemiddag, goddemiddẹch, goddemiddich, goedenmiddag.
goedemorgen, goddemörge, goedenmorgen.
goedenacht, goddenach, goedenacht.
goedenavond, goddenaovent, goedenavond.
goedendag, goddendaach, goedendag.
goedgeefs, goutgaefs, goutgaefser, goutgaefste, goedgeefs.
goedigheid, goudicheit, vrouwelijk, goudicheite, goudicheitje, goedheid.
goedkallen, goutkalle, kalde gout, haet of is goutgekalt, goedpraten.
goedkeuren, goutkeure, keurde gout, haet of is goutgekeurt, goedkeuren.
goedkoop, goutkoup, gouekoup, goutkouper, goutkoupste, goedkoop. Goutkoup houf neit ummer roukoup te zeen: goedkoop is niet altijd duurkoop.
goedkoop, gouekoup, gouekouper, gouekoupste, goedkoop. “Ės de haaver ’t paert naogeit, wurt ze gouekoup” wordt gezegd, als een meisje een jongen naloopt.
goedmaken, goutmaake, maakde gout, haet of is goutgemaak, goedmaken; in het reine brengen. Dat maakste mich gout, kammeraat: dat moet je goedmaken.
goedschiks, goutsjiks, goedschiks.
goedsgemoeds, goutsgemouts, goutsmouts, goedsmoeds.
goedvinden, goutvénje, vónj gout, haet of is goutgevónje, goedvinden. Mit eur goutvénje: met uw welnemen.
goesting, gósting, mannelijk, trek. Höbste gósting drin: heb je er trek, zin in?
goj, gooje, onzijdig, jiddisj: volk.
golf, gollẹf, vrouwelijk, gollẹve, göllefke, golf.
gom, góm, mannelijk, gómme, gumke, gummi.
gomelastiek, gómelestiek, mannelijk, elastiek, zie ook: lėstik.
goochelen, gouchele, gouchelde, haet gegouchelt, goochelen.
gooien, gósje, gósjde, haet of is gegósj, gooien.
gord, gort, görtje, mannelijk, gorte/görte, gortje/görtje, buik. Sjlaach dich dat mer in die görtje: eet dat maar op. Pak ’m bie ziene gort: pak hem bij zijn kraag.; zadelriem
gordijn, gerdien, gardien, vrouwelijk, gerdiene, gerdingke, gordijn.
gordijnenpredik, gerdienepraedich, vrouwelijk, gerdienepraedigge, bedsermoen.
gorf, görf, vrouwelijk, görve, görfke, meisje.
gorgel, górgel, mannelijk, górgele, gorgel. Pak ’m bie ziene górgel en sjmiet ’m oppẹ sjtraot: pak hem bij zijn nek en zet hem buiten de deur.
gorgelen, górgele, górgelde, haet gegórgelt, gorgelen.
goud, gout, onzijdig, goud. Dem wol ich noch neit, al hau er de vot mit gout besjlaage: die wou ik onder geen voorwaarde.
goudenregen, goueraenge, mannelijk, vrouwelijk, goudenregen. Laburnum.
goudmerel, goutmaelder, mannelijk, goutmaeldesj, goutmaelderke, goudmerel, wielewaal, Oriolus oriolus.
goudsmid, goutsjmeet, mannelijk, goutsjmei, goudsmid.
goudstuk, goutsjtök, onzijdig, goutsjtökker, goutsjtökske, goudstuk.
goudvis, goutvösj, mannelijk, goutvösje, goutvösjke, goudvis.
govie, gäöf, mannelijk, gäöve, gäöfke, grondeling. Gäöve sjtaeke: grondelingen steken met een vork.
graad, graat, mannelijk, graad. Hae haet ’t in den hoochste graat: hij heeft het behoorlijk te pakken.
graaf, graaf, mannelijk, vrouwelijk, graave, graefke, greppel. Eesj de piep aan en dan ’t paert oettẹ graaf: met overleg te werk gaan.
graaf, graof, mannelijk, graove, graaf.
graafschop, graafsjöp, vrouwelijk, graafsjöppe, graafsjöpke, soort spade.
graaien, graaie, graaide, haet gegraait, grabbelen.
graat, graot, mannelijk, gräöt, gräötje, graat.
grabbelen, gribbele, gribbelde, haet gegribbelt, grabbelen.
graf, graaf, onzijdig, graaver, graefke, graf.
grafsteen, graafsjtein, mannelijk, graafsjtein, graafsjténke, grafsteen.
gram, gram, gramme, gremke, gram, 1/1000 kilogram.
gram, gram, grammer, gramste, gram; schor. Haer haet de gram in: hij is kwaad. Gram in de kael: schor.
grämen, graeme, graemde, haet gegraemp, tobben, kniezen.
grammofoon, grammefoon, mannelijk, grammefoons, grammefeunke, grammofoon. Kénste dae grammefoon neit aafzëtte: kun je die kletskous zijn mond niet doen houden?
granten, granjte, granjtde, haet gegranjt, tot vervelens toe aanhouden om iets te krijgen.
grap, grap, mannelijk, grappe, grepke, grap.
grappenmaker, grappemaekert, mannelijk, grappemaekesj, grappemaekerke, grappenmaker.
gras, graas, onzijdig, graeske, gras. Zoo gruin wie graas: grasgroen. Sjoon graeske: fijne kwaliteit gras.
grasburger, graasbörger, mannelijk, graasbörgesj, buiten de vesting wonend burger.
grasgroen, graasgruin, grasgroen.
grasmus, graasmösj, mannelijk, graasmösje, graasmösjke, grasmus, Sylvia communis.
gratie, graase, mannelijk, gratie.
grauw, sjrau, bijvoeglijk naamwoord, sjrauer, sjrautste, guur weer; onvriendelijk.
grauw, grau, grauer, grautste, grijs. I meert zeen alle kėtjes grau: d.w.z.: in maart zijn alle katten krols.
grauw, krau, onzijdig, janhagel.
grauwelaar, grauelaer, mannelijk, grauelaesj, grauelaerke, knorpot.
grauwelen, grauele, grauelde, haet gegrauelt, snauwen, knorren.
grauwelend, grauelentaere, snauwend, knorrend.
graven, graave, grouf, haet of is gegraave, spitten. Tösjen hals en nak graave: voor de hand en ondiep omspitten.
gravin, graovin, vrouwelijk, graovinne, gravin.
grazen, graaze, graasde, haet gegraas, grazen.; graaze pakken. Ich höb ’m te graaze: ik heb hem te pakken.
grein, grein, onzijdig, greine, greintje, gram; grein.
grendel, gringel, mannelijk, gringele, stelmechanisme voor ploegmes.
grenskommies, grėnskemies, mannelijk, grėnskemieze, grenskommies.
grenssteen, grėnssjtein, mannelijk, grėnssjtein, grenssteen.
grenswacht, grėnswach, mannelijk, grėnswachte, grenswacht.
greul, greul, vrouwelijk, greule, greulke, aarden kruik.
gribses, gribses, mannelijk, gribsesse, nek, kraag, donder. Sjnap ’m bie ziene gribses: pak hem bij zijn kraag.
Grieks, Greiksj, Grieks.
grienen, griene, griende, haet gegrient, zeurig huilen.
grienijzer, grieniezer, onzijdig, grieniezesj, huilebalk; kniezer; molenijzer.
griep, grip, mannelijk, vrouwelijk, griep, zie ook: flenzia.
griesmeel, grismael, onzijdig, griesmeel.
griespeer, graespaer, vrouwelijk, graespaere, graespaerke, soort stoofpeer met ruwe schil.
griezel, greezel, mannelijk, greezele, greezelke, grizzelke, greintje; klein beetje.
griezelachtig, grizzelėchtich, grizzelėchtigger, grizzelėchtichste, griezelig.
griezelkuit, greezelkuut, vrouwelijk, greezelkuute, wijfjesharingkuit.
griffel, gruffel, mannelijk, gruffele, gruffelke, griffel; entlot.
griffeldoos, gruffeldoos, vrouwelijk, gruffeldooze, griffeldoos.
griffelen, gruffele, gruffelde, haet of is gegruffelt, enten; prutsen. Die van hienaeve gruffele zich gėt biejein: de buren prutsen wat bij elkaar.
griffen, gruffe, grufde, haet of is gegruf, griffen, inkrassen.
griffier, grefeier, mannelijk, grefeiesj, griffier.
grijnslachen, grinsjlache, grinsjlachde, haet gegrinsjlach, grijnslachen.
grijnzen, grinsje, grinsjde, haet gegrinsj, grijnzen.
grijs, gries, griezer, grieste, grijs. Zoo gries wie ’n doef: helemaal grijs. Gries haor kómme van de sjwarte: alles gaat onvermijdelijk zijn gang. De gries van Jóp haet den eesjte: de grijze doffer van Joep heeft; de eerste prijs gewonnen. Griske: kleine gri
grijsbrood, griesbroot, onzijdig, griesbroor, griesbreutje, kropbrood, tarwebrood.
grijsgrommen, griesgramme, griesgramde, haet gegriesgramp, knorren.
grillachtig, grėlletich, schel, fel.
grillig, grėllich, grėlligger, grėllichste, hevig, erg; boos. ’t Sjweert grėllich: het zweert hevig, ’t Is ė grėllich kaelke: het is een boos kereltje.
grilligheid, grėllicheit, vrouwelijk, grėllicheite, felheid.
grimas, grimmas, mannelijk, grimmasse, grimas.
grimeren, grimmeiere, grimmeierde, haet of is gegrimmeiert, grimeren.
groef, grouf, mannelijk, grouve, gruifke, groef.
groen, gruin, gruinder, gruinste, groen; ongenegen. Hae löp ’ne gruine waech dor: hij loopt de benen onder zijn gat uit. Hae is mich neit gruin: hij is me niet genegen. ẹ Gruin hart höbbe: zich nog jeugdig voelen.
groen, gruint, onzijdig, stoppelknollen; akker met rapen beplant.
groenigheid, gruinicheit, vrouwelijk, gruinicheite, allerlei groene planten.
groente, gruinte, vrouwelijk, gruintes, gruind, groente.
groenvink, gruinvénk, vrouwelijk, gruinvénke, gruinvénkske, groenling, Carduelis chloris.
groenvoer, grujnvouer, onzijdig, groenvoer.
groep, gróp, mannelijk, gróppe, grupke, groep.
groeperen, gróppeiere, gróppeierde, haet of is gegróppeiert, groeperen.
groeze, grous, mannelijk, vrouwelijk, grouze, gruiske, grasland; te wassen staand gras.
grof, graof, graover, graofste, grof.
groffiaat, gróffiaot, vrouwelijk, gróffiaote, anjelier, Dianthus.
grofschuif, graofsjaue, bolsters van granen.
grofsmid, graofsjmeet, mannelijk, graofsjmei, grofsmid.
grog, grok, mannelijk, grog.
grol, grol, mannelijk, kwaadheid. De grol in höbbe: de pee in hebben.
grollen, grolle, grolde, haet gegrolt, dwars zitten. Dat grolt ’m: dat zit hem dwars; dat zint hem niet.
gromet, groumẹt, groumẹnt, mannelijk, nagras of etgroen. De kótsjes haue vruiger ẹ bösselke groumẹt in ’t kėsjke óm zich dat ónge de vuit te lëgge, ės ’t erch kaut waar: de koetsiers hadden vroeger een bosje hooi van het nagras (dat soepeler en zachter is dan het zomerhooi) in het kast
grommen, grómme, grómde, haet gegrómp, grommen, brommen.
grond, grónjt, mannelijk, grond. Hae peunt de grónjt: hij valt. De grónjt zuike: verlegen zijn. Ongewiede grónjt: ongewijde aarde (gedeelte van een begraafplaats waar ongelovigen en zelfmoordenaars werden begraven).
grondel, grunjtje, onzijdig, pos, klein, gevlekt zoetwatervisje.
gronden, grunje, grónje, grunjde, haet of is gegrunjt/grónjde, haet of is gegrónjt, gronden; stichten; in de grondverf zetten.; grónje gronden
grondschaaf, grónjtsjaaf, vrouwelijk, grónjtsjaave, grond- of trappenschaaf.
grondslag, grónjtsjlaach, mannelijk, grónjtsjlaech, grondslag; fundament.
grondverf, grónjtverf, mannelijk, grondverf.
grondwater, grónjtwaater, onzijdig, grondwater.
grondwerk, grónjtwėrk, onzijdig, grónjtwėrker, grondwerk.
grondwerker, grónjtwirker, mannelijk, grónjtwirkesj, grondwerker.
groot, groot, grooter, grootste, groot. Groot van doon: erg nodig.
groot gaan, grootgaon, góng groot, haet grootgegange, zwanger zijn; trots zijn.
grootbrengen, grootbrénge, brach groot, haet of is grootgebrach, opvoeden, zie: groottrëkke.
grootmazig, groosmeesich, groosmeesigger, groosmeesichste, grootscheeps.
grootmoeder, grootmooder, vrouwelijk, grootmoodesj, grootmeuderke, grootmoeder.
grootmoel, grootmoel, mannelijk, vrouwelijk, grootmoele, grootmulke, bekvechter.
grootouder, grootauesj, grootouders.
groots, greutsj, greutsjer, greutsjte, trots. Greutsje pin: verwaande kwast.
grootserik, greutsjerik, mannelijk, vrouwelijk, greutsjerikke, greutsjerikske, opschepper.
grootsigheid, greutsjicheit, vrouwelijk, greutsjicheite, trots; verwaandheid.
grootsteeds, grootsjtaets, grootsteeds.
grootte, gröötde, vrouwelijk, gröötdes, grootte.
groottrekken, groottrëkke, troch groot, haet of is grootgetrokke, opvoeden. Zie ook: grootbrénge.
grootvader, grootvaader, mannelijk, grootvaadesj, grootvaederke, grootvader.
gros, gros, onzijdig, gros, de meesten, de massa.
groschen, grosje, mannelijk, grosjes, 10 pfennigstuk; vuilpoes. Doe bës ’ne vieze grosj, of: grosje: je bent een vuilpoes.
grossier, grosseier, mannelijk, grosseiesj, grosseierke, grossier. “Hae is grosseier in klómpenaegel” wordt spottend gezegd van iemand met een heel klein bedrijfje.
grossieren, grosseiere, grosseierde, haet gegrosseiert, grossieren.
grote kerk, groote kirk, mannelijk, sint Petruskerk, parochiekerk der stad.
grote Lieve Vrouwe, groote Levrou, Onze Lieve Vrouwen Hemelvaart 15 augustus. Tösje de groote en de klein Levrou (O.L. Vrouw-geboorte 8 september) gaon de bieë nao de hei: in deze periode komt de heide volop in bloei en brengen de imkers hun volken naar de heide. Dit noemt me
grotelui, grooteluu, deftig volk.
grotendeels, groorendeils, grotendeels.
gruis, gruus, onzijdig, gruuze, gruuske, serpeling, klein visje.; gruus gruis
gruizel, greuzel, greezel, mannelijk, greuzele, greuzelke, kruimel.
gruizeltje, grizzẹlke, onzijdig, kruimeltje, zie: greezel, greuzel. Gaef dat kénjt toch ouch ẹ grizzelke: geef dat kind toch ook een beetje.
grup, gröp, vrouwelijk, gröppe, gröpke, mestgoot in stal.
gruwelijk, gruuwelik, gruuwelikker, gruuwelikste, gruwelijk.
gruzelementen, gruuzelemente, splinters, scherven.
Guillaume, Giel, Gielejam, Guillaume.
gulden, guie, mannelijk, guies, guieke, gulden. Geine guie mėchtich: geen gulden bezitten.
Guldenmis, Göljemës, Guiemës, mannelijk, Gulden mis of noodmis, gezongen op Quatertemperwoensdag van de advent in de vroege morgen en met veel licht, speciaal voor moeders, reizigers en schippers, ook: Guiemës.; Guldenmis, zie: Göljemës.
gulp, gölp, mannelijk, gölpe, gölpke, brede straal.
gulpen, gölpe, gölpde, haet gegölp, gulpen.
gulzig, gölzig, gölzigger, gölzichste, gulzig.
gummischlauch, gómmesjloek, mannelijk, gómmesjluuk, gómmesjluukske, gummistok.
gunnen, gunne, gunde, haet of is gegunt, gunnen. Went dich ’ne jut gėt gunt, gunt er dich twee knėchskes: als een jood je iets gunt, dat is het meestal niets goeds.
gunst, guns, vrouwelijk, gunste, gunske, gunst.
gunstig, gunstich, gunstigger, gunstichste, gunstig.
gunter, gunne, ginds.
Gustaaf, Taaf, Gustaaf.
guts, gótsj, mannelijk, gótsje, gutsjke, scheut vocht.
guts, gótsj, mannelijk, gótsje, gutsjke, dun buigzaam twijgje; scharminkel; guts (beitel). Ich kriech ze mit de gótsj: ik krijg voor mijn broek. Dao móste ’n gótsj aan broeke: daar moet je een guts voor gebruiken.
gutsen, gótsje, gótsjde, haet gegótsj, gutsen.
gymnastiek, sjimnas, sjimmenas, mannelijk, sjimmenas gymnastiek
gymnastiek, zjimnas, klemtoon op –nas, mannelijk, gymnastiek. Zjimnas maake: turnen.
gymnastiek, sjimnas, vrouwelijk, de gymnastiekvereniging.
haag, haach, vrouwelijk, haage, rij te drogen staande bakstenen. Bij veldovens, primitief afgedekt met stromat, op steenfabrieken onder open dak om de nog zachte steen te beschermen tegen slagregens, waardoor het oppervlak beschadigd kan worden en de zgn. beregende steen (minderwaardige
Haagsittard, Haachsittert, (plaatselijke benaming)
haai, haai, mannelijk, haaje, haai.
haaibaai, haajebaai, vrouwelijk, haajebaaje, brutale vrouw die zich graag met alles bemoeit.
haak, haok, mannelijk, häök, häökske, haak.
haaknaald, haoknaolj, vrouwelijk, haoknaolje, haoknäöltje, haaknaald.
haaks, haoks, haokser, haokste, haaks. Dat is oeten haok: dat is niet haaks.
haakwerk, haokwėrk, onzijdig, haokwėrker, haokwėrkske, haakwerk, zie ook het oudere: kersjeiere.
haal, haol, haoliezer, mannelijk, onzijdig, haole, häölke, zie: haolkëtting.
haalijzer, haoliezer, onzijdig, haoliezere, haoliezerke, (zie haol) ketelzwaard in schouw.
haalkan, haolkan, vrouwelijk, haolkanne, haolkènke, bierkan, inhoudend 1,4575 liter.
haalketting, haolkëtting, vrouwelijk, haolkëttinge, haolkëttingske, verstelbare ketting voor het ophangen van de moor in de schouw en in kleinere uitvoering voor de “sjmautlamp”, zie: haol.
haam, haam, mannelijk, haame, haemke, haam Hae geit de gansen daach in den haam: het is een werkezel. Dae haet ouch zelaeve den haam neit euvergereete: hij heeft nooit hard gewerkt. Zie: humme.; haam nageboorte van een paard
haammaker, haammaeker, mannelijk, haammaekesj, zadelmaker.
haamvast, haamvas, haamvaster, haamvaste, trouw, betrouwbaar. Dat is ’n haamvas beesjke: op dat paardje kun je rekenen.
haan, haan, mannelijk, haane, haenke, haan; geweerhaan; pinnig meisje. Haut doe dienen haan bénne, dan laot ich mien pöl loupe, woo ze wilt: omdat jij er iets tegen hebt, dat jouw zoon met mijn dochter omgaat, kun je van mij niet verlangen, dat ik mijn dochter het uitgaan belet. Ein
haanappel, aanappel, mannelijk, aanèppel, aanèppelke, vrucht van meidoorn, Crataegus.
haanhout, haanhout, onzijdig, haanhouter, hanebalk.
haantje, henske, onzijdig, baasje. Doon wie henske de gek: doen, alsof men van de prins geen kwaad weet. Henske veurop: haantje de voorste.
haar, haor, häör, onzijdig, haore/häöre, häörke, haar. Root haor en aelzenhout wis selje op goue grónjt: omdat in de natuur elzenhout meestal op slechtere grond voorkomt, is dit een vingerwijzing op een minder goed karakter. Lank haor en ẹ kort versjtanjt geit dëk saame: verouderde uitdruk
haar, haar, links, zie ook: hot. Dat geit hot en haar: dat gaat van links naar rechts; heen en weer.
haarachtig, haoretich, haoretigger, haoretichste, harig.
haarbol, haarbol, aarbol, mannelijk, haarböl, haarbölke/aarbölke, haarspit (ijzeren bol, waarop de zeis of zicht wordt uitgeklopt om de snede te scherpen).; aarbol haarspit
haarbreedte, haorbreit, haorbreitde, onzijdig, haarbreed, haarbreedte.
haard, haert, mannelijk, haerde, haertje, haard.; aertje plaatijzeren verhoging of voetstuk, waarop de “potsjtouf” (zie daar) is geplaatst. De vuit oppẹt aertje haute: de voeten warmen.
haardvuur, haertvuur, onzijdig, haertvuure, haardvuur.
haarenkelen, haarénkele, haerénkelde zich, haet zich gehaarénkelt, zich haarénkele, onder het gaan de enkels door het aantikken met de klompen kneuzen.
haarfijn, haorfien, haarfijn.
haarhamer, haarhaamer, mannelijk, haarhaamesj, haarhamer (speciale, aan beide zijden platte hamer om de zeis of zicht te haren).
haarlint, haorlénjt, onzijdig, haorlénjer, haorlinjtje, haarlint.
haarnaald, haornaolj, vrouwelijk, haornaolje,, haornäöljtje, hoedepen.
haarolie, haoraolich, mannelijk, haarolie.
haarsnijden, haorsjnieë, sjnee haor, haet haorgesjneeë, haarknippen.
haarsnijder, haorsjnieër, mannelijk, haorsjnieësj, kapper.
haarspang, haorsjpang, vrouwelijk, haorsjpange,, haorsjpèngske, haarspeld.
haarspier, haorsjpier, onzijdig, haorsjpiere, haorsjpirke, haar. Gei sjpier haor oppẹ kop waat douch: geen haar op zijn hoofd dat deugt.
haarvlecht, haorvluch, vrouwelijk, haorvluchte,, haorvluchske, haarvlecht.
haarworm, haorworm, mannelijk, haowurm, haowurmke, haarworm, huiduitslag op hoofd en gezicht bij jonge kinderen.
haas, haas, mannelijk, haaze, haeske, haas. Hae wit, woo de haas hup: hij weet, waar Abraham de mosterd haalt. Hae is wiljt wie haas en geit door ’n däöre hëk: uitgelaten, overmoedig zijn; alles doen om zijn doel te bereiken. Zie billich vel oette sjeut haute: bijtijds ve
haast, haos, haast; bijna.
haatdragend, haatdraagent, haatdraagender, haatdraagenste, haatdragend.
habbekrats, habbekrats, mannelijk, habbekratse, habbekras, kleinigheid.
hach, hach, zoo vol wie hach, of hachvol; eivol, propvol; zo dronken als een tempelier.
hachelen, hachele, achele, hachelde, haet gehachelt/achelde, haet geachelt, eten: bargoens. Doe kéns mich de bout hachele: je kunt me gestolen worden. “Bout” is letterlijk “drol”.; achele bargoens: eten
hagedis, aes, vrouwelijk, aeze, aeste, aeske, hagedis.
hagel, haagel, mannelijk, hagel.
hagelen, haagele, haagelde, haet gehaagelt, hagelen.
hagelkorrel, haagelkaore, onzijdig, haagelkaores, haagelkäörke, hagelkorrel, hagelsteen.
hagelkruis, haagelkruuts, onzijdig, haagelkruutser, haagelkrutske, hagelkruis.
hagelnieuw, haagelnuu, hagelnieuw.
hagelschoer, haagelsjoel, vrouwelijk, haagelsjoele, haagelsjuulke, hagelbui.
hagelslag, haagelsjlaach, mannelijk, hagelslag.
hagelvol, haagelvol, goed vol; behoorlijk dronken.
hagelwit, haagelwit, hagelwit.
hak, hak, mannelijk, hakke, hėkske, hak.
hakblok, hakblok, mannelijk, hakblok, hakblökske, kapblok in slagerij, “houblok” is ouder.
hakken, hakke, hakde, haet of is gehak, hakken.
haksel, hėksel, onzijdig, haksel, gehakt of kort gesneden stro als veevoeder.
haksel snijden, hėksel sjnieë, sjnee hėksel, haet hėksel gesjneeë, haksel snijden.
hakselkist, hėkselkis, vrouwelijk, hėkselkiste, hakselkist.
hakselmachine, hėkselmesjien, vrouwelijk, onzijdig, hėkselmesjiender, hakselmachine.
hakvloot, hakfleutje, onzijdig, hakbord, zie ook: sjaepke.
halberdoes, halberdoes, half twaalf. Speelse samentrekking van het Duitse halber = half en het (Frans) douze = twaalf.
halen, haole, haolde, haet of is gehaolt, halen. Zich gėt oppẹt lief haole: zich iets op de hals halen.
half, hauf, half. Hauf hëlgedaach: feestdagen waarop mishoren niet verplicht is. ’ne Zóndich mit ẹ voel humme: geen echte zon- of feestdag.
halfbroer, haufbrouer, mannelijk, haufbruiesj, haufbruierke, halfbroer.
halfer, halfẹ, alfe, haufẹ, mannelijk, halfẹs/haufẹs, halfer, pachter van een boerderij voor de helft van het gewin.; haufẹ halfer; alfe pachter van een boerderij voor de helft van de opbrengst.
halfernaast, hauvenaasj, mannelijk, den hauvenaasj, met de Franse slag doen, met de pet ernaar gooien.
halferse, halfẹsje, haufẹsje, vrouwelijk, pachtersvrouw; zwaargebouwde vrouw.; haufẹsje pachtersvrouw; zwaargebouwde vrouw, log mens.
halferse, alfesje, mannelijk, boerin, echtgenote van “alfe”, zie daar
Halfersgewand, Haufẹsgewanj, Halfẹsgewanj, onzijdig, (plaatselijke benaming) bij Ophovenerhof.
halfes, halfẹs, haufẹs, mannelijk, pachthoeve. De naam “halfẹs” is afgeleid van halfer. De verhuisdatum voor de “halfẹs” was 15 maart.; haufẹs pachthoeve
halfes, alfes, onzijdig, pachtboorderij, waarvan de huur bestaat uit de helft van de opbrengst van het bedrijf.
halfje, hèifke, onzijdig, halfje (een halfmaatje is twee “pénjt” of acht “veedelkes”: 0,72875 liter).
halflap, hauflappe, hauflapde, haet of is gehauflap, halvezolen.
halfman, haufman, mannelijk, haufmèn, helper voor de helft der opbrengst (als “halfe”).
halfom, haufóm, half om half. ’nen Haufóm: mengdrank van licht en donker bier, halfom. ’m Haufóm höbbe: aangeschoten zijn.
halfpart, haufpaart, onzijdig, voor de helft. Haufpaart sjpeele: bij het spel risico van winst of verlies samen delen.
halfscheid, haufsjeit, vrouwelijk, de haufsjeit, de helft.
halfspeler, haufsjpeeler, mannelijk, haufsjpeelesj, halfspeler bij voetballen en dergelijke.
halftij, hautèi, mannelijk, half-time, rust.
halfvasten, haufvaste, mannelijk, halfvasten, 4e. zondag van quadragesima, zondag van Laetare, is er “krómbroot raape oppẹ Kolleberch”
halfweg, haufwaech, haufwaeges, halfweg, halverwege. Eeme haufwaech taengekómme: halverwege tegemoetkomen; in de handel: het verschil tussen vraagprijs en bod delen.
halfzuster, haufzöster, vrouwelijk, haufzöstesj,, haufzösterke, halfzuster.
haligheid, haolicheit, vrouwelijk, haolicheite, gierigheid. De haolicheit brik ’m noch ’ne keer den hals: zijn gierigheid komt hem nog wel eens duur te staan.
hallichter, haalichter, mannelijk, haalichtesj, stalhalster.
hallo, hallou, hallo.
hals, hals, mannelijk, hels, helske, hals. Hals en nak braeke om dao te kómme: zich haasten om ergens tijdig te zijn. ’nen Hals wie ’ne reigel: een hals als een reiger, een lange hals. Hals euver kop: in allerijl; haastig.
halsband, halsbanjt, mannelijk, halsbènj, halsbènjtje, halsband. Hae löp aan den halsbanjt: zijn vrouw heeft de broek aan.
halster, halchter, haalichter, mannelijk, halchtesj, stalhalster.
halszegen, halszaenge, mannelijk, Blasiuszegen (tegen keelziekten, op 3 februari in de rooms-katholieke kerk).
halt, halt, halt Kónjsjtanjt, medam haet pis, gezegde als men even wil onderbreken.
halvegewaaide, hauvegewaaide, mannelijk, halve gare.
halvermis, hauvermësse, op de helft der Heilige Mis.
halvernacht, hauvernach, middernacht.
halverwege, hauverwaeges, halverwegen, zie ook: haufwaechs.
ham, hemke, onzijdig, hemkes, schouderham.
hamen, haame, haamde zich, haet zich gehaamp, zich haame, elkaar verdragen; bij elkaar passen. Dat haamp zich neit: dat past niet bij elkaar; die verstaan elkaar niet.
hamer, haamer, mannelijk, haemesj, haemerke, hamer. De sjmeet, dae sjeet, dat den haamer sjpleet: uitdrukking van kracht.
hameren, haamere, haamerde, haet of is gehaamert, hameren; bewerkingswijze van metaal.
hamertje, haemerke, onzijdig, haemerkes, snoepje op een stokje in de vorm van een hamertje.
hampelmann, hampeleman, mannelijk, vrouwelijk, hampelemèn, hampelemènke, hansworst, ledepop; stoethaspel.
hand, hanjt, vrouwelijk, hènj, hènjtje, hand. Mit de boks in de hènj loupe: hevige diarree (buikloop) hebben. “Zoo aut wie mien hènj, mer neit zoo aut wie mien tènj” ontwijkend antwoord op de vraag naar iemands leeftijd. Pesjtöösjhènjtjes: fijne zachte handen. Dae haet g
handboog, hanjtbaoch, mannelijk, hanjtbäöch, handboog.
handboom, hanjtboum, mannelijk, hanjtboum, handboom.
handborstel, hanjtbeusjtel, mannelijk, hanjtbeusjtele, hanjtbeusjtelke, stoffer.
handbreed, hanjtbreit, onzijdig, hanjtbreitde, handbreed, handbreedte. Hae góng gein hanjtbreit oettewaech: hij week geen handbreed.
handdoek, hanjtdouk, mannelijk, hanjtduik, hanjtduikske, handdoek.
handel, hanjel, mannelijk, hènjelke, handel; bedrijf.
handelaar, hanjelaer, mannelijk, hanjelaesj, hanjelaerke, handelaar.
handelen, hanjele, hanjelde, haet gehanjelt, handelen.
handelwijze, hanjelwies, mannelijk, hanjelwieze: handelwijze.
handgeld, hanjtgeljt, onzijdig, handgeld. “Ich zal dich hanjtgeljt gaeve” wordt gezegd van het eerste geld, dat een koopman die dag int; aanbetaling voor een dienst of levering.
handhaven, hanjthaave, hanjthaafde, haet of is gehanjthaaf, handhaven.
handig, hènjich, hènjigger, hènjichste, handig.
handigheid, hènjicheit, vrouwelijk, hènjicheite, hènjicheitje, handigheid, zie ook: sjlich, en: sjlaach.
handkar, hanjtkar, vrouwelijk, hanjtkarre, hanjtkėrke, handkar.
handlanger, hanjtlanger, mannelijk, hanjtlangesj, handlanger; opperman, zie ook: ookerknėch.
handlangeren, hanjtlangere, hanjtlangerde, haet gehanjtlangert, opperen, zie ook: ookere.
handschoen, hèisj, vrouwelijk, hèisje, hèisjke, handschoen. Jaage en vrieë móste aone hèisje doon: letterlijk: jagen en vrijen moet je zonder handschoenen doen. Wie ze getrout zeen, höbbe ze de hèisjen oet: na het huwelijk toont zich het ware karakter. Glasee hèisje: glacé handscho
handschoenenmaker, hèisjemaekert, mannelijk, hèisjemaekesj, handschoenenfabrikant.
handstand, hanjtsjtanjt, mannelijk, hanjtstènj, hanjtsjtènjtje, handstand.
handvat, hanjtvat, onzijdig, hanjtvatte, hanjtvėtje, handvat.
handvol, hamfel, vrouwelijk, hamfele, hemfelke, handvol; klein nietig persoontje. “Dat is ouch mer ’n hemfelke” wordt gezegd van een klein en tenger kind.
handwerk, hanjtwėrk, onzijdig, hanjtwerkėrker, handwerk. Hanjtwėrk haet eine goue baom: een ambacht verzekert een goed bestaan.
hanenbijten, haanebiete, onzijdig, hanen laten vechten, zie ook: batte.
hanenkam, haanekamp, mannelijk, haanekèm, haanekèmpke, hanekam; gebakje van krenten- of rozijnendeeg, lang plusminus 20 cm, breed 6 en dik 3 cm, aan een lange, dun uitlopende zijde, getand als een hanekam.
hanenkramer, haanekreemer, mannelijk, haanekreemesj, marskramer in gevogelte.
hanenpin, haanepin, onzijdig, haanepinkes, haanepinke, letterlijk: penis van haan, figuurlijk: een heel klein beetje.
hanenpoot, haanepoot, mannelijk, haanepeut, haanepeutje, hanepoot; slecht, lelijk schrift.
hanenschreeuw, haanesjrèi, mannelijk, haanesjrèie, hanegekraai. Zegt men: “dat is mer einen haanesjrèi wiet”, dan wil men hiermee zeggen, dat het niet verder is dan de tijdsduur, nodig voor het te voet afleggen van de afstand, waarbinnen het gekraai van de haan nog hoorbaar is, plusminus 8 à 10 min
hanenstaart, haanesjtart, mannelijk, haanesjtėrt, haanesjtėrtje, hanestaart.
hanensteek, haanesjteek, mannelijk, haanesjteek, haanesjteekske, hanetree.
hanenveer, haanevaer, vrouwelijk, haanevaere, haanevaerke, haneveer.
hang, hang, mannelijk, hange, berghelling of flank.
hangen, hange, hóng, haet gehange, hechten aan; hangen; de sigaar zijn; kletsen, roddelen. Die twee hangen aanein wie klėt: die twee zijn zeer aan elkaar gehecht. Kriech dich dem neit, dat hink al aan den hoovaart: trouw niet met haar, zij geeft al haar geld uit aan opschik.
hangertje, hèngerke, onzijdig, hèngerkes, hangplant.
hangkast, hangkas, mannelijk, hangkės, hangkėsjke, hangkast; bult; kist met gaten onder de dakrand aan de buitenmuur voor het nestelen van duiven, ook wel voor andere vogels. Dat is ’ne vieslap, dae sjit ónger eine kas: letterlijk: dat is een vuilpoes, hij poept onder zijn bult.
hannes, hannẹs, mannelijk, hannẹse, hennẹske, hannes, sul.
hannesen, hannẹse, hannẹsde, haet gehannes, hannesen, stuntelen.
Hans, Hans, mannelijk, hanze, henske, troetelnaam voor konijntje.
Hans Moef, Hansmóf, mannelijk, Hansmuf, Hansmufke, zwarte piet, pieterman.
hanteren, hanjteiere, hanjteierde, haet gehanjteiert, hanteren.
happe, ce qu’il peut, hapkepeu, mannelijk, vrouwelijk, hapkepeus, (Frans) happe, ce qu’il peut; iemand, die alles inpikt, wat hij krijgen kan.
happe-chair, hapsjaal, vrouwelijk, hapsjaale,, hapsjaelke, (Frans) happe-chair (opvouwbare tangschaar), hapschaar; schraper.
happig, hėppich, hėppetich, hėppigger, hėppichtste, happig, belust op.
harden, harde, harden. Hae koos ’t neit mee harde: hij kon het niet meer uithouden.
hardi, hardie, hardieër, hardieste, (Frans) hardi, koen, stoutmoedig, onverschrokken.
haren, haare, haarde, haet of is gehaart, haren.
haring, heering, mannelijk, heeringe, heeringske, haring, zie ook: zeeman. “Heering mót sjwömme” wordt gezegd, als men na het eten van haring bier drinkt. Sittardse canon op de haring: Bie Tiske Nieste achterom / verkoupe ze heeringe oet de tróm / en die zeen gepotloot / die zeen gepotlo
haring bijten, heering biete, beet heering, haet heering gebeete, haring bijten. Ėsjelegounsdich wurt i Zittert den heering gebeete: Aswoensdag gaan de Sittardenaren naar hun stamcafé’s, waar hun gratis zwartbrood met haring en bier wordt verstrekt.
harmonica, moonekaa, mannelijk, moonekaas, moonekaeke, harmonica.
harmonie, hermenie, vrouwelijk, hermenieë, hermenieke, harmonie.
harmonieus, harmooniöös, harmoonieus, harmoonieuzer, harmoonieuste, harmonieus.
harmonocaspeler, moonekaasjpeeler, mannelijk, moonekaasjpeelesj, harmonicaspeler.
Harrie, Haar, Haarie, Harrie.
harses, harre, hersens. Gebroek dien harre: gebruik je verstand.
harseskop, harrekop, mannelijk, harreköp, haagbeuk; stijfkop.
harseskoppenhout, harrekoppenhout, onzijdig, haagbeukenhout.
hart, hart, onzijdig, harter, hertje, hart; courage; hartvormig gebak van peperkoek, speculaas, suikergoed of chocolade (gelegenheidsgebak voor nieuwjaar om bij het “vrasje” te kunnen “aafbetaale”). Hae löp zich ’t hart aaf: hij doet zijn uiterste best. Doe kéns op die
hartelijk, hartelik, hartelikker, hartelikste, hartelijk.
harteloos, harteloos, harteloozer, hartelooste, harteloos.
hartenaas, hartenaos, mannelijk, vrouwelijk, hartenkeuning, hartendam, hartenboer, hartenaas, hartenkoning, hartenvrouw, hartenboer.
hartendief, hartedeif, mannelijk, vrouwelijk, hartedeive, hartedeifke, hartedief.
hartenjagen, hartejaage, onzijdig, hartejagen (kaartspel).
hartenwens, hartewunsj, mannelijk, hartewunsje, hartewunsjke, hartewens.
hartig, hartich, hertich, hartigger, hartichste, hartig.
hartkrankte, hartkrènkde, mannelijk, hartziekte.
hartstikke, hartjtikke, hartstikke, totaal.
haspel, haspel, mannelijk, haspele, hėspelke, haspel (vierarmig kruisrad als draaihek in weilanden en dergelijke tourniquet).
haspelaar, haspelaer, mannelijk, haspelaesj, haspelaerke, sul, stumper.
haspelen, haspele, haspelde, haet gehaspelt, haspelen.
hatelijk, haatelik, haatelikker, haatelikste, hatelijk.
haten, haate, haatde, haet of is gehaat, haten. Zich verhaat maake: zich gehaat maken.
häufig, huifich, huifigger, huifichste, vaak; overvloedig.
hausieren, hoezeiere, hoezeierde, haet gehoezeiert, venten. Ze höbbe lang samme gehouzeiert: ze hebben lang samen gehuisd. Ze hoezeiere mit lappe sjtóf langs de deuren: ze venten met lappen stof langs de huizen.
haver, haaver, mannelijk, haver. Haaver in de sjliek maak den akkerman riek: haver, in vochtige grond zaaien, belooft een goede opbrengst. Braek mich de nak, dan völ ich dich de zak: haver wellen in het voorjaar bevordert de opbrengst. ’t Paert lang haaver vouere<
haveres, haaverësj, mannelijk, haaverësje, haaverësjke, lijsterbes, Sorbus aucuparia.
havereskers, haavẹrësjkeesj, vrouwelijk, haavẹrësjkeesje, haavẹrësjkeesjke, bes van de lijsterbes.
havergeld, haavergeljt, onzijdig, verschuldigde kosten voor eten en drinken.
haverkist, haaverkis, vrouwelijk, haaverkiste, haverkist. Toen eind vorige eeuw de kleerkasten steeds meer in gebruik kwamen, gebruikte men de soms prachtig bewerkte en kostbare kleerkisten als haverkist. In de dertiger jaren kochten de antiekhandelaren soms voor enkele tientjes kisten, die thans even
haverzak, haaverzak, mannelijk, haaverzėk, haaverzėkske, zie ook: moelzak: mondzak voor paard.
hazelnoot, assenoot, vrouwelijk, asseneut, asseneutje, hazelnoot.
hazengerf, haazegerf, mannelijk, duizendblad, Achillea millefolium.
hazenjacht, haazejach, mannelijk, vrouwelijk, haazejachte, hazejacht.
hazenleger, haazelaeger, haazelaechter, onzijdig, haazelaegesj, hazeleger, in de jagerstaal: “een waar ik hem weet”.
hazenlip, haazelup, mannelijk, vrouwelijk, haazeluppe, hazelip, gespleten bovenlip.
Hazenpad, Haazepaat, mannelijk, (plaatselijke benaming) Eggelspoelderveld.
hazenpad, haazepaat, mannelijk, haazepaater, haazepaetje, hazepad.
hazenpeper, haazepaeper, mannelijk, vrouwelijk, haazepaepesj, hazepeper.
hazenpoot, haazepoot, mannelijk, haazepeut, haazepeutje, hazesprong. Van dit beentje uit de achterloper werden vroeger sigarettenpijpjes gemaakt, nadat ze afgekookt en soms ook nog gebleekt waren.
hazenvel, haazevel, onzijdig, haazevelder, hazevel.
hazewindhond, haazewénjthónjt, mannelijk, haazewénjthónj, hazewindhond.
, , hee. “Hė. Kénste neit zëgge, waat móste” wordt gezegd, als men het woordje “hė” in plaats van “alstublieft” gebruikt.
heb, höb, mannelijk, den höb, het bezit. Al veur den höb en de kriech: hebzuchtig zijn.
hebben, höbbe, hau, haet gat, hebben; vechten. “Ze höbbe zich” wordt gezegd na de huwelijksvoltrekking; ook: ze vechten. Dao höbste ’ne vëtten aan: daar ben je goed mee af. Hae haet mich mit de peut gat: hij heeft mij bedrogen. Eeme in ’t verzeier höbbe: ie
hebgek, höbgėk, mannelijk, höbgėkke, höbgėkske, hebberig mens.
hechten, hėchte, hėchde, haet of is gehėch, hechten, zie ook: hange.
heden, huu, huue, heden, vandaag.
heel over, haol euver, geheel over, in orde.
heem, heim, onzijdig, heem. Ich kén ’m, mer weit ’m neit heim te brénge: ik ken hem, maar weet hem niet thuis te brengen.
heemblijfwagen, heimblieveswaage, mannelijk, “Doe geis mit den heimblieveswaage” wordt gezegd, als men bedoelt: jij blijft thuis.
heemwaarts, heivẹsj, huiswaarts, naar huis.
heemwaarts gaan, heivẹsjgaon, góng heivẹsj, is heivẹsj gegange, naar huis gaan.
heemwaarts komen, heivẹsjkómme, koum heivẹsj, is heivẹsj gekómme, thuiskomen.
heep, heep, mannelijk, vrouwelijk, heepe, heepke, hakmes.
heer, heer, mannelijk, heere, heerke, heer. Den heer aafgaeve: mooi weer spelen.
heerlijk, heerlik, heerlikker, heerlikste, heerlijk.
heerschap, heersjep, onzijdig, heerschap; aanduiding voor een onbekend persoon of een minachtende uitdrukking voor een bepaald iemand. Dat is mich ’n heersjẹp: dat is een fraai iemand.
hees, heisj, heisjer, heisjte, hees.
heesheid, heisjicheit, mannelijk, heesheid.
heet, heit, heiter, heitste, heet. ’t Kan niet heiter wie kaoke: het zal zo’n vaart niet lopen. Heiten duuvel: stamppot met uien. Heite bliksem: stamppot, zie ook: appelepröl; hooch en leech; heemel en aert. Recept voor een ouderwetse “heite bliksem”: men
hef, höffe, mannelijk, gist.
hefe, öffe, mannelijk, gist.
heffen, höffe, höfde, haet of is gehöf, tillen; vleien. Eeme höffe: iemand honing om de mond smeren.
heft, hėf, mannelijk, hėfte, hėfke, heft; steel.
heg, hëk, vrouwelijk, hëgge,, hëkske, haag. Dat blif in de hëk hange: dat ben je kwijt. Door hëgge en haage gaon: door alles heen gaan.
heggenadvocaat, hëggenaffekaat, mannelijk, hëggenaffekaate, beunhaas, die zonder enige bevoegdheid juridische adviezen geeft.
heggenmus, hëggemösj, vrouwelijk, hëggemösje,, hëggemösjke, heggemus, Prunella modularis.
heggenschaar, hëksjeer, vrouwelijk, hëksjeere,, hëksjeerke, heggeschaar.
heggenstok, hëggesjtok, mannelijk, hëggesjtök, tronk van haagplant.
hei, hei, afkorting van “heila”. “Hei, dao maake ze bėsseme van” wordt gezegd, als iemand met “hei” wordt aangesproken, hetgeen hem niet bevalt.
hei, hèi, vrouwelijk, hèie,, hèike, straatstamper of juffer. Gank noch éns ėffe mit de hèi dreuver: je moet dat stukje bestrating nog afstampen.
hei, hei, mannelijk, heide.
heia, heia, mannelijk, kindertaal voor bedje. ’t Kinjtje mót nao de heia gaon: het kindje moet naar bed.
heibezem, heibėssem, mannelijk, heibėsseme, heibėssemke, heibezem.
heien, hèie, hèide, haet of is gehèit, heien; stampen.
heil, heil, genezen.
heilig, heilich, heiligger, heilichste, heilig. Dat is ’n heilich vaat, mer de reipe douge neit: hij doet zich godsdienstiger of braver voor dan hij is; hij is een farizeeër.
heiligdom, heilichdóm, onzijdig, heilichdómme, heiligdom.
heiligdomsvaart, hëllichdómsvaart, mannelijk, heiligdomsvaart.
heilige, heilge, hëlge, klemtoon op -ber-, mannelijk, vrouwelijk, heilge/hëlge, heilige. Den heilge kómbėrbes, of: kómbėrves: heremijntijd.; hëlge heilige
heiligedag, heilgendaach, hëlgendaach, mannelijk, heiligedag, kerkelijke zondag in de week; verspreide stukjes spek in balkenbrij.; hëlgendaach heilige dag. Hauf hëlgen daach: in de week vallende kerkelijke feestdag, ook: ’ne zóndich mit ẹ voel hummen aan (een feestdag, waarop mis horen nie
heiligenbeeld, hëlgebeelt, onzijdig, hëlgebeelder, hëlgebiljtje, heiligenbeeld. Naast een medaille of scapulier droeg men kleine heiligenbeeldjes in een koperen kokertje op zak, met de bedoeling de drager te beschermen. Ook was het gebruikelijk kleine heiligenbeeldjes en/of medailles onder de drempels van woningen, sta
heiligenhuisje, hëlgenhuske, onzijdig, hëlgenhuskes, kapelletje; café. De hëlgenhuskes aafgaon: café’s bezoeken.
Heiligenhuisje, Hëlgenhuske, onzijdig, voormalig café in de huidige Jeroen Boschstraat.
Heiloch, Heilaok, onzijdig, ’t Heilaok, (plaatselijke benaming) Overhovenerheide (thans Philipsfabriek).
heimat, heimet, heiment, onzijdig, woonplaats, geboorteplaats.
heimelijk, heimelik, heimelikker, heimelikste, stiekem. ’ne Heimelikke: gluiper, stiekemerd.
heimwee, heimwee, onzijdig, heimwee.
Heinschenweg, Hénsjewaech, mannelijk, (plaatselijke benaming) Heinschenweg.
heitje, heitje, onzijdig, jiddisj: kwartje.
heivink, heivénk, vrouwelijk, heivénke,, heivénkske, kneu, Carduelis cannabina.
hekelen, haekele, heekele, haekelde, haet of is gehaekelt/heekelde, haet of is geheekelt, hekelen (vlasbewerking).; heekele haken; vlas bewerken.
heks, hėks, vrouwelijk, hėkse,, hėkske, heks. De hėks oetdrieve, of: -sjlaon: met dit gezegde bedoelde men, dat door het vuur de in de schoorsteen aanwezige heks werd verdreven.
heksen, hėkse, hėksde, haet gehėks, heksen; zich haasten.
Heksenberg, Hėkseberch, mannelijk, (plaatselijke benaming) in de Graetheide.
heksenscheut, hėksesjeut, mannelijk, spit in de rug.
heksenteken, hėkseteike, onzijdig, hėkseteikes, teken ter bezwering van geesten op muurankers in de vorm van kruisjes en streepjes in Romeins cijferschrift.
heksentoer, hėksentoer, mannelijk, hėksetoere, moeilijk karwei.
heksenwerk, hėksewėrk, onzijdig, hėksewėrker, hėksewėrkske, moeilijk werk.
hel, hel, helder, helste, hard; luid; snel. “Hel en valsj”: de harmonie van de Steenweg. Dat vilt op geinen helle sjtein: dat valt in goede aarde. Wae dan noch laef, haet ’nen helle kop: dat duurt nog lang. Hae haet ’n hel persės: hij heeft een harde do
hel, hel, toe dan. Hel kóm mit: toe kom mee.
hel, hël, mannelijk, hel. Doe höbs ’ne kop, of wentste de hël geblaozen höbs: een vuurrood hoofd van inspanning hebben. Doe kéns eeme de hël heit maake: jij kunt iemand het vuur aan de schenen leggen. Dae is oet de hël gekraope, wie der duuvel sjleip: dat
hel geld, hel geljt, onzijdig, klinkende munt.
hela, heilaa, hela.
held, helt, mannelijk, helde, held.
helderziende, helderzeende, mannelijk, vrouwelijk, helderziende.
heldewee, heldewee, mannelijk, heldewees, heldeweeke, arme sukkel, arm schaap.
Heldeweeswagen, Heldewees waage, mannelijk, de spookwagen uit de bekende sage van Heldewee zie: Tempel.
helen, heile, heilde, haet of is geheilt, helen, genezen.
Helena, Laen, Laeneke, Leen, Leenaa, Helena.
heler, haelder, mannelijk, haeldesj, heler. Waar geinen haelder, dan waar ouch geine sjtaelder: lett.: waren er geen helers, dan waren er ook geen dieven.
helft, hëllef, vrouwelijk, hëllẹfte, helft.
hellemoer, hëllemouer, vrouwelijk, hëllemouere, helleveeg.
hellen, helle, helde, haet gehelt, hard, ingespannen of onder moeilijke omstandigheden werken; doen; laten begaan. Zou ver noch mer ’ns helle: zouden we nog een spelletje doen?
helleveeg, hëllevaech, vrouwelijk, hëllevaege, helleveeg.
helligheid, hellicheit, mannelijk, hardheid. Dat is va hellicheit niet te biete: te hard om te bijten. De hellicheit van dem haet gein énj: zijn gevoelloosheid is grenzeloos.
helm, helm, mannelijk, helme, helmke, helm. Hae is mit den helm gebaore: hij is iemand, die steeds geluk heeft.
helop, helop, hardop. Hae zach zoogėt sjtil helop: kwasi stil, maar toch zo luid, dat iedereen het horen kon.
help, help, vrouwelijk, helpe, helpke, bretel; zadelriem; schouderzeel.
helpen, helpe, hólp, haet of is gehólpe, helpen.
hels, hëlsj, hëlsjer, hëlste, hels.
hem, hem, häöm, hem.; häöm
hemd, humme, onzijdig, hummes, hummeke, hemd. In het Sittards is het oud-Germaanse “hama” (= bedekking) zonder d bewaard gebleven. Hae vaech zich miet mien humme de vot aaf: ondank tonen. ’ne Sjlaach ónger ’t humme: een geniepige slag; in bokstermen: een slag onder de gordel.
hemdslip, humpsjlup, mannelijk, humpsjluppe, humpsjlupke, hemdslip. Loup niet zoo in dienen humpsjlup rónjt: ga je eerst behoorlijk kleden.
hemdsmouw, humpsmoe, mannelijk, humpsmoeë, humpsmuuke, hemdsmouw.
hemel, heemel, mannelijk, heemele, heemelke, hemel. Wae kóntent is, haet den heemel oppẹ aert: een tevreden mens is een gelukkig mens.; baldakijn. Veer mótte den heemel draage: wij moeten het baldakijn in de processie dragen; wreefstuk van klomp, kap.
hemeldrager, heemeldraeger, mannelijk, heemeldraegesj, baldakijndrager.
hemelen, heemele, heemelde, is geheemelt, sterven. Hae is heemele: hij is dood.
hemelhoog, heemelhooch, hemelhoog.
hemelsbreed, heemelsbreit, hemelsbreed.
Hemelslei, Heemelsjlei, mannelijk, (plaatselijke benaming) nieuwe helling Kolleberg.
hemelvaart, heemelvaart, mannelijk, hemelvaart, ’n Naate heemelvaart: stevige uitgangsavond, uitgangsdag. Dat is mich ouch ’n drėkkige heemelvaart: dat is een kwalijke zaak; het is niets en het zal ook niets worden.
Hemelvaartsdag, Heemelvaartsdaach, mannelijk, Onze Lieve Hemelvaartsdag, 40 dagen na Pasen.
hemmen, hemme, hemde, haet of is gehemp, stuiten, tegenhouden.
Hendrik, Drik, Drikkes, Drikske, Héngke, Hendrik.; Héng Hendrik
hengsel, ingel, mannelijk, ingele, ingelke, hengsel. Hae sjleit op den ingel, dat de kaetel daavert: hij zinspeelt geheimzinnig, maar o zo duidelijk ergens op; in bedekte termen spreken.
hengselmand, inkemenke, ingkemenke, klemtoon op -men-, onzijdig, inkemenkes, etensdrager bestaande uit: a. twee met een hengsel vast aan elkaar verbonden en van deksels voorziene keteltjes; het hengsel diende als draagbeugel; b. een metalen draagstel, waarin twee tot vijf gamellen en één deksel, met een riem vastgehouden; het draa
hengst, héngs, mannelijk, héngste, héngske, hengst.
hengsten, héngste, héngsde, haet gehéngs, hard studeren of werken.
her, haer, heen.
herberg, herbėrch, vrouwelijk, herbėrge,, herbėrchske, herberg.
herbergen, herbėrge, herbėrchde, haet geherbėrch of is geherbėrch, huisvesting verlenen.
herbergier, herbėrgeier, mannelijk, herbėrgeiesj, herbėrgeierke, herbergier.
herbergkamer, herbėrchskaamer, vrouwelijk, herbėrchskaamesj, herbėrchskaemerke, caféruimte.
herbergwis, herbėrchwösj, mannelijk, vrouwelijk, herbėrchwösje, kasteleinsdochter of vrouwelijk personeel; wis als kenteken van herberg.
herboren, hèrbaore, herboren.
hercuul, herkuul, mannelijk, sterke man, afleiding van Hercules.
here God, heeregot, mannelijk, God den Heer; troetelkind, oogappel.
Heregodsvreugde, Herregotsvruichde, in alle Herregotsvruichde, voor dag en dauw.
herenboer, heereboer, mannelijk, heereboere, heerebuurke, heerboer.
herengoed, heeregout, onzijdig, heereguiter, herenhuis met grote boerderij.
herenhuis, heerenhoes, onzijdig, heerenhoezer, herenhuis.
herenleven, heerelaeve, onzijdig, heerelaeves, heerelaeveke, herenleven.
hergeven, ergaeve, ergouf zich, haet zich ergaeve, zich ergaeve, zich overgeven; zich schikken.
herinneren, erinnere, erinnerde, haet erinnert, herinneren. Ouder en beter is: ich zal dich draan doon, of: laote dénke.
herkiezen, herkeize, herkoos, haet herkaoze of is herkaoze, herkiezen.
herkomen, haerkómme, koum haer, is haergekómme, van een bepaalde afkomst zijn. Hae wit neit woo ’r van haerkump: hij doet nadrukkelijk voornamer, dan hij van afkomst is.
herkrijgen, herkriege, herkreech zich, haet zich herkreege, zich herkriege, zich herkrijgen, samenrapen.
herleven, herlaeve, herlaefde, is herlaef, herleven.
Herman, Maan, Maanes, Herman.
hermelijn, hermelien, mannelijk, hermeliene, hermelienke, hermelijn.
herpakken, herpakke, herpakde zich, haet zich herpak, zich herpakke, weer op verhaal komen, zie ook: herkriege.
hert, hirt, onzijdig, hirter, hirtje, hert.
hertrekken, haertrëkke, troch haer, is haergetrokke, ergens heen gaan.
Herver, Herver, Herfse kees, mannelijk, kaas uit het land van Herve, ook: Limburgse kaas, zie ook: sjtinkkees, of: sjtinkert.
heten, heisje, housj, housje, heten. In het Sittards vraagt men niet “hoe heet je?” maar: “wie sjrifste dich?”
hetgene, utgénnige, hetgene.
Hetsen, Hëtsje, venters van Heerlerheide, eertijds bekend in deze omgeving als opkopers van boter, eieren enzovoort.
Hetsje, Hëtje, onzijdig, (plaatselijke benaming) Leyenbroek-Watersleide.
heulbier, huulbeier, onzijdig, huulbeierke, door het bruidspaar geschonken vaatje bier als zoenoffer om een eind aan het zogenaamde “rammele” te maken, zie: rammele.
heulenteul, euleteul, eulenteun, mannelijk, vlier, Sambucus nigra en andere variaties
heup, häöp, vrouwelijk, häöpe, haöpke, heup.
heutemeteut, eutepeteut, mannelijk, eutepeteute, eutepeteutje, peuter, uk.
hevel, heebel, mannelijk, heebele, heebelke, hefboom.
hier, heer, hie, hieë, hier, hier, hierheen.; hie, hieë, hier
hieraf, hieëraaf, hieraaf, hierheen.; hieraaf heerheen, hierlangs
hierblijven, hieblieve, bleef hieë, is hie gebleeve, hierblijven.
hierheen, hiehaer, hierheen.
hierom, hieróm, hierom.
hierover, hie euver, hier tegenover.
hiertegen, hietaenge, hiertegen.
hiertussen, hietösje, hiertussen.
hiervoor, hieveur, hiervoor.
hij, hae, hij.
hijs, hees, vrouwelijk, heese, knieholte.
hik, hik, mannelijk, hik. Als remedie tegen de hik zeiden de kinderen snel achter elkaar het volgende rijmpje op: Ich höb den hik, / ich höb de sjnik; / ich gaef em aan mie bruierke Jan, / dae ’m gout verdraage kan.
hikken, hikke, hikde, haet gehik of is gehik, hikken; doorpikken. De eier ónger die prók zeen al gehik: de schalen der eieren onder die kloek zijn al doorgeprikt.
hinder, hinjer, mannelijk, hinder, ouder is: las.
hinderen, hinjere, hinjerde, haet of is gehinjert, hinderen, last hebben van.
hinderhout, hinjerhout, injerhout, onzijdig, hinjerhouter/injerhouter, hinjerhuitje/injerhuitje, sta in de weg, lastpost.; injerhout sta in de weg; hinderpaal, zie ook: hinjerhout.
hinderlijk, hinjerlik, hinjerlikker, hinjerlikste, hinderlijk.
hinderwaarts, hinderwarts, verouderd, thans:achterröks, zie daar
hinkelepink, hinkelepink, mannelijk, hinkelepinke, hinkepink; de duivel.
hinken, héngke, héngkde, haet, gehéng, hinken, zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, blz. 511.
hinkperk, héngkpėrk, onzijdig, héngkpėrke, héngpėrkske, hinke- of hinkelbaan.
hippebok, hippebòk, mannelijk, hippebuk, hippebukske, letterlijk: geitebok; verwaand nest; fat; druktemaker, aansteller.
hippodroom, hippedróm, mannelijk, hippodroom.
hitsen, hitse, hitsde, haet gehits, heet stoken.
hitsig, hitsich, hitsigger, hitsichste, vurig; erotisch.
hitte, hits, mannelijk, hitte.
hitteblaar, hitsblaor, vrouwelijk, hitsbloare, hitsbläörke, blaar, ontstaan door hitte of wrijving.
hittebobbel, hitsbórbel, vrouwelijk, hitsbórbele, hitsburbelke, pukkel.
hittenboetiek, hittepetik, mannelijk, hittepetikke, hittepetikske, winkel van Sinkel; huishouden van Jan Steen.
hittepetit, ittepetit, mannelijk, hittepetit.
hobbel, hóbbel, mannelijk, hóbbele, hubbelke, hobbel.
hobbelbank, hóbbelbank, vrouwelijk, hóbbelbènk, hóbbelbènkske, schaafbank; zie ook: “de Aenjelökkesj”.
hobbeldebobbel, hóbbeldebóbbel, op en neer; vol oneffenheden, ongelijk.
hobbelen, hóbbele, hóbbelde, haet gehóbbelt, hobbelen; schaven.
hoddel, hoddel, mannelijk, wankel geval; troep; onwetige samenleving.
hoddelaar, hoddelaer, mannelijk, hoddelaesj, hoddelaerke, knoeier; onnette vent.
hoddelen, hoddele, hoddelde, haet gehoddelt, samenhokken; door elkaar schudden. Oppẹ sjlèchte waech woorte ver dooreingehoddelt wie noch nie: door de vele kuilen in de wegen, werden we in onze wagen danig door elkaar geschud.
hoddeljacht, hoddeljach, vrouwelijk, hoddeljachte, bende, troep.
hoddelkraam, hoddelskraom, mannelijk, hoddelskräöm, hoddelskräömke, plaats waar het onnet of niet eerlijk toegaat; prulwerk.
hoed, hout, mannelijk, hui, huitje, hoed. ’nem Hout wie ẹ karreraat: een zeer grote hoed. ’nen Hoogen hout oppẹ kop en gein hummen aan de vot: kale jonker.
hoeden, huie, huide zich, haet zich gehuit, zich huie, zich hoeden.
hoedenspang, houtsjpang, vrouwelijk, houtsjpange, houtsjpèngske, hoedepen, hoedespeld.
hoef, houf, vrouwelijk, houve, huifke, hoef.
hoefijzer, houfiezer, onzijdig, houfiezere, houfiezerke, hoefijzer.
hoefslag, houfsjlaach, mannelijk, houfsjlaech, hoefslag.
hoefsmid, houfsjmeet, mannelijk, houfsjmei, hoefsmid.
hoegenaamd, hoogenaamp, hoegenaamd.
hoeieren, hoejere, hoejerde, haet gehoejert, dicht bij elkaar hokken om zich te warmen aan elkaar; zich in de zon of bij vuur koesteren.
hoeierpot, hoejerpot, mannelijk, hoejerpöt, hoejerpötje, soort stoof, vuurtest.
hoek, houk, mannelijk, huik, huikske, hoek. Dem kumste ouch op alle huik en kènj taenge: die kom je ook overal tegen.
hoekhuis, houkhoes, onzijdig, houkhoezer, hoekhuis.
hoekig, huikich, huikigger, kuikichste, hoekig.
hoekijzer, houkiezer, onzijdig, houkiezesj, hoekijzer.
hoen, houn, vrouwelijk, houder, huinke, kip. “Hae löp rónjt wie ’n houn, die ’t ei niet kwiet wit te waere” zegt men van iemand, die ongedurig heen en weer loopt. ’n Sjlum houn lëk ouch waal éns in de neetele: ook een slim mens maakt wel eens een fout. ’t Bëste huinke bruit waa
hoenderdraad, hounderdraot, mannelijk, kippengaas.
hoenderei, hounderei, onzijdig, houdereier, houdereike, kippenei.
hoenderladder, hounderlödder, vrouwelijk, houderlöddesj, houderlödderke, kippentrapje.
hoenderloop, houderluip, mannelijk, houderluipe, hounderluipke, kippenloop of ren.
hoenderrek, hounderrëk, mannelijk, houderrëkke, hounderrëkske, roest, zitstok voor kippen. De rëk opgaon: slapen gaan.
hoendersoep, houderzop, vrouwelijk, houndersöpke, kippensoep.
hoenderstront, houndersjtrónjt, mannelijk, kippenmest. “Houndersjtrónjt, dat is van alles” zegt men, als iemand het woord “van alles” gebruikt.
hoendervlees, houdervleisj, onzijdig, houdervleisjke, kippevlees.
hoer, houer, vrouwelijk, houere, huierke, hoer.
hoerae, hoerae, mannelijk, hoeaes, hoeraeke, gemaskerd carnavalvierder. Den hoerae sjëlle: iemand het masker afnemen; bij de Marotte (zie daar) de scheidende Prins Carnaval van zijn prinselijke waardigheidsemblemen ontdoen en bij de oud-prinsen inlijven. Kinderrijmpje: Hoerae sjëlle
hoeren, houere, houerde, haet gehouert, hoeren.
hoerenjager, hourejaeger, mannelijk, hourejaegesj, hourejaegerke, hoerenjager.
hoerenkast, hourekas, mannelijk, hourekės, hourekėsjke, bordeel.
hoest, hous, mannelijk, huiske, hoest. ẹ Leelik huiske: kwaadaardige hoestbuien.
hoesten, houste, housde, haet gehous, hoesten.
hoeven, houve, houfde, haet gehouf, hoeven, zie het oudere: broeke;
hof, haof, mannelijk, häöf, häöfke, tuin; pachthoeve; grote boerderij.
hogen, heuge, onzijdig, kaartspel.
hogen, heuge, heuchde, haet geheuch, ophogen; opbieden: kaartspelen. De aerpel heuge: tussen de rijen voren trekken, zodat de planten dieper in de grond komen te staan (aanaarden).
hogen, hööge, hööchde, haet of is gehööch, ophogen; aanaarden. De aerpel hööge: de aardappelen aanaarden, zie ook: heuge.
hogerop, hoogerop, hogerop.
hok, hok, onzijdig, hokker, hökske, hok, zie ook: kooj.
hokken, hokke, hokde, haet gehok, hokken.
hol, haol, haolder, haoste, hol; gierig, ’n Haol bees: een gierigaard. Haol bës ónger de erm: erg gierig. Dat sjtik me zich in ’nen haolen tanjt: dat is de moeite niet waard.
hol, häöl, onzijdig, häölder, haölke, hol; krot. ’t Is ’ne sjlėchte vos dae mer ein häöl haet: niet voor één gat gevangen zitten. Blief oet dat häöl ewėch: blijf uit de buurt van dat berucht huis.
hola, houla, halt!
Hollander, Hollènjer, op den Hollènjer, (plaatselijke benaming) Hoogveld.
Hollander, Hollènjer, mannelijk, Hollènjesj, Hollander. Nao den Hollènjer sjtaeke: een steek onder water geven. Eine vleigenden Hollènjer: een vliegende Hollander, kinderspeelgoed.
holleweg, haolewaech, mannelijk, haolwaech, haolwaechske, holle weg.
holte, haölde, vrouwelijk, haöldes, holte.
hommel, hómmel, mannelijk, donder. Hómmel in jannewaarie brink ẹ gout wienjaor: donder in januarie belooft een goed wijnjaar.
hommel, hoomel, vrouwelijk, hoomele, höömelke, hommel. Dao is ein hoomel in de bös: zij is zwanger.
hommelbeestje, hómmelbeesjke, onzijdig, hómmelbeesjkes, donderbeestje.
hommelen, hómmele, hómmelde, haet gehómmelt, donderen.
hommelschoer, hómmelsjoel, vrouwelijk, hómmelsjoele, donderbui.
hommelslag, hómmelsjlaach, mannelijk, hómmelsjlaech, donderslag.
hommeltoren, hómmeltoore, mannelijk, hómmeltoores, donderkop.
hommelweer, hómmelwaer, onzijdig, hómmelwaere, onweer. “’t Bronk en kan neit aan de gang kómme” wordt gezegd bij een langdurige dreiging van onweer.
hompelaar, hómpelaer, mannelijk, hómpelaesj, hómpelaerke, mank iemand.
hompelen, hómpele, humpe, hómpelde, haet of is gehómpelt, mank lopen.
hompelend, hómpelentaere, hompelend.
hompelepomp, hómpeldepómp, mannelijk, de duivel.
hompen, humpe, humpde, haet gehump, hompelen.
hond, hónjt, mannelijk, hónj, hunjtje, hond. Este euver den hónjt kumps, kumste ouch euver de sjtart: als men grote moeilijkheden kan oplossen, komt men met kleine ook wel klaar. ’t Sjteit drop wie haor oppẹn hónjt: het uitgezaaide zaad is overvloedig opgekomen. Hae sjöt ’t va
hondenkar, hónjskar, vrouwelijk, hónjskarre, hónjskėrke, hondekar.
hondenkloten, hónjskloote, dao kénste gein hónjskloote van, daar ken je niets van.
hondenkooi, hónjskooj, vrouwelijk, hónjskooje, hónjskööjke, hondehok. Hae haet de hónjskooj oppẹ kop: hij heeft een hoge hoed op.
hondenkrankte, hónjskrènkde, mannelijk, hondeziekte.
hondenleven, hónjslaeve, onzijdig, hondeleven.
hondenvoer, hónjsvouer, onzijdig, hónjsvuierke, hondevoer; slecht eten.
hondenweer, hónjswaer, onzijdig, hondeweer.
honderd, hóndert, honderd. “Den hónderste ként ’t sefraon aete” of “’t klómpemaake neit” wordt gezegd van iemand, die groot vertoon maakt, terwijl men niet weet, hoe hij aan de middelen komt. “En hóndert is gein ein” wordt gezegd, als men geen eind aan
honderdduizend, hóndertdoezent, honderdduizend.
honderderlei, hóndertderlei, honderderlei.
honderdmaal, hóndertmaol, honderdmaal.
hondsdagen, hónjsdaach, hondsdagen, zeer warme periode van 19 juli tot 18 augustus. Met het oog op het gevaar van optreden van hondsdolheid, moesten eertijds alle honden gedurende die periode een muilkorf dragen.
hondsen, hónjze, hónjsde, haet gehónjsj, op een listige manier aan de weet trachten te komen.
Hondskerk, Hónjskirk, mannelijk, Hondskerk (plaatselijke benaming) voor een zand- en grintgroeve bij Wintraak.
hondsvot, hónjsvot, vrouwelijk, hónjsvotte, hónjsvötje, hondsvot.
honger, hónger, mannelijk, hungerke, honger, zie ook: sjmaale, en: dikken doosj. Hónger pës ónger de erm: enorme honger.
hongeren, hungere, hungerde, haet gehungert, honger lijden.
hongerig, hungerich, hungerigger, hungerichste, hongerig.
hongerlijden, hóngerlieë, lee hónger, haet hóngergeleeë, hongerlijden. Hóngerlieë is gein kóns, meh ėste ’t kéns, kénste ’t geine mee leere: hongerlijden is geen kunst, maar als je het eenmaal kunt, kun je het geen ander meer leren.
hongerlijder, hóngerlieër, mannelijk, hóngerlieësj, hóngerlieërke, hongerlijder.
hongerloon, hóngerloon, onzijdig, hóngerloone, hóngerlöönke, hongerloon.
hongersnood, hóngersjnoot, mannelijk, hóngersjnoote, hongersnood.
honing, hooning, mannelijk, honig.
honingpot, hooningspot, mannelijk, hooningspöt, hoonigspötje, honigpot of -vaatje.
hoofd, huit, höt, onzijdig, hoofd, zie: höt. Blaos mich op mien huit: loop naar de pomp. ’n Huit sókker: een kegelvormig suikerbrood.
hoofd, höt, onzijdig, huier, hötje, hoofd; kool. ’n Höt wie ’ne riethaamer: een groot hoofd. ’n Hötje mous: een klein kooltje.
hoofdkaas, huitkees, mannelijk, huitkeeske, hoofdkaas.
hoofdman, houpman, mannelijk, houpmèn, hoofdman.
hoofdpeluw, huitpölf, mannelijk, huitpölve, huitpölfke, hoofdpeluw.
hoofdprijs, houfpries, mannelijk, houfprieze, hoofdprijs.
hoofdschaal, huitsjaal, vrouwelijk, huitsjaale, schedeldak.
hoofdstel, hötsjel, onzijdig, hötsjele, hoofdstel van paard zonder bit.
hoofdvlees, huitvleisj, onzijdig, huitvleisjke, zult.
hoofdwaas, huitsjwaasj, mannelijk, hoofdhuid.
hoofdzaak, houfzaak, vrouwelijk, houfzaake, hoofdzaak.
hoofs, houfs, houfser, houfste, hoofs, hoffelijk.
hoog, hooch, hooger, hoochste, hoog. Hooch laote laeve: een toast op iemand uitbrengen; huldigen; in de lucht steken. Dae mous gehange waere aan den hoochste boum: hij moest aan de hoogste boom opgehangen worden (een uitermate hartgrondige verwensing). Den hooge wal
hoogaltaar, hoochaltaor, hoocheljter, mannelijk, hoog- of hoofdaltaar.
hoogdag, hoogendaach, mannelijk, hoogdag.
hoogheid, hoocheit, mannelijk, vrouwelijk, hoocheite, hoogheid.
hoogkant, oppen hoochkanjt lëgge, geld sparen of opstapelen.
Hoogkruis, Hoochkruts, onzijdig, (plaatselijke benaming) Bergerweg hoek Eekerweg.
hooglopend, hoochloupent, hoochloupender, hoochloupenste, hooglopend, hevig.
hooglustig, hoochlöstich, klemtoon op –lös-, hoochlöstigger, hoochlöstichste, hoogwaardig.
hooglustigheid, hoochlösticheit, klemtoon op -lös-, vrouwelijk, hoochlösticheite, hoogwaardigheid.
hoogmis, hoomës, vrouwelijk, hoomësse, hoogmis. Doe höbs de vruimës ónger de hoomës oetkómme: je onderrok is zichtbaar.
hoogmoed, hoochmout, mannelijk, hoogmoed. Den hoochmout brik ’m de nak: hoogmoed komt voor de val.
hoognodig, hoochneudich, hoochneudigger, hoochneudichste, hoognodig.
hoogrib, hoochrub, vrouwelijk, hoochrubbe, ribstuk.
hoogsel, heuchsel, hööchsel, lödder, onzijdig, heuchsele, heuchselke, wagenladder (om laadruimte hoger te maken).; hööchsel zie heuchsel.
hoogstens, heuchstes, hoogstens.
hoogte, heuchde, hööchde, vrouwelijk, heuchdes, hoogte.
hoogtijd, hoochtiet, hoogste tijd. Heuchsten tiet, heere: aankondiging van het sluitingsuur van de café’s.
hoogvereerd, hoochvereert, hoochvereerde, hooggëerd.
hoogvlieger, hoochvleigert, mannelijk, hoochvleigesj, pronker, praler.
hoogwater, hoochwaater, onzijdig, hoogwater.
hooi, hui, onzijdig, huike, hooi. Ein hoes hui: een rook hooi. Dao is gein hui genóch gewasse óm alle moele te sjtoppe: het kwaadspreken is niet te stuiten.
hooigaffel, huigaffel, vrouwelijk, huigaffele, huigėffelke, hooigaffel (tweetandige hooivork).
hooimijt, huimiet, vrouwelijk, huimiete, huimietje, hooischelf. Dao is genóch hui in de miet óm ze dizze wénjter de moele te sjtoppe: de in de hooimijt geborgen hoeveelheid hooi reikt voor deze winter.
hooipers, huipaesj, vrouwelijk, huipaesje, hooipers.
hooiriek, huiraek, vrouwelijk, huiraeke, huiraekske, hooihark. Ich mót ’t hui noch kömme: ik moet het hooi nog bij elkaar harken.
hooiwagen, huiwaage, mannelijk, huiwaages, huiwaegeske, hooiwagen; strandwagen; langpootmug, bastaardspin Opilionidea.
hoop, haop, houp, mannelijk, hoop, verwachting.; houp hoop, verwachting
hoop, houp, mannelijk, huip, huipke, hoop, stapel; veel. Der duuvel sjit oppẹ grootsten houp: juist iemand die veel heeft, krijgt vaak nog meer. Dat is houp en al: dat is alles wat te halen is; daarmee is de kous af.
hoorbaar, heurbaar, hoorbaar.
hoorn, haore, mannelijk, onzijdig, häöres, häöreke, hoorn, zie ook: toet; doffer. Toet éns op dien häöre: blaas eens op je hoorn.
hoornblazer, haoreblaozer, mannelijk, haoreblaozesj, haorebläözerke, hoornblazer.
hoornjuk, haorejaok, mannelijk, vrouwelijk, haorejäök, haorejäökske, juk; slungelachtig, onverschillig meisje.
hoornpaard, häörepaert, onzijdig, häörepaert, häörepaertje, geit met horens; stommeling; fabeldier; ’n Häörepaert van ẹ vroumesj: een flink vrouwmens.
hoos, haos, vrouwelijk, haoze,, häöske, kous. “De aerpel bluie” wordt gezegd, als iemand gaten in zijn kousen of sokken heeft.
hoosbindel, haosbinjel, haozebinjel, mannelijk, haosbinjele/haozebinjel, haosbinjelke/haozebinjelke, kouseband, zie ook: haozebinjel.
hop, hop, hop, hop, de Paesjtraot op, / dao koum ich Truuke taenge. / ’n Huitjen op, / ẹ sjtrikske drop, / en Sjèngske leip dernaeve, rijmpje gezongen bij het paardjerijden op de knie.
hop, up, mannelijk, uppe, upke, hop, Upupa epops, zangvogel.
hopen, haope, haopde, haet gehaop, hopen.
hopen, houpe, houpde, haet gehoup, hopen.
hopen, huipe, huipde, haet of is gehuip, op hopen zetten, opstapelen. Höbder ’t kaoren al gehuip: staat de rogge al in stuiken?
hopla, hóplaa, mannelijk, hóplaas, hóplaake, hoepla. Hóplaa sjmiete: hoepla werpen, zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, blz. 511.
hor, hort, onzijdig, horter, hortje, hor.
horen, häöre, onzijdig, häöres, häöreke, horen. Hae haet zich ’n häöre oetgesjtoote: hij heeft een domme streek uitgehaald. “Die haet ’n häören oet” wordt gezegd van een vrouw, die voor haar huwelijk een kind heeft. Ein mit drie krappen oppẹt häöre: een meisje of vrouw van d
horen, geheure, geheurde zich, haet zich geheurt, zich geheure, betamen. Dat geheurt zich neit: dat is niet betamelijk.
horen, heure, heurde, haet geheurt of is geheurt, horen. Van heure zëgge kómme de leuges in de welt: letterlijk: van horen zeggen komen de leugens in de wereld.
horrebedorre, haorebedaore, aorebedaore, onzijdig, haorebedaores, aorebedaores, haöorebedäöreke, klein kind.; aorebedaore vliegend hert
hortensia, hortenziaa, vrouwelijk, hortenziaas, hortenziaake, hortensia, Hudrangea.
hortig, hortich, hortigger, hortichste, haastig; gehaast. Niet zoo hortich: niet zo haastig.
hospes, hospẹs, mannelijk, hospẹsse, hospes.
hospitaal, hospetaal, onzijdig, hospetaale, ziekenhuis.
hot, jöt, van jöt nao jè, van hot naar haar; van Pontius naar Pilatus.
hot en haar, hot en haar, heen en weer; rechts en links.
houden, haute, hólj, haet of is gehaute, of gaute, houden. Wae hiljt mich taenge: wie belet me dat?
houdvast, hautvas, hautvaster, hautvaste, gierig.
hout, hout, onzijdig, houter, höljtje, huitje, hout; bos. Hae löp mit ’t höljtje: hij is getikt.
houtduif, houtdoef, vrouwelijk, houtdoeve, houtduufke, houtduif.
houten, houte, houten. ’ne Houtere klaos: een houterig mens. Door de houtere meule gaon: spitsroede lopen, zie ook: sjpitskėrke loupe.
houtschraaf, houtsjraach, mannelijk, houtsjraage, zaagblok.
houtsnijden, houtsjnieë, sjnee hout, haet hout gesjneeë, houtsnijden. Bij het rijden op de knie door kleuter, die daar bij hun armpjes kruisen met het “paard” en een zagende beweging maken wordt gezonden: houtsjnieë van alle de wieë, / klómpe maake, datse kraak; / sjaele knėch, / maak oos kinjtje de klómpe
houtsnip, houtsjnėp, vrouwelijk, houtsjnėppe, houtsjnėpke, houtsnip.
houtstaaf, houtsjtaaf, mannelijk, houtsjtaef, houtsjtaefke, zouthoutstaaf, Glycirrhiza glabra.
houtwerk, houtewėrk, onzijdig, houtwerk.
houtworm, houtwórm, mannelijk, houtwurm, houtwurmke, houtworm; spotnaam voor meubelmakers.
houvast, hautvas, mannelijk, hautvaste, hautveske, Limburgse houvast, haak met platrond eindstuk waarin een spijker- of schroefgat. ’nen Hautvas in de sjtiel sjlaon: een houvast in de deurstijl slaan.
houwblok, houblok, mannelijk, houblök, kapblok. Meistes oppẹ vot an ’n au eik woort ’t vunkelhout gereeten of gehoue: als kapblok werd meestal het onderstuk van een eikestam gebruikt. Was het blok versleten dan werd het “aafgesjpeent”; de daarvan afkomende lange spaanders, “sj
houwen, houe, houde, haet of is gehoue, slaan. Gehoue of gesjlaage, ’t zal mótte: hoe dan ook, het moet.
houwer, huier, mannelijk, huiesj, houwer in de steenkolenmijnen.
hovaardig, hoovaerdich, hoovaerdigger, hoovaerdichste, trots.
hovaart, hoovaart, mannelijk, pronkzucht. Hoovaart mót pien lieë: wil men pronken, dan moet men er ook wat voor over hebben.
hovaartsgek, hoovaartsgėk, mannelijk, hoovaartsgėkke, pronker.
hovenier, haoveneier, mannelijk, haoveneiesj, hovenier.
hovenieren, haoveneiere, haoveneierde, haet gehaoveneiert, hovenieren.
Hubert, Hebaer, Hoeb, Hoebaer, Huub, Hubert.; Baer Hubert
Hubertina, Obberdien, Hóbberdien, Hubertina.; Tien, Tin Hubertina
Hubertina, Hóbberdien, Óbberdien, Hubertina. Oud danswijzje: Óbberdien hau sop gekaok, / zeeve wake van eine knaok; / Óbberdien, dat kump van Tuddere en geit nao Pöt, / Óbberdien dat kump va Tuddere, / kump van Tuddere en geit nao Pöt. “Hóbberdien” met weglating van de in he
Hubertusklauw, sintebertusklau, mannelijk, sintebertusklaue, sintebertusklèike, bij honden soms aan de achterbenen hinderlijke bijteen of klauw.
huichelaar, huichelaer, huuchelaer, mannelijk, huichelaesj, huichelaerke, huichelaar.; huuchelaer zie huichelaer
huichelen, huichele, huuchele, huichelde, haet gehuichelt, huichelen.; huuchele zie: huichele.
huid, hoet, mannelijk, huid. Hae haet ’n hoet aan wie ’ne börgemeister: hij ziet er welgedaan uit.
huif, hoef, vrouwelijk, hoeve, huufke, lapje, genaaid of geplakt op scheur in bovenleer van schoeisel en dergelijke; huif.
huifkar, hoefkar, vrouwelijk, hoefkarre, hoefkėrke, huifkar.
huildop, huuldop, mannelijk, huuldöp/uuldöp, huuldöpke/uuldöpke, bromtol.; uuldop bromtol. Het eigenlijke “huuldop” is i.v.m. de in het Sittardse dialect zeer labiele h tot “uuldop” geworden
huilen, huule, huulde, haet gehuult, huilen van een dier of de wind. Het huilen van de huishond in de nacht werd vroeger als een voorteken van de dood van een der huisgenoten beschouwd.
huis, hoes, onzijdig, hoezer, huske, huis; opperhooi; dul (koker aan gereedschap voor het aanbrengen van steel en dergelijke); toilet. Zich ’t huske van de zeel verbrenne; zijn mond verbranden (heet drinken).
huisbak, hoesbak, mannelijk, thuis gebakken brood en gebak, zie: loonbak.
huiselijk, hoeselik, hoeselikker, hoeselikste, huiselijk.
huishouderster, hoesheìesje, mannelijk, huishoudster.
huishouding, hoeshalling, vrouwelijk, hoeshallinge, huishouden.
huishoudschool, hoeshautsjool, vrouwelijk, hoeshautsjoole, hoeshautsjeulke, huishoudschool.
huismus, hoesmösj, vrouwelijk, hoesmösje, hoesmösjke, huismus.
huispoets, hoespóts, mannelijk, schoonmaak.
huisraad, hoesraot, mannelijk, huisraad.
huissier, wisjee, mannelijk, wisjees, (Frans) huissier: deurwaarder; bode.
huissleutel, hoessjleutel, mannelijk, hoessjleutele, huissleutel.
huisvader, hoesvaader, mannelijk, hoesvaadesj, huisvader.
huisvrouw, hoesvrou, vrouwelijk, hoesvroue, huisvrouw.
huiswei, hoeswei, vrouwelijk, hoesweie, wei bij boerderij of woning.
huiswerk, hoeswėrk, onzijdig, huiswerk.
huiszegen, hoeszaenge, mannelijk, hoeszaenges, huiszegen. Den hoeszaenge hink sjeif: er hangt een gespannen sfeer of geprikkelde stemming. Als de mensen in vroeger tijden ter bedevaart gingen naar Kevelaar of Scherpenheuvel brachten ze onder andere een “vrome huiszegen” mee. Deze werd echter oo
huizing, huuzing, vrouwelijk, huuzinge, huuzingske, behuizing.
hul, höl, hul, onzijdig, hölle, hölke, nonnenkap.
hul, höl, höl euver tröl, overijld; in massa, veel. Aetes en drénkes höl euver tröl: eten en drinken volop.
hulft, öt, onzijdig, ötter, ötje, hoofd; sluitkool. ’n Öt wie ’n ötje mous: een hoofd als een kool.
hulp, hulp, vrouwelijk, hulpe, hulpke, hulp: Dac höbste al ’n gou hulp aan: hij helpt al een aardig handje mee.
hulpriem, helpereim, mannelijk, helpereime, riem over zadel van trekpaardentuig om lemoenen hoger of lager ten opzichte van het paard te kunnen hangen.
huls, huls, mannelijk, hulze, hulkse, hulst, Ilex aquifolium; huls; patroonhuls enzovoort.
hummeren, hummere, hummerde, haet gehummert, hinniken van paard, zie ook: wieëre.
huppelen, huppele, huppelde, haet of is gehuppelt, huppelen.
huppen, huppe, hupde, haet of is gehup, opspringen.
hups, hupsj, hupsjer, hupsjte, aardig, knap. Hupsj zitte: gezegd tegen een kind: mooi rechtop zitten; tegen een hond: mooizitten. Dat gruin klëtje haet dich ummer hupsj gesjtange: kan onder vrouwen erg dubbelzinnig zijn namelijk: het kleedde je werkelijk goed, of: je had
hupsneus, hupsjnaas, vrouwelijk, hupsjnaaze, hupsjnaeske, wipneus. Van iemand met een wipneus wordt wel gezegd: ’t raengent bie ’m in.
huren, huure, huurde, haet of is gehuurt, huren, pachten. “Went ich mich vandaach aan dich verhuur, bén ich mörge diene knėch” wordt gezegd tegen iemand, die zonder enig recht anderen wil bevelen.
hurk, huuk, vrouwelijk, huuke, huukske, hurkhouding. Huukske sjleiere, of: litsjhuuke: in hurkende houding over glijbaan glijden.
hurken, hoeke, hoekde zich, haet zich gehoek/huukde, haet of is gehuuk, zich hoeke, hurken.; huuke hurken
huts, huts, höts, öts, vrouwelijk, hutse, hutske, bult.; höts buil, bult, zie ook: huts.
huts, öts, huts, mannelijk, ötse, ötske, buil. Hae haet ’n öts aan de kop wie ’n voės: hij heeft een enorme buil aan zijn hoofd. ’n Öts wie de paatesjkirk: een grote buil.
hutseprutsen, hutseprutse, hutseprutsde, haet of is gehutsepruts, prutsen, klungelen.
hutseprutser, hutseprutsert, mannelijk, hutseprutsesj, hutseprutserke, prutser, klungelaar.
huttentut, hótsjentótsj, mannelijk, huttentut, Camelina sativa; groot hoefblad, Petasietes hybridus.
huur, huur, vrouwelijk, huure, huur.
huurboekje, huurbuikske, onzijdig, huurbuikskes, huurboekje.
huurder, huurder, mannelijk, huurdesj, huurder.
huurkoets, huurkótsj, vrouwelijk, huurkótsje, huurkutsjke, huurkoets.
huurkoetsier, huurkótsjer, mannelijk, huurkótsjes, huurkoetsier.
huzaar, hoezaar, mannelijk, hoezaare, huzaar.
hypocriet, iepekriet, klemtoon op iepe-, mannelijk, onzijdig, iepekriete, iepekrietje, hypocriet, nurks persoon.
hypotheek, hippeteik, mannelijk, hippeteike, hippeteikske, hypotheek.
ia, iejao, gebalk van een ezel.
Ida, Iedaa, Ida. Veur de lol van Iedaa: tevergeefs.
idee, idee, mannelijk, onzijdig, idees, iedeeke, idee.
ieder, eeder, ieder. Eeder ’t zient, dan krich de kaoe niks: ieder het zijne, dan krijgt de verkeerde niets.; jeedẹr ieder
iedere avond, jeedẹraovent, iedere avond.
iedere dag, jeedẹrdaach, iedere dag.
iedere keer, jeedẹskeer, iedere keer.
iedere man, jeedẹrman, iedere man.
iedere middag, jeedẹrmiddẹch, iedere middag.
iedere morgen, jeedẹrmörge, iedere morgen.
iedere nacht, jeedẹrnach, iedere nacht.
iedereen, jeedẹrein, iedereen.
iedermansvriend, jeedẹrmansvrunjt, mannelijk, jeedẹrmansvrunj, allemansvriend. Die prie is ouch ’ne jeedẹrmansvrunjt: die hond is ook een allemansvriend.
iemand, eeme, eemes, iemand. De gėk mit eeme sjtaeke: iemand voor de gek houden. Eemes laote, veur waat er is: iemand in zijn eigen vet laten gaar koken.
iets, gẹt, iets, een beetje.
iezegrim, iezegrim, mannelijk, iezegrimme, iezegrim, onvriendelijk knorrig mens.
ijken, ieke, eek, haet of is gëeeke, ijken van maten en gewichten.
ijs, ies, onzijdig, ijs. Sint Teunis is ’nen iesmaker, of ’nen iesbraeker: als het met sint Anthonius, 17 januari, vriest, dan houdt het vriesweer aan; dooit het, dan wordt het weer zachter.
ijsbaan, iesbaan, vrouwelijk, iesbaane, ijbaan.
ijsbeer, iesbaer, mannelijk, iesbaere, ijsbeer; brompot.
ijsbloem, iesbloum, vrouwelijk, iesbloume, iesblömke, ijsbloem.
ijsdop, iesdop, mannelijk, iesdöp, iesdöpke, werptol.
ijseik, ieseik, mannelijk, eiseike, ijs- of wintereik.
ijsfabriek, iesfebrik, onzijdig, iesfebrikke, ijsfabriek.
ijsheiligen, ieshëlge, iesheilige, mannelijk, ijsheiligen. ’t Zoomergout móste eesj nao de ieshëlge paote: het is niet raadzaam plantgoed, dat niet tegen de nachtvorst bestand is, te planten vóór die dagen.
ijskarretje, ieskėrke, onzijdig, ieskėrkes, ijskarretje.
ijskelder, ieskelder, mannelijk, ieskeldesj, ieskelderke, ijskelder; koud vertrek.
ijskoud, ieskaut, ijskoud. ’ne Ieskaue: een ijskoud of ongevoelig iemand.
ijsmuts, iesmötsj, vrouwelijk, iesmötsje, iesmötsjke, wollen muts met pompon.
ijstuitje, iestuutje, onzijdig, iestuutjes, ijsjes in de vorm van een horentje.
ijsvogel, iesvoogel, mannelijk, iesveugel, iesveugelke, ijsvogel, Alcedo ispida.
ijswagen, ieswaage, mannelijk, ieswaages, ieswaegeske, prikslede.
ijver, iefer, mannelijk, ijver.
ijveren, iefere, ieferde, haet gëiefert, ijveren.
ijverig, iefertich, iefertigger, iefertichste, ijverig.
ijzel, iezel, mannelijk, ijzel.
ijzelen, iezele, iezelde, haet gëiezelt, ijzelen.
ijzer, iezer, onzijdig, van ijzer. ’nen Iezere: een ijzersterke kerel. Den iezere waech: spoorweg.; iezer ijzer
ijzerbaan, iezerbaan, vrouwelijk, iezerbaane, iezerbaenke, spoorweg.
ijzergaren, iezergaare, onzijdig, ijzergaren. Bréng ẹ paar sjtėrkes (gekartelde stervormige kartonnen plaatjes waarop dit garen gewikkeld is) iezergaare mit: breng een paar sterretjes ijzergaren mee.
ijzermaal, iezermaol, mannelijk, onzijdig, ijzerroest; roestvlek in linnen.
ijzervreter, iezervraeter, mannelijk, iezervraetesj, ijzervreter.
ik, ich, iche, ik.
illuminatie, limmenaase, vrouwelijk, limmenaases, illuminatie.
illumineren, limmeneiere, limmeneierde, haet of is gelimmeneiert, illumineren.
immer, ummer, immer, steeds, altijd.
immertoe, ummertoe, immerweer.
in alle geval, inalleval, samentrekking van: in alle geval.
inademen, inaome, aomde in, haet of is igeaomp, inademen.
inbeeld, ibilj, mannelijk, inbeelding. Den ibilj is erger wie de zeevedaachse koors: inbeelding is erger dan een echte ziekte. Mit den ibilj geplaoch zeen: naast zijn schoenen lopen. Zoo vol ibilj wie de bók vol keutele: een verwaande kwast.
inbeelden, ibilje, biljde in, haet of is igebiljt, zich inbeelden. ’nen Igebiljde gėk: een ingebeelde kwast.
inbijten, ibiete, beet in, haet of is igebeete, in de gunst trachten te komen.
inbinden, ibénje, bónj in, haet of is igebónje, inbinden; toegeven.
inbreken, inbraeke, brouk in, haet of is ingebraoke, inbreken.
inbreker, inbraeker, mannelijk, inbraekesj, inbraekerke, inbreker.
inbrokken, inbrokke, brokde in, haet ingebrok, inbrokken. Waatste dich zėllef höbs ingebrok, móste ouch zėllẹf oetlaepele: wat je jezelf hebt ingebrokt, daar moet je ook zelf mee klaar zien te komen.
inburgeren, inbörgere, börgerde in, haet of is ingebörgert, inburgeren.
indelen, indeile, deilde in, haet of is ingedeilt, indelen.
indienen, indeine, ideine, deinde in, haet of is ingedeint/deinde in, haet of is igedeint, indienen.; ideine indiene
indraaien, idreeë, dreede in, haet of is igedreet, indraaien. Doe höbs dich dao fien igedreet: je hebt je daar aardig tussengewerkt.
indrijven, indrieve, dreef in, haet of is ingedreeve, indrijven.
indringen, indrénge, dróng in, haet of is ingedrónge, indringen.
indringer, indrénger, mannelijk, indréngesj, indringer.
indrogen, idreuge, dreuchde in, haet of is igedreuch, indrogen: iemand iets betaald zetten.
indruk, indrök, mannelijk, indrökke, indruk.
induwen, iduue, duude in, haet of is igeduut, induwen. Daen aap móste ’t aete richtich iduue: dat kind is een slecht eter.
ineen, inein, ineen.
ineenhangen, ineinhange, hóng inein, haet ineingehange, ineenflansen.
ineens, inéns, ineens.
ineenstevelen, ineinsjteevele, sjteevelde inein, haet of is ineingesjteevelt, in elkaar zetten.
influenza, flenzia, mannelijk, influenza. Een goede vijftig jaar geleden verkochten de boerenvrouwen boter en eieren op de markt. Toen eens influenza heerste vroeg een inwoner van Sittard een vrouw, die altijd samen met haar dochter een standplaats op de markt had, waarom ze haar docht
infoetelen, infoetele, foetelde zich in, haet zich ingefoetelt, zich infoetele, zich ergens op slinkse wijze inwerken.
informatie, infermaase, vrouwelijk, infermaases, informatie.
informeren, infermeiere, infermeierde, haet of is geïnfermeiert, informeren.
ingaan, ingaon, góng in, haet of is ingegange, ingaan.
ingaan en uitgaan, ingaon en oetgaon, góng in- en oet, is in- en oetgegange, in- en uitgaan; slechts even blijven; op portionculafeest aflaat bidden.
ingang, ingank, mannelijk, ingèng, ingèngske, ingang.
ingemaakt, igemaaks, onzijdig, inmaak (hetgeen is ingemaakt als fruit, groente, vlees enzovoort).
ingenieur, inzenjeur, inzenjeure, ingenieur.
ingenomen, ingenómme, ingenomen, ergens mee in zijn sas zijn.
ingeval, iggeval, indien.
ingeven, ingaeve, gouf in, haet of is ingegaeve, ingeven.
ingeving, ingaeving, vrouwelijk, ingaevinge, ingeving.
ingewand, ingewanj, vrouwelijk, ingewanjer, ingewanden.
ingraven, igraave, grouf in, haet of is igegraave, ingraven.
ingrijpen, igriepe, greep in, haet of is igegreepe, ingrijpen.
inhalen, inhaole, haolde in, haet of is ingehaolt, inhalen; de oogst binnenhalen.
inhebben, inhöbbe, haet in, haet ingat, inhebben. Dae haet ’t in: die heeft het in zich.
inhouden, inhaute, hólj in, haet of is ingehaute, inhouden. Haut dich ẹ bitjen in: kalm aan een beetje.
inkerven, inkėrve, kėrfde in, haet of is ingekėrf/ingekórve, inkerven.
inkijken, inkieke, keek in, haet of is ingekeeke, inkijken; inzien.
inkleden, inkleie, kleide in, haet of is ingekleit, inkleden. Wie höbste dat ingekleit: hoe heb je hem dat geleverd?
inkomen, inkómme, koum in, is ingekómme, inkomen, binnenkomen.
inkomende, ikómmende, onzijdig, inkomen. Ẹ sjoon ikómmende, of: ’ne sjoonen trëk: een goed inkomen, of: een goed salaris.
inkopen, ikoupe, koch in, haet of is ingekoch, inkopen.
inkorten, inkorte, kortde in, haet of is ingekort, inkorten.
inkotten, inkaote, kaotde in, haet of is ingekaot, inbalken, inkassen.
inkratsen, inkratse, kratsde in, haet of is ingekrats, inkrassen of kerven.
inkrijgen, inkriege, kreech in, haet of is ingekreege, innemen. Koos ich dat erm dénk mer gėt inkriege: kreeg ik dat arme schaap maar zo ver, dat het iets at.
inkrimpen, inkrumpe, krumpde in, haet of is ingekrómpe, inkrimpen.
inkt, énk, mannelijk, inkt. Om pen en énk sjreeve: moord en brand schreeuwen.
inkuilen, inkoele, koelde in, haet of is ingekoelt, inkuilen van aardappelen, veevoeder enzovoort.
inkwartieren, inkerteiere, kerteierde in, haet of is ingekerteiert, inkwartieren.
inkwartiering, inkerteiering, mannelijk, inkwartiering.
inlaag, inlaach, vrouwelijk, inlaoge, inlaöchske, inlaag.
inlaat, ilaot, mannelijk, ilaote, inlaat; ingang.
inladen, ilaae, laade in, haet of is igelaae, inladen. Gout ilaae: flink eten.
inlander, inlènjer, mannelijk, inlènjesj, inlander.
inlaten, ilaote, lout in, haet of is igelaote, inlaten; binnenlaten.
inleggen, ilëgge, lach in, haet of is igelach, inleggen. Mit dem höbste dich gėt igelach: je hebt je wat op je nek gehaald door met hem aan te pappen.
inleiden, ileie, leide in, haet of is igeleit, inleiden.
inleveren, ileevere, leeverde in, haet of is igeleevert, inleveren. De bóks igeleevert: tot thuisblijven verplicht.
inlichten, ilichte, lichde in, haet of is igelich, inlichten.
inlopen, iloupe, leip in, haet of is igeloupe, inlopen.
inluiden, iloeë, loede in, haet of is igeloet, inluiden van feesten, processies et cetera.
inmaken, imaake, maakde in, haet of is igemaak, inmaken.
inmuren, inmoere, moerde in, haet of is ingemoert, inmetselen; ommuren.
innaaien, inneeë, neede in, haet of is ingeneet, innaaien.
innemen, innumme, noum in, haet of is ingenómme, innemen. Hae is gout van innumme: hij is een goed eter.
innemend, innument, innummender, innummenste, innemend.
inpakken, ipakke, pakde in, haet of is igepak, inpakken. Doe kéns ipakke mit die kräömke: je kunt verdwijnen.
inpalmen, inpalme, palmde in, haet of is ingepalmp, inpalmen.
inpeperen, inpaepere, paeperde in, haet of is ingepaepert, inpeperen.
inpompen, inpómpe, pómpde in, haet of is ingepómp, inpompen.
inprenten, inprénte, préntde in, haet of is ingeprent, inprenten.
inpritsen, inpritsje, pritsjde in, is ingepritsj, binnenwippen. In passant pritsjde ver aeve ’t Sjterfhoes in en pitsjde ter ós ẹ paar: en passant wipten we even “et Sjterfhoes” binnen en dronken een paar glazen bier. Zie ook: Sjterfhoes.
inramen, inraame, raamde in, haet of is ingeraamp, inlijsten. Dem móste dich mer laoten inraame: die moet je in ere houden.
inrichten, inrichte, richde in, haet of is ingerich, inrichten.
inrijten, inriete, reet in, haet of is ingereete, inscheuren; inslaan. Dat rit in: dat slaat in.
inroepen, iroupe, reip in, haet of is igeroupe, inroepen.
inscharen, insjaare, sjaarde in, haet of is ingesjaart, inscharen (het vee in de weide brengen).
inschepen, isjeepe, sjeepde in, haet of is igesjeep, inschepen.
inschieten, insjeite, sjoot in, haet of is ingesjaote, inschieten.
inschrift, insjrif, onzijdig, insjrifte, inschrift.
inschrijven, insjrieve, sjreef in, haet of is ingesjreeve, inschrijven.
inschrijving, insjrieving, vrouwelijk, insjrievinge, inschrijving.
inschudden, insjödde, sjödde in, haet of is ingesjöt, inschenken.
insgelijks, insgelieks, ingelijks, zie ook: van’s gelieke.
inslaan, insjlaon, isjlaon, sjlouch in, haet of is ingesjlaage/sjlouch in, haet of is igesjlaage, inslaan. Ich gaon ’t kaoren insjlaon: ik ga een begin maken met het maaien van de rogge.; isjlaon inslaan. Hae haet gout gėt igesjlaage: hij heeft een behoorlijke voorraad ingeslagen.
inslag, insjlaach, mannelijk, insjlaech, insjlaechske, inslag, ’ne Gouen insjlaach höbbe: goed kunnen eten en drinken.
inslapen, inslaope, sjleip in, haet of is ingesjlaope, inslapen.
inslikken, insjlikke, sjlikde in, haet of is ingesjlik, inslikken.
insluimeren, isjlómmere, sjlómmerde in, haet of is igesjlómmert, insluimeren.
insluiten, insjloete, sjloot in, haet of is ingesjlaote, insluiten.
insmijten, insjmiete, sjmeet in, haet of is ingesjmeete, ingooien.
insnoeren, insjnuiere, sjnuierde in, haet of is ingesjnuiert, inrijgen.
inspannen, insjpanne, sjpande in, haet of is ingesjpant, inspannen.
inspecteren, insjpėkteiere, insjpėkteierde, haet of is geïnsjpėkteiert, inspecteren.
inspraak, insjpraok, mannelijk, inspraak.
inspreken, insjpraeke, sjprouk in, haet ingesjpraoke, inspreken; moed inspreken.
inspringen, insjprénge, sjpróng in, haet of is ingesjprónge, inspringen; iemand helpen. Es ze ’m neit mit ennigge man in de rök gesjprónge waare, waar zie gesjėf zóm jaffaa gewaes: als enige mensen hem niet hadden bijgestaan, was zijn zaak naar de bliksem geweest.
inspuiten, insjpuite, sjpötde in, haet of is ingesjpaote, inspuiten.
instaan, insjtaon, sjtóng in, haet of is ingesjtange, instaan, zie ook: kaveiere.
installatie, insjtelaase, mannelijk, installatie.
installeren, insjteleiere, insjteleierde, haet of is geinsjteleiert, installeren.
instampen, insjtampe, sjtampde in, haet of is ingesjtamp, intrappen.
instappen, insjtappe, sjtapde in, is ingesjtap, instappen.
insteken, insjtaeke, sjtouk in, haet of is ingesjtaoke, insteken; inzouten van boter en dergelijke; inschrijven voor aanneming van werk of leverantie.
instellen, insjtëlle, sjtëlde in, haet of is ingesjtëlt, instellen; zich voorbereiden. De kénjer zeen gout ingesjtëlt: de kinderen zijn goed voorbereid op hun Eerste Heilige Communie. Hae waas gout ingesjtëlt: hij was goed voorbereid op zijn dood.
instemmen, insjtömme, sjtömde in, haet of is ingesjtömp, instemmen.
instoten, insjtoote, sjtootde in, haet of is ingesjtoote, instoten, zie ook: inbruue.
instrument, instrement, onzijdig, instremente, instrementje, instrument.
intauschen, intoesje, toesjde in, haet of is ingetoesj, inruilen.
intekenen, inteikene, teikende in, haet of is ingeteikent, intekenen; inschrijven. Dao is veur ’ne sjoone sent ingeteikent oppẹt befët van de feeswei: de inschrijving voor het buffet in de feestwei heeft een mooie cent opgebracht.
interessant, intresant, intresanter, intresantste, interessant.
interesse, intrésse, mannelijk, interesse.
interesseren, intrėsseiere, intrėsseierde, haet of is geintrėsseiert, interesseren.
interest, intrés, mannelijk, intrèste, interest.
intocht, intóch, mannelijk, intóchte, intocht.
intrampen, intrampe, trampde in, haet of is ingetramp, intrappen.
intreden, intraeë, trou in, haet of is ingetraoe, intreden (in kloosterorde en dergelijke).
intrekken, intrëkke, troch in, haet of is ingetrokke/ingetroch, intrekken.
introuwen, introue, troude in, is ingetrout, introuwen. Introu is oettrou: introuwen is meestal slechts van korte duur.
intussen, intösje, intussen.
inval, inval, mannelijk, invel, invelke, inval; gril. ẹ Gout invelke: een prima idee. Hae haet invel wie ’n aut hoes: hij zit vol invallen.
invallen, invalle, voul in, is ingevalle, invallen, instorten.
invaller, invaller, mannelijk, invallesj, invaller, zie ook: ramplesant.
invaren, invaare, ivaare, vour in, haet of is ingevaare/vour in, haet of is igevaare, inrijden met auto en dergelijke; de oogst binnenhalen.; ivaare inrijden, binnenhalen van oogst.
invemen, invaeme, vaemde in, haet of is ingevaemp, inrijgen; een draad insteken.
invitatie, invetaase, vrouwelijk, invetaases, invitatie.
invité, invetee, mannelijk, vrouwelijk, invetees, invité.
inviteren, inveteiere, inveteierde, haet of is geinveteiert, inviteren.
invloed, invlout, mannelijk, invloed.
invochten, ivóchte, vóchde in, haet of is igevóch, vochtig maken van strijkgoed et cetera.
invoegen, ivouge, vouchde in, haet of is igevouch, invoegen; voegen.
invoer, invuier, mannelijk, invoer.
invoeren, invuiere, vuierde in, haet of is ingevuiert, invoeren.
invreten, ivraete, vrout in, haet of is igevraete, invreten. De potsjtouf is al gans igevraete van de ros: de potkachel is al behoorlijk ingevreten door de roest.
invriezen, ivreize, vroor in, haet of is igevraore, invriezen.
invullen, ivölle, volde in, haet of is igevölt, invullen.
inwegen, iwaoge, waochde in, haet of is igewaoch, door iets overwicht te geven tekort komen.
inwendig, iwèndich, inwendig. Ouder is: hae haet ’t va bénne.
inwerken, iwirke, wirkde zich in, haet zich igewirk, zich iwirke, zich inwerken.
inwijden, inwieë, wiede in, haet of is ingewiet, inwijden.
inwonen, iwoone, woonde in, haet igewoont, inwonen.
inwrijven, ivrieve, vreef in, haet of is igevreeve, inwrijven; inzepen. De maetjes ivrieve: de meisjes met sneeuw inwrijven.
inzaaien, inzeeë, zeede in, haet of is ingezeet, inzaaien.
inzakken, izakke, zakde in, haet of is igezak, inzakken.
inzegenen, inzaengene, zaengende in, haet of is ingezaengent, inzegenen.
inzepen, izeipe, zeipde in, haet of is igezeip, inzepen.
inzet, inzats, mannelijk, inzėts, inzëtje, inzet.
inzetten, inzëtte, izëtte, zat in, haet of is ingezat, inzetten.; izëtte inzetten; inleggen. Allemaol igezat: allemaal de inleg betaald?
inzicht, inzich, onzijdig, inzichte, inzicht.
inzien, inzeen, zouch in, haet of is ingezeen, inzien.
inzitten, inzitte, zout in, haet ingezaete, inzitten. Waat zou dao inzitte: wat steekt daarachter?
inzouten, izaute, zautde in, haet of is igezaute, inzouten; betaald zetten. Dat kénste dich izaute: daar kun je het mee doen.
Isabelle, Bella, Isabelle.
Isedorus, Ies, Isedorus.
ja, ijao, jao, jėh, jouw, ja.
ja-ja, jao-jao, Sittards intonatie-doublet.
jaagtas, jaachtėsj, vrouwelijk, jaachtėsje, jaachtėsjke, weitas.
jaar, jaor, onzijdig, jaore, jäörke, jaar. ’t Jaor toebak: het jaar nul. Op jaor en daach neit mee gezeen: in langen tijd niet meer gezien.
jaardienst, jaordeins, mannelijk, jaordeinste, jaardienst.
jaarfeest, jaorfees, onzijdig, jaorfeeste, jaarfeest.
jaargang, jaorgank, mannelijk, jaorgèng, jaargang.
jaargetal, jaorgetal, onzijdig, jaorgetalle, jaartal.
jaargetij, jaorgetie, onzijdig, jaorgetieë, jaargetij.
jaarlijks, jeerliks, jaarlijks.
jaarling, jeerling, mannelijk, vrouwelijk, jeerlinge, jaarling, jarige.
jaarmarkt, jaormert, mannelijk, jaormerte, jaarmarkt.
jaarverslag, jaorversjlaach, onzijdig, jaorversjlaech, jaarverslag.
jabroer, jaobrouer, mannelijk, jaobruiesj, jabroer.
jacht, jach, vrouwelijk, jachte, jėchske, jachtterrein. Doe kumps in mien jach: je schiet onder mijn duiven.
jachtakte, jachak, mannelijk, jachakke, jachtakte, zie het oudere: perdarm.
jachtgeweer, jachgewaer, onzijdig, jachgewaere, jachtgeweer.
jachthond, jachshónjt, mannelijk, jachshónj, jachthond. Hae loestert wie ’ne jachshónjt: hij is zo gehoorzaam als een jachthond.
Jacob, Koob, Keub, Keupke, Jacob.
Jacobus, Jaakob, Jacobus. Mit sint Jaakob en sint An is ’t kaore in de sjuur of in de banj: met sint Jacobus of sint Anna, 25 en 26 Juli, is de rogge in de schuur of staat in schoven gebonden op de akkers. Vroeger, toen men nog niet met combines werkte, werd het gr
Jacques, Sjaak, Sjaak, Sjaek, Sjaekske, Sjëk, naam, Jacques.; Sjëk Jacques
Jaffa, Jaffaa, mannelijk, Jaffa (havenstad in Palestina). Sóm Jaffaa gaon: weg; kapot, naar de bliksem; tot verval komen. Dat is sóm Jaffaa: weg, kapot enz. Deze uitdrukking herinnert aan de nederlaag van de kruisvaarders bij Jaffa.
jagen, jaage, jouch, haet of is gejaach, jagen. Doe jeechs mich: jaag me niet zo!
jager, jaeger, mannelijk, jaegesj, jager.
jak, jak, mannelijk, jėk, jėkske, jak. Eeme oppẹt jak höbbe: met iemand opgescheept zitten. Hae zit 'm oppẹt jak: hij zit hem op zijn huid.
jakhals, jakhals, mannelijk, vrouwelijk, jakhels, jakhals; iemand die veel op stap is. Kaale jakhals: opschepperige leegloper.
jakkeren, jakkere, jakkerde, haet gejakkert, jakkeren.
jalappe, sjarlap, sjerlap, mannelijk, jalap of jalappe: Mexicaanse plant, waarvan de gedroogde en gemalen wortel als laxeermiddel wordt gebruikt. Wenste neit gout kéns gaon, móste dich mer gėt sjarlap kriege: als je last hebt met de stoelgang, moet je maar wat jalap nemen.
jaloers, sjaloes, sjeloes, bijvoeglijk naamwoord, sjaloezer, sjaloeste, jaloers: Eine gaap is sjaloes: gapen doet gapen.
jaloezie, sjallezie, vrouwelijk, sjallezieë, sjallezieke, jaloezie; zonneblind.
jam, sjem, mannelijk, jam.
jammer, jaomer, jaomerder, jaomerste, jammer. “’t Waas jaomer, ės gėt aan ’m koum”, klemtoon op: aan, wordt ironisch gezegd van een onbetekenend persoon, 't Is jaomer, dat gout waer dëks sjaa deit: terwijl de een blij is met het mooie weer, smacht de ander naar regen.
jammeren, jeemẹre, jeemẹrde, haet gejeemẹrt, jammeren.
jammerknookje, jeemerknäökske, onzijdig, plek in elleboog, die oorzaak is der zogenaamde weduwnaarspijn (hevige kortstondige pijn, die ontstaat wanneer een bepaalde zenuw in de elleboog geraakt wordt), zie ook: zungelknäökske.
jammerlijk, jeemẹrlik, jeemẹrlikker, jeemẹrlikste, jammerlijk.
Jan, Sjèng, Sjèngske, naam, Jan.
Jan Pizzewit, Jan Pizzewit, Jan Pizzewit, Jan Pizzewit, Jan Pizzewit zien vrou, / hau ein huitjen op, hau ein huitjen op zoo sjwart wie ein sjou.
jandoedel, jandoedel, mannelijk, jandoedel, jenever.
janken, janke, jankde, haet gejank, janken, huilen.
janne, janne, mannelijk, ’ne janne, kauw, zie ook: daol.
janplezier, janplezeier, mannelijk, janplezeiere, janplezeierke, janplezier.
januari, jannewaarie, mannelijk, januari.
Janus, jaanus, mannelijk, jaanusse, kanjer, zie ook: kanjaar.
jarenlang, jaorelank, jarenlang.
jarig, jäörich, jeerich, jarig.; jeerich jarig, zie: jäörich.
jarretelle, sjartèl, mannelijk, sjartèlle, sjartèlke, Fr. jarretelle, kous- of sokophouder.
jas, jas, mannelijk, jės, jėske, jas. Einen ómgedreede jas, selje datter pas: duidt op verandering van standpunt of gezindte.
jassen, jasse, jasde, haet of is gejas, klaverjassen.; wegjagen
jat, jat, vrouwelijk, jatte, jėtje, Jiddisch: hand.
jatsbeest, jatsbees, vrouwelijk, jatsbeeste, jatsbeesjke, zie: jatsprie.
jatsen, jatse, jatsde, haet gejats, straatslijpen, zonder bepaald doel rondlopen.
jatser, jatsẹrt, mannelijk, jatsẹsj, straatloper.
jatsprij, jatsprie, mannelijk, vrouwelijk, jatsprieë, jatsprieke, straatslijper of straatslijpster, uithuizig mens.
jawel, jaowaal, jawel.
jawoord, jaowoort, onzijdig, jawoord.
Jean, Sjang, naam, Sjèng, Sjèngske, Jan, Jean.
Jeanet, Jèn, Jènke, Jeanet, Jannetje.
jemig, jummich, o jeminee: uitroep van verbazing.
jeu de barres, baare, baarde, höbbe gebaart, (Frans) jeu de barre (soort krijgertje spelen), zie: “Woordenboek van het Sittards dialect van P.J.G. Schelberg”, Kenjersjpeelkes, blz. 511.
jeuk, jeuk, mannelijk, jeuk.
jeuken, jeuke, jeukde, haet gejeuk, jeuken. Hae wit neit, waat ’m jeuk: hij weet niet, waar de pijn zit.
jeun, jeun, mannelijk, de jeun, de vrijer.
Jezus, Jeezes, mannelijk, Jezus. “Hie sjteit ouch de gansen daach de naam Jeezus oppẹ taofel” wordt gezegd, als de eettafel niet is afgeruimd (afleiding van het gebed voor en na de maaltijden).
Jezus kinderen, Juzzeskénjer, uitroep van verbazing of schrik; jasses.
Jezus-Maria, Jussus-Maaria, uitroep van verbazing.
Jezuskindje, Jeezeskinjtje, onzijdig, Jezuskindje.
jicht, gich, mannelijk, jicht. Vleigende gich: vliegende jicht.
Jiddisch, jiddisj, Jiddisch, jodenduits. “Dénk aan de matses en vergaet dien Hebreefs neit” placht men te zeggen, als iemand jiddisj sprak.
jodenkerk, juddekirk, vrouwelijk, juddekirke, synagoge.
jodenlijm, juddeliem, mannelijk, speeksel. Dat is mit juddeliem geplèk: ondeugdelijk gelijmd.
jodenpastoor, juddepestoor, mannelijk, juddepesteusj, rabbi of voorzanger, zie ook: rabiender.
jodenvlees, juddevleisj, onzijdig, vergiftigde paddestoelen.
joedel, jeidel, jeideldie, uitgelaten vrolijk zijn.
joekelen, jónkere, jónkerde, haet gejónkert, janken van honden.
joekelend, jónkerentaere, jankend.
joetje, joetje, onzijdig, jiddisj: tientje.
jofel, joofel, joofelder, joofelste, Jiddisch: mooi, heerlijk, fijn.
joh, , jöh, vooruit (voermanstaal).
Johannes, Jeun, Jeunke, Joon, Johan, Johannes.
jok, jóks, mannelijk, gekheid, grap. Veur de jóks sjpeele: om keizersbaard spelen.
joker, jooker, mannelijk, jookesj, joker.
jokeren, jookere, jookerde, haet gejookert, jokeren.
jokken, jókse, jóksde, haet gejóks, pretmaken, schertsen; opmaken. De ganse kraom verjókse: de hele boel er doorjagen.
jong, jóng, jónk, mannelijk, jónges, jungske, jongen, zie: jónk.; jónk jongen, zie: jóng.
jong, jónk, jónger, jóngste, jong, jeugdig. Jónk beier mót broesje: de jeugd moet zich kunnen uitleven. Hae zuut leever ẹ jónk maetje ės ’n aut paert: hij ziet graag een jong meisje. Dat jónk van dich is ’ne saaraa: die jongen van jou is een rakker. De jóngen
jongelui, jóngluu, jongelui.
jongen, junge, junkde, haet gejunk, jongen werpen. “Den hónjt haet gejunk, eine witte, eine watte en einen tóptart” gezegde van iemand, die de s (“watte” = zwarte, “tóptart” = stompstaart) niet goed kan uitspreken.
jonggezel, jónkgezël, mannelijk, jónkgezëlle, jonggezel. Wie langer jónkgezël, wie deiper in de hël.
jongzijnde, jónkzeende, toen we jong waren.
jonker, junkerke, onzijdig, junkerkes, duizendschoon, Dianthus.
jonkerjan, jónkerjan, vrouwelijk, jónkerjèn, jónkerjènjtje, libel.
jonkheid, jónkheit, mannelijk, jeugd; jeugdigheid.
jood, jut, mannelijk, judde, jutje, jood. “Haet dich ’ne jut oppẹ bóks gesjpiet?” vraagt men, als iemand met een gat in zijn broek rondloopt. Dat is 'ne jut: katholiek, die ’s zondags niet naar de kerk gaat. Es dich ’ne jut gėt gunt, gunt er dich twee knėchskes: perso
joodje, jutje, onzijdig, jutjes, pos, kleine baarsvis, Acerina cernua.
Joseph, Jeup, Jeupke, Joep, Joozep, Jóp, Joop, Jup, Sjoe, Zèf, Z, Joseph.; Jozef Jeupke, Joep, Joozep, Jóp, Joop, Jup, Sjoe, Zèf, Zèfke,
Josepha, Zeef, Zeefke, Josepha.
Josephien, Fjen, Fiene, Fieneke, Fing, Fingke, Fin, Josephien.
Josephmarkt, Joozep-mert, mannelijk, sint Josephmarkt 19 maart.
jota, joota, mannelijk, jota. Geine joota waert: geen letter waard, niets waard.
ju, juu, huu, halt (voermanstaai). Juu haute: stilhouden. De juu in höbbe: de pee inhebben.
jubel, juubel, mannelijk, gejuich.
jubilaris, jubbelaares, mannelijk, jubbelaaresse, jubilaris.
jubileum, jubbelei, onzijdig, jubbeleie, jubileum.
judas, joedas, mannelijk, joedės, joedėske, judas.
judassen, joedasse, joedasde, haet of is gejoedas, judassen.
Judasweek, joedaswaek, mannelijk, Judasweek, Goedeweek, de week voor Pasen.
Judith, Sjedit, naam, Judith.
juffer, joffer, jómfer, jóngfer, vrouwelijk, joffere/jómfere/jóngfere, jufferke/jumferke/jungferke, juffrouw.; jómfer juffrouw. ’n Au jómfer: juffrouw of dame uit de betere stand.; jóngfer ongehuwde oudere dame; oude- jongejuffrouw.
juffer, jóngfer, hae leet ’m jóngfer, hij gunt de ander geen trek of punt bij het spel; hij hangt de beest uit.
jufferen, joffere, jofferde, haet gejoffert, passend zijn. Waat sjeif hink, dat joffert: dat is passend bij deze toestand.
juffernaam, jóngferenaam, mannelijk, jóngferenaame, eigen familienaam van een getrouwde vrouw. Wie sjrif zich die bie haöre jóngferenaam, of: wie sjrif deer uch dan mit eure jóngferenaam: hoe heet U met Uw eigen familienaam?
juichen, joeche, joechde, haet gejoech, juichen; klagelijk gehuil van een hond.
juichend, joechentaere, juichend; huilend.
juist, jus, sjus, juist, net, pas.; sjus juist; zoeven; precies
juistement, sjtustemènt, juist. Sjustemènt, dat höbste gout gezach: dat heb je goed gezegd.
juistgoed, sjustegou, net goed (ook in ongunstige betekenis).
juk, jaok, onzijdig, jaoker, jäökske, juk. Zie ook: aorejaok.
Julius, Sjuul, Sjuulke, naam, Julius.
jury, zjuurie, vrouwelijk, zjuuries, jury.
justement, justement, sjustement, dat is zo.
justitie, justiese, mannelijk, justitie.
kaal, kaal, kaalder, kaalste, kaal; geheel, volkomen. Dat is ’ne kaaien Hannes: dat is een kale mijnheer. ẹ Kaal jėske: een afgedragen jasje. Zoo kaal wie ’n loes: zo arm als Job. Kaale maanẹs, of: kaale mesjeu: kale jonker. Kaale sjiet: koue
kaaljakker, kaaljakker, mannelijk, kaaljakkesj, kaaljėkkerke, kale sinjeur, windbuil.
kaalslag, kaalsjlaach, mannelijk, kaalsjlaech, kaalslag.
kaam, käöm, kööm, kuime, mannelijk, kuime, gistzwam op bier, bonen, zuurkool enzovoort.; kööm; kuime kaam, zie: käöm
kaar, kaar, onzijdig, kaar, kaerke, bijenkorf, korf van stro gevlochten; stortbak voor graan in molen etc. ’ne Kop wie ẹ kaar: een groot of dik hoofd.
kaars, kaers, vrouwelijk, kaerse, kaerske, kaars. ẹ Kaerske brenne veur der duuvel: kwaad met kwaad vergelden. Die zeen mit de kaers biejein gezuik: een niet bij elkaar passend stel. Hae kump de kaersen oetblaoze: hij komt, als het voorbij is. De kaers geit ’m oet: hij
kaarsenhoorn, kaersenhaore, onzijdig, kaersenhäöres, kaersenhäöreke, kaarsedomper; neus.
kaarsenla, kaerselaa, vrouwelijk, kaerselaas, kaerselaeke, kaarsenbak.
kaarslicht, kaerseleich, onzijdig, kaarslicht.
kaarsroet, kaersruit, onzijdig, talk; schapenvet, waaruit vetkaarsen werden gemaakt.
kaart, kaart, vrouwelijk, kaarte, kaertje, kaart. Ein doorgesjtaoke kaart: een doorgestoken kaart. “Dat is ẹ kaertje oet den Haach” wordt gezegd, als men bij het kaartspel een bijzonder goed spel in handen heeft.
kaarten, kaarte, kaartde, haet of is gekaart, kaartspelen.
kaartendrukker, kaartendrökker, mannelijk, kaartendrökkesj, drukker van speelkaarten; iemand, die weinig om handen heeft.
kaartlegger, kaartlëgger, mannelijk, kaartlëggesj, kaartlegger.
kaartlegster, kaartlëkster, vrouwelijk, kaartlëkstesj, kaartlegster.
kaartmoer, kaartmouer, mannelijk, kaartmouere, hartstochtelijk kaartspeler.
kaartvriend, kaartvrunjt, mannelijk, kaartvrunj, partner bij kaartspel.
kaas, kees, mannelijk, keeze, keeske, kaas. Dat is de kat de kees bevaole: gelegenheidmaakt de dief.
kaasbam, keesbam, klemtoon op –bam, vrouwelijk, keesbamme, keesbemke, boterham met hangop, fluitert et cetera.
kaasblaadje, keesblaetje, onzijdig, klein en onbeduidend krantje.
kaasboer, keesboer, mannelijk, keesboere, keesbuurke, kaasventer.
kaasdoek, keesdouk, mannelijk, keesduik, kaasdoek.
kaasfabriek, keesfebrik, onzijdig, keesfebrikke, keesfebrikske, kaasfabriek.
kaasklok, keesklok, onzijdig, keesklokke, keesklökske, kaasstolp.
kaaskom, keeskómp, mannelijk, keeskump, keeskumpke, kaaskom voor fluitert, hangop.
kaaskop, keeskop, mannelijk, keesköp, keesköpke, kaaskop; ook wel scheldnaam voor: Hollander.
kaaskorst, keeskoosj, vrouwelijk, keeskoosjte, keeskeusjke, kaaskorst.
kaasmes, keesmėts, onzijdig, keesmėtser, keesmėtske, kaasmes.
kabeljauw, kabbeljau, mannelijk, kabbeljaue, kabeljauw.
kabinet, kabbenët, onzijdig, kabbenétte, kabbenëtje, (Frans) kabinet.
kabuis, kappes, mannelijk, kappesse, witte kool; nietswaardig ding; onzin. Dat is ouch kappes: dat is niets waard. “Kappesse en sevooje kénste knooje, mer mich neit” zegt men, als men bedoelt: met mij speel je niet alles klaar.
kabuisboer, kappesboer, mannelijk, kappesboere, kappesbuurke, keuterboer; groenteboer.
kabuiskop, kappeskop, mannelijk, kappesköp, bolrond hoofd; dommerik.
kabuisschaaf, kappessjaaf, vrouwelijk, kappessjaave, koolschaaf.
kachel, kachel, vrouwelijk, kachele, kėchelke, kachel.
kadaver, kadaaver, onzijdig, kadaavesj, kadaver; lichaam. Hae kreech ze op ziene kadaaver: hij kreeg op zijn donder.
kadee, kadee, mannelijk, kadees, kadeeke, kadee, uitmuntend in grootte, goed, kwaad enzovoort Kadees van aerpel, ze waare niet door ’t kelderlaok te kriege: een ietwat overdreven voorstelling van de grootte der aardappelen. Dat is ’ne vieze kadee: dat is een vuilik.
kadet, kadët, mannelijk, kadëtte, kadetje, kadet (overigens ook gebruikt in de zin van: kadee).
kaduuk, kaduk, kadukker, kadukste, afgeleefd, versleten; kapot.
kaf, kaaf, mannelijk, kaf. Zoo kort wie kaaf: erg kort. Vroeger werd kaf gestrooid op de drempel van een woning, waar een meisje woonde, dat meer dan één vrijer had; zich slecht gedroeg of misdragen had.
kaffer, kaffert, mannelijk, kaffesj, kaffer; pummel.
kafmand, kaafmanj, vrouwelijk, kaafmanjele, kaafmènjtje, ook wel: kaafmanjel: grote mand, waarin het kaf werd verzameld. “Dao höb ich ’n kaafmanj van” wordt gezegd, als men er veel van heeft.
kaft, kaf, mannelijk, kėf, kėfke, kaft.
kaften, kafte, kafde, haet of is gekaf, kaften, van een omslag voorzien.
kak, kak, mannelijk, kak; bluf. Doe mit diene kaale kak: jij bluffer.
kakelbont, kaakelbónjt, kaakelbónjter, kaakelbónjtste, kakelbont.
kakelen, kaakele, kaakelde, haet gekaakelt, kakelen.
kakement, kaakement, onzijdig, kaakemente, kakement. Waat ẹ kaakement: wat een gezicht.
kakjong, kakjónk, piepjong, pas uit het ei, zie ook: katsjjonk.
kakken, kakke, kakde, haet gekak, poepen.
kakkermannetje, kakkermumke, kakkermumke sjpeele, blindemannetje spelen.
kakmadam, kakmedam, vrouwelijk, kakmedamme, kakmedemke, vrouw met veel noten op haar zang.
kakmaker, kakmaeker, mannelijk, kakmaekesj, kakmaekerke, aansteller.
kakschool, kaksjeulke, kattesjeulke, onzijdig, kleuterschooltje.
kakstoel, kaksjtoul, mannelijk, kaksjtuil, kaksjtuilke, kakstoel, kinderstoel met speelplank en losse po.
kal, kal, mannelijk, gebabbel. Dat is de kal niet waert: het is niet waard er woorden aan te verspillen. Dao kump mer kal van: dat geeft maar aanleiding tot praatjes. Sjaele kal: gewauwel. Dae hiljt dich mer aan de kal: die houdt je maar van je wer
kalebas, kallebas, vrouwelijk, kallebasse, kallebėske, kalbas, kalebas, soort pompoen; draagtas met hengsels of handvatten.
kalender, kaalender, mannelijk, kaalendesj, kaalenderke, kalender, almanak.
kales-manus, kaales-maanes, platzak, berooid.
kalf, kauf, onzijdig, kauver, kèifke, kalf (naam voor jong rundvee tot 3 maanden oud). ẹ Kempesj kauf: een eenjarig kalf. ẹ Kauf Moozes: lomp en dom mens. Doe bës mich ẹ kauf: je bent een stommeling. Ėste neit gluifs, höbste ẹ kauf in de boek: een mens zonder enig
kalfateren, kallefaatere, kallefaaterde, haet of is gekallefaatert, herstellen.
kalfskop, kaufskop, mannelijk, kaufsköp, kalfskop; scheldnaam. Zie ook: taet de voo.
kalfsvlees, kaufsvleisj, onzijdig, kalfsvlees. Kaufsvleisj is gau gaar: de jeugd is vlug ergens warm voor te krijgen.
kaliber, kalieber, onzijdig, kaliebesj, kaliber, ’ne Van ’t richtige kalieber: van de juiste maat; uit het goede hout gesneden.
kaligheid, kaalicheit, vrouwelijk, kaalicheite, opschepperij. Hae wit va kaalicheit neit wie er zich dreet: zich rijk voordoen om armoede te verbergen; overdreven opscheppen.
kalk, kalk, mannelijk, kalk.
kalkei, kalkei, onzijdig, kalkeier, kalkeike, kalkei.
kalken, kalke, kalkde, haet of is gekalk, kalken, het bouwland met kalk bestrooien. Voor het nederlandse “kalken” zie: witte.
kalkpan, kalkpan, vrouwelijk, kalkpanne, kalkpenke, kalkbak voor het lessen van kalk.
kalkspecie, kalksjpies, mannelijk, kalkspecie, kalkmortel.
kallefakker, kalfakter, mannelijk, kalfaktesj, kalfėkterke, verklikker; kwaadspreker.
kallefakkeren, kalfaktere, kalfakterde, haet gekalfaktert, verklikken; kwaadspreken.
kallen, kalle, kalde, haet gekalt, praten, zie: nachtegaal.
kalm, kalm, kalmer, kalmste, kalm.
kalmeren, kalmeiere, kalmeierde, haet of is gekalmeiert, kalmeren.
kalot, kalot, vrouwelijk, kalotte, kalötje, kalot (rond klein mutsje voor mannen).
kalotje, kalösjke, onzijdig, ouderwetse vrouwenmuts, alleen het voorste deel van het hoofd bedekkend.
kalverzeel, kauverzeil, onzijdig, kauverzeilder, leidsel voor kalveren.
kam, kamp, mannelijk, kem, kemke, haarkam.
kameel, kẹemeel, mannelijk, kẹmeele, kẹmeelke, kameel; hufter.
kameelhaar, keemelshaor, klemtoon op kee-, onzijdig, keemelshaore, kameelhaar.
kameelskuiken, kameelskuuke, kẹmeelskuuke, onzijdig, kameelskuukes/kameelskuukes, aartsdommerik.; kẹmeelskuuke aartsdommerik
kamer, kaamer, vrouwelijk, kaamesj, kaemerke, kamer, zie het oudere: gemaak; donderbus (kleine ijzeren pot voor het lossen van “kaamersjeut” bij gelegenheid van feesten, processies enzovoort.) zie: kaamersjeite.
kameraad, kameraot, mannelijk, kameraote, kameräötje, makker.
kameraad, kammeraat, mannelijk, kammeraate, groot ding, kanjer.
kameraadschap, kameraotsjap, mannelijk, kameraadschap.
kameren, kaamere, kaamerde, haet of is gekaamert, bij het beugelen de bal met één slag door de ring drijven en daarbij gelijktijdig een andere, voor de ring liggende bal opzij klotsen.
kameren, kaamere, kaamerde, haet gekaamert, een maîtresse op kamers onderhouden.
kamerschieten, kaamersjeite, sjoot kaamesj, haet kaamesj gesjaote, donderbussen afschieten. “Kaamer”: dikwandige ijzeren cilinder, hoogte 10 tot 15 cm, doorsnede 8 à 10 cm, met een over de gehele hoogte doorlopende holte, doorsnede 2,5 à 3,5 cm. Vanuit deze holte, op een hoogte van plusminus 2 cm, is een ontstekin
kamerschot, kaamersjeut, mannelijk, kaamersjeut, knal van donderbus.
kamfer, kamfer, mannelijk, kamfer.
kamferbol, kamferbol, mannelijk, kamferböl, kamferbölke, kamferbol (middel tegen de klerenmot).
kamillethee, kẹmillentee, mannelijk, kamillethee.
kamizolen, kammezäöle, kammezäölde, haet gekammezäölt, aframmelen, zie ook: verkammezäöle.
kamizool, kamezaol, onzijdig, kamezaole, kamezäölke, kamizool, vest met lange mouwen; vest.
kamizooltas, kamezaolstėsj, vrouwelijk, kamezaolstėsje, kamezaolstėsjke, vestzak.
kammen, kömme, kömde, haet of is gekömp, kammen. Doe mós dich dien wösjen éns kömme: je moet je haar eens kammen.
Kamp, Kamp, Oppe Kamp, mannelijk: (plaatselijke benaming) Op de Kamp.
kamp, kamp, mannelijk, kempke, kamp (stuk bouwland).
kampen, kampe, kampde, haet gekamp, vechten.
kampen, kemme, kemde zich, haet zich gekemp, zich kemme, kibbelen.
kamperen, kampeiere, kampeierde, haet gekampeiert, kamperen.
kampioen, kampejoen, mannelijk, kampejoene, kampejuunke, kampioen.
kampioenschap, kampejoensjap, onzijdig, kampejoensjappe, kampioenschap.
kamrad, kamperaat, onzijdig, kamperaar, kamperaetje, kamwiel; tandrad; kettingrad van fiets.
kamtas, kampetėsj, vrouwelijk, kampetėsje, kampetėsjke, schooltas. Dat zeen ter van de naate kampetésj: dat is een stel drinkebroers.
kan, kan, vrouwelijk, kanne, kènke, kan; oude vloeistofmaat: 1,4575 liter. Ein kan is twee hèifkes, is veier pinte, is zesteen veedelkes, zie daar
kanaal, kanaal, kannaal, onzijdig, kanaale, kanaelke, riool; duiker.
kanalisering, kanaalezeiering, mannelijk, rioolstelsel; in Sittard na 1910.
kanarievogel, kẹrnaajevoogel, mannelijk, kẹrnaajeveugel, kẹrnaajeveugelke, kanarie.
kandelaber, kandelaaber, mannelijk, kandelaabesj, kandelaaberke, kandelaar.
kandidaat, kandedaat, mannelijk, kandedaate, kandidaat.
kaneel, kẹneel, mannelijk, kaneel.
kaneelstaaf, kẹneelsjtaaf, mannelijk, kẹneelsjtaef, kẹneelsjtaefke, kaneelstaaf; snoepgoed.
kanis, kaanis, mannelijk, kaanisse, kaaniske, in samenstellingen als sjmeerkaanis, vëtkaanis enz., bargoens: vuilik, zie daar.
kanjel, kaanjel, vrouwelijk, kaanjele, kaenjelke, dakgoot.
kanjelen, kaanjele, kaanjelde, haet gekaanjelt, tappelings lopen. ’t Blout kaanjelde ’m oet de naas: het bloed vloeide uit zijn neus.
kanjellijst, kaanjellies, vrouwelijk, kaanjellieste, kaanjellieske, gootlijst.
kanjelpijp, kaanjelpiep, vrouwelijk, kaanjelpiepe, kaanjelpiepke, afvoerpijp van dakgoot.
kanjer, kanjaar, mannelijk, kanjaare, kanjer.
kanker, kanker, mannelijk, kanker; woekerplant op bomen et cetera.
kannenbuis, kannebuus, vrouwelijk, kannebuuze, kannebuuske, kannebuis, aardewerkbuis.
kanon, kaanón, knón, vrouwelijk, kaanónne/knónne, kaanunke/knunke, kanon. Zoo zaat wie ’n kaanón, ook: kaanónnevol: stomdronken.; knón kanon
kans, kans, vrouwelijk, kanse, kenske, kans.
kant, kanjt, mannelijk, kant, weefsel.
kant, kanjt, mannelijk, kènj, kènjtje, kant. Oppẹn hooge kanjt zette: sparen. Hae is van de sjerpe, of: van de nèie kanjt aafgesjneeë: hij is niet goedgeefs. Gank aan de kanjt: ga opzij.
kantbrood, kanjtbroot, onzijdig, kanjtbroor, kanjtbreutje, brood, dat aan de kant van de ovenmuur ligt en daardoor één zijkorst krijgt.
kantig, kènjtich, kènjtigger, kènjtichste, hoekig.
kanton, kanton, onzijdig, kantóns, kanton.
kantongerecht, kantóngerich, onzijdig, kantóngerichter, kantongerecht.
kantonnier, kanteneier, mannelijk, kanteneiesj, kanteneierke, kantonnier. Ouder is: waechkrètser.
kantonrechter, kantónrichter, mannelijk, kantónrichtesj, kantonrechter.
kantoor, kantoor, onzijdig, kantoore, kanteurke, kantoor.
kantstelsel, kanjtsjtëtsel, onzijdig, kanjtsjtëtsele, kanjtsjtëtselke, staketsel.
kap, kap, vrouwelijk, kappe, kepke, kap. Kap en koovel verzoepe: kap en kovel verzuipen. Bij de oude schutterijen was het voorschrift, dat de schutters voor hun eigen veiligheid onder andere moesten beschikken over een stijve, van rundleder gemaakte hoed en lederen vest zonder mouwen
kapbeitel, kapbeitel, sjeitbeitel, mannelijk, kapbeitele, kapbeitel.
kapel, kapel, vrouwelijk, kapelle,, kapelke, kapel. Wach dich veur taengen ’n kapel te pisse: raak niet aan wat God gewijd is.
kapelaan, kaplaon, mannelijk, kapläöns, kapläönke, kapelaan.
kapelanie, kaplaonie, vrouwelijk, kaplaonieë, kapelanij.
kapelmeester, kapelmeister, mannelijk, kapelmeistesj, kapelmeester.
kapitaal, kappetaal, onzijdig, kappetaale, kappetaelke, kapitaal.
kapitalist, kappetelis, mannelijk, kappeteliste, kappeteliske, kapitalist.
kapitein, kappetèin, mannelijk, kappetèine, kapitein; bazige vrouw.
kapittelen, kapittele, kapittelde, haet of is gekapittelt, berispen.
Kapittelland, Kapittellanjt, onzijdig, (plaatselijke benaming) Overhoven.
kapoen, kapoen, mannelijk, kapoene, kapoen; guit.
kapoeres, kapoores, jiddisch: kapoeres: weg; dood.
kapoets, kabótsj, kapótsj, vrouwelijk, kabótsje/kapótsje, kabutsjke/kaputsjke, kapoets (ouderwetse vrouwenmuts).; kapótsj kapoets, wollen muts (meestal gedragen door oudere vrouwen).
kapok, kapok, mannelijk, kapok.
kapot, kapot, kepot, kapot; dood van dier. Kapot bloue: doodbloeden; zijn laatste geld kwijtraken.
kapotbreken, kapotbraeke, brouk kapot, haet of is kapotgebraoke, stukbreken.
kapotslaan, kapotsjlaon, sjlouch kapot, haet of is kapotgesjlaage, stukslaan; doodslaan.
kapotsmijten, kapotsjmiete, sjmeet kapot, haet of is kapotgesjmeete, stukgooien.
kapotsnijden, kapotsnjieë, sjnee kapot, haet of is kapotgesjneeë, stuksnijden.
kapotvallen, kapotvalle, voul kapot, is kapotgevalle, in stukken vallen; doodvallen. Doe kéns mich kapotvalle: je kunt me gestolen worden.
kappen, kappe, kapde, haet of is gekap, kappen.
kappertje, kaeperke, onzijdig, kaeperkes, oost-indische kers, Tropaeolum majus.
kaps, kėpsj, kėpsjer, kėpsjte, platzak.
kapsones, kapsoones, aanstellerij. Maak gein kapsoones: stel je niet aan. Dae haet gein kapsoones veil: dat is een eenvoudig mens.
kapstok, kapsjtok, mannelijk, kapsjtök, kapsjtökske, kapstok; lang mager mens.
kapwerk, kapwėrk, onzijdig, kapwėrker, kapwėrkske, kapconstructie van gebouw.
kapzaag, kapzaech, vrouwelijk, kapzaege, kapzaechske, kapzaag, of: toffelzaag. zie: tóffelzaech.
kar, kar, vrouwelijk, karre, kėrke, kar. Ich kroep ’m op zie kėrke: ik neem hem onderhanden. Hae is ónger de kar gekómme: hij heeft teveel gedronken. Dat humme is mich ’n kar te groot: dat hemd is veel te groot voor mij. Al geit ’t kėrke mit de kaole draan, kriege za
karabijn, karrebien, vrouwelijk, karrebiene, karabijn.
karaf, kraf, mannelijk, krafte, krėfke, karaf.
karakter, karakter, onzijdig, karaktesj, karėkterke, karakter.
karavaan, karrevaan, vrouwelijk, karrevaane, karavaan; grote groep.
karhengst, karhéngs, mannelijk, karhéngste, als trekpaard gebruikte hengst; bonkige kerel. Zoepe wie ’ne karhéngs: drinken als een tempelier.
karhond, karhónjt, mannelijk, karhónj, karhunjtje, trekhond.
karkas, karkas, klemtoon op kar-, mannelijk, karkés, karkėsjke, karkas.
karlieneschijtertje, karlienesjieterke, onzijdig, sinterklaaskoek in de vorm van een Karliene (Carolusgulden) of bah-bah doend manneke.
karnonkel, kẹrnónkel, mannelijk, kẹrnónkele, kẹrnunkelke, giftige, niet eetbare paddestoel.
karot, kahot, kohoot, klemtoon op -hot, vrouwelijk, kahotte/koohotte, kahötje/koohötje, karot, een in papier gewikkeld rolletje pasmunt van gelijke waarde bijvoorbeeld 50 centen, 50 dubbeltjes, 40 kwartjes of 50 gulden, zie ook: koohot.
karper, kėrp, mannelijk, kėrpe, kėrpke, karper.
karpet, kẹrpët, onzijdig, kẹrpëtte, kẹrpëtje, karpet.
karren, karre, karde, haet of is gekart, snel lopen achter een kinderwagen en dergelijke.
karrenpaard, karrepaert, onzijdig, karrepaert, karrepaertje, karrepaard; stevig vrouwmens.
karrenrad, karreraat, onzijdig, karreraar, karreraetje, karre- of wagenwiel. Ein vlaa wie ẹ karreraat: een uitzonderlijk grote vla.
karrenspoor, karresjpaor, onzijdig, karresjpäör, karrespoor. In veldwegen onderscheidt men “t karresjpaor” en “den houfsjlaach”, het laatste is dat deel van de weg, waar het paard loopt, zie: houfsjlaach.
kartel, kartaal, kertaal, vrouwelijk, kartaale, stuk. Gėt in alle kartaale sjlaon: iets in gruizelementen slaan.; kẹrtaal zie kartaal
kartel, katsjel, mannelijk, katsjele, kėtsjelke, snipper, stukje, afval.
kartelen, katsjele, katsjelde, haet of is gekatsjelt, snipperen. Doe katsjels mich ’t gans hoes vol: je laat overal snippers vallen.
karton, kẹrtóng, mannelijk, kẹrtóngs, kẹrtungske, karton.
karwats, kẹerwatsj, kẹrwaatsj, vrouwelijk, kẹrwatsje, kerwėtsjke, karwats. “Kẹrwatsj” wordt meestal gebruikt voor de korte hondenzweep, “kẹrwaatsj” voor de langere met korte stok.
kasjmier, kasjemier, klemtoon op kasj-, mannelijk, wollen stof.
kasmannetje, kastemènke, onzijdig, kastemènkes, voormalig geldstukje, waarde 2,5 Silbergroschen.
kasseren, kasseiere, kasseierde, haet of is gekasseiert, kasseren.
kassier, kasseier, mannelijk, kasseiesj, kasseierke, kassier.
kast, kas, mannelijk, kės, kėsjke, kast; uitstalkast, étalage, zie het oudere: kiekoet; gevangenis; bochel. Van ’n bultenaar wordt gezegd: “Dat is ’nen ónnöttert, dae sjit ónger eine kas”: lett.:dat is een vuilpoes, hij poept onder “eine kas” (bult).
kastanje, kẹrsjtaanjel, kónsjtaanjel, vrouwelijk, kẹrsjtaanjele/kónsjtaanjelte, kẹrsjtaenjelke/kónsjtaenjelke, kastanje.kónsjtaanjel kastanje
kastanjeboom, kẹrsjtaanjeleboum, kónsjtaanjeleboum, mannelijk, kẹrsjtaanjeleboum/kónsjtaanjeleboum, kẹrsjtaanjelebömke/kónsjtaanjelebömke, kastanjeboom.; kónsjtaanjeleboum kastanjeboom
kastanjebruin, kẹrsjtaanjelebroen, kastanjebruin.
kasteel, kẹsjteel, onzijdig, kẹsjteele, kẹsjteelke, kasteel; groot huis.
kastelein, kastelèin, mannelijk, kastelèins, kastelein.
kat, kat, vrouwelijk, katte, kėtje, poes; kattig kind of meisje. Me mót gein au katte leere moeze: een oude rot maak je niets meer wijs. Sjloepende katte haolen ’t vleisj oete pot: stille waters hebben diepe gronden. I meert zeen alle katte grau en löp zich mennige jóng de
kater, kaater, mannelijk, kaatesj, kaeterke, kater; akelig meisje. Dem zit de kaater oppẹ taak: hij heeft een pracht van een kater. Mit sint Jóp blif geine kaater in Houtem (de inwoners van Holtum hebben als bijnaam de “katers”).
kateren, kaatere, kaaterde, haet gekaatert, het achter de jongens aanzitten van meisjes.
katerjacht, kaaterjach, vrouwelijk, kaaterjachte, troep, ’n Ganse kaaterjach troch de mert op: een hele troep ging naar de markt.
katholiek, katteliek, mannelijk, kattelieke, rooms-katholiek.
katholiek, katteliek, rooms-katholiek.
katjes, kėtjes, katjes; katjesdrop.
katoen, kẹtoen, mannelijk, kẹtoene, katoen, zie ook: kattenaat.
katoentje, kẹbunjtje, kabunjtje, kerbunjtje, onzijdig, dun touw.
katoentje, kabunjtje, kebunjtje, onzijdig, dun touw, zie: kebunjtje.
katrol, katrol, vrouwelijk, katrolle, katrölke, katrol.
kats, katsj, katsjer, katsjte, piepjong, pas uit de dop; jong groen; groen en onvolwassen. Doe bës noch te katsj daoveur: daarvoor ben je nog te jong.
katsgrauw, katsgrau, katsegrau, niet voor de poes. Die is neit katsegrau: dat is geen katje om zonder handschoenen aan te pakken.
katsgroen, katsjgruin, jong, fris groen.
katsjong, katsjjonk, onzijdig, naakt nestjong, zie ook: katsj, en: kakjónk.
Kattebaard, Kattebaart, mannelijk, (plaatselijke benaming) in het Hoogveld.
kattendrek, kattendrėk, mannelijk, kleinigheid.
kattenkazenkruid, kattekizzekroet, onzijdig, kaasjeskruid, Malvaceae.
kattenkop, kattekop, vrouwelijk, katteköp, katteköpke, kattekop.
kattenkritisch, kattekritisj, kattekritisjer, kattekritisjte, flink, geducht, ’t ’m Éns kattekritisj zëgge: hem eens geducht de waarheid zeggen.
kattenpukkel, kattepókkel, mannelijk, kattepókkele, kattepukkelke, kromme rug. Kattepókkele maake: flikflooien. Maak gein kattepókkele: stel je niet aan.
kattenschool, kattesjöölke, kaksjöölke, onzijdig, kleuterschool.
kattenstaart, kattesjtart, mannelijk, kattesjtert, kattesjtertje, kattestaart; Lytrum salicaria.
kattentig, kattetich, kattetigger, kattetichste, snibbig.
kattentong, kattetóng, vrouwelijk, kattetónge, kattetungske, kattetong; tongvormig chocolaatje.
kattepul, kattepiel, mannelijk, kattepiele, kattepielke, catapult.
katzenjammer, katsejammer, mannelijk, kater na overmatig drankgebruik.
kaum, koum, nauwelijks, ternauwernood. Dat is koum genóch veur eige luu en aan vraeme kén ver niks lange: er is ternauwernood voldoende voor ons zelf.
kauwen, kuue, kuude, haet gekuut, kauwen. Dao kénste éns op kuue: daar kun je eens over nadenken.
kavalje, kavaak, klemtoon op –vaak, onzijdig, kavaaker, groot ding, voorwerp en dergelijke.
kavalje, kavaalje, onzijdig, kavaaljes, oud, versleten dier, gebouw et cetera.
kavelen, kaavele, kaavelde, haet gekaavelt, eindbeurt spelen om de winnaar aan te wijzen.
kawauw, kabau, kawau, klemtoon op –bau, mannelijk, fut, levenslust. Dao zit geine kabau mee in: de fut is er uit.
kawauw, kawau, mannelijk, fut, moed, energie, levenslust. Hae haet kawau in: het is een moedige en energieke vent.
kazak, kazak, klemtoon op –zak, mannelijk, kazėk, kazėkske, rok, jas. ’ne Gedreede kazak: een bekeerling.
kazavek, kasjevėkske, klemtoon op -vėks-, onzijdig, vrouwenjak.; kavékske vest
kazemat, kazzemat, kazemat, vrouwelijk, kazzematte/kazematte, kazzemėtje/kazemètje, kazemat, onderaards bomvrij gewelf.; kazemat bed
kazzeroenen, kazzeroene, kazzeroende, haet gekazzeroent, afranselen.
keek, kaek, mannelijk, kaeke, kaekske, schreeuw.
keekbeest, kaekbees, mannelijk, vrouwelijk, kaekbeeste, kaekbeesjke, schreeuwer.
keel, kael, vrouwelijk, kaele, kaelke, keel.
keellelletje, kaellelke, onzijdig, keelklepje.
keen, kein, keen, vrouwelijk, keine/keene, keinke/keenke, keen, kloof, spleet of barst in huid tengevolge van dikke eeltlaag.; keen kiem
keeper, kieper, mannelijk, kiepesj, doelverdediger.
keer, keer, mannelijk, onzijdig, maal. Keer veur keer: keer op keer.
keerbezem, kaerbėssem, mannelijk, kaerbėsseme, kaerbėssemke, bezem.
keergeld, kaergeljt, onzijdig, het bij het poetsen van een lokaal op de vloer gevonden geld.
keerhamer, keerhaamer, mannelijk, keerhaamesj, kaphamer.
keerwippachtig, kẹrwippetich, kẹrwippetigger, kẹrwippetichste, beweeglijk.
keespliet, keespliet, klemtoon op –pliet, mannelijk, keespliete, keesplietje, bleekneus.
keet, keet, vrouwelijk, keete, keetje, keet, zie ook: boet.
keffen, kėffe, kėfde, haet gekėf, keffen.
keffer, kėffer, mannelijk, kėffesj, kėfferke, keffer.
kegel, kaekel, kaakel, mannelijk, kaekele, kaekelke, ijskegel.; kaakel ijskegel; keigel kegel
kegelaar, keigelaer, mannelijk, keigelaesj, kegelaar.
kegelbaan, keigelbaan, vrouwelijk, keigelbaane, kegelbaan.
kegelbal, keigelbol, mannelijk, keigelböl, kegelbal.
kegelen, keigele, keigelde, haet gekeigelt, kegelen.
kegeljong, keigeljóng, mannelijk, keigeljónges, keigeljungske, kegel-opzetter.
kei, kèi, vrouwelijk, kèie, kei; achterwerk. Dat is oppẹ kèie: dat is versleten.
keihel, kèihel, keihard.
keizer, keizer, mannelijk, keizesj, keizer.
keken, kaeke, kaekde, haet gekaek, schreeuwen.
kelder, kelder, mannelijk, keldesj, kelderke, kelder, ’ne Boek is ’nen duustere kelder, zie: boek.
kelderen, keldere, kelderde, is gekeldert, kelderen.
kelderhuis, kelderhoes, onzijdig, kelderhoezer, kelderhuske, nis in keldermuur voor het bewaren van etensresten of ook wel voor het plaatsen van een lantaarn.
kelderloch, kelderlaok, onzijdig, kelderlaoker, kelderläökske, keldergat.
kelderslak, keldersjlėk, vrouwelijk, keldersjlėkke, keldersjlėkske, kelderslak, oranje gekleurde slak; iemand, die niet bij de tijd is.
kemp, kemp, mannelijk, hennep. Och miene leiven heemel, al miene kemp is veemel: al mijn moeite en zorgen waren tevergeefs.
Kempekoel, Kempekoel, mannelijk, de Groote en de Klein Kempekoel, (plaatselijke benaming) De slag bij de Kempekoel (voor de Broeksittardenaren “de Kemperkoele”) op 24 maart 1543 tussen de Gelders-Gulikse legers en de troepen van Karel V.
kempzaad, kempzaot, mannelijk, hennepzaad.
ken, kèn, bargoens: ja.
kenbaar maken, kénbaar maake, maakde zich kénbaar, haet zich kénbaar gemaak, zich kénbaar maake, zich bekend maken.
kenen, keene, keende, is gekeent, kiemen van zaden.
Kènjtjes weigaar, Kènjtjes weigaar, Kènjtjes weikegaare, onzijdig, evenbeeld (meestal in ongunstige zin gebruikt). Dat is Kènjtjes weikegaare: dat is precies hetzelfde.
kennen, kénne, kénde, haet of is geként, kennen. Waat de boer neit ként, dat vrit er neit: onbekend maakt onbemind. Dat kénter oet de ef: daar weet hij alles van. Zie: het oudere kónne.
kennis, kénnis, mannelijk, kénnisse, kénniske, kennis. Höbste dao kénnis aan: ken je hem of die? Ook: weet je, wie of wat dat is?; kénnis verkering
keper, kaeper, mannelijk, kaepesj, kaeperke, keper, balkje van 5 x 7 cm.
kerel, kael, mannelijk, kaels, kaelke, kerel.
keren, kaere, kaerde, haet of is gekaert, vegen. Went jeeder veur zien eige deur kaert, is de ganse sjtraot rein: als ieder doet, wat hij moet doen, komt alles op zijn pootjes terecht; het praten over anderen laten.
keren, keere, keerde, haet of is gekeert, omdraaien, keren. Eine gekeerde jas: een gekeerde jas; een bekeerling.
kerf, kėrf, mannelijk, kėrve, kėrfke, kerf, insnijding.
kerfhout, kėrfhout, onzijdig, kėrfhouter, kėrfhuitje, kerfstok. Een stok, in tweevoud, één voor de winkelier en één voor de klant. De verkoper sneed in de twee naast elkaar gelegen stokken gelijktijdig een kerf. Deze kerven vertegenwoordigden een bepaald aantal artikelen of geldwaarde, zodat beide partijen p
kerk, kirk, vrouwelijk, kirke, kirkske, kerk. “Dae is in de kirk gebaore” wordt gezegd van iemand, die de deur steeds achter zich laat open staan. Ės ’t moode is, zénge ze pompernikkel in de kirk: vrijwel ieder is slaaf van de mode. “De kirk is geinen haan en pestoor gein veljt
kerkboek, kirkbouk, onzijdig, kirkbuik, kirkbuikske, kerkboek, zie ook: baebouk.
kerkdorp, kirkdörp, onzijdig, kirkdörper, kirkdörpke, kerkdorp. Herte, Maerem en Ooi, drie kirkdörper en eine pestoor.
kerkensleutel, kirkesjleutel, vrouwelijk, kirkesjleutele, kirkesjleutelke, sleutelbloem, Primula.
kerkenwerk, kirkewėrk, onzijdig, precies en secuurwerkje. Dat is gei kirkewėrk: dat hoeft niet met zoveel zorg te gebeuren.
kerkenzang, kirkezank, mannelijk, kerkkoor.
kerkhof, kirkẹf, mannelijk, kirkẹffe, kerkhof. De vraeme kirkẹf: gedeelte van een begraafplaats waar onbekende vreemdelingen werden begraven.
kerkmeester, kirkmeister, mannelijk, kirkmeistesj, kerkmeester
kerkmuis, kirkemoes, vrouwelijk, kirkemuus, kirkemuske, kerkrat. Erm wie ’ne kirkemoes: zo arm als Job.
kerkrecht, kirkerėchte, sacramenten der stervenden. Hae haet de kirkerėchte gat: hij is ten volle bediend zie ook: ’t Gaotsgesjeer.
kerkuil, kirkuul, mannelijk, kirkuuje, kirkuulke, kerkuil, Tyto alba.
kerkvolk, kėrkesvouk, onzijdig, kėrkesvuikske, volk van slecht allooi; bedelvolk.
kermen, kėrme, kėrmde, haet gekėrmp, kermen.
kermis, kirmës, vrouwelijk, kirmësse, kirmëske, kermis. Mit femieje is ’t gout kirmës haute en veur de meerẹs ouch niks: van je familie moet je het hebben.
kermisdag, kirmësdaach, mannelijk, kirmësdaach, kermisdag.
kermisgeld, kirmësgeljt, onzijdig, kermisgeld.
kermisjoop, kirmësjoop, mannelijk, iemand, die op alle kermissen in de omgeving te vinden is.
kermisklant, kirmësklanjt, mannelijk, vrouwelijk, kirmësklanjte, kermisgast; spullebaas.
kermiskloek, kirmësklouk, op zijn paasbest gekleed zijn.
kermisschotel, kirmëssjootel, vrouwelijk, kirmëssjootele, kirmëssjeutelke, bijzonder fijne schotel.
kern, kaer, vrouwelijk, kaere, kaerke, kern. De kaer oet de sjtein doon: de kern uit de pit verwijderen.
kerneiken, kaereike, klemtoon op –eike, onzijdig, kerneiken, beste soort eiken zonder spint.
kerngezond, kaergezónjt, kerngezond.
kers, keesj, vrouwelijk, keesje, keesjke, kers. Ės ’t den eesjte mei raengent, valle de keesjen aaf: valt er op 1 mei regen, dan volgt naar een oude boerenregel een slechte kersenoogst. Hae is wiet oppẹ keesje: hij is bijna versleten. Gėt oppẹ keesje zëtte: kleding onnodig sn
kersenblad, keesjeblaat, onzijdig, keesjeblaar, kerseblad. Kersebladeren werden in de oorlog 1914/18 gedroogd en verwerkt tot surrogaattabak.
kersenboom, keesjeboum, mannelijk, keesjeboum, keesjebömke, kerseboom. Dae wilt dich wiesmaake, dat Ooze Livvenheer op ’ne keesjeboum zit: hij probeert je de ongelofelijkste dingen wijs te maken.
kersenkern, keesjekaer, vrouwelijk, keesjekaere, keesjekaerke, kern van de kersepit, zie ook: keesjesjtein.
kersenkoek, keesjekouk, mannelijk, keesjekuik, keesjekuikske, pannekoek met kersen.
kersensteen, keesjesjtein, mannelijk, keesjesjtein, keesjesjténke, kersepit, zie ook: keesjekaer.
kersentijd, keesjentiet, mannelijk, kersentijd; korte periode. Dat is dan mer ’nen keesjetiet gewaes: dat is maar van korte duur geweest.
kersenvink, keesjvénk, vrouwelijk, keesjvénke, keesjvénkske, zwartkop, Sylvia atricapilla.
kersenvlaai, keesjevlaa, vrouwelijk, keesjevlaas, keesjevlaeke, kersenvla.
Kerstavond, Krisaovent, mannelijk, Kerstavond.
kerstbal, krisbol, mannelijk, krisböl, krisbölke, bal van gekleurd glas als kerstboomversiering.
kerstboom, krisboum, mannelijk, krisboum, krisbömke, kerstboom. Dat is ’n veur ónger de krisboum: dat is een nette mop.
kerstbroodje, krisbreutje, onzijdig, krisbreutjes, saucijzebroodje.
kerstdag, krisdaach, mannelijk, krisdaach, kerstdag. “Jeh, bës dees krisdaach” wordt wel eens ironisch gezegd, als vrienden afscheid nemen.
kerstkindje, Kriskinjtje, onzijdig, kerstkindje.
kerstlied, krisleitje, onzijdig, krisleitjes, kerstlied.
Kerstmis, Krismẹs, mannelijk, Kerstmis. Gruin Krismẹs, witte Paosje: geen sneeuw met Kerstmis, dan sneeuw met Pasen.
kerstnacht, krisnach, mannelijk, kerstnacht. In de kerstnacht werd voer voor alle huisdieren en het vee buiten gezet; naar het oude volksgeloof werd het door de komst van het Kerstkind gezegend.
kerststal, krissjtal, mannelijk, krissjtėl, krissjtėlke, kerstkribbe.
kervel, kirvel, mannelijk, kervel. Kirvel van den eesjte sjneet: bakvis.
kerven, kėrve, kėrfde, haet of is gekėrf, kerven.
keskedie, kaskedooje, vrouwelijk, kaskedoojes, achterwerk.
ketel, kaetel, mannelijk, kaetele, kaetelke, ketel, pot; kuiltje in de grond bij het “zoochsjlaon”, zie daar. Oppẹn ingel houe, dat de kaetel daavert: geheimzinnig, maar duidelijk op iets zinspelen. Dat geit de kaetel in: dat gaat verloren. Zich gėt oet de kaetel houe: o
ketelboeter, kaetelebuiter, mannelijk, kaetelebuitesj, kaetelebuiterke, ketellapper; ongemanierde, ruwe klant. Ze sjlouge zich wie de kaetelebuitesj: ze vochten als kat en hond. Zoepe wie de kaetelebuitesj: zuipen als dragonders.
ketelen, kaetele, kaetelde, haet gekaetelt, het spel “zoochsjlaon, of: kaetele” spelen, zie: zoochsjlaon.
ketelmuziek, kaetelmeziek, vrouwelijk, onzijdig, ketelmuziek. Als een weduwnaar voor de tweede keer trouwde, werd zolang ketelmuziek gemaakt, totdat hij de jonggezellen op bier trakteerde, het zgn. “huulbeier”. Zie ook het oudere: rammele.
kets, kėts, vrouwelijk, kėtse, kėtske, kat; kattig meisje.
kets, kaatsj, vrouwelijk, kaatsje, kaetsjke, braamsluiper, Sylvia curruca.
kets, kėtsj, mannelijk, kets (kort afgebroken geluid van het ketsen).
ketsen, kėtse, kèie, kėtsde, haet of is gekėts/kèide, haet gekèit, hard lopen. Dao zouchste ze kėtse: die gingen er vandoor.; kèie rennen of hardlopen
ketsen, kėtsje, kėtsjde, haet of is gekėtsj, ketsen; vuur slaan.
ketter, kėtter, mannelijk, kėttesj, ketter.
ketteren, kėttere, kėtterde, haet of is gekėttert, sjezen; hard lopen.
ketterjager, kėtterjaeger, mannelijk, ketterjager.
ketting, këtting, vrouwelijk, këttinge, këttingske, ketting. Hae lik aan de këtting: hij zit onder de plak. De këtting om ’t raat lëgge: een der wielen van een tweewielige kar door middel van een aan de kar verbonden ketting blokkeren. Eeme de këtting óm ’t raat lëgge: iemand in zijn b
kettingbloem, këttebloum, vrouwelijk, këttebloume,, këtteblömke, paardebloem, Taraxacum officinale, zie ook: paesjbloum.
kettinghond, këttinghónjt, mannelijk, këttinghónj, kettinghond.
kettingkast, këttingkas, mannelijk, këttingkės, kettingkast van fiets en dergelijke.
kettingkruid, këttekroet, onzijdig, paardebloem, Taraxacum officinale. Van de holle stengels van de bloemen maakten de kinderen door ze in elkaar te steken kettingen enz.
kettingschip, këttingsjipke, onzijdig, këttingsjipkes, draaimolen met aan kettingen hangende zitjes.
keu, keu, mannelijk, keus, biljartkeu.
keuken, keuke, vrouwelijk, keukes, keukske, keuken.
keukenbriefje, keukebreifke, onzijdig, Dat is eint oppẹt keukebreifke: dat is een onecht kind.
keukenpiet, keukepit, keukepeeter, mannelijk, keukepitte, keukepitje, keukenpiet.
keulemannetje, köllemènke, onzijdig, köllemènkes, appelsoort.
Keulen, Kölle, Keulen. Kölle en Aoke zeen neit op einen daach geboet: Rome is niet op één dag gebouwd. Kölsje femieje: vergezochte familie (van Adamswege). Kölsje kaffee: slechte koffie, waarin meer cichorei dan koffie werd gebruikt; moutkoffïe.
keurboom, keurboum, mannelijk, keurboum, keurboom, door ’n handvest aangewezen bomen, die niet zonder toestemming mochten worden gekapt; het beste van iets, of: het neusje van de zalm. Wae keurboum zuik, zal voelboum vénje: hoogmoed komt ten val; bij het kiezen neemt men vaak het slechtst
keuren, kaore, keure, kaorde, haet gekaort/keurde, haet of is gekeurt, keuren, proeven.; keure keuren
keuren, käöre, käörde, haet of is gekäört, strelen, aaien. Es ’t käört, dan knip ’t, en ės ’t peunt, dan bit ’t: lett.: als ze aait, dan knijpt ze en als ze zoent, dan bijt ze (kwaadaardig meisje).
keurhout, keurhout, onzijdig, keurhout (door handvest of verordening beschermde houtgewassen). Volgens de Graetheiderechten, door koning Swentibold geschonken aan veertien omliggende kerspelen (waaronder ook Sittard), mocht geen keurhout gekapt worden, daartoe behoorden o.a. beuk, eik
keurmeester, keurmeister, mannelijk, keurmeistesj, keurmeester.
keus, koes, kósj, kuus, mannelijk, koeze/kusj/kuuze, kuuske/kusjke, gedrongen, stevig persoon.; kosj varken; kuus ook koes: fors en groot jongmens
keus, keus, mannelijk, keus.
keutel, keutel, mannelijk, keutele, keutelke, keutel. Hae drif rónjt wie ’ne keutel in ’ne pot: hij weet niet, wat hij moet doen. Hae haet branjt oppẹ keutel: hij is hardlijvig. Doe mós diene keutel mer intrëkke: matig je eisen maar wat.
Keutelbeek, Keutelbaek, mannelijk, (plaatselijke benaming) van de oude tak der Geleenbeek vanaf de “Sjteine sjloes” tot aan de zgn. “Klootsbrök”.
keuter, keuter, mannelijk, keutere, keuterke, keuterboer.
keuteren, keutere, keuterde, haet gekeutert, gebrekkig spreken. “Heur dae voogel éns keutere” wordt gezegd van een jonge vogel, die zijn slagen nog aan het leren is. Hae begint al zoo gėt te keutere: hij begint al naar de meisjes te kijken. Die keuteren al zoo gėt: wordt gezegd
Kevelaer, Kaevelaer, Kevelaer, bekende bedevaartplaats. Jonge mannen en vrouwen gingen in Kevelaer “aan ’t klökske trëkke” om spoedig een levenspartner te vinden. Zoo zuste oet, wentse van Kaevelaer kumps zónger vaenke: er bekaaid vanaf komen. Zoo zónge ze ne
kevelen, kievele, kievelde, haet of is gekievelt, een bal over de grond rollen.
keveren, keevere, keeverde, haet of is gekeevert, doppen. De boone en erte keevere: de bonen en erwten doppen.
kiebel, kibbel, mannelijk, kibbele, kibbelke, primitieve w.c. op bouwwerken (bestaande uit een balk boven een in de grond gegraven greppel of gat).
kiebelen, kibbele, kibbelde, haet gekibbelt, ontlasten; beerput ledigen.
kiebelton, kibbelton, vrouwelijk, kibbeltonne, kibbeltunke, ton, die onder de zgn. “bril” van ouderwetse toiletten stond (het zgn. tonnenstelsel in de grotere plaatsen).
kiel, keil, mannelijk, keile, kejlke, kiel. Drėk kóm ich dich éns aan diene keil: bedreiging met een afstraffing.
kiel, kiel, mannelijk, kiele, kielke, wig.
kiele-wiele-wens, kiele-wiele-wėns, kietelwoord. Men nam het handje van een peuter in zijn hand en met een gebaar, alsof men geld gaf, werd gezongen: “Hie höbste geljt, gank nao de mert, koup ’n kou, ẹ sjtök van de laever, ẹ sjtök van den pens, kiele-wiele-wens”. Het in de handpalm v
kiem, keim, vrouwelijk, keime, keimke, kiem.
kiem, kiem, vrouwelijk, kieme, dikke boterham, zie ook: sjmouer.
kienen, kinne, kinde, haet of is gekint, kienen. Doe kéns kin roupe: je kunt van geluk spreken.
kiep, kiep, vrouwelijk, kiepe, bed. Gank nao de kiep: ga naar bed.
kiepen, kippe, kuppe, kipde, haet gekip, kiepen; eiertikken (een oud paasgebruik). Met een hardgekookt ei, dat men stevig in de hand klemt, op de punt van het ei in de hand van de andere tikken. Wiens ei wordt gedeukt, is verloren. Soms wordt de winnaar dan ook nog de stompe onderzijde of “de
kiepwagen, kipwaage, mannelijk, kipwaages, kipwaegeske, kipkar of kipwagen.
kietelen, keutele, keutelde, haet of is gekeutelt, kietelen.
kiezel, kizzel, keizel, mannelijk, kizzele, kizzelke, kiezel.
kiezelkuil, kizzelkoel, vrouwelijk, kizzelkoele, kizzelkuulke, grintgroeve.
kiezelsteen, kizzelsjtein, mannelijk, kizzelsjtein/keizelsjtein, kizzelsjténke/keizelsjténke, kiezelsteen.
kiezen, keize, koos, haet of is gekaoze, kiezen.
kiezer, keizer, mannelijk, keizesj, kiezer.
kiezing, keizing, vrouwelijk, keizinge, verkiezing.
kijk, kiek, mannelijk, kijk, inzicht.
kijkdag, kiekdaach, mannelijk, kiekdaach, kijkdag; kijkdagen voor een openbare verkoop.
kijken, kieke, keek, haet gekeeke, kijken, ’t Kinjtje kieke: café’s aflopen, zie: kénjt. Hae kik, of wenter gein drie kan tëlle: hij staat perplex.
kijker, kiekert, mannelijk, kiekesj, kiekerke, kijker.
kijkkast, kiekkas, mannelijk, kiekkės, kiekkėsjke, kijkkast.
kijkloch, kieklaok, onzijdig, kieklaoker, kiekläökske, kijkgat.
kijkuit, kiekoet, mannelijk, kiekoete, étalage, uitstalkast, zie ook: kas.
kik, kik, mannelijk, kikke, kikske, kik. Geine kik laote: niet het minste geluid geven.
kikken, kikke, kikde, haet gekik, ergens over spreken. Hae kikde neit draer: hij roerde het onderwerp in ’t geheel niet aan.
killen, kelle, kelde, höbbe gekelt, tintelen. De hènj kelle mich: mijn handen tintelen van koude.
kilo, killoo, mannelijk, killoos, kilo.
kilometer, killemaeter, mannelijk, killemaetesj, kilometer.
kin, kin, vrouwelijk, kinne, kinke, kin.
kind, kénjt, onzijdig, kénjer, kinjtje, kind. Kénjer Gaots: uitroep. Al geit mit sjtoum, meh klein kénjerkes, die wassen aan ’ne boum: alles gaat steeds sneller, maar kindertjes krijgen duurt z’n tijd. Als kleine kinderen vragen waar het nieuwe kindje vandaan komt, zegt men: “d
kinderachtig, kénjerėchtich, kénjerėchtigger, kénjerėchtichste, kinderachtig.
kinderbed, kénjerbët, onzijdig, kraambed; kinderbedje. ’n Vrou, die in ’t kénjerbët lik, mót verzörch waere wie ẹ rou eike: aan een kraamvrouw moet men alle mogelijke zorg besteden.
kindercommunie, kénjerkemuune, mannelijk, kindercommunie.
kinderhand, kénjerhanjt, vrouwelijk, kénjerhènj, kénjerhènjtje, kinderhand.
kinderhartje, kénjerhertje, onzijdig, kénjerhertjes, kinderhartje. Dat is eine mit ẹ kénjerhertje: dat is een bangerik.
kinderjaren, kénjerjaore, kinderjaren.
kinderkopje, kénjerköpkẹs, bestrating met veldkeien.
kinderkrankte, kénjerkrènkde, vrouwelijk, kénjerkrènkdes, kinderziekte.
kinderleed, kénjerleit, onzijdig, kinderleed. Kénjerleit is wie sjnee i meert: het leed van kinderen is snel voorbij.
kinderliedje, kénjerleitje, onzijdig, kénjerleitjes, kinderliedje. Enige voorbeelden, genoteerd in 1879 door Martin Jansen: Et raengent, et zaengent / de panne waere naat, / de mötsje hange oppe taak / die waere ouch vas naat. Köpke in de maonesjien / went alle luu al sjlaope zeen, / dan danse de boere o
kindermeid, kénjermaat, vrouwelijk, kénjermaech, kénjermaetje, kindermeisje. In de oorlog van 1914/18, toen hier veel voor de Duitsers gevluchte Belgen verbleven, verdienden de oudere meisjes van deze families een paar centjes door als kindermeisjes te fungeren. Omdat ze opdracht hadden op een bepaalde tijd thuis te
kinderoptocht, kénjeroptoch, mannelijk, kénjeroptochte, kinderoptocht.
kinderschoen, kénjersjoon, mannelijk, kénjersjoon, kénjersjeunke, kinderschoen. Hae haet de kénjersjoon oetgedaon: hij heeft de kinderjaren achter de rug.
kinderspel, kénjersjpeel, onzijdig, kénjersjpeele, kénjersjpeelke, kinderspel; gemakkelijk klusje.
kindervriend, kénjervrunjt, mannelijk, kénjervrunj, kénjervrunjtje, kindervriend.
kinderwagen, kénjerwaage, mannelijk, kénjerwaages, kénjerwaegeske, kinderwagen.
kinds, kinsj, kinsjer, kinsjte, kinds.
kindsbeen, kinsjbein, van kinsjbein aaf, van kindsbeen af.
kindsdeel, kinsjdeil, onzijdig, kindsdeel.
kindsdoek, kinsjdouk, mannelijk, kinsjduik, kinsjduikske, luier.
kindskind, kinsjkénjt, onzijdig, kinsjkénjer, kleinkind.
kindskorf, kinsjkörf, mannelijk, kinsjkörf, kinsjkörfke, luiermand.
kink, kink, mannelijk, kinke, kinkske, pink; graankoper. “Kinke” werden vroeger de graankopers genoemd, die van Wylre en omstreken naar Sittard kwamen om de gekochte granen te vervoeren. Zij laadden 8 vat (een Sittards vat voor granen is 28 liter) op het zgn. “kinke-paertje”, een
kinketting, kinkëtting, vrouwelijk, kinkëttinge, kinkëttingske, kinketting (ketting voor het bevestigen van het bit bij een paard).
kinkhoest, kiekhous, mannelijk, kinkhoest.
kinkolie, kinkenaolich, mannelijk, gezuiverde raapolie voor gebruik op lampen.
kinnebak, kummik, klemtoon op kum-, vrouwelijk, kummikke, kummikske, wang van een kind of van een varken.
kinnebak, kinnebak, mannelijk, vrouwelijk, kinnebakke, kinnebėkske, kinnebak.
kinnetje, kinjtje, kinneke beier, onzijdig, kinnetje (een vaatje bier van plm. 39 liter).; kinneke klein vaatje bier, zie: kinjtje.
kiosk, kiejos, mannelijk, kiejosse, kiejöske, kiosk; open muziektent.
kipkap, kipkap, mannelijk, hoofdkaas.
kippen, kuppe, kupde, haet of is gekup, eiertikken, zie ook: kippe.
kisselen, kissele, kisselde, haet of is gekisselt, de deur uitwerken.
kissen, kisje, kisjde, haet of is gekisj, sissen; ophitsen, aanhitsen. Ich kisj dich den hónjt aan: ik hits de hond op je aan.
kist, kis, vrouwelijk, kiste, kisjke, kist.
kisten, kiste, kisde, haet of is gekis, kisten. Laot dich neit kiste: laat je niet klein krijgen! Ich höb de naober helpe kiste: ik heb mee geholpen om het lijk van de buurman in de doodskist te leggen.
kit, kitje, onzijdig, kitje, bargoens: gevangenis.
kits, kisj, kitsj, mannelijk, lol, plezier, vreugde, zie: kitsj.
kits, kits, mannelijk, kitse, kitske, krats, klein beetje.
kits, kitsj, vrouwelijk, kitsje, kitsjke, klokhuis van appel e.d. Dae haet ’n gou kitsj in: hij heeft een sterk gestel; edele inborst.
kittelachtig, kuttelėchtich, kuttelėchtigger, kuttelėchtichste, kietelachtig.
kittelen, kuttele, kuttelde, haet of is gekuttelt, kietelen.
klaar, klaor, klaorder, klaorste, klaar; helder. Gei waeterke zoo klaor, of ’t muurt zich waal ėns: ook in de beste verstandhouding gaat het wel eens scheef. Klaor waater: puur water.; klaar, gereed, af. Zie ook: vaerdich.
klaarheid, klaoreit, mannelijk, klaarheid.
klaarkomen, klaorkómme, koum klaor, is klaorgekómme, klaarkomen.
klaarstaan, klaorsjtaon, sjtóng klaor, haet klaorgesjtange, klaarstaan.
klaarte, kläörde, kleerde, mannelijk, klaarte.; kleerde klaarte
Klaas, Klaos, Kläös, Kläöske, Nicolaas.
klaas, klaos, mannelijk, klaoze, kläöske, klaas als b.v. in: houten klaas, stijve klaas etc.
klabatter, klabatter, mannelijk, klabattere, klapper of klepper ter vervanging van de bel der misdienaars in de Goede Week.
klabetteren, klaabattere, klemtoon op -bat-, klaabatterde, haet of is geklaabattert, klabatterde, haet of is geklabattert/klabatterde, haet of is, met veel kabaal lopen van een op hol geslagen paard over keibestrating e.d., klemtoon op -bat-.; klabattere klauteren; klimmen; klepperen.
klacht, klach, vrouwelijk, klachte, klėchske, klacht, ’n Vraoch is gein klach: vragen staat vrij. Zie ook: klaages.
klad, klat, vrouwelijk, klatte, klėtje, klad.
kladden, kladde, handen; lurven. Ich hau ’t noch neit gezach, doe hau er ’t al in zien kladde: ik had het nauwelijks gezegd, of hij had het al in zijn handen. Sjnap ’m bie zien kladde: grijp hem bij zijn lurven.
kladderradatschen, kladderdaatsje, kladderdaatsjde, haet gekladderdaatsj, kletsend neervallen van vloeistof; pardoes neervallen.
kladerradatsch, kladderdaatsj, nabootsing van geluid; pardoes. Kladderdaatsj, dao louch er oppẹ grónjt: pardoes lag hij op de grond.
kladpapier, klatpepier, onzijdig, klatpepiere, klatpepirke, kladpapier; vloeiblad.; klatsjpepierzeer dun papier om te verpakken of in te wikkelen
klagen, klaage, klaachde, haet geklaach, klagen. Klaage mit gezónj bein: klagen zonder reden.
klagen, klaages, klachten. Gei klaages: geen redenen tot klagen; geen klachten.
klager, klaager, mannelijk, klaagesj, klager.
klam, klam, klamper, klamste, klam, vochtig; koud.
klam, klam, vrouwelijk, klamme, klemke, kram; klimspoor.
klamodde, klamotte, spullen; duiten. Dae haet klamotte: die heeft veel geld.
klamp, klamp, vrouwelijk, klampe, klempke, klamp, ’n Opgeklampde deur: een deur zonder regels en geklampt.
klampen, klamme, klamde, haet geklamp, vastklampen.
klamperen, klammere, klammerde zich, haet zich geklammert, zich klammere, zich vastklampen.
klandizie, klandiese, mannelijk, klandizie.
klank, klank, mannelijk, klanke, klènkske, klank.
klant, klanjt, mannelijk, vrouwelijk, klanjte, klènjtje, klant.
klap, klap, vrouwelijk, klappe, klėpke, bed. Ich lëk mich in de klap: ik ga naar bed.
klappei, klappèi, klemtoon op –èi, vrouwelijk, klappèie, klappèike, kwaadspreekster; babbelkous, klemtoon op –èi.
klappen, klappe, klapde, haet of is geklap, klikken, verklappen; kloppen, overeenstemmen.
klapschotel, klapsjootel, vrouwelijk, klapsjootele, klapsjeutelke, klikspaan.
klapstoel, klapsjtoul, mannelijk, klapsjtuil, klapsjtuilke, vouwstoel.
klare, klaore, mannelijk, klare, jenever.
klaren, kleere, kleerde, haet of is gekleert, klaren, ’t Kleert zich in de leimkoel: de boze bui trekt over.
klarinet, klarenët, vrouwelijk, klarenëtte, klarenëtje, klarinet.
klas, klas, vrouwelijk, klasse, klėske, klas.
klassineren, klasjeneiere, klasjeneierde, haet geklasjeneiert, gezellig kletsen, keuvelen.
klater, klaater, vrouwelijk, klaatere, klaeterke, spat; ondeugend kletswijf; droge mestplek op dij van rundvee. Dat is mich ’n klaater: dat is een ondeugend kletswijf.
klateren, klaatere, klaaterde, haet of is geklaatert, kletteren; spatten; klateren; kletsen. Zeedder weier ent klaatere: zijn jullie weer aan het kletsen?
klateres, klaaterësj, vrouwelijk, klaaterësje, klaaterësjke, vrouwelijke es, zie ook: zaotësj.
klats, klaatsj, mannelijk, klaatsje, klaetsjke, plons, plof; pardoes. Hae sjlouch ’m klaatsj i zie gezich: hij sloeg hem pardoes in zijn gezicht. Klaatsj dao louch er: met een plof lag hij op de grond. Mit ’ne klaatsj ’t waater in: met een plons in het water. Hae kreech ’ne klaa
klats, klaatsj, vrouwelijk, klaatsje, klaetsjke, speciale zweep voor het zgn. “klaatsje”, zie daar
klats, klatsj, mannelijk, klatsje, klėtsjke, klets, geringe hoeveelheid; teug, scheut; oorvijg; kletswijf. ’n Klatsj aan ’n oor: een oorvijg, ’ne Klatsj waater: een scheut water. Klatsj en kal: praatjes, ’n Ondeugende klatsj: een ondeugende kletstante. ’n Moel dattẹt k
klauw, klau, mannelijk, klaue, klèike, hand; steen; klauw; klemhaak van schaafbank.
klauwen, klaue, klaude, haet of is geklaut, gappen; klauwen. Dat haet er zich geklaut: dat heeft hij gestolen. Doe kóns mich geklaut waere: je kunt me gestolen worden.
klauwhamer, klauhaamer, mannelijk, klauhaamesj, klauwhamer.
klauwloch, klaulaok, onzijdig, klaulaoker, klauläökske, klauwgat (vierkant gat in blad van schaafbank voor de klemhaak).
klavang, klavang, klemtoon op –vang, vrouwelijk, klavange, klavèngske, bed. Nao de klavang: naar bed, klemtoon op –vang.
klaver, klee, mannelijk, klaver.; klieë zemelen. Tervemael mitte klieë veur griesbroot te bakke: grof, ongebuild tarwemeel voor het bakken van kropbrood. Wae zich ónger de klieë misj, wurt van de vėrke gevraete: wie met pek omgaat, wordt ermee besmet.
klaveraas, klaaverenaos, A:J klaaverenkeuning, klaaverendam, klaaverenboer, mannelijk, vrouwelijk, klaveraas, klaverkoning, klavervrouw, klaverboer enz.
klaverblad, kleeblaat, onzijdig, kleeblaar, kleeblaetje, klaverblad.
klaveren, klaavere, klaveren.
klaverzaad, kleezaot, mannelijk, klaverzaad. De kleezaot verkoupe: biechten in de paastijd.
klavier, klaaveiere, handen. Blief mit dien klaveiere daovan aaf: blijf met je vingers ervan af.
kleden, kleie, kleide, haet of is gekleit, kleden.
kleed, kleit, onzijdig, kleier, klëtje, kleed; japon. ẹ Lank kleit: een avondjapon.
kleef, kleef, onzijdig, kleever, talud; voor berghelling e.d. zie: hang.
kleerkast, kleierkas, mannelijk, kleierkės, kleierkėsjke, kleerkast. Doe huits dich gėt oet diene kleierkas: erop los kletsen.
kleerkist, kleierkis, vrouwelijk, kleierkiste, kleierkisjke, kleerkist, zie ook: haaverkis.
kleester, kleester, kleesterder, kleesterste, principieel; integer.
kleien, klèie</