elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Jaspars, G. en H. Fiévez (2006-2008), Woordenboek van het Gronsvelds, Gronsveld/Ryckholt

a, a, tussenwerpsel, groet, (gemeenzame groet) a (kort uitgesproken) VB: A, menneke, ês de pa dao?
a la bonne heure, allebenëur, tussenwerpsel, goed zo, allebenëur! (fr. à la bonheur) VB: allebenëur! noé kên ich dich weer.
à propos, apprepoo, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, onderwerp, apprepoo (fr. à propos)
à tout prix, aon toe prie, bod, (voor elk aannemelijk bod) aon toe prie (fr. à tout prix) (vero.) VB: D'r kênt de sjêldery aon toe prie hebbe.
à vapeur, avapëur, snelheid, (met grote snelheid) avapëur (fr. 'à vapeur') (vero.)
aal, iel, zelfstandig naamwoord mannelijk, iele, ielke, aal, VB: Vreuger, wie de Maos nog zuver wäor, voûnge ze nog waol 'ns 'nnen iel; paling VB: Ién iel kên ich mich begaoje, wäor 'r mer neet zoe deur.
aalbes, élber, oolber, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, élbere, élberke, bosaardbei, élber VB: Aon de Riékelder Kiézelkoûjl greuje élbere.; oolber; (blauwe bosbes) oolber VB: Boëve de Zoren Drees sjtoûnge vreuger oolbere.
aalmoes, aalmoos, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aalmoze, -, aalmoes, VB: De klûizeners dy vreuger op de Riéssebérg ién 'n klûis woende, lèfde van aalmoze en vaan greunte oét hönne moostem.
aambeeld, aonbeeld, zelfstandig naamwoord onzijdig, aonbeelde, aonbeeldsje, aambeeld, VB: De sjmiëd heef e päor kier hil hél op 't iézer dat op 't aonbeeld laog.
aambei, aambyje, zelfstandig naamwoord, aambeien, aambyje VB: De aambye zjenere mich zoe, ich kên koelik nog goën zitte
aamzeik, hoëmzèik, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoëmzèike, hoëmzèikske, mier, VB: Ore kên ich d'rnao lore es die hoëmzèike aon 't wérk zién.
aan, aon, voorzetsel, aan, aon Zw: aon d'n aovend: tegen de avond. Zw: Ich heb 't gegoüwe aon 'nnen euro: voor een euro; letsel: (geen letsel hebben) niks aon hebbe VB: 'r Ês zich 'nne fleenke sjläog gevalle, meh 'r hèt gelökkig niks aon.; tegen aon VB: aon d'n aovend.; voor aon 'nnen euro. VB: Ich heb dat gegoüwe aon 'nnen euro en vuur gèine sént mie.
aan de allewetige zijn, aon de alliewetigge zién, diarree, (diarree hebben) aon d'n alliewetigge zién
aan hem, aoneme, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, linkerkant, (bij aangespannen paard) aoneme
aan land, aon laand, terecht, teruggevonden aon laand
aanbaggelen, aonbagkele, werkwoord, bagkelde aon, aongebagkeld, aansjokken, aanwaggelen
aanbesteden, aonbesjtèje, werkwoord, besjteèjde, aon-aonbesjtèjd, aanbesteden, VB: V'r hebbe dat wérk mer aonbesjtèjd, dao begên v'r zelf neet aon.
aanbidding, aonbidding, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aonbiddinge, -, aanbidding, Vb: Vreuger, wie de lûij nog good katteliék wäore, môs v'r op donderdigaovend, vuur Ieste Vriédig, 'n oor nao de aonbidding.
aanbieden, aonbeje, werkwoord, aanbieden, (zie 'bieden') VB: 'r Hèt mich dat zoe vreuntelik aongeboëje, ich kôs neet nèi zegke.
aandeel, aondèil, zelfstandig naamwoord onzijdig, aondejle, -, aandeel, VB: Z'n vroûw hèt e groet aondèil ién 't suksés van de hön zäok.
aandenken, aondeenke, zelfstandig naamwoord onzijdig, aondeenkes, -, herinnering, VB: Goej dat neet eweg, dat ês nog 'n aondeenke aon m'n ma zaoliger.; souvenir VB: Me zuster hèt mich e sjoen aondenke oét Roeme mêtbraach.
aandoen, aondoén, werkwoord, aankleden, (zie 'doen') VB: Doég dich get aon, aanders heuls te dich de klats.; aanmaken VB: Doég de laamp 'ns aon, 't ês sjtikduúster ién de kraom.; aantrekken: (zich het aantrekken) (zie 'doen') VB: Doég dich get aon, 't vrûis biestig hél.; verdriet (iemand verdriet doén) 'nne get aondoén. (zie 'doen') VB: Dè dèit mich get aon mêt z'n sjaol neet aof te mäoke en mer de gaansen däog te bombazjere.; zich get aondoén zelfmoord: (zelfmoord plegen); zich get aondoén (zie 'doen'); aongedoën aangekleed: VB: Wat bis te sjik aongedoën, gèis te nao 'n broélef?; zuvers aondoén, zich get zuvers aondoén verschonen (zich verschonen) zich get zuvers aondoén (zie 'doen') VB: Ich heb gezjwêt wie 'nnen das, ich gaon mich wase en get zuvers aondoén.
aandringen, aondrynge, werkwoord, droûng aon, aongedroûnge, aandringen, VB: Op betaoling aondrynge
aaneen, aonèin, aan elkaar, Zw: Ze zitte aonéin: ze zijn aan het vechten
aaneenzetten, aonèinzitte, aonèin zitte, werkwoord, zat aonèin, aonèin gezat, ruzie, (ruzie veroorzaken) get aonèinzitte; ruziën aonèin zitte; get aonèin zitte opjutten (zie 'zitten') VB: 'r Perbeerde ze mêt ze gesjtichel aonèin te zitte.
aangaan, aon 'm goën, katoen, (van katoen geven) aon 'm goën
aangang komen, aongaank koëme, aankomen, (net aankomen) ten aongaank koëme VB: Zjus wie v'r 't uüver 'm hawwe, kaom 'm t'n aongaank.
aangelegd, aongelaag zién mêt, vatbaar, (vatbaar zijn voor); aongelaag zién mêt
aangemaakt, aongemak, bijvoeglijk naamwoord, vatbaar, (vatbaar zijn voor); aongemak
aangeven, aongëve, zich aongëve, werkwoord, ondertrouw, (in ondertrouw gaan) zich aongëve (zie 'geven') VB: Ze hebbe zich hûi aongeggëve en ze troûwe uüver 'nne maond
aangezet, aongezat, bijvoeglijk naamwoord, aangebrand, (net niet aangebrand) aongezat VB: 't Wäoter wäor verkoëk, meh de êrpele wäore mer aongezat
aangezien, aongeziën, bijvoeglijk naamwoord, geëerd, (in aanzien) aongeziën VB:: Vreuger wäore de pesjtoer, de netäores en de börger aongeziën lûi ién 't duerp.
aanhang, aonhaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aanhang, VB: Dè hèt 'nne groeten aonhaank, dè zal waol vëul sjtömme kriége.
aanhanger, aonhenger, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonhengers, aonhengerke, aanhanger, VB: Dao laog zoe vëul zaand op d'n aonhenger dat 'r bekaans doer de asse goûng.
aanhangsel, aonhengsel, zelfstandig naamwoord onzijdig, aonhengsele, aonhengselke, aanhangsel, VB: Dè hèt neet vëul ién te bringe, 'r ês mie 'n aonhengsel.
aanhangwagen, aonhangwäoge, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonhangwäoges, aonhangwëgelke, aanhangwagen
aanhankelijk, aonhaankelik, bijvoeglijk naamwoord, aanhankelijk, VB. Dat ês zoe 'n aonhaankelik hönneke, dao hebs te sjpats aon.
aanhoren, aonhure, nao alle aonhure, verluidt, (naar verluidt) nao alle aonhure VB: nao alle aonhure hèt 'r dat hoés gegoüwe.; dat huurt zich gek aon klinken (dat klinkt gek) dat huurt zich gek aon
aankallen, aonkalle, werkwoord, aanpraten, (iemand iets aanpraten) 'nne get aonkalle (kalde aon, aongekald) VB: 'r Hèt 't zich laoten aonkalle en noé hèt 'r sjpiét devan.; aanspreken (iemand aanspreken) 'nnen aonkalle (kalde, aon, aongekald) VB: Jao ich wèit devaan, 'r hèt mich druüver aongekald.
aankelen, aonkyle, zich aonkyle, wederkerend werkwoord, kylde aon, aongekyld, volproppen, (zich volproppen met voedsel) zich aonkyle VB: 'r Haw zich aongekyld dat 'r nog neet mie ukke kôs zegke.; wig (een wig aanbrengen boven een stut) aonkyle (zie ook 'volproppen') VB: Mêt de kiél kên ich dat aonkyle.
aanklampen, aonklaampe, werkwoord, klamde aon, aongeklaamp, aanklampen
aankomeling, aonkoëmeling, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonkoëmelinge, aonkoëmelingske, opgroeiend, (opgroeiende jongen of opgroeiend meisje) aonkoëmeling VB: Vuur zoe 'nne aonkoëmeling kêns te kompleet ekere maond 'n aander brook goën géle.
aankomen, aonkoëme, werkwoord, uitkomen, (bedrogen uitkomen) sjléch aonkoëme (zie 'komen') VB: Mêt d'n aonsjaf van dè twiedenhans ôtô ês 'r sjléch aonköeme.
aanleg, aonlek, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, talent, VB: Dè klejne hèt aonlek vuur meziék, dè môs te bié de hermenie doén.; vatbaarheid VB: Ich heb aonlek vuur ekzeem.; aanleg VB. D'n aonlek van d'n illentrik ién Groéselt hèt jaore gedoord.
aanleggen, aonlegke, werkwoord, borstvoeding, (borstvoeding geven) aonlegke (laag aon, aongelaag) VB: 't Keend buükde of 't ién e mets hoûng, ze ma laag 'm aon en 't wäor sjtel.; vriendschap (vriendschap zoeken met iemand) 't mêt 'nnen aonlegke VB: Ze perbeerden 't mêt ôs aon te legke meh v'r hawwe gèine möl.
aanleiding, aonlejding, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aonlejdinge, -, aanleiding, aonlejding VB: Dao wäor geng aonlejding vuur e groet fèt te hawe.
aanlengen, aonlenge, werkwoord, lengde aon, aongelenk, aanlengen, (met water, inz. melk en jenever) aonlenge VB: 'r Daach sjlöm te zién doer de zjenever aon te lenge mêt wäoter (te duepe).
aanloeren, aonlore, werkwoord, loorde aon, aongeloord, aankijken, VB: 'r Loorde mich aon of 'r mich neet gelöfde
aanloop, aonloüp, aonluep, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aanloop, (veel bezoek) aonloüp VB: Wie 'r op 't hospetaol laog haw 'r vëul aonloüp; aonluep; aanloop; aonluep VB: 'r Naom 'nnen aonluep en sjproûng op z'nne fits.
aanmaken, aonmäoke, werkwoord, binden, (binden van saus) aonmäoke (zie'maken') VB: Ich zoûw dy saws get beende, daan zuút ze vëul sjmäokelikker oét.; segaar aonmäoke aansteken (een sigaar aansteken) zich 'n segaar aonmäoke
aanmaning, aonmaoning, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aonmaoninge, -, aanmaning, VB: Es te neet beteuls hebs te muerge 'n aonmaoning ién de bös ligke.
aanmelden, aonmelle, werkwoord, melde aon, aongemeld, aanmelden, VB: Ich gaon mich mëurge aonmelle vuur bié te sjöttery te koëme.
aannemelijk, aonnëmelik, bijvoeglijk naamwoord, aannemelijk, VB: 't Ês neet aonnëmelik dat 'r zoe läot nog kömp.
aannemen, aonnëme, werkwoord, adopteren, (zie 'nëme') VB: Ze kôste geng keender kriége en doûw hebbe ze e kênneke oét Bolivia aongenoëme.
aannemen, aonnëme, werkwoord, eten, (graag veel eten) good van aonnëme zién. VB: Dat zuús te waol aon dè knoûs, dat ês 'nne dè ês good van aonnëme.; leren (makkelijk leren) good van aonnëme zién
aannemer, aonnëmer, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonnëmers, aonnëmerke, aannemer, Vb: Mêt dèn sjléchten tiéd zién hil get aonnëmers fajiet gegaange.
aanpakken, aonpakke, werkwoord, pakde aon, aongepak, aanranden, VB: Dat mèneke van hiénëve hebbe ze sjyns gisteraovend op de Huügemerwëg aongepak.
aanplant, aonplaant, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aonplaante, -, aanplanting, aonplaant VB: 'r Ês ién de Daor begôs mêt 'nne noûwen aonplaant van morelle.
aanraden, aonraoje, werkwoord, aanraden, (zie: 'raden') VB: Ich raoj dich aon vuur van dè koüp van dat hoés aof te zién, 't ês vëuls te deur.
aanraken, aonräoke, werkwoord, aanraken, (zie 'raken') VB: Dè hôfs te mer mêt 'nne vinger aon te räoke en 'r ês al giftig
aanrecht, aonrêk, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonrêkke, aonrêkske, aanrecht, VB: Zit de tasse en de teleure mer op d'n aonrêk
aanrijding, aonryjing, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aonryjinge, -, aanrijding, VB: Ich väor noé al 50 jaor ôtô zoonder aonrying.
aanroeren, aonreure, werkwoord, reurde aon, aongereurd, aanraken, VB: De môs dat peunt mer neet aonreure, dat ês nogal piénlik vuur hëur.
aanschaffen, aonsjaffe, werkwoord, sjafde aon, aongesjaf, aanschaffen, VB: 't Wörd tiéd dat ich mich 'nne noûwe weenterjas gaon aonsjaffe, mêt dizze loûp ich debié wie 'nne lômmelekriemer.
aanschot, aonsjoet, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, begin, aonsjoet VB: 'nnen aonsjoet van loûngontsjtëking
aanschrijven, aonsjriéve, werkwoord, huwelijksaangifte, (een huwelijksaangifte doen) zich laote aonsjriéve (vero.) (zie 'schrijven')
aanslaan, aonsjloën, werkwoord, bijten, (bijten van vissen) aonsjloën (zie 'slaan') VB: 't Doorde waol 'n oor ie d'n ieste vêsj aonsjloog.
aanspanner, aonsjpender, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonsjpenders, -, paard, (paard, voor de eerste keer ingespannen) aonsjpender VB: Lêt op dèn aonspjender, dè ês nog e bitteke weeld.; beginneling (eigen bedrijf) aonsjpender (m.) (-s, -ke) VB: Laot v'r 't dèn aonsjpender mer gönne, dè hèt 't géld hél nudig.
aanspraak, aonsjprëuk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aonsjprëuke, -, plechtige toespraak, (vero.) VB: Bié de oëpening van de ekspesiésie heel dè kalklaos van 'nne börger 'n aonsjprëuk dy waol twêntig menute doorde; toespraak aonsjprëuk (vero.)
aansprakelijk, aonsjprëukelik, bijvoeglijk naamwoord, aansprakelijk, VB: Bliéf dao vanaof menneke, es 't kepot gèit been ich aonsjprëukelik
aanstaan, aonsjtoën, 't good hebbe aonsjtoën, vooruitzichten, (goede vooruitzichten hebben) 't good hebbe aonsjtoën (zie 'staan') VB: Dy hebben 't good aonsjtoën, dy vertrêkke muerge op vekaansie.
aanstaande, aonsjtaonde, bijvoeglijk naamwoord, aanstaande, VB: aonsjtaonde zoondig goën v'r nao Lûik nao de Foire.
aansteken, aongesjtoëke, werkwoord, rotten, (begint te rotten) aongesjtoëke VB: Gél dat fruet mer neet, de helf ês aongesjtoëke.
aanstellen, aonsjtelle, werkwoord, sjtelde aon, aongesjteld, benoemen
aanstiefelen, aonsjtiévele, werkwoord, sjtiévelde aon, aongesjtiéveld, naderen, (met flinke passen naderen) koëme aonsjtiévele.
aanstoffen, aonsjtöbbe, werkwoord, aanstuiven, (zie 'stoffen') Vb: Mêt de geloejetigge vitês kaom 'r aongesjtöb, 'r fitsde mich haos de rysjtertele oét m'n sjoon.
aanstoot, aonsjtoet, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aandoening, (aanval van ziekte) aonsjtoet VB: 'nnen aonsjtoet van loûngontsjtëking; ergernis (ergernis veroorzaken) aonsjtoet gëve
aanstoten, aonsjtoete, werkwoord, aanstoten, (zie 'sjtoete' Zw: zich aonsjtoete: met de voet een oneffenheid op het wegdek raken zodat men dreigt te vallen.
aantoddelen, aontôddele, werkwoord, tôddelde aon, aongetôddeld, aankleden, (zich slordig aankleden) zich get aontôddele VB: Vuur de vastelaovend haw v'r ôs mer get aongetôddeld.
aantonen, aontûine, werkwoord, tûinde aon, aongetûind, aantonen, VB: Dat hër dat gedoën hèt, dat zals te toch môtte aontûine.
aantrekker, aontrêkker, zelfstandig naamwoord mannelijk, aontrêkkers, aontrêkkerke, schoenlepel, VB: Gebruúk toch 'nnen aontrêkker, de treujs d'n sjoon gaans plat van aachter.
aantroddelen/aantoddelen, aontrôddele, werkwoord, trôddelde aon, aongetrôddeld, aantrekken, (niet passende kleding aantrekken) zich get aontrôddele VB: Mêt de vastelaovend zich van aal aontrôddele
aantrossen, aontrôsje, werkwoord, trôsje aon, aongetrôsj, verkopen, (slechte waar proberen te verkopen) VB: 'nnen Dëugeneet dè, altiéd perbeert 'r dich get aon te trôsje.
aanvangen, aonvange, deugnieterij, (deugnieterij uithalen) get aonvange (zie 'vangen')
aanvaren, aonväore, werkwoord, aanrijden, (zie 'rijden') Vb: Op 't lêste nipperke kaom 'r nog aonväore.
aanvoer, aonveur, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aanvoer, VB: Vëul aonveur van morelle, dit jaor.
aanvoerder, aonveurder, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonveurders, -, aanvoerder, VB: 'r Ês jaore aonveurder van de voetbalclub gewès.
aanvoeren, aonveure, werkwoord, eurde aon, aongeveurd, aanvoeren, VB: V'r hebbe dit jaor vëul Lizzjepoûngs aongeveurd (naar de fruitveiling)
aanwaggelen, aonbagkele, werkwoord, bagkelde aon, aongebagkeld, aanlopen, (traag komen aanlopen) aonbagkele VB: Haw v'r dao 'n haf oor op 'm sjtoën te waachte, kaom mich dy zoëg doûw pas aongebagkeld.
aanwennen, aonwène, wederkerend werkwoord, wènde aon, aongewènd, aanwennen, (zich aanwennen) zich aonwène VB: 'r Hèt zich dat zoe nej aongewènd, de krys 't 'm neet mie aofgelierd.
aanzet, aonzat, zelfstandig naamwoord mannelijk, aonzatte, -, mengsel, (mengsel van meel, gist, water en melk) aonzat VB: Nao e päor oor doog ma d'n aonzat bié 't mèl en kôs ze goën waachte tot d'n dèig gegaange wäor.; aanzet VB:De maord ién Serajewo ién 1914 wäor d'n aonzet vuur d'n Ieste Wèreldoerlog
aanzetten, aonzitte, werkwoord, dikte, (dikte veroorzaken) aonzitte (zat aon, aongezat) VB: Ët mer neet te vëul sjôklaad, dè zit aon.; vasthechten (van voedsel); aonzitte (zat aon, aongezat) VB: 't Wäoter wäor verkoëk, toch wäore de êrpele mer e bitsje aongezat.; veulen (veulen bij de merrie leren drinken) aonzitte (zat aon, aongezat) VB: E vuüle aonzitte.
aanzien, aonzeens, gezicht, (van gezicht kennen) van aonzeens VB: Ich kên 'm van aonzeens, meh es te mich doed hûis, ich wèit neet wie 'r hêt.; hoogstwaarschijnlijk nao alle aonzeens
aanzitten, aonzitte, werkwoord, mee-eten, (een hapje mee-eten) zich aonzitte (zie 'zitten') VB: Zit dich aon, v'r hebbe genôg.
aap, äop, zelfstandig naamwoord mannelijk, ëp, ëpke, aap, Zw: 1. äop wat hebs te sjoen joûnge: gezegd wanneer men iemand naar de mond praat. 2. Ich veul mich wie 'nne äop tössjen e sjpuül kèigele: ik voel me niet thuis. 3. De môs 'nnen awwen äop neet liere gryne: je moet een meester de kunst niet willen leren. 4. In: Wat hebs te de gaansen däog gedoën? Antw.: D'n äop gevluujd: daar heb je niets mee te maken. 5. D'n äop ês gezoond: het is in orde. (verder zw. die ook in het Nederlands voorkomen
aar, aor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aore, ëurke, aar, VB: De aore zitte bëstesvoül mêt koënder terf. Zw: Apreel môt Mèi de aore liévere.
aard, äord, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aard, (wezen, natuur) äord VB: Dat keend hèt d'n äord van zié vajjer. Zw: Dat lik ién d'n äord van 't bieske: dat brengt zijn karakter mee. Zw: 1. op dèn äord: ongeveer: Ês 't dy kleur dy d'r zeuk? Jao, op d'n äord, zoe-eng. 2. 't Sjèlde mer d'n äord: het scheelde maar 'n haartje.; lust aardigheid; äord VB: Waandele? Dao heb ich noé 'ns gèinen äord ién.; äord hebben ién get plezier (plezier in iets hebben); äord hebben ién get.; haartje (het scheelde maar een haartje) 't sjèlde mer d'n äord
aardappel, êrpel, êrappel, zelfstandig naamwoord mannelijk, êrpele, êrappele, êrpelke, aardappel, êrpel Zw: 1. De êrpele koëmen oét: je hebt gaten in je sokken. 2. 'nne Mêns ês gèinen êrpel, en toch trölle ze mêt 'm: men krijgt vaak veel te verduren. 3. 'r Ês niks aanders gewènd es êrpele mêt de sjel: gezegd van een opschepperig iemand.; êrappel
aardappelkrankte, êrpelskrèngde, zelfstandig naamwoord, aardappelziekte, (bep. aardappelziekte) êrpelskrèngde (ziekte in het loof of de knol van de aardappel, veroorzaakt door een schimmel)
aardappelmeel, êrpelsmèl, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, aardappelmeel
aardappelvakantie, êrpelsvekaansie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, êrpelsvekaansies, -, schoolvakantie, (bep.) êrpelsvekaansie (vero.) VB: Ién de êrpelsevekaansie môste de keender mêthélpe ién d'n êrpeloûs.
aardbei, aarbees, èirbees, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aarbeeze, èirbeze, aarbeeske, èirbeeske, aardbei, VB: Es te 'nne gaansen däog aarbeze geplök hebs daan veuls te d'nne rök neet mie.; èirbees
aarde, êrd, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, êrde, -, aarde, (in goede aarde vallen) ién gooj êrd valle VB: Dat vuursjtel ês ién gooj êrd gevalle.; konijnenpijp VB: De frêt wäor de êrd iéngegaange en joog de knyn op.
aarden, aore, werkwoord, aorde, geaord, aarden, VB: Dat keend aort nao ze groetvajjer. Zw: 't Ês e good keend wat aort: gezegd als blijkt dat een kind de karaktereigenschappen van vader of moeder blijkt te bezitten.; lijken op (uiterlijk, karakter) aore VB: Dat keend aort nao ze groetvajjer.
aardig, aordig, bijvoeglijk naamwoord, -er, -s, aardig, VB: Dat vên ich noé 'nnen échte aordige mêns.; buitengewoon aordig VB: Dat hoés ês aordig sjoen woerde.; eigenaardig aordig; lief (bijv.nw, bijw.) aordig; onwel onpasselijk aordig VB: Ich veul mich zoe aordig, ich gelûif dat ich koelik gaon valle.; zonderling eigenaardig aordig VB: 'r Dèit zoe aordig, wat zoûw 'r hebbe?
aardigheid, aordighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, aordighèidsje, aardigheid, VB: De aordighèid ês gaw draof.. Zw: 1. Ich heb geng aordighèid mie draon: voor mij is de lol ervan af. 2. De môs vuur de aordighèid 'ns goën lore: je moet tóch eens gaan kijken. 3. aordighèid hebbe ién get:er plezier in hebben. 4. 't Ês 'n aordighèid wie dat bûimpke greujt: een lust om te zien.; lust (een lust om te zien) 'n aordighèid vuur te zién VB: 'n Aordighèid vuur te zién wie die appele debié hange.; aordighèid ién get hebbe plezier (plezier in iets hebben); aordighèid ién get hebbe VB: Ich heb geng aordighèid mie drién.
aardpijp, êrdpiép, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, êrdpiépe, êrdpiépke, doline, VB: Ién de Daolekäomers vêns te vëul êrdpiépe oé de kiézel doer nao oonder kömp.
aardput, êrdpöt, zelfstandig naamwoord mannelijk, êrdpötte, êrdpötsje, orgelpijp, (doline in mergelgroeve) êrdpöt VB: Ién de mélegerloëker zuús te op versjejje plaotse de kiézel oét de êrdpötte nao oonder koëme.
aars, maarsj, stik maar, lek mich e maarsj!
aas, aos, zelfstandig naamwoord mannelijk, aoze, ëuske, aas, VB: Ich heb gooj käorte op m'n han, 'nnen aos en dry damme.; knoest (knoest in hout) aos (m) (aoste, ëuske) VB: Ién 'n dèneplaank zitte vëul aoste. Zw: op 'nnen aos hoûwe: geconfronteerd worden met problemen)
abdij, abdy, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, abdyje, -, abdij, VB: De abdij van Goëdsdel (Val Dieu) ês érg bekênd ién dizze sjtriëk.
abeelboom, bélboüm, zelfstandig naamwoord mannelijk, bélbûim, bélbûimke, abeel, (n.b: 'bél' is afgeleid van 'abeel') VB: Vuur 't kestiel sjtoûng 'n gaanse allej van bélbûim.; melde (doorgeschoten melde,) bélboüm
abondant, avvendaant, bijvoeglijk naamwoord, overvloedig, (fr. 'abondant') (vero.) Zw: 'r Hèt 'rs ién avvendaant: hij heeft geld in overvloed
abonnement, abbenemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, abbenemeente, -, abonnement, VB: Pak dich 'n abbenemeent, dat ês e sjtök gojekoüper.
abrikoos, appelekoûw, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, appelekoûwe, -, abrikoos, VB: Vuur e sjtök appelekoûwevlaoj kêns te mich sjnaas wakker mäoke.
absolutie, apselusie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, absolutie, VB: Vuur apselusie môs 'r 'nne gaanse noster bèje
abt, ap, zelfstandig naamwoord mannelijk, apte, -, abt, VB: D'n ap van 't kloester van Goëdsdel ês gisternoon gesjtoürve.
accent, aksént, zelfstandig naamwoord onzijdig, aksénte, -, accent, VB: Es dè Hollens kalt huurs te aon z'n aksént dat 'r oét Hërle kömp.
accepteren, akseptere, werkwoord, aanvaarden, (aksepteerde, geaksepteerd) VB: De zals môtte akseptere dats te verloeren hebs.
accident, aksedént, zelfstandig naamwoord onzijdig, aksedénte, -, accident, VB: Dao ês 'n aksedént gebëurd, meh wat zjus, dat wèit ich neet.
accijns, aksynze, zelfstandig naamwoord meervoud, accijnzen
accountant, akkentaant, zelfstandig naamwoord, boekhouder, akkentaant (vero.)
acht, aach, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aachte, -, acht, Zich ién aach nëme: voorzichtig zijn: Brak, gaank neet nao de Maos, nëm dich ién aach!
acht, aach, telwoord, -, acht, VB: 'r Hèt 'n aach vuur sjriéve op ze rapport. Zw: Uüver aach daog: over een week.
achter, aachter, ater, voorzetsel, achter, aachter VB: Dat koppel hèt altiéd aachter haog en sjtroék ligke te vryje.; ater
achterblijven, aterbliéve, werkwoord, achterblijven, (zie 'blijven') VB: Es hër zoe vëul gief, kêns dich neet aterbliéve.
achterdenken, aachterdeenke, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, achterdocht, aachterdeenke VB: aachterdeenke ês geng sjoen karakterèigensjap.
achtereen, atrèin, aachterèin, aterèin, bijwoord, straks, atrèin VB: atrèin kaom ich dich waol éffe hélpe.; aanstonds VB: atrèin krys te get baffe, menneke!; dadelijk atrèin VB: atrèin krys te get baffe, menneke!; aachterèin elkaar (achter elkaar) aachterèin Zw: aachterèin zitte: ophitsen; aachterèin zitte opstangen (zat, gezat) VB: Dè dèit niks lever es de lûi aachterèin te zitte, daan hèt 'r sjpats.; aterèin achter elkaar aterèin VB: D'r môt aterèin loüpe keenderkes, aanders ês 't 'nne wêlle bôl.
achtergrond, atergroond, aachtergroond, zelfstandig naamwoord mannelijk, aachtergron, atergrond, -, achtergrond, atergroond; aachtergroond VB: Gaot dao sjtoën vuur de foto, daan heb v'r 'nne sjoenen aachtergroond.
achterham, aachterhaom, terugduwen, (van paarden) zich ién d'n aachterhaom zitte
achterhuis, aachterhoûs, zelfstandig naamwoord, hoekje, (in een verloren hoekje) aachterhoûs VB: 't Hèt jaore aachterhoûs gelëge en noé hèt 't wêrde.
achterkwart, aachterkwért, zelfstandig naamwoord, rund, (deel van een rund) aachterkwért
achterlijk, échterlik, aachterlik, éterlik, bijvoeglijk naamwoord, achterlijk, VB: Doég neet zoe échterlik, de begrips mich verrêkdes good; aachterlik; éterlik
achterpoot, aachterpoet, zelfstandig naamwoord, varken, (deel v.e. varken) aachterpoet
achterste, éterste, achterste, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, achterste, (zitvlak) éterste; achterste (zie 'achterste')
achterstevoren, éterstevëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, achterstevoren, VB: Dat menneke zit altiéd éterstevëur ién de baank.
achteruit, aachteroét, ateroét, bijwoord, achteruit, aachteroét VB: Doég 'ns 'nnen trèj aachteroét; ateroét
achteruit, aachteroét, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, achteruitgang, VB: Dat hoés hèt gèinen aachteroét, dat ês sjpiétig.
achterweg, aachterwèg, bijwoord, onderweg, aachterwèg VB: D'r beet nog läot aachterwèg
achterwerk, aachterwérk, zelfstandig naamwoord onzijdig, aachterwérke, achterste, (zitvlak) aachterwérk
acteur, aktëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, aktëurs, -, acteur, Vb. Dè ês mie es viertig jaor èine van de bêste aktëurs van t laand gewès.
adamswege, femiélie van adamswëge, familie, (verre familie) femiélie van adamswëge
adem, aosem, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, adem, VB: Ich wäor gaans boéten aosem wie ich de Manskessjtèg wäor opgefits. Zw: Gèinen aosem op get gëve: niet reageren op iets.; ién èinen aosem tussenpoos (zonder tussenpoos); ién èinen aosem
ademen, aoseme, werkwoord, aosemde, geaosemp, ademen, VB: Es te boéten aosem bis môs te laansem en deep aoseme, dat ês 't bêste. Zw: (spottend) 'r Hèt vergëte te aoseme: hij is gestorven
ader, aor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aore, ëurke, ader, VB: Dao ês mich 'n ëurke ién m'n oûg gesjproûnge
adieu, addie, adieu, addie Zw: Ich kaom uch addie zegke: ik kom afscheid nemen Zw: addie en noets mie: ik kom hier nooit meer terug Zw: addie boene, ich gaon op 'n aandert woene.; ziens (tot ziens) addie (fr. 'adieu') VB: addie, tot muerge. Zw: addie en noets mie: ik kom hier nooit meer terug Zw: addie boene, ich gaon op 'n aandert woene.; vaarwel (tot ziens) addie (fr. 'adieu') VB: addie, tot muerge. Zw: addie en noets mie: ik kom hier nooit meer terug Zw: addie boene, ich gaon op 'n aandert woene.; adie zegke afscheid (afscheid nemen) adie zegke (fr. 'adieu') VB: Ich kaom uch adie zegke, ich gao vuur e jaor nao Australië.
adjudant, adjudaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, adjudaante, -, adjudant, VB: 'r Hèt zich 'n adjudaantsplaots bié de sjöttery gegoüwe.
adjunct, adjeunk, zelfstandig naamwoord mannelijk, adjeunkte, -, adjunct
administrateur, administratëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, administratëurs, -, administrateur, VB: 'r Hèt 'nne goje pos, 'r ês administratëur bié 'n groete firma.
admiraal, admeraol, zelfstandig naamwoord mannelijk, admeraols, -, admiraal
advent, advént, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, advent, VB: Ién d'n advènt dreug de gèiselik ién de Mês e maof kazuifel.
advertentie, adverténsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, adverténsies, adverténsieke, advertentie
advocaat, affekaot, zelfstandig naamwoord mannelijk, affekaot, affekëutsjee, affekëutsje, advocaat, VB: 'r Ês érg gruutsj, z'nne zoën ês affekaot aon de réchbaank ié Mesjtreech. Zw: 1. 'nne Sjlömmen affekaot: een dom persoon 2. De gebiers wie 'nnen affekaot dè gek ês: je doet alsof je neus bloedt. 3. 'r Kênt kalle wie 'nnen affekaot: hij kan praten als Brugman.
advocaatje, affekëutsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, affekëutsjes, -, bijdehandje
af, aof, bijvoeglijk naamwoord, af, aof Zw: Ich been aof en ich wèit neet oevaan: doodmoe.; leeg (van biertonnen) aof VB: De ton ês af , hoûw 'ns 'n noûw op es te wêls.;
af en toe, avventoûw, af en toe, avventoûw VB: Hil avventoûw heb ich nog waol 'ns zeen vuur e segrêtsje te roüke.
af zijn, aof zién, vermoeid, (erg vermoeid zijn) aof zién
afbladderen, aofbläojere, werkwoord, bläojerde aof, aofgebläojerd, afbladderen, VB: Noé ês dè moer pas 't vurig jaor geverf en noé bläojert 'r al aof.
afborstelen, nne aofbuüstele, werkwoord, slaag, (iemand een pak slaag geven) 'nne aofbuüstele
afbrengen, aofbringe, werkwoord, vergezellen, (zie 'brengen') VB: Ömdat 't duúster wäor heb v'r 'm mer e sjtökske aofbraach.
afbrosselen, aofbrötsjele, werkwoord, brötsjelde aof, aofgebrötsjeld, afbrokkelen, aofbrötsjele VB: 't Plakwérk ién de sjtaal brötsjelt aof
afdampen, aofdaampe, werkwoord, daamde aof, aofgedaamp, ophoepelen, VB: Ich heb de naobers zoe gehoülpe en wie 't drop aon kaom kôs ich aofdaampe.
afdoen, aofdoén, werkwoord, afnemen, (stof afnemen, hoed afnemen) aofdoén (zie: 'doen') VB: Z'nnen hood aofdoén vuur 'nne mêns gojen däog te zegke ês 'n tèike van belèfhèid.; maaien (koren) aofdoén (doog aof, aofgedoën) (zie verder 'doén'); 'nne 't vél aofdoén treiteren (uitdagend treiteren); 'nne 't vél aofdoén (zie 'doen')
afdorsen, nnen aofdëse, werkwoord, slaag, (iemand een pak slaag geven) 'nnen aofdëse
afdraaien, aofdrieje, werkwoord, driejde aof, aofgedriejd, aflopen, (eindigen) aofdrieje VB: Ich been 'ns benoûwd wie dat aofdriejt; afromen aofdrieje VB: Es de mèilk wäor aofgedriejd, blèf de boëtermèilk uüver
afeggen, aof-ège, werkwoord, (ègde aof, aofge-èg), verwijderen, (verwijderen van onkruid na de oogst) aof-ège.
affiche, affisj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, affisje, -, aanplakbiljet, VB: Op de affisj sjtèit dat de volgende wëk 'nne sirk ién 't duerp kömp
affol, affol, macht, (met man en macht) affol (vero.)
affront, affroont, zelfstandig naamwoord onzijdig, affroonte, -, belediging, (fr. affront) VB: Es te dat neet van mich aonneums, dèis te mich 'n affroont aon.
affronteren, affrontere, werkwoord, affronteerde, geaffronteerd, hoofd, (tegen het hoofd stoten) VB: Ich hoëp dat ich uch mêt dis vraog neet affronteer.; stoten (voor het hoofd stoten) affrontere (fr. 'affronter') VB: Es te neet kuüningên wêls zién daan affronteers t'm
afgaan, aofgoën, werkwoord, bezwijmen, van z'n èige (aof)goën; hardlijvig (hardlijvig zijn) hél aofgoën (zie 'gaan') VB: Es te hél aofgèis môs te dich mer e zèippênneke zitte.; ontlasting hebben (zie 'gaan') VB: 't Keend kôs sjléch aofgoën, daovuur haw ze ma 'm mer e zèippênneke gezat.; van z'n èigen aofgoën flauw vallen van z'n èigen aofgoën; gèit aof dooien (het gaat dooien) 't wèr gèit aof
afgang, aofgaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, stoelgang, VB: Ich heb probleme mêt d'n aofgaank Zw: Aon d'n aofgaank zién: diarree hebben.; aon de aofgaank zién diarree (diarree hebben) aon d'n aofgaank zién
afgelasten, aoflasse, werkwoord, lasde aof, aofgelas, afgelasten, VB: 't Terrein ês èi baor pratsj, v'r môtte de wedstrijd mer aoflasse.
afgerond, aofgerönd, bijvoeglijk naamwoord, afgerond, VB: aofgerönd kaom ich dan op 35 euro.
afgeven, afgëve op, werkwoord, bekritiseren, zie 'geven')
afgezwet, aofgezjwêt, afgezien, (ervan afgezien) aofgezjwêt
afgrond, aofgroond, zelfstandig naamwoord mannelijk, aofgron, -, afgrond, VB: Es te boëve oppe Daolekäomers sjtèis en de loors nao oonder ês 't of ste nao 'nne aofgroond ién loors.
afgunst, aofgeuns, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, afgunst, VB: De zuús 'm d'n aofgeuns van ze gezich aof.
afhalen, aofhoële, werkwoord, hool aof, aofgehaold, losmaken, (losmaken van vastzittende nageboorte bij vee) aofhoële (zie 'halen'); moederdier (moederdier bij de geboorte helpen) aofhoële (zie 'halen')
afhouden, aofhawe, werkwoord, afhouden, (zie: 'houden') Zw: Haaw 'ns aof: de rekening graag (in horecagelegenheid); aof hawerekening (de rekening vragen in een café) vraoge vuur aof te hawe (zie 'houden') VB: Haaw 'ns aof, v'r môtte nao de bös.; aofhoûwe verhinderen (door de merrie verhinderen van dekking) aofhoûwe (zie 'slaan') VB: De mèr hèt aofgehoûwe, ze zal waol voül zién.; zich vaan 'nnen aofhaweomgang (de omgang mijden met) zich vaan 'nnen aofhawe (zie 'houden') VB: Haaw dich van dè aof, dè doüg van gèine kaant.; haaw 'ns aof verzoek (verzoek om rekening op te maken) haaw 'ns aof VB: Ober, haawt 'ns aof.
afhouwen, aofhoûwe, werkwoord, afkappen, (zie bij: 'slaan') VB: 'r Heef alle tek van de wy aof zoedat dè gaans käol wäor.; afslaan aofhoûwe (zie: 'slaan') VB: Érteriézer worde mêt e zéssel aofgehoûwe.
afkachelen, aofkachele, werkwoord, kachelde aof, aofgekacheld, gebruiken, (veelvuldig gebruiken (fiets bijv.) VB: Dè fits heb ich noé al tien jaor, dao heb ich mich get mêt aofgekacheld.
afkallen, aofkalle, werkwoord, kalde aof, aofgekald, afspreken, aofkalle.
afkammen, aofkemme, werkwoord, kemde aof, aofgekemp, zuiveren, (het gedorste graan zuiveren) aofkemme VB: De vröchte wat gedoëse wäore woerte ies aofgekemp vuur dat ze doer de wanmuüle goûnge.
afkamsel, aofkemsel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, stro, (kort stro, als veevoer gebruikt); aofkemsel (vero.) VB: aofkemsel wörd es voor vuur de bieste gebruk
afketsen, aofketsje, werkwoord, ketsjde aof, aofgeketsj, afketsen, VB: Bié 't voëgelsjete ketsjde mennige sjuüt aof op de pläot oonder de voëgel.; verwerpen VB: 't Vuursjtel woerd al direk aofgeketsj.
afkeuren, aofkëure, werkwoord, këurde aof, aofgekëurd, afkeuren, VB: Ekere mêns môt zoe 'n biestery toch aofkëure.
afklatsen, aofklatse, werkwoord, (klatsde aof, aofgeklats), veranderen, (doen veranderen van danspartner) aofklatse (vero.) VB: Ién vreuger jaore kôs te op 'nne bal e mèitske wat aon 't daanse wäor vraoge vuur te daanse doer aof te klatse.
afknoeren, aofknëure, werkwoord, knëurde aof, aofgeknëurd, rijden, (hard naar beneden rijden) aofknëure VB: Mêt 'n geloejetigge vitês d'n Êkkelderbérg aofknëure.
afkoelen, aofkeule, werkwoord, keulde aof, aofgekeuld, afkoelen, VB: De sjmiëd leet 't hoofiézer e mént aofkeule
afkomen, aofkoëme, werkwoord, beneden, (naar beneden komen) aofkoëme (zie 'komen') VB: 'r Kaom van de Zoren Drees aof en goûng doûw doer de Sjêchelder Gröb richting Riékelder Kiézelkoûjl.
afkrassen, aofkretse, werkwoord, kretsde aof, aofgekrets, afkrabben, VB: Krets dè druge pratsj mer van d'n brookspiépe aof, dan löps te weer ordéntelik debié.
afkrijgen, aofkriége, werkwoord, bedienen, (zich bedienen) zich aofkriége (zie'krijgen') VB: Kriég dich aof, v'r hebbe voül-op.
aflaat, aoflaot, zelfstandig naamwoord mannelijk, aoflaote, -, aflaat, VB: Zoe 'n 300 daog aoflaot wäore vreuger gaw verdeend.
aflaten, aoflaote, werkwoord, afgieten, (bijv. aardappels) aoflaote (zie: 'laten') VB: De môs de êrappele ién ty aoflaote aanders wörde ze te mörrig.; beneden (naar beneden laten) aoflaote (zie: 'laten') VB: Laot de sjtaor 'ns aof, de zon sjynt vëul te fél
afleggen, aoflegke, werkwoord, laag aof, aofgelaag, opbaren, d'n hier aoflegke uitvoeren (niets uitvoeren); d'n hier aoflegke; de groeten hier aoflegkepochen de groeten hier aoflegke.
afliegen, aoflege, werkwoord, loochenen, (zie 'liegen')
aflikken, aoflekke, werkwoord, lekde aof, aofgelek, aflikken, VB: Ze lekde d'n teleur aof, zoe lekker haw ze 't voonde.
afloeren, aoflore, werkwoord, loorde aof, aofgeloord, afkijken, VB: De keender maoge neet aoflore ién de sjaol en toch doén ze 't.; spieken VB: Wie ich haw aofgeloord haw Rezierke mich mêt de rèigel op m'n han gehoûwe.
aflokken, aoflôkse, werkwoord, lôksde aof, aofgelôks, aftroggelen, VB: 'r Hèt 'm z'nne lêste sént aofgelôks.
aflopen, aofloüpe, werkwoord, aflopen, (stad en land aflopen) laand en duerp aofloüpe VB: Ich heb laand en duerp môtte aofloüpe vuur dat sjtöfke te veende; moeite (doén) zich 't hert aofloüpe (zie 'lopen') VB: Ich heb mich 't hert môtten aofloüpe vuur aal vêrdig te kriége vuur 't fèt.
afmaken, aofmäoke, werkwoord, afkopen, (een schikking treffen) aofmäoke (zich afkopen) (zie: maken') VB: 'r Hèt zich aofgemak, meh 't hèt 'm 'nne sjmèr géld gekos.; afrasteren (zie: 'maken') VB: 'De môs de wej good aofmäke' zaag de boer tiënge z'nne zoën, 'aanders koëme mich de keu oét'.; vermoeien aofmäoke (zie 'maken') VB: De keender hebbe mich hûi behuurlik aofgemak, 't kömp mesjiens doer 't sjléch wèr.
afnemen, aofnëme, werkwoord, slinken, (zie 'nemen')
afpezelen, nnen aofpizzele, werkwoord, slaag, (iemand een pak slaag geven) 'nnen aofpizzele
afpingelen, aofpèigele, werkwoord, pèigelde aof, aofgepèigeld, afdingen, VB: aofpèigele ién e vrèmp laand ês get wat ich nôj doon.; afpingelen (pèigelde aof, aofgepèigeld) (zie 'afdingen')
afpitsen, aofpitsje, werkwoord, pitsje aof, aofgepitsj/pitsjde aof, aofgepitsj, kruisbessen, (kruisbessen van steeltjes ontdoén) aofpitsje VB: Es ich zoe e päor tobbe krôsjele heb aofgepitsj dan been ich krôsjel.; sterven aofpitsje.; afbreken (toiletbezoek voortijdig afbreken) aofpitsje VB: 'r Hoert de bös aonkoëme en doûw hèt 'r mer aofgepitsj.
afplukken, aofplökke, werkwoord, plökde aof, aofgeplök, plukken, (zonder toestemming) aofplökke VB: Ich wäor giftig, 't kênneke haw alle blömkes aofgeplök.
afraffelen, aofrôffele, werkwoord, rôffelde aof, aofgerôffeld, afraffelen, VB: De môs dè vaderons neet zoe aofrôffele, de môs laansem bèje.
afratsen, aofrôtsje, werkwoord, rôtsjde aof, aofgerôtsj, lostrekken, (met een ruk lostrekken) aofrôtsje VB: Wackers rôtsje de bräotsj ién èine kier aof, dè vroog dao neet nao.
afrekelen, aofrèkele, werkwoord, rèkelde aof, aofgerèkeld, gebruiken, (veelvuldig gebruiken (fiets bijv.)
afrobbelen, aofrôbbele, werkwoord, rôbbelde aof, aofgerôbbeld, slordig, (slordig afwerken) aofrôbbele VB: 'r Rôbbelde dat ién 'n haf eurke aof en doûw goûng 'r aon 't zèikloëk oét.; werken (slordig werken) aofrôbbele VB: De zuús aon aal dat 'r 't mer hèt aofgerôbbeld.
afroepen, aofrope, werkwoord, afkondigen, (van de preekstoel afkondigen) aofrope (zie: 'roepen') VB: De pesjtoer hèt aofgerope dat de perséssie 'n oor ieder vertrêk
afschaffen, aofsjaffe, werkwoord, sjafde aof, aofgesjaf, afschaffen, VB: Vreuger krèg v'r eker däog sop, meh dat heb v'r aofgesjaf, v'r woerte te dik.
afschieten, aofsjete, werkwoord, afvuren, (zie 'sjete') VB: Mêt de buks 't waaspênneke van de liévensdraod aofsjete. Zw: 'r Hèt de voëgel aofgesjoëte: hij is moeten trouwen. Zw: Dè sjut oüch neet de voëgel aof: hij is niet een van de slimsten.
afschrijven, aofsjriéve, werkwoord, overschrijven, (zie 'schrijven') VB: Dè koejoûng hèt dat wérk aofgesjriëve.
afschuddelen, aofsjöddele, werkwoord, sjöddelde aof, aofgesjöddeld, afschudden, VB: De kêns de proûme aofsjöddele, meh deenk draon dat de helf gekwêtsj ês. Zw: Dat sjöddel ich van mich aof wie 'nnen hoond 't wäoter: ik trek me er niets van aan.
afschudden, aofsjödde, werkwoord, sjödde aof, aofgesjöd, afgieten, Zw: De göt aofsjödde: wegdoen, weggooien. Zw: Dè hèt zich ze lëve get aofgesjöd: hij heeft veel gedronken.; get de göt aofsjödde weggooien wegdoen; get de göt aofsjödde (sjödde, gesjöd) VB: Sjöd 't mer de göt aof, de zuús waol wie ste aonköms.
afschuiven, aofsjtaove, werkwoord, sjtaofde aof, afgesjtaof, afschepen, (ruw afschepen) aofsjtaove VB: Ich haw 't 'm vreuntelik gevraog en toch woerd ich aofgesjtaof.
afslaan, aofsjloën, werkwoord, afslaan, (zie: 'slaan') VB: Dat boétekénske sjlaon ich neet aof.; goedkoper (goedkoper worden) aofsjloën (zie 'slaan') VB: Allewyl sjlèit niks mie aof, aal wörd deurder.
afslag, aofsjläog, zelfstandig naamwoord mannelijk, aofsjlèg, -, afslag, VB: De môs d'n ieste aofsjläog pakke vuur ién Groéselt te koëme. Zw: D'n aofsjläog zit drién: de artikelen zijn goedkoper aan het worden.
afslager, aofsjlèger, zelfstandig naamwoord mannelijk, aofsjlègers, -, openbare verkoper
afslikken, aofsjlikke, werkwoord, sjlikde aof, aofgesjlik, inslikken, VB: Doég dat knuepke oét d'nne moond, dalik sjliks te 't aof.
afspraak, aofsjpraok, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aofsjprëuk, aofsjprëukske, afspraak, VB: 'n Aofsjprëukske hebbe mêt 'n mejd.
afspreken, aofsjprëke, werkwoord, afspreken, aofsjprëke (zie: 'spreken) VB: Lam v'r öm ziëven oor aofsjprëke, daan heb v'r nog tiéd genôg.
afstaan, aofsjtoën, werkwoord, afstappen, (vaan de fits) (zie:'staan')
afstaan, aofsjtoën, werkwoord, verliezen, (zie ook 'sjtoën) In de zw: Ze hebbe twie keender môtten aofsjtoën: de ouders hebben twee kinderen door de dood verloren.
afstand, aofsjtaand, zelfstandig naamwoord mannelijk, aofsjtan, aofsjtejnsje, afstand, VB: D'n aofsjtaand van Groéselt nao Mesjtreech ês oongevèr 6 km.
afstappen, aofsjtappe, werkwoord, sjtapde aof, aofgesjtap, afstappen, VB: 'r Môs aofsjtappe wie de brere aon d'n uüverwëg toûw wäore.
afsteken, get langs z'n batse aofsjtëke, wederkerend werkwoord, verdonkeremanen, zich get langs z'n batse aofsjtëke (zie 'steken') VB: De penningmèister hèt zich e päor doézend euro langs z'n batse aofgesjtoëke.
afstrijden, aofsjtryje, werkwoord, sjtryde aof , aofgesjtryd, loochenen, VB: Wie ich vroog of hër dat gedoën haw, sjtryden 'r aal aof.
aftreden, aoftrèje, werkwoord, afpassen, (afstand afpassen) aoftrèje (zie: 'treden') VB: Es v'r vreuger 'nne penantie môste nëme, môste 11 passe aofgetroëje wërde. En daan repe de tiëngestanders altiéd: 'Zoe gèis te oüch neet nao sjaol!'
aftrekken, aoftrêkke, werkwoord, fotograferen, (vero.) (zie 'trekken')
aftroggelen, aoftraochele, werkwoord, traochelde aof, aofgetraocheld, afdingen
aftrossen, aoftrôsje, werkwoord, trôsjde aof, aofgetrôsj, afhandig, (afhandig maken) aoftrôsje VB: Vuur dat ich 't doer haw, haw 'r mich dat sjoen sjêlderyke van me ma zaoliger aofgetrôsj.
afval, aofvaal, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, afval, VB: Aon aw êrpele hebs te vëul aofvaal
afvallen, aofvalle, werkwoord, tegenvallen, (zie 'vallen') VB: Dat zal dich aofvalle es te 'ns op kossjaol bis.
afvangen, vluu aofvange, de vluu aofvange, slim, (te slim af zijn) de vluu aofvange (zie 'vangen') VB: Dè daach sjlöm te zién meh dè heb ich de vluu aofgevange.
afvegen, aofvège, werkwoord, vègde aof, aofgevèg, afvegen, VB: Vèg dat keend 'ns z'n sjnôtsnaos aof estebleef.; rijden (hard naar beneden rijden) aofvège (vègde aof, aofgevèg)VB: D'n Êkkelderbérg aofvège
afverkoop, aofverkoüp, zelfstandig naamwoord mannelijk, aofverkoüpe, -, uitverkoop, aofverkoüp (vero.)
afvoer, aofveur, zelfstandig naamwoord mannelijk, aofveure, aofveurke, afvoer, VB: D'n aofveur van 't hûiske ês versjtop.
afvoeren, aofvore, werkwoord, voorde aof, aofgevoord, voederen van paarden, ('s avonds) aofvore (voorde aof, aofgevoord) VB: Es de pêrd wäore aofgevoord wäor 't al hil läot op d'n aovend.
afwas, aofwaas, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, vaat, VB: Ich doon gên d'n aofwaas dao hôfs te neet bié nao te deenke.
afwassen, aofwase, werkwoord, afwas, (de afwas doen) aofwase (zie: 'wassen') VB: Dao ês niks wat ich zoe nôj doon es aofwase.
afwennen, aofgewène, aofwène, werkwoord, gewènde aof, aofgewènd, afwennen, VB: Dat vloke môs te dich aofgewène; aofwène (id.)
afwindelen, aofweendele, werkwoord, weendelde aof, aofgeweeneld, afwikkelen, (verband afwikkelen) aofweendele (weendelde aof, aofgeweeneld) VB: Hil vuurzichtig aofweendele, want 't verbaand ês ién de won bliéve plakke.
afzadelen, nnen aofzaole, werkwoord, slaag, (iemand een pak slaag geven) 'nnen aofzaole
afzeggen, aofzegke, werkwoord, afbestellen, (zie: 'zeggen') VB: Ich heb 't abbenemeent op dat blèdsje aofgezaag, de lêsten tiéd sjtoûng eleng mer gössel drién.
afzeiken, nnen aofzèike, werkwoord, slaag, (iemand een pak slaag geven) 'nnen aofzèike
afzetten, aofzitte, werkwoord, zat aof, aofgezat, omzomen, VB: Mêt kaant aofgezatte moûwe.; uitdunnen (uiteinde van bieten) aofzitte VB: Es te 'nne gaansen däog haws aofgezat haws te de rök ién.; amputeren VB:Sjpiétig genôg hebbe z'm ze bèin môtte aofzitte nao dat oongelök.
afzien, vanaof zién, last, (erg veel last hebben van) uurges vanaof zién VB: Es te neet tiënge de hits kêns, dao kêns te van aofzién.
afzonderen, aofzeundere, wederkerend werkwoord, zeunderde aof, aofgezeunderd, afzonderen, (zich afzonderen) zich aofzeundere VB: Ich gaon mich éffe aofzeundere, ich môt éffe biékoëme.
afzonderlijk, aofzeunderlik, bijvoeglijk naamwoord, afzonderlijk, VB: De keender môste allemaol aofzeunderlik bié de mèister koëme.
afzweten, aofzjwèite, werkwoord, achterwege, (bij nader inzien achterwege laten) aofzjwèite (zie 'zweten') VB: 'r Wêlt 't hoés géle, meh es 'r de priés huurt zal 't 'm waol aofzjwèite.; terugkomen (terugkomen op, achterwege laten) aofzjwèite (zie 'zweten') VB: 'r Wêlt 't hoés géle meh es 'r de priés huurt zal 't 'm waol aofzjwèite.
agrement, agremeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, agremeente, agremeentsje, sierband, (fr. 'agrément': versiersel) (o.) (-e, -sje) (vero.) VB: 'n agremeent kôs te kriége ién versjejje kleure.
aigrette, grêt, zelfstandig naamwoord, versiering, (op dameshoed) grêt (fr. 'aigrette') (vero.)
akelig, akelik, bijvoeglijk naamwoord, akelig, VB: 'Ién de Daolekäomers, dao vên ich 't zoe' aklik zaag 't mèitske.
akkefietje, akkefietsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, akkefietsjes, -, akkefietje, VB: Dat akkefietsje dat sop ich waol éffe op, dao heb ich geng oor vuur nudig.
akkerbreken, akkerbrëke, werkwoord, losmaken, (van de grond) akkerbrëke VB: akkerbrëke gebëurde gemeenlik mêt 'n èg of 'nne expater.
akkeren, akkere, werkwoord, akkerde, ge-akkerd, ploegen, (diep plioegen) akkere (mnl. 'ackeren': ploegen, bebouwen) VB: Bié 't akkere woerd oongevèr 20 cm deep geploog.
akkermannetje, akkermenneke, zelfstandig naamwoord onzijdig, akkermennekes, -, kwikstaart, (witte kwikstaart) akkermenneke
akkermerrie, akkermèr, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, akkermère, -, boerenpaard, (forsgebouwd boerenpaard) akkermèr VB: De pêrd dy de kuüningênnewäoge trêkkke zoûws te akkermère kênne neume. Zw: Sjiéte wie 'n akkermèr.
akkerstok, akkersjtek, zelfstandig naamwoord mannelijk, akkersjtekke, -, wandelstok, (bepaalde wandelstok) akkersjtek (vero.) VB: 'nnen akkersjtek naom m'r dêk mêt nao de Servaoskërmes ién Mesjtreech (m'r zoûw 'ns rûizing kênne kriége).
akkervoor, akkervaor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, akkervaore, -, vore, (ondiepe vore) akkervaor VB: 'n akkervaor ês 20 tot 25 cm deep.
akkoord, akkoerd, zelfstandig naamwoord onzijdig, akkoerde, akkuurtsje, akkoord, VB: Dat akkoerd wats te dao sjpëuls dat ês of 'n kat aon 't joûngele ês.
aks, äoks, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, äokse, -, aks, VB: 'n äoks ês e zjoer biél mêt 'nne lange sjtiël, oonder aandere gebruk vuur hoüt te kleve.; bijl (zware bijl) äoks VB: 'n äoks ês e zjoer biél vuur bûim mêt öm te hoûwe.
akte, ak, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, akte, -, akte, (notariële akte) ak VB: Dy ak van de netäores hèt mich nog 'nne sjmèr géld gekos.
al uit, aloét, bijwoord, helemaal, (niet helemaal neet aloét VB: Dat ês neet aloét wie ich 't mejnde
al z'n leven, allezelëve, bijwoord, altijd, allezelëve VB: 'r Hèt allezelëve 'tzelfde aon.; waarschijnlijk (zeer waarschijnlijk) allezelëve VB: Dat hèt allezelëve dè battraof weer gedoën.; hoogstwaarschijnlijk allezelëve VB: Dat hèt allezelëve dè battraof weer gedoën
algaande, agaons, bijwoord, voorlopig, (de eerste tijd) agaons VB: Dao kömp agaons niks van ién.
algemeen, algemejn, bijvoeglijk naamwoord, algemeen, VB: 't Ês algemejn bekênd dat de verejniginge meujte hebbe vuur aon lûij te koëme.
aling, eng, geheel en al, (geheel en al bloemen bijv.) eng blom VB: Dat sjtök ién de Sjêchelder, mêt al dy kolblomme: eng blom.
alle jaren, al jaors, al jaores, jaar, (elk jaar) al jaors'; al jaores
allé nou, allêh noé, tussenwerpsel, toe nou, allêh noé!
allebei, allebej, beide, allebej Zw: Dag allebej: groet tegen twee personen.
allee, allej, hellej, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, alleje, -, laan, allej (fr. 'allée') VB: Ién 't naojaor lik de allej van 't kesjtiel gaans voül kersjtäonzjele.; hellej
alleen, eleng, bijwoord, alleen, eleng VB: eleng ês mer elenmg. Zw: Vaan eleng: vanzelf. Zw: Van elemng krys te nog gèine vinger ién d'n vot; vaan eleng vanzelf gemakkelijk; vaan eleng Zw: Dat gèit vaan eleng. (antwoord): Vaan eleng krys te nog gèine vinger ién d'n vot.; eenzaam eleng Zw:. Laot mich e ménsje eleng mêt Slivvenhier: laat me een ogenblik met rust.
allegatie, allegäosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, drukte, (kouwe drukte, poespas) allegäosie VB: Fôj, dè makde mich 'n allegäosie vuur zoe 'n sjtommighèid.
allemaal, allemaol, allemaal, allemaol VB: V'r goën allemaol mêt, dao kêns te van op aon. Zw: Dè hèt ze neet mie allemaol: hij is niet goed wijs. Zw: Dag allemaol: groet tegen meerdere personen. (tegen twee personen: dag allebej).
alleman, allemaan, zelfstandig naamwoord, alleman, (jan en alleman) jaan en allemaan VB: Jaan en allemaan bemeujde zich demêt.
allenig, allelèin, even, (om 't even) allelèin
allerhande, allerhan, allerhande, allerhan VB: Ich heb 'm vaan allerhan dynger wiésgemak
allerheiligen, allerhêllige, zelfstandig naamwoord mannelijk, allerhêlliges, -, Allerheiligen, VB: Sjnoondes op allerhêllige ês 't Allerzielelof vuur de lûij te herdeenke dy dat jaor gesjtoürve zién. Zw: Van hié tot allerhêllige: heel ver.
allerlei, allerlej, allerlei, allerlej VB: allerlej soerte greunte. Zw: Slivvenhier hèt vaan allerlej kosgengers: O.L. H. heeft rare kostgangers; allerhande allerlej
allerleizanger, allerlejzenger, zelfstandig naamwoord mannelijk, allerlejzengers, -, spotvogel, (bep. vogel) allerlejzenger VB: 'nne allerlejzenger kênt aander vuügel good nao doén.
alles, aal, alles, aal VB: 'r Sjproûng ién 't wäoter mêt sjoon en aal aon. Zw:. 'r Hèt aal d'rdoer gedriejd: hij heeft al zijn geld verbrast. Zw: Ês dat aal van sjöp wats te hebs?: heb je geen betere schop? Zw: Dè aal van te vure wis, dè laag zich: verontschuldiging als iemand iets verkeerds heeft gedaan en de gevolgen ziet. Zw:. M'r kênt neet aal zegke zoonder te sjprëke: gezegd als iemand iets wil verzwijgen. Zw:. Hoüp en aal: het maximale.
allewetig, alliewetig, bijwoord, erg, alliewetig VB: Wie 't kênneke gevalle wäor buükden 't zoe alliewetig hél, 't wäor neet vuur aon te hure.
allewijl, allewyl, bijwoord, heden ten dage, allewyl VB: allewyl loéstere de keender neet mie nao hön awwers, meh dat zaagte ze 3000 jaor geliéje oüch al.; tegenwoordig allewyl VB: allewyl hèt m'r niks ie aon de joûng lûi te zegke (meh dat zaagte ze oüch al doézend jaor truk)
alloh, alloh, tussenwerpsel, vooruit, alloh! VB: alloh, laot 'ns zién dats te sjtérk bis.
almanak, almenak, allemenak, zelfstandig naamwoord mannelijk, almenakke, almenekske, almanak, VB: Vreuger kôs te ién 'nnen almenak lëze wienie ste de greunte en de blomme môs zieje en zoe mie.
alpinomuts, alpinomötske, zelfstandig naamwoord onzijdig, alpinomötskes, -, alpinomutsje
als, es, voegwoord, als, es VB: Es 'r kömp môs te mich wäorsjoûwe.
als god belieft, es god bleef, als god blieft, es god bleef VB: Allêh tot muerge dan mer weer, es God bleef.; waarachtig (wis en waarachtig) es god bleef VB: Dus de gèis dit jaor 'nne maond op vekaansie? Es God bleef!
als het is, es 't ês, noodzakelijk, (indien noodzakelijk) es 't ês VB: Es 't ês kaom ich waol 'n haand hélpe.
als u belieft, ezzebleef, es uch bleef, estebleef, als u blieft, 1. ezzebleef 2. es uch bleef (zeer beleefd) 3.estebleef
alsof, es-of, voegwoord, alsof, es-of VB: 'r Doog es of ich neet besjtoûng.
alt, aalt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aalte, -, alt, VB: 't Kërkkoer hèt vëul te wienig aalte, ze kênne léstig nog veersjtömmige sjtökke zynge.
altaar, altaor, zelfstandig naamwoord mannelijk, altaore, altëurke, altaar, (klemtoon op laatste lettergreep) VB: Vreuger sjtoûng de gèiseleik aon d'n altaor mêt de rök oppe lûij aon en doeg 'r de mês ién 't Letién.
altijd, altiéd, bijwoord, altijd, altiéd VB: 'r Kömp altiéd en iewig te läot.
aluin, aloén, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aluin, VB: Nao 't sjère môs te dich mêt 'nne aloénsjtèin uüver de gezich vriéve vuur es te e wönsje hebs.
alver, abel, zelfstandig naamwoord mannelijk, abele, abelke, alver, (kleine vis) abel VB: Me pa vynk lever 'nne sjnook es 'nnen abel, dao zit haos gèi vlèis aon.
alweg, alliewig, erg
amandel, amaandel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, amaandele, -, amandel, VB: Zoe 'n tuút amaandele ët ich ién èine kier op, dao verhang ich mich vuur.
amateur, amatëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, amatëurs, amatëurke, amateur, VB: De môs dich van mich mer neet te vëul vuursjtelle, ich been mer 'nnen amatëur
ambacht, aambach, zelfstandig naamwoord onzijdig, aambachte, -, ambacht, VB: Op de aambachsjaol kôs te vreuger 'n aambach liere.
ambassade, ambassaad, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ambassaades, -, ambassade, VB: Vuur de ambassaad van Amerika wáore demonstraties aon de geng.
ambitie, ambiésie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ambiésies, -, lust, VB: Ich heb geng ambiésie vuur vuurzitter te wërde.
ambras, aambras, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kopzorg, aambras (fr. 'embarras') VB: Dat wäor mich 'nnen aambras, d'n däog vuur de broélef.
ambt, aamp, zelfstandig naamwoord onzijdig, aampte, -, ambt, VB: 't aamp van netäores
amendement, amendemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, amendement
amer, aomere, zelfstandig naamwoord, asresten, (gloeiende asresten) aomere (van het mnl. 'amerdijn': hete as.) (vero.) VB: Me groetmôjjer doeg vreuger de aomere ién 't aomere-iézer es ze goûng sjtriéke.; houtskool (mv) (mnl. 'amerdijn': hete as.) VB: Sjmuerges laoge nog get aomere van 't kaampvuur te gleuje.
amerikaan, amerekaan, zelfstandig naamwoord mannelijk, amerekaane, -, Amerikaan, VB: De Amerekane hebben ôs op 13 september 1944 bevryd.
amerpot, aomerepot, zelfstandig naamwoord mannelijk, aomerepöt, -, doofpot, aomerepot (m.) (vero.) VB: 'nnen aomerepot wäor 'nnen iézere pot mêt 'nne good sjletenden dêksel dè deende vuur de gleujetigge aomere te blösse dy oét d'n oëve kaome
amerstof, aomeresjtöb, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, houtskoolstof, (vero.) VB: aomeresjtöb woerd gebruk ês mês vuur de moostem.
ami, nne viezen ammie, zelfstandig naamwoord mannelijk, nne viezen ammies, -, smeerpoes, VB: Kom hié, viezen ammie, dat ich dich de gezich 'ns aofvèg, dy sjrôpsmoûjl.; viezen ammie viespeuk viezen ammie
ammoniak, ammenjak, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ammoniak, VB:Ze zegke dat ste aon ammenjak môs ruke es d'n naos toûw zit.
amper, aamper, bijwoord, amper, aamper VB: 'r Wäor aamper ién of 't begôs te rëngele dat 't zêkde.; ternauwernood aamper VB: V'r wäore aamper begôs mêt waandele of 't begôs te rëngele.
amper, aamper, bijvoeglijk naamwoord, lichtzuur, aamper (mnl. 'amper': scherp, zuur, wrang, bitter) VB: Dy kiés sjmak e bitteke aamper, lekker
amusatie, ammezäosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, plezier, ammezäosie VB: Op de broélef wäore lûi genôg, meh de ammezäosie wäor wiéd te zeuke.
amusement, amusemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, amusement, VB: 't Ês mer amusemeent wat ste op d'n tilleviésie zuús.
amuseren, ammezere, werkwoord, ammezeerde, geammezeerd, amuseren, ammezere VB: Ammezeert uch mer good meh kaomp neet te läot hèivers.; vermaken VB: 't Haw neet vëul gekos en toch heb v'r ôs fleenk geammezeerd.
ander, aander, bijvoeglijk naamwoord, ander, ('nnen aandere maan, 'n aander vroûw, 'n aander keend, aander lûi. Zw: De aander wëk: de volgende week Zw: Dat ês aanderen tee es koffie: da's andere koek. Zw: 'nnen Aandere haw oüch waol mêt wêlle goën: de spreker zelf.; aandert andere (op een andere plaats) op 'n aandert VB: Op 'n aandert sjmak 't de keender altiéd bëter, begrips dich dat noé?
ander, aandert, andere, (op een andere plaats) op 'n aandert VB: Op 'n aandert sjmak 't de keender altiéd bëter, begrips dich dat noé?
anderhalf, oonderhaf, anderhalf, oonderhaf VB: Viéftien oons ês oonderhavve killo hèt mich juffroûw Lekroo altiéd gelierd.
anders, aanders, anders, aanders VB: Ich kaom dao neet mie zoe vëul es aanders.; vroeger aanders VB: Ich kaom dao neet mie zoe vëul es aanders.; zoniet aanders VB: Ich wêl waol vreug hèivers, aanders kaom ich neet.
andijvie, andiévie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, andijvie, VB: Roûwen andiévie, gesjtaofden andiévie, ich vên 'm ëve lekker.
ang, ang, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ange, engske, houtverbinding, (bep. houtverbinding) ang VB: 'n ang ês 't oétênde van 'nne baalk dat ién e loëk van 'n aander sjtök hoüt sjtik.
angst, angs, zelfstandig naamwoord mannelijk, angste, -, angst, VB: 'r Sjtik van d'n angs ién d'n duuster. Zw: Uit angs: vaan angs.
anijs, aniés, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, anijs, VB: Doég 'ns get aniés ién 'nne bëker werm mèilk, daan môs te 'ns lore wie gaw dè sjliém los kömp.
anisette, anizêt, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, anisette, VB: Vuur dat ich drién lek dreenk ich mich altiéd e glèske anizêt, daan sjlaop ich good.
anker, aanker, zelfstandig naamwoord onzijdig, aankers, énkerke, anker, Zw: (bij kaartspel) Drymaol d'n aanker: driemaal troef; driepikker (driepikker bij put) aanker (vero.) VB: Mêt 'n aanker woerte de tobbe ién 'nne pöt neergelaote.
antraciet, antresiet, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, antraciet, antresietVB: antresiet wäor vreuger de deurste koële dy 't haw, daovuur sjtoëkde vëul lûi sjlaam.
antwoord, aantwoerd, zelfstandig naamwoord onzijdig, aantwoerde, -, antwoord, VB: 'n Vraog ês 'n aantwoerd wërd. VB: 'nne van aantwoerd dene: iemand op zijn nummer zetten
antwoorden, aantwoerde, werkwoord, aantwoerde, geaantwoerd, antwoorden, VB: Mêt twie wëurd aantwoerde huurs te?
apart, epäort, bijvoeglijk naamwoord, apart, VB: Dy segaar, dat ês get epäorts.; buitengewoon epäort VB: Dy segaar, dat ês get apäorts.
aparte, epäorte, zelfstandig naamwoord mannelijk, epäorte, -, zonderling, nnen epäorte VB: 't Ês ze gaans lëve 'nnen epäorte gewès.
apegapen, äopegäope, werkwoord, apegapen, VB: Es ich môt wërke ién die hits lik ich bênne de kortste kiere op äopegäope
apenkeutel, äopekuütel, zelfstandig naamwoord mannelijk, äopekuütele, äopekuütelke, jongen, (kleine jongen) äopekuütel; meisje (klein meisje) äopekuütel
apotheek, aptiek, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, aptieke, aptiekske, apotheek, VB: Ién 't museum van Grueles sjtèit de aw aptiek van dokter Peenkers oét Èisde.
apotheker, aptieker, zelfstandig naamwoord mannelijk, aptiekers, -, apotheker, VB: D'n aptieker hié ién 't duerp ês demêt oétgesjejd, noé môt v'r ziëve killemeter wyjer goën.
appartement, appartemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, appartemeentte, appartemeentsje, appartement, VB: 'r Hèt e sjoen appartemeent mêt oétzich op de Maos.
appel, appel, appele, eppelke, appel, VB: De goüdrenêt ês volges vëul lûi de bêsten appel vuur appelmoos.
appelboom, appelboüm, zelfstandig naamwoord mannelijk, bûim/boûm, bûimpke, appelboom, VB: Zoe 'nnen appelboüm mêt dè raoze bleuj, wat ês dat toch sjoen ién 't vreugjaor.
appelflauwte, appelflawte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, appelflawtes, -, appelflauwte, VB: Ich krèg haos 'n appelflawte wie ich hoert dat dy twie goûnge troûwe.
appelmoes, appelmoos, zelfstandig naamwoord onzijdig, mannelijk, appelmoes, onzijdig, mannelijk
appelprots, appeleprôtsj, appeleprôts, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, appelmoes, appeleprôtsj; appeleprôts
appelsien, appeleseen, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, appeleseene, appeleseensje, sinaasappel, VB: Drek nao d'n oerlog krège de sjaolkeender appeleseene en vitaminetablêtte.
appelslof, appelsjlôf, appelesjlôf, zelfstandig naamwoord mannelijk, appelsjlôffe, -, appelvlaai, (met deegdeksel) appel(e)sjlôf VB: 'nne appelsjlôf ês hil érg lekker, meh de hebs waol vëul wérk draon.
appelvink, appelveenk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, appelveenke, appelveenkske, vink, (bep. soort vink) appelveenk VB: 'n appelveenk hèt 'nne sjtérke, dikke sjnäovel.
appelvlaai, êrpelsvlaoj, zelfstandig naamwoord mannelijk, êrpelsvlaoje, êrpelsvlëujke, appelvlaai, (met deegdeksel) êrpelsvlaoj VB: êrpelsvlaoj woerd gebakke ién d'n tiéd dat de êrpele woerte oétgedoën.
appetijt, appentiét, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, eetlust, appentiét (fr. 'appétit')
appetijtelijk, appetiételik, bijvoeglijk naamwoord, appetijtelijk, VB: Dat mèitske zuút appetiételik oét.
apprensie, apprénsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, drukte, (kouwe drukte, poespas) apprénsie; verwachten (te verwachten) apprénsie VB: De ieste ore ês nog geng apprénsie van rënge zaagte ze op 't noûts.; aanstalten (geen aanstalten maken) geng apprénsie mäoke (zie 'maken') VB: 't Wäor al elf oor meh 'r makde nog geng apprénsie vuur hèivers te goën. Zw: De koo mak nog geng apprénsie: aan de koe is nog niet te zien dat ze gaat kalven. Zw: Dao ês geng apprénsie van vros: er is geen vorst te verwachten.
april, apreel, zelfstandig naamwoord mannelijk, april, apreel (m.) Zw. 1. Apreel môt Mèi de aore liévere. Zw: De miertse zon en apreelse weend bedörf mennig sjoen keend. Zw: apreel môt tien zoëmerse daog liévere.
architect, arsjietek, zelfstandig naamwoord mannelijk, arsjietekte, -, architect, VB: Wè hèt dat hoés getèikend? Dèn arsjietek wêl ich oüch hebbe.
argument, argemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, argemeente, -, argument, VB: Dat ês noé vuur mich 'n argemeent vuur 't neet te doén.
arm, érm, bijvoeglijk naamwoord, ermer, ermste, arm, VB: Dat zién altiéd érm lûikes gewès. Zw: 1. Dao krys te érm zên van: daar word je moedeloos van. Zw: 2. Érme zèikerd: minachtend gezegd tegen iemand die je probeert te overbluffen. 3. 'nne ërme kloet: een arme drommel. 4. 'n érm 'ziel, 'n érm pry: een beklagenswaardig iemand. 5. Érme wuerm, wat sjits te greun (zie bij (2)).; érm zên kriége moedeloos (moedeloos worden) érm zên kriége VB: Vuur dè get bié te bringe, dao krys te érm zên van.
arm, érm, zelfstandig naamwoord mannelijk, erm, ermke, arm, (lichaamsdeel) érm (m.) (erm, ermke) VB: Ich heb get aon m'nne résen érm, dè wêlt neet mie zoe good. Zw: Vaan 'nne vinger 'nnen érm mäoke. Zw: 'nnen oonder d'n érm kriége: iemand in de arm nemen. Zw: Lever 'nne kloken érm es 'nne sjtyven dérm: uitspraak van meisje of vrouw die uit de mond spaart om naar de laatste mode gekleed te kunnen gaan.; oonder d'n érm gearmd oonder d'n érm VB: oonder d'n érm goûnge de mèitskes nao sjaol, en mer moûjle.
arme, d'n erme, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, armbestuur, Vb.: Vreuger laog op de Vroendelswëg 'n kiësewej van d'n erme, de Ermewej.
armelijk, ermelik, bijvoeglijk naamwoord, armelijk, VB: Fôj, fôj, wat ês dè ermelik geklejd.
armelui, érm lûikes, armelui, érm lûikes VB: Dat zién mer érm lûikes , dao hôfs te neet te vëul van te verwaachte.
armenwei, ermewej, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ermewejje, -, weiland, (weiland toebehorend aan armbestuur) ermewej (vr.) (-je, -,) VB: De ermenwej laog vreuger aon de Vroendelswëg, leenks van oe noé de Blokhut lik.
armkorf, érmkuerf, zelfstandig naamwoord mannelijk, érmkörf, érmkörfke, armkorf, VB: Vreuger goûnge sommige boerênne mêt 'nnen érmkuerf mêt boëter en ejjer ién Mesjtreech nao de mért.
armoeachtig, érmeujetig, iémeujetig, bijvoeglijk naamwoord, armoedig, VB: De môs dy kezyne 'ns verve, 't zuút zoe érmeujetig oét.; smakeloos iémeujetig (van voeding) iémeujetig
armoede, érmooj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, armoede, érmooj Zw: 1. Ens volop ês altiéd gèinen érmooj: gezegd wanneer men het voedsel of geld waar men langer mee zou kunnen doen, in één keer verorbert of uitgeeft. 2. Depen érmooj: grote armoede 3. Vaan érmooj: noodgedwongen. 4. Es d'n érmooj de dëur ién kömp, vlûig de leefde de vinster oét.; armoede depen érmooj VB: Ién de 17e iew wäor ién Groéselt en Riékelt depen érmooj ömdat öm de dry jaor de seldaote aal ién 't duerp verinneweerde en de hoézer ién braand sjtaoke.; kaartterm (bep. kaartterm) érmooj droof VB: Fôj, wat heb ich sjléchte käorte, érmooj ês droof.; noodgedwongen van érmooj VB: Saoves wäor gèine mêns ién de kaffee, érmooj been ich mer hèivers gegaange.
armoedig, érmeujig, iémeujig, bijvoeglijk naamwoord, armoedig, érmeujig; smakeloos (van voeding) iémeujig VB: Dy pèr ês mich te zeut, ze ês gaans iémeujig.
armzalig, érmzielig, bijvoeglijk naamwoord, armzalig, VB. Dy käomer zaog mer érmzielig oét mêt dy aw, kepotte sjteul.
arrestant, arrestaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, arrestaante, -, arrestant, VB: D'n arrestaant beklaogde zich uüver de meneer oe op 'r behaandeld wäor woerde.
arrestatie, arrestäosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, arrestäosies, -, arrestatie, VB: De arrestäosie van de deve leet neet lang op zich waachte.
arrogant, arrogaant, bijvoeglijk naamwoord, arrogant, VB: Doeg neet zoe arrogaant menneke, de hebs dao gaaroét geng rèje vuur.
arrondissement, arrondissemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, arrondissemeente, -, arrondissement, VB: Ién de Fraansen Tiéd huurde Groéselt en Riékelt bié 't arrondissemeent Mesjtreech en 't kanton Èisde.
arsenicum, arsenik, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, arsenicum, (vero.) (van het fr. arsénique) VB: Wie vëul lûi zoûwe, zoonder dat èine get devan gemërk haw, aon hön ênd zién koëme mêt arsenik.
artiest, artis, zelfstandig naamwoord mannelijk, artiste, -, schuinsmarcheerder, VB: De bis mich oüch 'nnen artis.; kunstenaar artis
artillerie, artelery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, artillerie, VB: Ién 1672 hèt de artelery van de Fraanse kuüning wëkelaank Mesjtreech besjoëte.
as, as, zelfstandig naamwoord mannelijk, asse, eske, as, VB: D'n as van de sjläogker ês uüvergebroëke, noé been ich geranzjeerd.
asbed, asbed, zelfstandig naamwoord onzijdig, asbedde, -, boerenkar, (deel van een boerenkar) asbed: holte in balk van boerenkar waar de as in rust.
asem, aosem, zelfstandig naamwoord, rust, (tot rust komen) op aosem koëme (zie' komen') VB: Goddaank, 't wérk ês vêrdig, noé kên ich 'ns éffe op aosem koëme.; gèinen aosem op get gëve reageren (ergens niet op reageren) gèinen aosem op get gëve (zie 'geven') VB: 'r Wäor mer toezjoer aon 't sjtichele meh ich wäor waol zoe sjlöm vuur dao gèinen aosem op te gëve.
aspirant, asperaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, asperaantte, -, aspirant, VB: 'r Ês nog neet éch lid van de verejniging, 'r ês pas asperaant.
asrest, asseraoj, zelfstandig naamwoord mannelijk, asseraoje, -, as, (uitgedoofde as van kachel of haard) asseraoj VB: Goej de asseraoj mer ién de moostem, dat mak de groond good los.
astrant, asseraant, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, brutaal, asseraant VB: Bis neet zoe asseraant menneke dat sjtèit dich neet sjoen. Zw: Zoe asseraant es de sjtraot/es sjtraotendrek, es 'r groet ês: zo brutaal als de beul. Zw:. D'n asseraante mêns hèt de haaf wèreld gewonne: de brutalen hebben de halve wereld.; asseraante moûjl mond (brutale mond) asseraante moûjl
astrantie, asserénsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, asserénsjes, -, vrijpostig, (een vrijpostig kind) asserénsje VB: Dat asserénsje ês neet op ze mönneke gevalle.; kind (vrijpostig kind) asserénsje VB: Dat asserénsje ês weer mêt z'nne rebbedep dao.
aswoensdag, asgoonstig, essjelegoonstig, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, Aswoensdag, asgoonstig VB: Wat ich neet begriép ês dat sommige vastelaovendsveerders op 11 november al begênne en mêt asgoonstig nog doer goën, dy kriége oüch noets genôg.; essjelegoonstig (vero.)
attent, attént, bijvoeglijk naamwoord, attent, VB: Érg attént dat 'r mich mêt m'nne verjëurdäog e blömke hèt gesjik.
au, aw, tussenwerpsel, auw
auditie, oodiésie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, oodiésies, -, auditie, VB: Vuur bié d'n opera ién Lûik te koëme hèt ze ies oodiésie môtte doén.
aufhören, ophure, werkwoord, huurde op, opgehuurd, ophouden, VB: Es d'r noé neet ophuurt, brênt dalik de laamp
augustus, ogustus, zelfstandig naamwoord, augustus, ogustus VB: ogustusejjer woerte biéèin gehawe vuur ién te legke.
australië, oostralië, eigennaam, Australië, oostralië VB: D'n awste zoën ês nao oostralië geëmigreerd. Vreuger zoûw ich dat versjrikkelijk gevoonde hebbe, meh allewyl mêt dat e-maile..
auto, ôto, zelfstandig naamwoord mannelijk, ôtos, utteke, auto, VB: 't Kos 'nnen hoüp géld, meh ich zoûw neet mie zoonder ôto kênne.
autre chose, otersjoos, anders, (dat is wat anders) dat ês ('n) otersjoos (van het fr. 'autre chose') VB: Ja, wie ste 't mich noé vertels, noé ês 't otersjoos.
avanceren, avvensere, werkwoord, avvenseerde, ge-avvenseerd, opschieten, (fr. s'avancer)
avantage, avventasj, dat gèit mêt d'n avventasj, vlug, (dat gaat vlug) dat gèit mêt d'n avventasj (fr. 'avantage'o.a voorsprong) (vero.)
averij, avveraoj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, boel, avveraoj (vero.) VB: De gaansen aweraoj hebbe z'm op sjtraot gezat..
avond, aovend, zelfstandig naamwoord mannelijk, aovende, -, avond, Zw: 't Ês mer däog en aovend: we hebben weinig tijd te verliezen. Zw: D'n aovend vêlt ôs drién: gezegd wanneer men moet opschieten. Zw: Dao hebs te nog neet aovend mêt: dat is een lastig iemand. Zw: 't Ês vreug aovend: vroeg donker.; donker (het is vroeg donker) 't ês vreug aovend; aoves avond (elke avond) al aoves VB: Al aoves dreenk ich mich 'n dröpke, dan sjlaop ich good.; naovend avond (goeden avond!) naovend!; dao hebs te nog neet aovend mét avond (dat is een lastig iemand) dao hebs te nog neet aovend mêt; dizzen aovend vanavond dizzen aovend VB: dizzen aovende kên ich oonmuügelik, meh muergenaovend waol.
avondbrood, aovendbroed, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, avondmaal, (vero.) VB: Ich nuuj ze oppe kërmes vuur de koffie en 't aovendbroed.
azijn, azién, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, azijn, azién VB: De aw lûi hawwen 't vreuger altiéd uüver ètsje, noets uüver azién
baai, baj, zelfstandig naamwoord mannelijk, vrouwelijk, bajje, -, vrouw, (een potige vrouw); baj; man (hardwerkende man)
baaien, bieje, werkwoord, biejde, gebiejd, betten, (mnl. beyen: een wonde betten) VB: 'nne Zjwèretigge vinger ién sodawäoter bieje.
baal, bal, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bel, belke, baal, VB: 'r Sjnapde zich dy bal mèl van 50 killo en droog ze op z'nne rök de zolder op.; zak baal; bal VB: 'n bal mèl.
baalschort, ballesjolk, zelfstandig naamwoord, schort, (schort van gebruikte jute zak) ballesjolk (vero.) VB: 'nne ballesjolk wäor gemak van 'balle': zek.
baan, baon, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baone, bëunsje, baan, VB: 'r Hèt 'n gooj baon bié de gemejnte. Zw: Dè ês noets aon de baon te kriége: hij is nooit te bereiken Zw: Dat ês van de baon: afgehandeld Zw: Zoe rot es baon: geheel rot; de bon op verdwenen de bon op; doorrot zoe rot es baon; zoe rot es baon rot (zo rot als een mispel) zoe rot es baon; de bon op zién bon (flink op stap gaan); de bon op zién; bereikbaar aon de baon kriége VB: Wienie dats te 'm oüch bels, 'r ês noets aon de baon te kriége.
baanschotel, baonsjoëtel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baonsjoëtele, -, vrouw, (goedhartige vrouw) baonsjoëtel
baantjesjager, bëunsjesjèger, zelfstandig naamwoord mannelijk, bëunsjesjègers, -, baantjesjager
baar, baar, bijwoord, louter, alleen maar; baar VB: 't Wäor dao èi baar vlamme. Ook in: baar loéter goüd: geheel en al goud.
baar, baor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baore, -, baar, VB: Vreuger woerd d'n doeje op de baor nao de kërk gedräoge.
baard, bäord, zelfstandig naamwoord mannelijk, bêrd, bêrdsje, baard, VB: Dèn awwe maan hèt 'nne sjoene gryze bäord. Zw: 'r Rammelt mêt z'nne bäord: hij trekt zijn woorden terug. Zw: De bäord vriéve: plagend de stoppelige kin langs de wang van een kind wrijven; kin bäord (m) (bêrd, bêrdsje) VB: (tegen kinderen): Vèg d'nne bäord aof.; mond bäord (m) (-, -,) VB: Laot dy sop mer sjtoën, dao verbrêns te d'nne bäord aon.)
baardkrankte, bäordkréngde, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bäordkréngdes, baardziekte, VB: Dy bäordkréngde zaog nog al fyselik oét.
baardschurft, bäordsjuerf, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, baardziekte
baars, bës, zelfstandig naamwoord mannelijk, bëse, bëske, baars, VB: 't Leefste goûng 'r vêsje op bës en sjnook.
baat, bäot, zelfstandig naamwoord, baat, hulp bäot VB: Ich heb bié dy millesyn geng bäot voonde.
babbel, bebbel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, bebbelke, mond, bebbel
babbelaar, babbelerre, babbeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, babbelerrere, babbelerreke, snoepgoed, VB: De babbelere hool v'r ôs soondessjmuerges bié Triéneke, säome mêt e päor bläojer sôkkerpepier.; (bep. snoepgoed); babbeler.(laatste lettergreep is betoond) (m.) (-re, -ke) VB: De môs neet zoe vëul babelerre ëte, dat ês sjléch vuur d'n tan.; babbeler snoepje (m.,) (-re, -ke)
bâche, baatsj, baasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baatsje, baatsjke, dekzeil, baatsj (fr. 'bâche') VB: V'r môtte mer 'n baatsj uüver de miét legke.; baasj (id.)
badding, badding, zelfstandig naamwoord mannelijk, baddinge, beddingske, balk, (gezaagde balk) badding VB: Es te zoe 'nne badding van èike göls dan wêts te wats te beteuls. Zw: 'r Ês zoe sjlap wie 'nne badding: stijf, niet lenig.
baden, baoje, werkwoord, baojde, gebaojd, baden, VB: 't Ês 'n sjpats vuur te zién wie de mösje zich ién de pool wäoter aon 't baoje zién.
badjoe, badjoe, zelfstandig naamwoord mannelijk, badjoes, -, straatvlegel
baf, baaf, tussenwerpsel, boem, baaf VB: Baaf!, dao laog 'r zoe lang es 'r gewase wäor.; uitroep (als iemand valt) baaf; baf klap (als iemand valt) baaf; baffe rammel (een pak rammel); baffe rammel; baffe de baaf VB: Noé môt d'r mer zoe doer goën dan ês atrèin baffe de baaf.; baffe kriége slaag (een pak slaag krijgen); baffe kriége.. (Fr. 'baffe'(fam.) lel, opdonder)
bagage, begaasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, bagage, VB: Zit de begaasj ien de gaank ich laot dich ies de käomers zién.
bagatel, baggetel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baggetelle, baggetelke, kleinigheid, VB: Dat betèikent niks, dat ês mer 'n baggetel.
bageren, bagere, werkwoord, bageerde, gebageerd, verhuizen, (vero.)
baggelaar, bagkeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, bagkelers, -, geluksvogel
baggelen, bagkele, werkwoord, bagkelde, gebagkeld, biggen, (mnl: baggelen) VB: Zoe te zie'n doort 't neet mie zoe lang vuur de zoëg gèit bagkele. Zw: 1. 'r Bagkelt van gelök: hij heeft altijd geluk. Zw:. 'r Bagkelt van gojighèid: hij is een en al goedheid, (soms, enigszins ongunstig): hij geeft iedereen gelijk.; werpen (van varken) bagkele (mnl. 'baggelen') Zw: bagkele van gelök: altijd geluk hebben Zw: bagkele van gojighèid: een en al goedheid zijn óf: iedereen gelijk geven; geluk (veel geluk hebben) bagkele van gelök
bah, béh, tussenwerpsel, poep, (tegen kinderen) béh! VB: Neet draon koëme, kênneke dat ês beh!; bétsj vies (tegen kinderen) bétsj! VB: bètsj neet mêt d'n henneke ién 't pispötteke!; bétsj bah (tegen kinderen) bétsj! VB: bétsj neet mêt d'n henneke ién 't pispötteke!
bajonet, bajjenêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bajjenêtte, bajjenêtsje, bajonet, VB: De sjöttery löp altiéd mêt de bajjenêtte op 't gewër.
bak, bak, zelfstandig naamwoord, krat, (een krat bier) 'nne bak beer VB: Mêt dry bek beer môt v'r dizzen aovend waol daokoëme meng ich.
bakhuis, bakkes, zelfstandig naamwoord onzijdig, bakkese, -, ruimte, (ruimte om brood klaar te maken) bakkes VB: D'n dèig sjtèit ién 't bakkes, vêrdig vuur ién d'n oëve gezat te wërde.
bakken, bakke, werkwoord, bagde/beek (vero.), bakke, gebakke, bakken, (afw. en o.t.t: dich bêks, hër bêk.) VB: Op hiel vëul plaotse wörde mêt Nejaor waffele gebakke. Zw. Te bakke zitte: zuurdesem toevoegen aan een kleine hoeveelheid meel en andere ingrediënten Zw: Dè hèt mich eng te bakke gezat: een kool gestoofd. Zw: 't Gèit dis naach bakke: hard vriezen Zw: bakke en broûwe lökke neet altiéd: troost als iets, waar men veel moeite voor gedaan heeft, niet lukt.; vriezen (hard vriezen) bakke VB: Dis naach gèit 't bakke mêt dy klaor loch; zuurdesem (zuurdesem toevoegen aan meel) te bakke zitte
bakkenkaas, bêkkeskies, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kwark, bêkkeskies (vero.)
bakker, bekker, zelfstandig naamwoord mannelijk, bekkers, bekkerke, bakker, VB: Ién de 18e iew haws te nog geng bekkers ién 't duerp, ekerèin haw 'nne oëve ater ién de moostem sjtoën oe 'r daan broed vuur 14 daog iénens beek. Zw: Dao ês de bnekker doergekroëpe: gezegd als het brood, opengesneden, grote gaten vertoont Zw: Oe de broûwer kömp hôf de bekker neet te koëme: bier is ook erg calorierijk.
bakkerij, bekkery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bekkeryje, bekkeryke, bakkerij, VB: Riékelt hèt geng bekkery mie, ién Groéselt hebs t'rs nog twie. Zw. De bekkery sjtèit dao noets sjtel: in dat gezin worden veel kinderen geboren
bakkes, bakkes, zelfstandig naamwoord onzijdig, bakkese, -, mond, bakkes VB: Haaw de bakkes!
baktand, baktaand, zelfstandig naamwoord, kies, baktaand (mnl. 'bactant') (vero.)
bal, baal, zelfstandig naamwoord mannelijk, balle, belke, bal, baal VB: Mëutsje dry wäor d'n ieste baal oe v'r mêt voetbalde. Zw: Dè de baal guujt môt oüch de baal verwaachte: wie kaatst moet de bal verwachten.
bal, bal, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bals, -, bal, (dansfeest) bal VB: Oppe bal mogs te vreuger neet oonder de aachttien jaor ién.
bal, boül, zelfstandig naamwoord mannelijk, bolle, bölke, bal, boül (vero.) (m.)
balans, belaans, zelfstandig naamwoord mannelijk, belaanse, -, balans, VB: De belaans opmäoke.
balatum, belatem, zelfstandig naamwoord, balatum, belatem Vb. belatem es vloerbedêkking zaogs te vreuger hiel vëul.
balein, berlyn, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, berlyne, berlynsje, balein, VB: Eine fleenke weend en de berlyne van de perreplu zién nao de sjwèrnoed.
balenger, balenger, zelfstandig naamwoord mannelijk, balengers, balengerke, straatslijper, baliekluiver balenger VB: Dè balenger veurt g'nne èine nondezju oét op 'nnen däog.; baliekluiver VB: Dè balenger hèt ze gaans lëve nog noets èine sjläog oétgeveurd.
balie, baj, zelfstandig naamwoord mannelijk, bajje, -, omheining, (omheining van palen en draad) baj (mnl; o.a baelge, baillie, baille: palissade)
baliepaal, bajpaol, zelfstandig naamwoord mannelijk, bajpaole, -, paal, (paal van omheining) bajpaol Zw: Zoe sjtiéf wie 'nne bajpaol: gezegd van een niet-lenig persoon Zw: Bejn wie bajpaole: stevige benen.; lenig (niet lenig persoon) bajpaol; bajpaole benen (stevige benen) bajpaole VB: Dy mejd hèt bajpaole van bejn.
baljoenen, baljoene, werkwoord, baljoende, gebaljoend, baljoenenterre, plezier, (luidruchtig plezier maken) baljoene VB: Baljoenenterre trok dat gevöchel haf naach nog de sjtraot aof.
balk, baalk, zelfstandig naamwoord mannelijk, bélk/baalke, bélkske, balk, VB: Die baalke ién dy aw boerderyje zién soms haaf bûim.
balken, bèileke, werkwoord, bèilkde, gebèilk, ploegen, (ploegen met brede voor) bèileke VB: Es 't sjtök gebèilk wäor blèf 't zoe ligke tot 't vreujaor.
balkon, belkon, zelfstandig naamwoord mannelijk, belkons, belkönsje, balkon, VB: 't Aad vrûike zit zoe gên zich get ién 't zönneke te hôjere op 't belkon.
ballast, baalas, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ballast, (klemtoon op eerste lettergreep) VB: Goej dy blikke en tute mer ién de drekbak, dat ês toch mer baalas
ballet, ballêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, ballet, ballêt VB: Muerge goën v'r mêt de gaanse femiélie nao 't ballêt ién d'n opera van Lûik. Zw: 'nne Op ze ballêt hebbe: met iemand opgescheept zitten; opgescheept op 't ballêt hebbe (opgescheept met); op 't ballêt hebbe VB: Ich haw hëur op mié ballêt Met iemand op ballet zitten: 'nne Op ze ballêt hebbe
balsamine, belzjemien, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, belzjemiene, -, balsamine, (bep. bloem) belzjemien VB: belzjemiene greuje wie oonkroéd.
balsem, baalsem, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, balsem, VB: Dy wëurd wäore wie baalsem vuur me gemood, want wat wäor ich bedreuf.
balsemen, baalseme, werkwoord, baalsemde, gebaalsemp, balsemen
baluster, peluster, zelfstandig naamwoord mannelijk, pelusters, pelusterke, trapleuning, (stijl van trapleuning) peluster VB: De peluster ês sjoen verseerd mêt allerhan hoütsjniéwérk.
bam, bam, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bamme, bamke, boterham, boterham (kindertaal) bam
bambocheren, bombezjere, werkwoord, bombezjeerde, gebombezjeerd, leven, (losbandig leven) bombezjere (fr. 'bambocher') (bombezjeerde, gebombezjeerd) VB: Ze gaans lëve hèt 'r mer gebombezeerd en noets gèine sjläog oétgeveurd.
bambocheur, bombezjëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, bombezjëurs, -, losbol, bombezjëur (fr. 'bambocheur': pierewaaier) VB: Dat zién mich e päor bombezjëurs , dy heb ich nog noets zién wërke.
bamel, bamel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bamele, -, vrouw, (dikke vrouw) bamel
band, baand, zelfstandig naamwoord mannelijk, ban, bensje, band, VB: Mêt St. Jaokob of St An, 't koën ién de sjeur of ién de ban (25 of 26 juli) VB: 'nne Kepotte baand: een lekke band.; bensje, mêt 't bensje öm (op zijn zondags) mêt 't bensje öm (vero.) VB: Oe dè 't van dèit dat maog Slivvenhier wèite, 't löp sjwérdes nog mêt 't bensje öm.; bensje boord (boord van overhemd) bensje (o.) (-s. -,) Zw: 'nne Bié ze bensje pakke: bij zijn lurven Zw: Mêt 't bensje öm: op zijn zondags gekleed.; (bep. bedreiging) ich pak dich bié de bensje!; kebensje bedreiging (bep. bedreiging) ich pak dich bié de kebensje.
bang, bang, bijvoeglijk naamwoord, bang, (bang zijn) bang hebbe VB: Vëul keender hebbe bang ién d'n duúster. VB: Zuúg mer neet bang dat dè dich nog beteult: reken er maar niet op. Zw. Ich been bang: ik heb een sterk vermoeden.;
bang hebben, bang hebbe, werkwoord, angstig, (angstig zijn) 1. bang hebbe VB: De hôfs geng bang te hebbe, dao gebëurt niks. Zw: Zuúg mer neet bang dat dè dich beteult: reken er maar niet op. Vergelijk met: De hôfs gèine bang, dè beteult dich waol. Vergelijk eveneens: a. Ich heb bang vuur oonwèr b. Ich been bang dat 't gèit oonwère: ik heb een sterk vermoeden.
bangelijk, bénkelik, bijvoeglijk naamwoord, angstwekkend, VB: Groetmôjjer zaoliger vertelde ôs altiéd bénkelike verhaole uüver 't Haokemenneke en Mère Kattemy. Zw: De loch zuút bénkelik oét: de toestand van het weer duidt op verslechtering.; hachelijk bénkelik VB: 't Zuút bénkelik vuur ôs oét, dè wedstrijd goën v'r ziëker verlere es 't zoe doer gèit.
bangpiezel, bangepiézel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bangepiézele, -, bangerd
bangschijter, bangesjiéter, zelfstandig naamwoord mannelijk, bangesjiéters, bangesjiéterke, bangerd
bank, baank, vlak naast, baank (vero.) VB: 'r Woende baank nëven ôs.
bank, baank, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bénk, bénkske, bank, VB: 'De pesjtoer prèk neet vuur de bénk', zaag me ma zaoliger es v'r gèine zeen hawwe vuur nao de Mês te goën.
banken, baanke, werkwoord, kaartspel, (bep. kaartspel) (regelmatige tijd) baanke
banket, baankêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, baankêtte, -, banket, VB: baankêtte en zoe, dat ês niks vuur ôs gewoen lûikes.
bankier, baankee, zelfstandig naamwoord mannelijk, baankees, -, bankier, VB: Dè baankee ês, wie m'r zèt, zoe riék es wäoter deep.
bankschroef, baanksjroûf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baanksjroûve, baanksjrûifke, bankschroef, baanksjroûf VB: Es dich dè 'n haand gief ês 't es of ste ién 'n baanksjroûf teréch köms
barak, brak, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, brakke, brekske, huis, VB: Ich heb geng vets broed mie ién de brak. (ongunstige betekenis)
barbeel, berb, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, berbe, berbke, barbeel, VB: Dao zjwomme e gaans dèil berbkes ién de Maos.; berbke barmsijsje berbke VB: E berbke kênt zoewel 'nne voëgel es 'nne vêsj zién.
barbier, barbeer, zelfstandig naamwoord mannelijk, barbeers, -, barbier, VB: 't Woerd 'barbeer' wörd koelik nog gebruk, eleng nog ién 'De barbeer van Sevilla'
baret, berêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, berêtte, berêtsje, baret, VB: Die roej baret sjtoûng 't mèitske sjoen op die blon haore.
barg, bérg, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, varken, (gesneden varken) bérg (mnl. 'barch': gesneden varken)
bariton, barrieton, zelfstandig naamwoord mannelijk, barrietons, -, bariton, VB: Dè barrieton van 't kërkkoer haw röstig beroeps kênne wërde, zoe sjoen zynk dè.
barmhartig, bermhertig, bijvoeglijk naamwoord, barmhartig, VB: Allêh, zuug noé 'ns bermhertig en doég get van de priés aof.; bermertig toegeeflijk bermertig VB: Allêh, zuúg noé 'ns bermertig en doég get van de priés aof.
baron, beron, zelfstandig naamwoord mannelijk, beronne, berönsje, baron, VB: Ién Riékelt woende vreuger jaore op 't kesjtiel 'nne beron.
barones, barones, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baronesse, baroneske, barones, VB: En ién Groéselt woende 'n barones op de Riékswëg.
barrevoets, bérves, bijvoeglijk naamwoord, barrevoets, VB: Loüp neet bérves, dalik treujs te dich ién e sjtök gläos.; béreves blootsvoets béreves (vgl. barrevoets) VB: 'r Löp altiéd béreves doer 't hoés, bang vuur get sjmèrig te mäoke.; béreves kousenvoeten (op kousenvoeten) béreves VB: De môs mer zoe béreves bliéve roondloüpe, dalik heuls te dich de klats.
barricade, barriekaad, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, barriekaade, -, barricade, VB: Bié de rivvelusie woerte uüveraal ién de sjtraote barriekaade geboûwd.
barrière, breer, zelfstandig naamwoord onzijdig, breere, breerke, hek, VB: Doég 't breer toûw aanders koëme mich de keu oét. Zw: De breere: de spoorwegbomen Zw: E breerke: vijf 'strafstreepjes' bij het toepen (kaartspel); brerespoorwegbomen brere (fr. 'barrière') VB: Noé zien mich de brere alweer toûw en dat doort zich miestaal get.; de brere overweg de brere VB: De brere zién haos tien menute toûw bliëve, sjendaolig.; e breerke hebben kaartterm (bij toepen) e breerke hebbe) VB: Es te e breerke hebs, hebs te viéf 'sjtraofsjtriëpkes'
barst, bës, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bëste, bëske, barst, VB: Noé ês mich toch 'nne bës ién dy sjoen vaas koëme.
barsten, bëste, berste, werkwoord, boës, geboëste/bersde, gebers/bësde, gebës, barsten, (afw.vormen o.t.t.: dich buüs, hër buüs) VB: 'r Boës haos van de kelèr.; berste; bersten (afw. vormen o.t.t. dich buüs, hër buüs) VB: Dè bës nog 'ns 'nne kier oét ze vél van de kelèr.
barstensvol, berstensvoül, bëstensvoül, bijvoeglijk naamwoord, barstensvol, VB: Greunte en fruet zitte berstensvoül vitamine.; bëstensvoül
basalt, basaalt, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, basalt, VB: basaalt wörd gebruk vuur de diéke aon de zie te versjtérke.
bascule, baskul, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, baskulle, -, bascule, (van het fr. 'bascule') VB: Vreuger zaogs te op eker boerdery 'n baskul dy gebruk woerd vuur 't fruet te waoge.; weegwerktuig (bep. weegwerktuig) baskul (fr. 'bascule') (vr.) (-le, -ke) VB: Mêt 'n baskul wörde zjoer dynger gewaog.
basterdikke, basterdikke, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) basterdikke
bastré, bastré, zelfstandig naamwoord mannelijk, bastrés, -, spookschaaf
bataille, petaj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, ruzie, petaj (fr. 'bataille')
bataljon, batteljoûng, zelfstandig naamwoord onzijdig, batteljoûngs, -, bataljon, VB: E batteljoûng es 'n dèil van e rizjemeent. Zw: Ze makde nog mie lëve es e gaans batteljoûng
baten, baote, werkwoord, gebaot, baten, VB: Alle millesyn hèt neet maoge baote
batraaf, battraof, zelfstandig naamwoord mannelijk, battraove, battrëufke, straatvlegel, battraof Zw: De battraof oéthange: deugnietenstreken uithalen; gedragen (zich gedragen als een vlegel) de battraof oéthange (zie 'hangen'); batteraof kwajongen batteraof
bats, bats, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, batse, betske, bil, VB: Nao dy 100 km fitse haw ich toch waol pyng aon m'n batse. Zw:. E betske van 'n appeleseen: een partje. Zw: Zich get langs z'n batse aofsjtëke: iets verdonkeremanen. Zw: Sjûif 'ns 'n bats op: schik eens een eindje op.
batsenslager, batsesjlèger, zelfstandig naamwoord mannelijk, batsesjlègers, batsesjlègerke, pandjesjas, (lange pandjesjas) batsesjlèger (vero.) VB: De hiere ién batsesjlègers en mêt d'n hoege zyje op.
batsentas, batsetés, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, batsetésse, batsetéske, achterzak, (achterzak van broek) batsetés VB: Ich heb m'n portefûij altiéd ién m'n batsetés, noets ién de bênnetés van me jéske.
batterij, battery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, batteryje, batteryke, batterij, VB: Lèg batteryje môs te neet zoe mer ién d'n drekbak goeje.
baviaan, bavvejaon, zelfstandig naamwoord mannelijk, bavvejaone, bavvejëunsje, baviaan, VB: 't Woerd bavvejaon kömp miestaal vuur ién de oétdrökking: 'Haaw d'nne bavvejaon! (je mond); mond (brutale mond) bavvejaon
bavie, bawie, zelfstandig naamwoord mannelijk, bawies, -, mond, VB: Haaw d'nne bawie menneke!; snuit smoel; bavvie VB: Haaw d'nne bawie, menneke!
bazel, bäozel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, geleuter, VB: Es te dè bäozel de gaansen däog môs aonhure dan bis te geranzjeerd.
bazelaar, bäozeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, bäozelerre, bäozelerke, bazelaar, (klinker in slotlettergreep is niet verzwakt tot stomme e maar wordt betoond) VB: Zoe 'nne bäozeler es dè köms te neet dêk tinge.
bazelen, bäozele, werkwoord, bäozelde, gebäozeld, bazelen, VB: Fôj, fôj, dao ês mich get biéèin gebäozeld op dy raodsvergadering.
bazelkont, bäozelkooont, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bäozelkooonte, -, bazelaar
bazeltrien, bäozeltriéne, bäozeltryn, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bäozeltriénes, -, kletstante, bäozeltriéne; bäozeltryn VB: Zoe 'n bäozeltryn hynk 't gaans duerp aonèin.
bazuin, bazûin, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bazûine, bazûinsje, bazuin, VB: Op aw altaore zuus te dêks yngelkes mêt bazûine aofgebeeld.
bed, bed, zelfstandig naamwoord onzijdig, bedde, bedsje, bed, bed Zw: 1. Mêt bes en buelt vertrêkke: met het hele bezit. Zw: 't bed mäoke: het bed opmaken. Zw: M'r môt zich neet oétdoén vuur dat m'r nao bed gèit: men moet zijn bezit niet aan de erfgenamen afstaan vóór zijn dood. Zw: Laot 't bed 't mer neet hure: gezegd tegen iemand die plannen maakt om vroeg op te staan. Zw: Vaan 't bed op 't sjtruu: van de regen in de drup; nageboorte (nageboorte van vee) bed (o.) (-, -,) VB: Sjtëk 't bed mer ién de groond.
bedanken, bedaanke, werkwoord, bedaankde, bedaank, bedanken, Zw: Slivvenhier op z'n bloetse kneje bedaanke.
bedankje, bedénske, zelfstandig naamwoord onzijdig, bedénskes, -, bedankje
bedankt, bedaank, bedankt
beddenstaafje, beddesjtèfke, zelfstandig naamwoord onzijdig, beddesjtèfkes, -, pinksterbloem
beddenstaatje, beddesjtètsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, beddesjtètsjes, -, pinksterbloem, VB: Vreuger bleujde beddesjtètsjes mêt de Peenkste, noé haos 'nne maond ieder.
bede, bèje, zelfstandig naamwoord, redding, (daar is geen redding voor) dao huelp gèi bèje aon
bedelaar, bëdeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, bëdelers, bëdelerke, bedelaar, (klinker in slotlettergreep is niet verzwakt tot stomme e maar is betoond) VB: De -re krège vreuger mêt nejaor epäorte waffele van mênder kwaliteit: de bëdelerrewaffele. Zw: Debié loüpe wie 'nne -: er onverzorgd bijlopen. Zw: D'n èine - kôs neet zién es d'n aandere aon de duur sjtoûng: jaloezie is van alle tijden.
bedelaarsvlaai, bëdelersvlaoj, zelfstandig naamwoord mannelijk, bëdelersvlaoje, -, vlaai, (van mindere kwaliteit) bëdelersvlaoj (vero.)
bedelen, bëdele, werkwoord, bëdelde, gebëdeld, bëdelenterre, bedelen, VB: De pesjtoer hèt gebëdeld vuur géld vuur blommen ién de kërk. Zw: bëdele ês neet sjoen, meh 't verermp neet: vergoeilijkende, schertsende zegswijze als men afdingt op de prijs van goederen.
bedélen, bedejle, werkwoord, bedejlde, bedejld, begiftigen, VB: Laot v'r de lûi hûi mer 'ns good bedelje, ze hebbe oüch good gewërk.
bedenk, bedeenk, zelfstandig naamwoord, bedenktijd, (bedenktijd krijgen) bedeenk kriége VB: 'r Hèt nog tot muerge bedeenk krège meh daan môt 'r zich dissedere.
bedenkelijk, bénkelik, bijvoeglijk naamwoord, bedenkelijk, VB: Mêt die dry en die veer op de rapport zuút 't bénkelik vuur dich oét, menneke.
bedenken, bedeenke, werkwoord, bedaach, bedaach, bedenken, VB: Zoonder zich te bedeenke sjproûng 'r ién 't wäoter. VB: Bedeenk wats te dèis.; verzinnen bedeenke (zie 'denken') VB: Bedeenk dich 'ns get, wat zoûw ich 'm gëve vuur z'nne verjëurdäog?
bederven, bederve, bedoürve, werkwoord, bedorf, bedoürve, bederven, (afw. vormen o.t.t. dich bedörfs, hër bedörf) VB: Doer dy eenkvlek hebs te dy gaanse bladzy bedoürve. Zw: 't Keend ês tot ién de groond bedoürve: verwend.; verwennen bederve VB: De môs 't keend mer bederve, de zals waol zién wie ste aonköms.; bedorven bedoürve VB: De riékdom hèt 'm neet bedoürve; verwend (door en door verwend); tot ién de groond bedoürve.; (verwend); bedoürve
bedevaart, bèjwëg, zelfstandig naamwoord mannelijk, bèjwèg, -, bedevaart, VB: bèjwëg goën nao Riékelt vuur 't fiflèn
bedeweg, bèjwëg, zelfstandig naamwoord mannelijk, bèjwèg, -, bidprocessie, VB: E zoondig goën v'r bèjwëg nao Sjérpenhuüvel.
bediende, bedeende, zelfstandig naamwoord mannelijk, bedeendes, -, bediende, VB: Eleng de lûi van 't kesjtiel hawwe vreuger 'nne bedeende.
bedienen, bedene, werkwoord, bedeende, bedeend, bedienen, VB: De klaante bedene. Zw: 'r Leet zich bedene: hij is makkelijk uitgevallen. Zw: Hëum ês niks bedeend: hij is niet waard dat hij iets krijgt omdat hij het verwaarloost of vernielt. Zw: Bedeen uch noch 'ns: neem nog wat van het opgediende voedsel. Zw: 'nne Bedene: iemand de Laatste H. Sacramenten toedienen. Zw: 'r Ês nog t'n volle bedeend kênne wërde: hij heeft de Laatste Sacramenten nog kunnen ontvangen. Zw: De bis good bedeend: goed voorzien. Zw: Bedeen dich mer good: neem er maar van in ruime mate. Zw: Zich bedene van luüges.: zich met leugens denken te behelpen.; bedeende, good bedeend voorzien (goed voorzien) good bedeend VB: Hié, ich heb dich 'n haf oons mie gegëve, daan bis te toch good bedeend, of neet?
bedoen, bedoén, werkwoord, dik, (zich dik maken over) zich bedoén (zie 'doén') VB: Bedoég dich neet uüver zoe 'n sjtommighèid, menneke.; bedoén bescheuren (zich bescheuren) zich bedoén (zie 'doén'); broek (in de broek doen) zich bedoén (zie 'doén') VB: Ich bedoon mich van 't laachte.; zich bedoén bescheuren zich bedoén zich bescheuren
bedompt, bedoomp, bijvoeglijk naamwoord, bedompt, VB: 'n Bedoompde käomer. VB: 't Ês hié ërg bedoomp.
bedorvenheid, bedäorvenhèid, zelfstandig naamwoord, longontsteking, bedäorvenhèid (vero.) VB: Aon bedäorvenhèid goûnge de lûi bekaans altiéd doed.
bedrag, bedräog, zelfstandig naamwoord onzijdig, bedräoge, -, bedrag, Zw: (Bij een klein bedrag): Dao kêns te nog gèinen hoond vuur laote dêkke.
bedragen, bedräoge, werkwoord, bedreug, bedräoge, bedragen
bedriegen, bedrege, werkwoord, bedroëg, bedroëge, bedriegen, (afw. vormen o.t.t. dich bedrûigs, hër bedrûig) Zw: De wèreld wêlt bedroëge zién. Zw: Dè lûig, dè bedrûig: een leugenaar is ook een bedrieger.
bedrieger, bedreger, zelfstandig naamwoord mannelijk, bedregers, bedregerke, bedrieger
bedrijf, bedriéf, zelfstandig naamwoord onzijdig, bedriéver, bedryfke, bedrijf, VB: Ién korte tiéd hèt 'r e goodloüpend bedriéf opgeboûwd. Zw: Oonder dat bedriéf: intussen.; oonder dat bedriéf intussen oonder dat bedriéf VB: En oonder dat bedriéf môs ich oüch nog zörge dat aal 't wérk gedoën woerd.
bedrijven, bedriéve, werkwoord, bedrijven, (zie 'driéve') Zw: Wat maog dè bedriéve ?: uitspoken. Zw: Get bedriéve: een zaak, onderneming drijven.; drijven (een zaak drijven) get bedriéve (zie 'drijven'); uitspoken (zie 'drijven') VB: Wat maog dè noé aon 't bedrieve zién? Ich vertroûw 't vuur gèine sént.
bedrijvig, bedryvig, bijvoeglijk naamwoord, bedrijvig, VB: Sjik mich dat keend neet mie, dat ês mich vëul te bedryvig; druk (met veel lijnen, motieven) bedryvig VB: Dèn tepiet ês zoe bedryvig, dao krys te pyng aon d'n oüge van; onrustig zenuwachtig; bedryvig (vero.) VB: Sjik mich dat keend neet mie, dat ês vëul te bedryvig.
bedroefd, bedreuf, bijvoeglijk naamwoord, bedroefd, VB: Ze wäor érg bedreuf wie hëur ma gesjtoürve wäor. Zw: De hôfs neet te buüke, de kêns toch bedreuf zién: spottend gezegd tegen iemand die onnodig bedroefd is. Zw: bedreuf wienig: bitter weinig.; bitter (bitter weinig) bedreuf wienig VB: De kollekte vuur de kërk haw bedreuf wienig opbraach.; treurig (bedreufder, 't bedreufste) VB: Wie ze ma gesjtoürve wäor, wäor 'r érg bedreuf Zw: De hôfs neet te kriéte, de kêns toch bedreuf zién: ironisch gezegd tegen iemand die onnodig bedroefd is Zw: De opkoms ês bedreuf wienig.
bedrossen, betrôsje, werkwoord, betrôsjde, betrôsj, bedriegen
bedstaat, bedsjtaot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bedsjtaote, -, bed, (houten gedeelte van een bed) bedsjtaot (vero.)
bedstede, bedsjtèj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bedsjtèje, -, bedstede, bedsjtèj VB: Lang liéje sjlepe de lûi ién 'n bedsjtèj, dat wäor neet gezoond ömdat dao altiéd 'n bedoompde loch hoûng.
beduveld, beduveld, bijvoeglijk naamwoord, ongeluk, (voor het ongeluk geboren) beduveld (vero.) VB: 't Ês of 'r beduveld ês, niks lök 'm
bedwang, bedwaank, zelfstandig naamwoord, bedwang, bedwaank Zw: Zich ién bedwaank hawe: zich beheersen
bedwingen, bedwynge, werkwoord, bedwoûng, bedwoûnge, bedwingen, (afw. vormen o.t.t. hër bedwynk zich, dier bedwynk uch) VB: De môs dich liere bedwynge en neet vuur ekere sjiët giftig wërde.
beek, bëk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bëke, bëkske, beek, VB: Ién de sjtriëk roontelöm Groéselt en Riékelt hebs te neet vëul bëke.
beeld, beeld, zelfstandig naamwoord onzijdig, beelder, beeldsje, beeld, VB: Dao sjtèit e beeld van Slevroûw oppe kas. Zw: E beeld van e mèitske.
beeldhouwer, beeldhoûwer, zelfstandig naamwoord mannelijk, beeldhoûwers, -, beeldhouwer, VB: Dè beeldhoûwer wërk vernaomelik mêt mäolber.
been, bèin, zelfstandig naamwoord onzijdig, bèin/bejn, bejneke, been, Vb. Ich been 'nne sjläog mêt de fits gevalle en noé dèit mich me rés bèin toch zoe 'n pyng. Zw: 1. Nak en bein brëke: armen en benen breken. 2. Nog gooj bejn hebbe: nog jong zijn. 3. Mêt de bèin oonder de taofel zitte: meeëten. 4. 'r Hèt geng dikke erm meh waol dön bèin: gezegd van mager persoon. 5. Haaw d'n bejn biéèin: pas op hij probeert je te bedotten.; bejn, bèin been (nog goed ter been)
beer, bèr, bier, zelfstandig naamwoord mannelijk, bère, biere, bèrke, bierke, beer, VB: bère zién mênstens zoe gevèrlik wie liewe en tiégers, de kêns t'r gèine sjtaot op mäoke. Zw: 1. Vang dich 'nne bèr: loop naar de pomp. 2. 'nne bèr op zokke: plomp gekleed, dik persoon.; bars (een barse stem) 'n sjtöm wie 'nne bèr; sok Zw: 'nne Bèr op zokke: gezegd van iemand die niet-passende, onflatteuze kleding draagt.; bier beer (mannetjesvarken) bier VB: Mêt de zoëg nao de bier goën. Zw: E bierke: een kwajongen.; bier onuitstaanbaar (onuitstaanbare man); bier VB: Wat ês dat 'nne bier van 'nne kël, niks kêns te bié 'm good doén.; bèr op zokke, bèr onflatteus (onflatteus gekleed persoon) 'nne bèr op zokke VB: Mos te dè bèr op zokke zién, aal hynk 'm öm ze liéf te bôddele.; vang dich 'nne bèr pomp (loop naar de pomp); vang dich 'nne bèr VB: De môs neet perbere mich te vernuüke, vang dich toch 'nne bèr.; 'n sjtöm wie 'nne bèr bars (barse stem) 'n sjtöm wie 'nne bèr
beerachtig, bieretig, bijvoeglijk naamwoord, stapelgek, bieretig; horendol bieretig
beertje, bierke, zelfstandig naamwoord onzijdig, bierkes, -, kwajongen
beest, bies, zelfstandig naamwoord onzijdig, bieste, bieske, beest, VB: Wè leet de bieste noé nog boéte loüpe mêt zoe 'n kaw? Zw: Zoe kaad wie 'n bies Zw: bieskes hebbe: luizen.; dier bies VB: 'nnen Hoond ês 'n érg troüw bies. Zw: bieskes hebben: luizen hebben.; bees kind (ietwat ondeugend kind)
beestachtig, bieséchtig, bijvoeglijk naamwoord, beestachtig, VB: 't Ês bieséchtig sjléch wèr, 'r rëngelt en 't wejt
beestengoed, biestegood, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, graan, (verschillende soorten graan in zakken) biestegood (vero.) VB: 't biestegood sjtèit vêrdig vuur nao de mölder braach te wërde.
beesterij, biestery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, beestachtig, biestery VB: Dat ês biestery wie ze dè begaojd hebbe.; baldadigheden (baldadigheden uithalen) biestery oétzitte. VB: Fôj, fôj, wat heb v'r wie v'r joonk wäore dêks biestery oétgezat.; beestachtigheid VB: Zoe 'n biestery verwaachs te neet van 'nne mêns Zw: biestery oétzitte: baldadigheden uithalen Zw: biestery vejl hebbe: niets goed van plan zijn.; smeerboel VB: Wat 'n biestery wäor dat bié dè ién 't hoés.
beestig, biestig, bijvoeglijk naamwoord, beestachtig, VB: ’t Ês biestig kaad hûi.; buitengewoon biestig VB: 't Ês hûij biestig kaad.; slecht (bar slecht weer) biestig wèr VB: Wat e biestig wèr, 't rëngelt al de gaansen däog.
beestje, bieskes, zelfstandig naamwoord, luizen, (luizen hebben) bieskes hebbe VB: Ién de oerlog hawwe vëul keender bieskes. Sjmuerges woerd ôzze kop dan iéngesjmèrd mêt sjteenkende, gèl zawf.
beet, biët, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, beet, VB: 'nne biët van 'nne rëuzetiggen hoond ês hil érg gevierlik.
beetje, bitsje, bitteke, zelfstandig naamwoord onzijdig, bitsjes, -, beetje, bitsje; bitteke
bef, bef, zelfstandig naamwoord mannelijk, vrouwelijk, beffe, befke, kin, (spitse kin) bef; mond bef VB: Haaw d'n bef!; plastron bef
befrommelen, befroémele, werkwoord, befroémelde, befroémeld, kreuken
befrotseld, befrôtsjeld, bijvoeglijk naamwoord, verkreukeld, VB: Lek dich neet zoe laank es te gewase bis oppe baank, dalik bis te gaans befrôtsjeld.
begaafd, begaof, bijvoeglijk naamwoord, begaofder, begaofste, begaafd, VB: Wat ês dat mèitske muzikaal begaof, mêt twie jaor sjpëulden 't al piano.
begaaien, begaoje, werkwoord, begaojde, begaojd, goed, (zich te goed doén aan) zich begaoje (mnl. 'begaden': o.a van het nodige voorzien). (begaojde, begaojd) VB: Aan dat hûidvlèis heb ich mich 'ns kênne begaoje; lastigvallen (lastigvallen met beuzelpraat) begaoje (begaojde, begaojd) VB: Mêt de vastelaovend hèt mich 'nne mom 'n oor laank begaojd.; mishandelen begaoje VB: Ze hebben 'm zoe vervaarlik begaojd dat 'r op 't hospetaol lik.; vuil (zich vuil maken) zich begaoje; werk (inspannend werk verrichten) zich begaoje VB: Aon dè moostem mêt dèn helle groond heb ich mich môtte begaoje.; zich begaoje eten (bijzonder veel eten) zich begaoje; zich begaoje bescheuren (zich bescheuren) zich begaoje VB: Wie Jôp ién dat toneelsjtök de sèn op kaom heb ich mich begaojd.
begaan, begoën, werkwoord, begaan, (zie: 'gaan') VB: Ién plaots van 'laot 'm mer begoën kêns te oüch zegke: 'laot 'm mer gewërde'.
begaanbaar, begaonber, bijvoeglijk naamwoord, begaanbaar, VB: Nao 'n fleenke sjoor ês de Saovelswëg koelik begaonber
begeleiden, begelejje, werkwoord, begelejde, begelejd, begeleiden, VB: Grenedeers mêt witte plûime begelejje 't Allerhêlligste ién de perséssie.
begespelen, begéspele, werkwoord, begéspelde, begéspeld, lastigvallen, (lastigvallen met beuzelpraat) begéspele; mishandelen begéspele
begeven, begëve, werkwoord, bezwijken, sterven begëve (zie 'geven') VB: 't Hèt zich lang good gehawe, meh noé hèt 'r 't toch môtte begëve; beginnen (ergens aan beginnen) zich aon get begëve (zie: 'geven') VB: Dao begëf ich mich neet aon, dat ês mich te bénkelik
begijn, begyn, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, begiéne, begynsje, begijn, VB: Ién Riékelt ês jaorelaank e begiénekloester gewès. Zw: 'Wërke ês zaolig', zaag de begynen ze droge mêt zêssen 'n boengêrd. Zw: 'Wërke ês zaolig', zaag de begyn meh ze doeg 't neet gên. Zw: 'Alle bitsjes hélpe', zaag de begyn en ze pisde ién de zie.; kloosterzuster (vr.) (begiéne, -sje) VB: Oüch de begiéne van 't kloester ién Riékelt zién vertrokke.; non begyn. (vr.) (-begiéne, -sje) Zw: 'Wërke ês zaolig', zaag de begyn en ze droge mêt zêsse 'n boengêrd. Zw: 'Wërke ês zaolig', zaag de begyn, meh ze doeg 't neet gên. Zw: 'Alle bitsjes hélpe', zaag de begyn en ze pisde ién de zie.
begin, begên, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, begênsje, begin, begên alleen in de nieuwjaarswens: E zaolig ênsje en e good begên ')
beginnen, begênne, werkwoord, begôs, begôs, beginnen, Zw: V'r zalle mer begênne zaag de vos tiënge de hênne en pakde d'n haon 't ieste aon.
begosselen, begössele, werkwoord, begösselde, begösseld, lastigvallen, (lastigvallen met beuzelpraat) begössele VB: V'r sjtoûnge aon 't befêt en 'r hèt mich de gaansen aovend sjtoën te begössele.
begrafenis, begraffenis, begreffenis, zelfstandig naamwoord, begraffenisse, begreffenisse, begrafenis, begraffenis VB: Noé been ich dis wëk nao dry begraffenisse gewès.; begreffenis Zw: Es te eng by (vleeg, wêspel) kepot hûis, koëme t'rs tien nao de begreffenis: het zijn er zoveel, ze zijn niet uit te roeien Zw: 'n Groete begreffenis: een drukke begrafenis.
begraven, begraove, werkwoord, begraven, (zie: 'graven') VB: V'r hebben 'm hûi ién alle sjtelte begraove, hèt 't zoe gewêld. Zw: Doed en begraove zién: al lang vergeten zijn.; afzonderen (zich afzonderen) zich begraove (zie 'graove'); overstelpt (begraven worden met) zich begraove VB: Es te dat hoés eleng môs vêrdig mäoke, begreufs te dich drié n, menneke.; schuld (zich in de schuld steken) zich begraove (zie: 'graven') VB: Mêt dat hoés te géle hèt 'r zich begraove.
begrijpen, begriépe, werkwoord, begriëp, begriëpe, begrijpen, (afw. vormen o.t.t., dich begrips, hër begrip) VB: Ich begriép neet wats tich hié köms doén. Zw: Dat kêns te begriépe: geen denken aan. begriépe, dat kêns te begriépe denken (geen denken aan) dat kêns te begriépe VB: 'Pa, maog ich d'n ôtô 'ns liene? 'Dat kêns te begriépe.'
begrip, begriép, zelfstandig naamwoord, hoeve, (grote hoeve) begriép (mnl. 'begrip': o.a een voor wonen geschikte ruimte) (vero.)
begroten, begroete, werkwoord, begroede, begroet, begroten, (afw. vormen o.t.t. dich begruuts, hër begruut) Zw: Hër begruut de koste vuur 't fèt volges mich vëul te hoeg.; schatten (afw. vormen o.t.t. dich begruuts, hër begruut) Zw: Hër begruut de koste vuur 't fèt volges mich vëul te hoeg.
begroting, begroeting, begruting, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, begroetinge, -, begroting, begroeting begruting VB: De begruting doüg vuur mich vuur gèine sént.
behandelen, behaandele, werkwoord, behaandelde, behaandeld, behandelen, VB: Ze ês ién 't hospetaol aon hëur hert behaandeld.
behelpen, behélpe, zich behélpe, werkwoord, redden, (zich redden) zich behélpe VB: Mêt dat eunske sôkker kên ich mich waol behélpe tot muerge.';
behoeden, beheuje, werkwoord, beheujde, beheujd, behoeden, VB: Ich hoëp dat Slivvenhier dich maog beheuje op d'n lang rejs.
behoorlijk, behuurlik, bijvoeglijk naamwoord, behoorlijk, VB: Gedräog dich op dat fèt bié taant noé behuurlik, menneke.; tamelijk behuurlik VB: behuurlik vëul
behoren, behure, werkwoord, behuurde, behuurd, toebehoren, VB: Dat behuurt dich neet, bliéf devan aof.
behoud, behaad, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, behoud, redding behaad VB: Good zuver hawe en op tiéd sjmère ês 't behaad van de fits.
behouden, behawe, werkwoord, behouden, (zie 'houden') Zw: De koo hèt neet behawe: is niet bevrucht. Letterlijke vertaling van het Fr. 'retenir': drachtig worden. Zw: Dao hebs te van behawe: je hebt lering getrokken uit die tegenslag.; lering (lering getrokken uit) behawe van VB: Dao hebs te van behawe he menneke, noé zal 't dich neet mie gebëure.
behouwen, neet behawe, bevrucht, (niet bevrucht, gezegd van vee) neet behawe. VB: Sjpiétig, meh de koo hèt neet behawe.
behuisd, behûis, behuisd, behûis VB: Dat hoéshawe zit dao klejn behûis
behulp, behuelp, zelfstandig naamwoord, behulp, behuelp VB: Mêt behuelp van ze pa, dè buerg vuur 'm sjtoûng, ês 'r toch nog boëven drop koëme.
behulpzaam, behuelpzam, bijvoeglijk naamwoord, behulpzaam, VB: M'nne naober ês mich behuelpzam gewès bié 't iénvölle van de belastingformeliere.
bei, baj, zelfstandig naamwoord mannelijk, bajje, bajke, paard, baj (mnl. 'bay: roodbruin. 'Bayaert': roodbruin paard. fr. 'bai(e): roodbruin (van paarden) Zw: 'nne baj van e vrommes: een flink gebouwde vrouw
beide kanten, bejskaante, beide, (aan beide kanten) aon bejskaante VB: Aon bejskaante van de wëg sjtonge èikebûim.
beiden, bejje, werkwoord, bejde, gebejd, wachten, (mnl. 'byen') (vero.)
beieren, béjere, werkwoord, béjerde, gebéjerd, beieren, VB: Bié 't oéttrêkke van de perséssie béjerde de klokke.
beitel, bèitel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bèitele, bèitelke, beitel, VB: Lêt op, dè bèitel ês vliémsjérp, vuur dats te 't wêts hebs te dich 'n fistel gezat.
beitelen, bèitele, werkwoord, bèitelde, gebèiteld, geniepig, geniepig de waarheid zeggen) VB: Dè kênt dich dat zoe bèitele zoonder e sjpier van ze gezich te vertrêkke.
beits, byts, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, beits, byts VB: Es te get byts op 't hoüt dèis kênt 't weer jaore d'rtinge.
bek, bek, zelfstandig naamwoord mannelijk, bekke, bekske, bek, VB: De mëlie haw 'nne piering ién hëure bek. perceel (spits toelopend perceel) bek VB: Pierreke Vlege hèt jaore laank 'nne bek gehad op d'n hook van de Sjêchelderwëg en de Voresjtraot.
bekallen, bekalle, werkwoord, bekalde, bekald, bepraten, VB: Bekal dat noé 'ns op eur gemäok, daan kaom d'r waol droét.; beroddelen bekalle VB: De mos zoe mer doer goën, muerge bekalt dich 't gaans duerp.; kwaadspreken (kwaadspreken over iemand) bekalle (bekalde, bekald) VB: De môs zoe mer doergoën, muerge bekalt dich 't gaans duerp.
bekend, bekênd, bijvoeglijk naamwoord, bekend, VB: Ich kên uch neet de wëg wiéze, ich been hié neet bekênd.
bekende, bekênde, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kennis, (bekende) bekênde VB: Dè maan ês al jaore 'nne bekênde van mich.
bekennen, bekênne, werkwoord, bekênde, bekênd, bekennen, VB: Sjueld bekênne. Zw: (bij sommige kaartspelen) bekênne of wênne: een kaart van de zelfde soort spelen of anders aftroeven.; kaartterm (bep. kaartterm) bekênne VB: Es te bekêns sjpëuls te dezelfde käort es deginnege dè 't ies gesjpëuld hèt.
beker, bëker, zelfstandig naamwoord mannelijk, bëkers, bëkerke, beker, VB: De bëker oe m'r mêt sjöt mak, ês gemak van 'n groete sjélp.
bekeren, bekiere, werkwoord, bekierde, bekierd, bekeren, VB: Noé been ich bekierd, de hebs geliék. Zw: Zich bekiere: katholiek worden (vero.); katholiek (bekiere worden) zich bekiere (vero.)
bekijks, bekiéks, bekijk, bekiéks VB: De vastelaovensoptoch trok vëul bekiéks.
bekken, bekke, werkwoord, bekde, gebek, bevallen, VB: Dat bek 'm waol, zoe 'n sop van vlèis getrokke.; smaken bekke VB: Dat bek 'm waol, zoe 'n sop van vlèis getrokke.
bekladderen, beklattere, werkwoord, beklatterde, beklatterd, bespatten, (bespatten met modder en verf) beklattere VB: Oonnöt, de hebs dich gaans beklatterd mêt verf.
beklag, bekläog, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, beklag, VB: 'r Doog ze bekläog bié de peliésie ömdat d'n hoond van de naobers gaanse naachte aachterèin bletsjde.
beklagen, beklaoge, werkwoord, beklaogde, beklaog, beklagen, VB: Dè ês te beklaoge Zw: Zich beklaoge: zijn beklag doén. Zw:. Dè ês gaw beklaog: a. het is zijn eigen schuld dat hij een ongeluk krijgt. b. Gezegd van iemand die bij zijn overlijden geen leegte achterlaat.
bekleden, beklejje, werkwoord, beklejde, beklejd, bekleden, VB: Zjeng van Ëudem hèt mie es fiéftig jaor de plaots van lutenaant bié de bloûwe beklejd.
beklemen, beklène, werkwoord, beklènde, beklènd, bevuilen, (bevuilen met leem) beklène (mnl. 'becliemen': met leem besmeren) VB: 'nne Moer mêt drek beklène.
bekletsen, bekletse, werkwoord, bekletsde, beklets, belasteren, VB: Noé sjpëult 'r 'Äop wat hebs te sjoen joûnge', meh aachter d'nne rök beklets 'r dich.; beroddelen bekletse; 'nne bekletse kwaadspreken (kwaadspreken over iemand) 'nne bekletse VB: Noé sjpëult 'r: 'Aop, wat hebs te sjoen joûnge', meh aachter d'nne rök beklets 'r dich
beklimmen, beklömme, werkwoord, beklom, beklomme, beklimmen, VB: Jo hèt al hiel get berg ién Zjwitserland en Oestenriék beklomme.
beklopt, beklop zién, gek, (gek zijn) beklop zién
bekommeren, bekömmere, werkwoord, bekömmerde, bekömmerd, bekommeren, VB: 'r Lèf wie God ién Fraankriék, 'r bekömmert zich nuurges uüver.
bekonkeld, bekoonkeld, bekonkeld, doergedoën VB: bekoonkeld.
bekonkelen, bekoonkele, werkwoord, bekoonkelde, bekoonkeld, bekonkelen, VB: Vuur de verkoüp begôs wäor 't al bekoonkeld.
bekopen, bekoüpe, werkwoord, bekopen, (afw. vormen o.t.t. dich beköps, hër beköp) (o.v.t. en volt.deelw. ontbreken) VB: Dat hél väore gèit 'r nog 'ns mêt d'n doed bekoüpe.
bekostigen, beköstige, werkwoord, beköstigde, beköstig, bekostigen, VB: De riéke noonk hèt de sjaol vuur ze nèfke beköstig.
bekotsen, bekotse, werkwoord, bekotsde, bekots, bevuilen, (bevuilen met braaksel) bekotse; lastigvallen (lastigvallen met beuzelpraat) bekotse
bekrabbelen, bekribbele, werkwoord, bekribbelde, bekribbeld, bekrabbelen, VB: Fôj, fôj, noé hèt mich dè klejne de gaanse taofel mêt potloed bekribbeld.
bekretsen, bekretse, werkwoord, bekretsde, bekrets, bekrassen, VB: Ês 't neet zön en jaomer wie de kaf van dè sjoene book ês bekrets.
bekrimpen, bekreumpe, werkwoord, bekreumpde, bekreump, zuiniger, (zuiniger zijn) bekreumpe VB: V'r zallen ôs toch get môtte bekreumpe wie de keender goën liere.
bekrompen, bekroompe, werkwoord, bekrompen, VB: 't Ês 'n hil sjoen hoés, meh vuur mich e bitsje bekroompe.; eng bekroompe
bekronen, bekroene, werkwoord, bekroende, bekroend, bekronen, VB: Maonde aterèin rippetere doer de hermenie woerd bekroend mêt 'nnen ieste priés mêt promosie.
bekruipen, bekroépe, werkwoord, lastigvallen, (lastigvallen met beuzelpraat) bekroépe (zie 'kruipen'); vragen (hardnekkkig vragen) bekroépe (zie 'kruipen') VB: 'r Hèt mich zoe lang bekroëpe tot ich 't toch mer gedoën heb.
bekuddelen, bekuddele, werkwoord, bekuddelde, bekuddeld, lastigvallen, (lastigvallen met beuzelpraat) bekuddele
bekutten, bekutte, werkwoord, bekudde, bekut, lastigvallen, (lastigvallen met beuzelpraat) bekutte
bekwaam, bekwaom, bijvoeglijk naamwoord, bekwaam, bekwaom; staat (in staat tot); bekwaom VB: Dè zeen ich bekwaom vuur 'nne doed te sjtëke
bel, bel, zelfstandig naamwoord, belle, belke, bel, VB: Wie de bel goûng lepe de keender mêt 'nnen hoüp lëve de sjaol ién.
belachelijk, beléchelik, bijvoeglijk naamwoord, belachelijk, VB: 't Ês beléchelik wat dy zich hèt aongetrôddeld. VB: 't Ês beléchelik wat ste allewyl vuur 'n hoés môs gëve.
belangstellend, belangsjtellend, bijvoeglijk naamwoord, belangstellend, VB: belangsjtellend vroog 'r nao de gezoondhèid van vroûw en keender.
belazeren, belazere, werkwoord, gek, (erg voor de gek houden) belazere op 't sjtök aof VB: Es te neet op lêts, belazert 'r dich op 't sjtök aof.
beleefd, belèf, bijvoeglijk naamwoord, beleefd, VB: Es te belèf bis, sjtèis te ién de bös op vuur awwer lûij.
beleg, belek, zelfstandig naamwoord, beleg, belek VB: 't belek van Mesjtreech ién 1579 ês versjrikkelik gewès.
belegeren, belëgere, werkwoord, belëgerde, belëgerd, belegeren, Vb: Ién 1579 hebbbe de Sjpanjaarde Mesjtreech belëgerd en doûw hebbe oüch alle hoézer van Groéselt en Riékelt ién braand gesjtoëke.
beleggen, belegke, werkwoord, belaag, belaag, beleggen, VB: 'r Hèt ze gaans kappetaol ién aondejle Shell belaag. Zw: 'Ich woûw 'm nog neet ' zaag 't mèitske, 'al wäor 'r mêt goüd belaag'.
beleid, beleump, zelfstandig naamwoord, overleg, (met overleg) mêt beleump VB: Dat môs te mêt beleump doén, mêt de fors lök dich dat neet.; beleid (met beleid) mêt beleump VB: Dat probleem ês mêt beleump opgelos.
beletten, belêtte, werkwoord, belêdde, belêt, beletten, VB: 'r Belêdde 'm vuur nog èi woerd te zegke.
beleven, belève, werkwoord, belèfde, belèf, beleven, VB: Ze hèt hil get belèf ién hëur lëve.
beleveren, beliévere, werkwoord, beliéverde, beliéverd, stollen, (stollen van vet) beliévere VB: Dat soppes al get beliéverd, zit 't nog éffe oppe kachel.
Belg, belsj, zelfstandig naamwoord mannelijk, belzje, belsjke, Belg, VB: De maan van me zuster ês 'nne Belsj oét Rekèl.
België, belsj, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, België, VB: Ich deenk dats te ién belsj bëter kêns ëte es ién Fraankriék.
België, belsj, België, (in Belgié) 1. ién belsj 2. op 't belsj VB: Ze woene al e jaor twêntig op 't belsj
Belgisch, Belsj, bijvoeglijk naamwoord, Belgisch, VB: Belsj beer Zw: Pis hebbe wie e Belsj keendermèitske
believen, bleve, werkwoord, bleefde, gebleef, believen, VB: Wat bleef uch, menier?
belknop, belleknôp, zelfstandig naamwoord mannelijk, belleknôbbe, belleknupke, belknop, VB: Merie haw de koëpere belleknôp bleenkend gepôts.
bellefleur, bellefleur, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) bellefleur
bellenboom, belkesbûimke, zelfstandig naamwoord onzijdig, belkesbûimkes, -, fuchsia, VB: E belkesbûimke ês 'n daankber blömke.
beloeren, belore, werkwoord, beloorde, beloord, bekijken, VB: De zoüm van me klèid wäor los, ekerèin beloorde mich. Zw: 'r Haw 't zich good beloord: goed overdacht. Zw: Zich belore: naar elkaar kijken.; richtig beloord keper (op de keper beschouwd) richtig beloord VB: Es te dich dat noé richtig beloors ês 't neet ién d'n haok wat hër gedoën hèt.
belonen, beloene, werkwoord, beloende, beloend, belonen, VB: De hebs mich e groet plezeer gedoën; oe kên ich dich mêt beloene?
beloop, beloüp, zelfstandig naamwoord, beloop, beloüp VB: V'r zalle mer nuurges mie uüver kalle en de zäoke op ze beloüp laote.
beloven, belaove, werkwoord, belaofde, belaof, beloven, (afw. vormen o.t.t. dich beleufs, hër beleuf) VB: Ich belaof dich vas en ziëker dat ich muerge éffe aon kaom. Zw: 'r Belaof dich de gaanse wèreld. Zw: Dat belaof get: dat zal iets moois (goeds enz.) worden.
bels, dykwért belsj zién, wijs, (wijs zijn) dykwért belsj zién
bemmel, bémel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bémele, bémelke, kledingslip, VB: Doég dich dè bémel ién d'n brook, de löps debié wie 'nne van e kerke.
bemmelen, bémele, werkwoord, bémelde, gebémeld, uitzakken, (uitzakken van kleding) bémele VB: Dè jas bémelt dich, dè ês dich mênstens dry maote te groet.
bemoeien, bemeuje, werkwoord, meuje, gemeujd, bemoeien, VB: Meuj dich dao neet mêt, dalik hebs te pôppekas.
bemuilen, bemoûjle, werkwoord, bemoûjlde, bemoûjld, beroddelen, kwaadspreken (kwaadspreken over iemand) bemoûjle
benadelen, benaodejle, werkwoord, benaodejlde, benaodejld, benadelen, VB: Ich been zjoer benaodejld doer de verkoüp van dat hoés.
benaderen, benaodere, werkwoord, benaoderde, benaoderd, benaderen, VB: 'r Ês al versjejje kiere benaoderd vuur vuurzitter van de hermenie te wërde.
benauwd, benawd, bijvoeglijk naamwoord, benauwd, VB: Doég ién siémelsnaom 'n roét oëpe, de gèis hié kepot, zoe benawd ês 't. Zw: De benawde brik mich oét: ik krijg het plotseling benauwd.; bezorgd benawd VB: Dao mäok ich mich neet benawd uüver.; drukkend benawd VB: 't Ês drökkend, benawd wèr, laot v'r 't mer röstig aon doén.; loom benawd VB: 't Ês drökkend, benawd wèr, laot v'r 't mer röstig aon doén.
bende, bende, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bendes, -, troep, massa, stel; bende VB: 'n bende voülk wäor op geng.
bendel, beendel, zelfstandig naamwoord mannelijk, beendele, beendelke, kousenband, (elastieken kousenband) beendel (vero.)
bender, wêlle bender, zelfstandig naamwoord, wildebras, wêlle bender
benderen, bendere, werkwoord, benderde, gebenderd, rumoerig, (zich rumoerig, wild gedragen) bendere VB: Gaank 'ns op, de keender zién weer aon 't bendere.
benedictie, binnediksie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, zegen, (zegen met het allerheiligste); binnediksie (vero.)
benemen, benëme, werkwoord, benemen, (zie: 'nemen') VB: Es te van oét de wermte van 't hoes ién de kaw köms, beneumt ze dich d'n aosem.
benepen, beniëpe, bijvoeglijk naamwoord, benepen, VB: Bis toch 'ns get rejaoler en doég neet zoe beniëpe
bengel, béle, zelfstandig naamwoord mannelijk, béles, -, slungel, (opgeschoten slungel) VB: En daan mejnt zoe 'nne béle dich de wêtte te kênne sjtelle, zoûws te 'm neet?
benieuwd, benoûwd, bijvoeglijk naamwoord, benieuwd, VB: Ich been benoûwd wè dizze kier de voëgel aofsjut.
benieuwen, benoûwe, werkwoord, benoûwde, benoûwd, benieuwen, VB: 't Zal mich benoûwe of dat fèt noé nog doer gèit.
benoemen, beneume, werkwoord, beneumde, beneump, benoemen, VB: 'r Ês beneump tot sikkertäores ién Guelpe.
benonie, benonie, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) benonie
benul, beluel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, begrip, verstand; beluel VB: Mäok mich e klèid, want zelf heb ich d'r gèi beluel van.; benul beluel VB: Doég dich dat mer, dao heb ich gèi beluel van
benzine, benzien, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, benzine, VB: De benzien ês alweer twie sént deurder woerde.
beoordelen, be-oerdejle, werkwoord, be-oerdejlde, be-oerdejld, beoordelen, VB: Nao aofloüp van d'nne prooftiéd zal v'r dich be-oerdejle, de huurs nog van ôs.
bepalen, bepaole, werkwoord, bepaolde, bepaold, bepalen, VB: Ich bepaol wè mêt gèit, en aanders gèine.
beperken, bepérke, werkwoord, bepérkde, bepérk, beperken, VB: Ich zal mich bepérke tot de vernaomste zäoke en mich neet mêt figgeleteite bemeuje.
bepleisteren, beplaostere, werkwoord, beplaosterde, beplaosterd, bepleisteren, VB: De roûwe moer woerd mêt 'n dikke laog kaalk beplaosterd.
bepoederen, bepôjjere, werkwoord, bepôjjerde, bepôjjerd, bepoederen, VB: Bepôjjer de vlaojpläot éffe mêt get mèl, daan blyf dich d'n dèig neet plakke.
beproefd, beproof, bijvoeglijk naamwoord, beproofder, beproof, beproefd, VB: Mierts sjniewäoter wäor vuur me groetvajjer zaoliger e beproof middel tiënge piénlikke oüge.
beraming, beraoming, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, beraominge, -, schatting, VB: Ze goën 'n beraoming mäoke van dat hoés, mesjiens wörd 't waol te deur.
berappen, berappe, werkwoord, berapde, berap, betalen, VB: Es dich dat op dich neums, daan môs dich dat oüch berappe.
bereden, beriéje, werkwoord, afgereden, (paard) beriéje VB: E beriéje përd ês deurder es e wat dat neet ês.; bereden beriéje VB: 'n Kerteermèistersplaots bié de sjöttery wörd ' 'n beriéje plaots' geneump. Zw: E beriéje përd: een afgereden paard.
bereik, berèik, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bereik, berèik VB: Dat kenon hèt e berèik van 20 km
bereiken, berèike, werkwoord, berèikde, berèik, bereiken, VB: Wêls te get berèike ién 't lëve dan zals te toch d'n sjaol môtte aofmäoke.
berenkris, bierekris, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, rotzak
berg, bérg, zelfstandig naamwoord mannelijk, berg, bergske, berg, VB: De St.-Pietersbérg ês gèinen échte bérg, meh 'nnen huüvel. Zw: Oppe bérg: de plaatsen Eckelrade, St.-Geertruid, Mheer en Banholt met de omliggende gehuchten.; mergelgroeven (de gezamenlijke mergelgroeven) bérg VB: Sjampeljoûngs kênne ién de bérg wörde gekweek.; bergske helling VB: Es te vanoét de Daor nao Vëus veurs môs te e bergske op.)
berg, bérg, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, eczeem, (soort eczeem op kinderhoofd) bérg VB: bérg kaom neet eleng op de kop meh oüch ién 't gezich vuur.; dauwworm (hoofdeczeem) bérg
bergamot, bergemot, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) bergemot (Bergamotte)
bergerkal, bergerkaal, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, dialect, (van o.a Eckelrade, St.-Geertruid) bergerkaal VB: Dat ês bergerkaal, dat huur ich op honderd meter aofsjtaand.
berig, bierig, bijvoeglijk naamwoord, tochtig, (van varkens) bierig Zw: Zoe bierig es 'n hoüt: stapelgek. Zw: 'nne bierig mäoke: gek maken; stapelgek zoe bierig es 'n hoüt.; stapeldol; (je maakt me stapeldol) de maks mich bierig
berijden, beriéje, werkwoord, berijden, (zie: 'rijden') VB: Ich haaw m'n hert vas es dè es kerteermèister mêt gèit bié de sjöttery; 'r hèt nog noets e përd beriéje.
berimpeld, bereumsjeld, bijvoeglijk naamwoord, gerimpeld, VB: E bereumsjeld gezich, 'nne bereumsjelden appel.; verschrompeld bereumsjeld VB: Es de appele te lang ligke wörde ze gaans bereumsjeld.
berk, bërk, zelfstandig naamwoord mannelijk, bërke, bërkske, berk, VB: Boëve de Zoeren Drees sjtoën de sjoenste bërke.
berm, bérm, zelfstandig naamwoord mannelijk, berme, -, berm, bérm
bermen, berme, werkwoord, bermde, gebermp, opstapelen, (stro) berme VB: Sjtruu berme ién de wêsj; stapelen berme VB: Hûi berme.
beroep, beroop, zelfstandig naamwoord onzijdig, berope, -, beroep, beroop VB: Hej ich mer 'n aander beroop gekoëze, noé gaon ich ekeren däog mêt tiëngezeen nao me wérk.
beroepen, berope, werkwoord, beroepen, (zich beroepen op) zich berope op (zie: 'roepen') VB: 'r Bereep zich op z'nne naober dè 't oüch geziën haw.
beroerdigheid, beroerdighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, narigheid, ellende; beroerdighèid
beroest, beros, bijvoeglijk naamwoord, roestig, VB: Sjendaolig wie dè grinnedeer mêt dat beros gewër roond löp.; verroest beros VB: Es te dich aon dè berosde näogel hebs getôsjeerd doég daan mer gaw get jodium drop.
berrie, bierie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bieries, -, boerenkar, (deel van een boerenkar) bierie; biérie draagbaar VB: Op 'n biérie woerd de kis de kërk oétgedräoge.; biérie oogstwagen (deel van een oogstwagen) biérie VB: Mêt ‘n biérie woerd de oûsker brejjer gemak zoedat de boere mie kôste laoje.; biérie berrie zie draagbaar
beruim, beruúm, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, ruimte, beruúm (mnl 'beruum': o.a. ruimte) (vero.) VB: Dao haw v'r beruúm genôg.
berusten, beröste, werkwoord, berösde, berös, berusten, VB: De môs toch mer drién beröste, dao ês toch niks aon te doén.
beschaafd, besjaof, bijvoeglijk naamwoord, beschaafd, VB: Noé gedráog dich 'ns èine kier besjaof oonder 't ëte en riskeer neet te röpsje.
beschaamd, besjèmp, bijvoeglijk naamwoord, beschaamd, VB: besjèmp loorde hër ze ma aon wie ze 'm getrappeerd haw mêt géld pikke oét de bëurs. Zw: 'nne besjèmp mäoke: iemand in verlegenheid brengen.; bleu besjèmp; verlegen besjèmp (besjèmder, 't besjèmste) VB: Bis te neet besjèmp vuur zoe debié te loüpe? Zw: 'nne besjèmp mäoke: iemand in verlegenheid brengen.
beschaffen, besjaffe, werkwoord, besjafde, besjaf, verschaffen, VB: Es dich dat kêns kriége, besjaf mch dat m'r 'ns.
beschaving, besjaoving, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, besjaovinge, -, beschaving
bescheid, besjèid, zelfstandig naamwoord, bescheid, besjèid (mnl. bescheid: beslissing, uitspraak) VB: Ich kaom dich waol besjèid zegke es ich mêt waandele gaon.; beslissing (een beslissing meedelen) besjèid zegke VB: Ich kaom uch zoonder mankere dis noon besjèid zegke
bescheiden, besjejje, bijvoeglijk naamwoord, bescheiden, (tr. van verg. ontbreken) VB: Dat ês toch altiéd zoe e besjejje mèitske gewès.
beschenken, besjeenke, werkwoord, trakteren, op drank (schutterijterm) VB: De kuüning ês verplich de sjöttery te besjeenke.
beschermen, besjerme, werkwoord, besjermde, besjermp, beschermen, VB: 'nne Bliksemaoflejjer besjermp dich tiënge bliksemiénsjläog.
bescheten, besjiëte, bijvoeglijk naamwoord, hemd, (zich in zijn hemd gezet voelen) zich besjiëte veule (zie 'voelen')
bescheuren, beschëure, wederkerend werkwoord, besjëurde, besjëurd, bescheuren, (zich bescheuren) zich beschëure
beschieten, besjete, werkwoord, bejoët, besjoëte, bekleden, (met planken) besjete (afw.vormen o.t.t.: dich besjuts, hër besjut) VB: E besjoëte däok mak dich 'nnen hoüp aon sjtoëkkoste.
beschijnen, besjyne, besjynd, werkwoord, beschijnen, Zw (verwensing) De bis nog neet wërd dat de zon dich besjynt.
beschijten, besjiéte, werkwoord, beschijten, (zie: 'schijten') VB: 't Kênneke haw zich van kop tot tien besjiëte. VB: Besjiét dich toch neet, 't oonwèr trêk al weer eweg. Zw: Ich woûw dats te dich besjiëte haws: verwensing. Zw: Hej ich mich besjiëte: had ik het maar nooit gedaan.; ich woûw dats te dich besjiëts verwensing (bep. verwensing); ich woûw dats te dich besjiëts; zich besjiéte angstig zich besjiéte (zie: 'schijten') VB: 't Besjits zich es 't 'nnen hoond huurt bletsje.
beschikken, besjikke, werkwoord, besjikde, besjik, beschikken, VB: Zoe te zién besjik 'r uüver rèjelik vëul géld.
beschimmelen, besjömmele, werkwoord, besjömmelde, besjömmeld, beschimmelen, VB: Hej v'r dy toertepom noé mer opgëte, noé ês ze gaans besjömmeld. Zw: (gezegd tegen gierigaard): Laot ze dich mer neet besjömmele (n.l. zijn bankbiljetten)
beschouwen, besjoûwe, werkwoord, besjoûwde, besjoûwd, aanschouwen, VB: Besjoûw dich dèn èilend noé, ês 't neet vuur te kriéte?
beschrijven, besjriéve, werkwoord, vermaken, (bij testament vermaken) besjriéve (zie 'schrijven') VB: 'r Hèt 't hoés op ze nissjeke laote besjriéve.
beschuit, besjuút, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, besjuúte, sje, beschuit, VB: Sjmuerges e päor besjuútsjes mêt e loch gekoëk ejke, heerlik. Zw: Besjuútsje vore: iemand hardhandig in de zijkanten van de kin knijpen (gebeurde (gebeurt?) vooral bij kinderen)
beschuldigen, besjöldige, werkwoord, besjöldigde, besjöldig, beschuldigen, VB: Ich heb hëur vaals besjöldig, dat sjpit mich érg.
beschut, besjöt, bijvoeglijk naamwoord, beschut, VB: Gaank ién de loer zitte, daan bis te get besjöt tiënge dy broëdzon.
beseibelen, beziebele, werkwoord, beziebelde, beziebeld, gek, (voor de gek houden) beziebele
beslaan, besjloën, werkwoord, beslaan, (zie: 'slaan') VB: Wöm hèt 't përd besjläoge. VB: De kas besjlèit de helf van de käomer.; beslag ( beslag maken) besjloën (zie: 'slaan'); besläoge beslagen besjläoge VB: 't Përd ês neet good besjläoge. VB: De roét ês besjläoge. VB: M'n toûng ês besjläoge Zw: 'r Ês neet good besjläoge: niet goed bij kas.; besläoge bewasemd besjläoge
beslabberen, besjlabbere, wederkerend werkwoord, besjlabberde, besjlabberd, bevuilen, (zich bevuilen tijdens het eten) zich besjlabbere VB: Doég 't kênneke e zèiverlepke vuur, vuur das te 't wêts hèt 't zich gaans besjlabberd.
beslag, besjläog, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, beroerte, VB: Nao dat besjläog ês mer 'nne havve mêns, 'r kênt zich koelik nog bewège.; beslag VB: besläog vuur pannekeukskes. Zw: besläog op get laote legke.; karwiel (band om karwiel) besjläog
beslissen, besjlisse, werkwoord, besjlisde, besjlis, beslissen, VB: Dao heb ich neet uüver te besjlisse , vraog dat aon 'nnen aandere.
beslist, besjlis, beslist, besjlis VB: Vuur goën besjlis mêt nao Viezee, belaof ês belaof.; stellig
besluipen, besjloépe, werkwoord, besluipen, (zie 'sluipen') VB: 't Wesselke besjloëp de knién en sjproûng 'm ién z'nne nak.
besluit, besjluút, zelfstandig naamwoord onzijdig, besjluúter, -, besluit, VB: De raod hèt nao viéf oor vergadere ejndelik e besjluút genoëme. Zw: Hij kan maar geen besluit nemen: 'r Wêt neet of 'r kak of pis hèt.
besluiten, besjlete, werkwoord, besluiten, (zie: 'sluiten') VB: V'r hebbe besjloëte toch mer te koëme.
besmettelijk, besjmêttelik, bijvoeglijk naamwoord, besmettelijk, VB: Dy kréngde ês érg besjmêttelik.; vuil (gemakkelijk vuil kunnen worden) besjmêttelik VB: Wit ês 'n besjmêttelikke kleur
besmoddeld, besjmôddeld, bijvoeglijk naamwoord, vuil, besjmôddeld (mnl: 'besmoddet': bevlekt, onrein, stinkend) VB: Noé ês 't klèid al nao èine kier besjmôddeld, sjaoms te dich neet?; morsig (gemakkelijk vuil kunnen worden) besjmêttelik VB: Wit ês 'n besjmêttelikke kleur
besmoddelen, besjmôddele, werkwoord, besjmôddelde, besjmôddeld, vuil, (vuil maken) besjmôddele
besnoeten, besjnoûtse, werkwoord, besjnoûtsde, besjnôuts, bekijken, (aandachtig bekijken) besjnoûtse VB: Vuur dat 'r zich d'n twiedehans ôtô gol, haw 'r 'm zich ies good besjnoûts.
besnotten, besjnôtse, werkwoord, besjnôtsde, besjnôts, bevuilen, (bevuilen met snot) besjnôtse VB: Dè béle hèt z'nne gaansen trikkoo besjnôts.
besnuffeld, besjnuffeld, bijvoeglijk naamwoord, betoeterd, besjnuffeld; van de ratte besjnuffeld zién gek (gek zijn) van de ratte besjnuffeld zién
besokken, bezokke, werkwoord, bezokde, bezok, lastigvallen, (lastigvallen met beuzelpraat) bezokke
besparen, besjpaore, werkwoord, besjpaorde, besjpaord, besparen, VB: Besjpaor dich d'n meujte, ich gelûif dich toch neet.
bespeuren, besjpëure, werkwoord, besjpëurde, besjpëurd, bespeuren
bespreken, besjprëke, werkwoord, reserveren, (zie: 'spreken') VB: Deenks te dat v'r môtte besjprëke vuur de kemedie van muergenaovend?
besprenkelen, besjpreenkele, werkwoord, besjpreenkelde, besjpreenkeld, besprenkelen, VB: Vuur de hoemês besjpreenkelde de pesjtoer de lûi mêt wiéwäoter.
besprietselen, besjpritsele, werkwoord, besjpritselde, besjpritseld, bespatten, (met modder bespatten) besjpritsele VB: Vreuger besjpritselde ste dich d'n hoëze tot aon d'n hiesse.
bespuwen, besjpyje, werkwoord, besjpyde, besjpyd, bevuilen, (bevuilen met braaksel) besjpyje VB: Môs te lore wie ich oét zeen, hèt mich dat kênneke gaans besjpyd.
best, bês, best, bês VB: Ich wêl bês waol op de keender lêtte, ich heb toch niks te verlêtte.
bestaan, besjtoën, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bestaan, VB: De mèiste lûi gelueve ién 't besjtoën van 'nne God.; besjtoën; (zie 'staan') VB: De sjöttery van Groéselt besjtèit al vanaof 1619. VB: Van dy päor goddeloeze kên ich neet besjtoën: van dat geringe loon kan ik niet leven. Zw: Gèit neet, besjtèit neet.
bestaand, besjtaond, bijvoeglijk naamwoord, bestaand, VB: Van e besjtaond paand hebbe ze 'n hil sjoen restauraant gemak.
bestand, besjtaand, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bestand, Vb: De twie pertyje hebbe e besjtaand gesjloëte.
beste, bêste, allerbeste, (je bent de allerbeste) de bis de bêste van èine; beste bêste VB: 't zién bêste lûi, dao neet van.
besteden, besjtèje, werkwoord, besjtèjde, besjtèjd, besteden, VB: Wie vëul haw d'r gedaach te besjtèje aon die kuüke?; z'nne gäoperd besjtèje rondneuzen z'nne gäoperd besjtèje VB: Bié 'n oongelök of bié 'nne braand, altiéd môt 'r z'nne gäoperd besjtèje.
besteed, besjtèjd, neet besjtèjd, waard, (geld of moeite niet waard) neet besjtèjd VB: Doég dich mer geng meujte, dat ês aon dè neet besjtèjd.
besteld, besjteld, zwanger, (zij is zwanger) bié dy ês get besjteld
bestelen, besjtèle, werkwoord, bestelen, (zie 'stelen') VB: Dè ês bekwaom vuur z'n èige groetmôjjer nog te besjtèle.
bestellen, besjtelle, werkwoord, besjtelde, besjteld, bestellen, VB: Ich heb twie vlaoje bié de bekker besjteld. Zw: (vero.) Bié dy ês get besjteld: ze is zwanger. Zw: Ich heb 'm öm veer oor besjteld: ontboden (du. Bestellen). Zw: De hebs hié niks te besjtelle: te vertellen.; ontbieden besjtelle Vb: Ich heb 'm öm veer oor besjteld.
bestemmen, besjtömme, werkwoord, besjtömde, besjtömp, bestemmen, VB: Dat pakkêt ês neet vuur ôs besjtomp meh vuur de naobers.
bestormen, besjtörme, werkwoord, besjtörmde, bejtörmp, bestormen, VB: De Yngelse seldaote besjtörmde bié de sjläog aon de Somme ién 1916 de loüpgraove en woerte allemaol ién èine kier neergemiejd.
bestraffen, besjtraove, werkwoord, besjtraofde, besjtraof, bestraffen, VB: Zoe get kêns te neet doer de vinger zién, dat môt besjtraof wërde.
bestralen, besjtraole, werkwoord, besjtraolde, besjtraold, bestralen, VB: Vuur zyng kréngde môt 'r besjtraold wërde.
bestrijden, besjtryje, werkwoord, besjtryde, besjtryd, bestrijden, VB: Mûis kêns te 't bêste besjtrye mêt vergif.; betalen besjtryje VB: De oonkoste bestrryje.; betwisten VB: De kêns bês geliék hebbe, dat besjtryj ich neet.; handen (niets om handen hebben) niks te besjtryje hebbe VB: De kêns mich waol 'n eurke koëme hélpe, de hebs toch niks te besjtryje.
bestrooien, besjtrûije, werkwoord, besjtrûijde, besjtrûijd, bestrooien, VB: D'n appelekoûwevlaoj ês besjtrûid mêt pôjjersôkker.
besturen, besjture, werkwoord, besjtuurde, besjtuurd, besturen
bestuur, besjtuur, zelfstandig naamwoord onzijdig, besjtuure, -, bestuur
betalen, betaole, werkwoord, betaolde, betaold, betalen, (afw.vormen o.t.t.: dich beteuls, hër beteult) (conj. betoolt) VB: Es dich hûi beteuls, betaol ich muerge.
betegenen, betiëngene, wederkerend werkwoord, betiëngende, betiëngend, ontmoeten, (elkaar ontmoeten) zich betiëngene (vero.); tegenkomen betiëngene (vero.) VB: Ze betiëngende zich havverwègs de Pötsjtèg.
betekenen, betèikene, werkwoord, betèikende, betèikend, betekenen, VB: Wat betèikent dat sjtriëpke oonder dat woerd?
betekenis, betèikenis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, betèikenisse, -, betekenis, VB: Wêts dich soms de betèikenis van dat woerd?
beter, bëter, bijvoeglijk naamwoord, beter, VB: De kêns bëter éffe sjoûwele, 't rëngelt wie 'n bies.
beteren, bëtere, wederkerend werkwoord, bëterde, gebëterd, beteren, (zijn leven beteren) zich bëtere VB: Vreuger wäor 't 'nnen échte vajoe, meh sèr 'r getroûwd ês, hèt 'r zich gebëterd.
beterhand, aon de bëterhaand, beterhand, (aan de beterhand zijn) aon de bëterhaand zién; (beterhand); bëterhaand VB: 'r Ês Goddaank aon de bëterhaand, meh wat ês 'r kraank gewès.
beterkoop, bëterkoüp, goedkoop, bëterkoüp (vero.)
beterschap, bëtersjap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, beterschap, VB: Ich weens uch gooj bëtersjap ! VB: 'r Hèt bëtersjap belaof.
betiel, petiel, zelfstandig naamwoord mannelijk, petiele, petielke, kom, (ondiepe, aarden kom) petiel (vero.)
betijen, betyje, werkwoord, betijen, (alleen inf.) VB: Laot 't mer éffe betye, 't gèit van eleng uüver.
betoepen, betôppe, werkwoord, betôpde, betôp, bedriegen, VB: Dè lèf van de lûi te betôppe
betonen, betûine, werkwoord, betûinde, betûind, betonen, In: Foételke betûint zich: op bedrog in het spel volgt spoedig de straf, je bedriegerijen komen aan het licht.
betoverd, betoüverd, bijvoeglijk naamwoord, betoverd, VB: Es betoüverd loorde ze nao 't vuurwérk boëve de Sint Pietersbérg.
betrachten, betrachte, werkwoord, betrachde, betrach, beschouwen, (mnl. betrachten: o.a beschouwen. VB: Dat môs te mich toch noé betrachte: stel je dat nu eens voor.; voorstellen betrachte (betrachde, betrach) (mnl. betrachten: o.a beschouwen. VB: Dat môs te mich toch noé betrachte: stel je dat nu eens voor.
betrekken, betrêkke, werkwoord, betrok, betrokke, betrekken, VB: Ich wêl dao neet bié betrokke wërde. VB: De loch ês aon 't betrêkke.
betrekking, betrêkking, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, betrêkkinge, betrêkkingske, betrekking
betrouwbaar, betroûwber, bijvoeglijk naamwoord, betrouwbaar, VB: Dè ês gaans betroûwber, dao sjtëk ich m'n haand vuur ién 't vuur.
betuigen, betûige, werkwoord, betuigde, betûig, betuigen, VB: 'r Hèt z'nne sjpiét betûig vuur wat 'r gedoën haw.
betwijfelen, betwiéfele, werkwoord, betwiéfelde, betwiéfeld, betwijfelen, Vb: Ich betwiéfel of dat waol de woerhèid sjprik
beugel, bugel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bugele, kniével, beugel, VB: Bié 't bugele môs te perbere de baal doer de bugel heen te sjpuüle.; buidel bugel (m.) (-e, -ke) VB: 'nne bugel mêt géld. Zw: Oud raadsel: Mêt wè hêls te? Mêt de bugel of mêt 't géld? Het antwoord moest luiden: Mêt m'n han.; balzak bugel (m.) (-e, -ke) VB: 1. Dat gèit dich gèine bugel aon: dat gaat je helemaal niets aan. 2. 'nne Aon z'nne bugel goën: voor de gek houden. 3. Zw: Z'nne bugel vashawe: niets uitvoeren.
beugelbaan, bugelbaon, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bugelbaone, bugelbëunsje, beugelbaan, VB: De bugelbaon laog aon de Vroendelwëg.
beugelen, bugele, werkwoord, bugelde, gebugeld, beugelen, VB: bugele ês e sjpuül dat al ién de Middeliewe woerd gesjpëuld.; foppen bugele; plooien (zakvormige plooien vormend) bugele VB: De gerdyne bugele, de zoüm hynk oongeliék.; zeven (tarwemeel zeven) bugele VB: Vuur blom te kriége môs te 't mèl bugele.; bedotten bugele Zw: (plat) 'nne bugele: bedotten
beuk, beuk, zelfstandig naamwoord mannelijk, beuke, beukske, beuk, (boom) beuk VB: Aon bejskaante van d'n awwen Êkkelderwëg sjtoën de sjoenste beuke
beuren, bëure, werkwoord, bëurde, gebëurd, beuren, (geld beuren) innen bëure
Beurré Clairgeau, bëurree klèrzjoo, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort); bëurree klèrzjoo
Beurré d'Anjou, bëurreedaozjoe,, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort); bëurreedaozjoe (Beurré d'Anjou)
Beurré Hardi, bëur hardie, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort); bëur hardie (Beurre Hardi)
beurs, bëurs, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bëurze, bëurske, beurs, bëurs Zw: Haaw d'n bëurs mer vêrdig: je komt voor onkosten te staan. Zw: De kêns vaan mich moûjle zoe vëul es te wêls, es te mer van m'n bëurs aof blyfs. Zw: Iénliévere van de lèg bëurze: de dag na vastenavond, bronk of kermis.
beurt, bëurt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bëurte, bëurtsje, beurt, VB: 'Wè ês noé aon de bëurt ?', vroog 't weenkelmèitske.; öm de bëurt beurtelings öm de bëurt
bevallen, bevalle, werkwoord, bevallen, (zie: 'valle)
beveiligen, bevylige, werkwoord, bevyligde, bevylig, beveiligen, VB: Allewyl zién haos alle bedriéve mêt alarm bevylig. Dèis te 't neet, dan bis te 'nnen érmen haas.
beven, bève, werkwoord, bèfde, gebèf, beven
bever, bëver, zelfstandig naamwoord mannelijk, bëvers, -, bever
bevernel, bëvernel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bëvernelle, bëvernelke, trilgras, (mnl. 'bevernelle': pimpernel, steenbreek) Zw: De bëvernel hebbe: rillerig zijn.; bevernel bëvernel; rillerig (rillerig zijn) de bëvernel hebbe
bevlieging, bevleging, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bevleginge, -, bevlieging, VB: Dy klyjasj en dy maof haore zién mer 'n bevleging van hëur, dat gèit waol van eleng uüver.
bevolking, bevoülking, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, bevolking
bevoordelen, bevuurdejle, werkwoord, bevuurdejlde, bevuurdejld, bevoordelen, VB: 't Gèit hié ierlik toûw, hié wörd gèine bevuurdejld.
bevriend, bevreund, bijvoeglijk naamwoord, bevriend
bevriezen, bevrere, werkwoord, bevriezen, (zie 'vriezen') VB: Es vreuger de Wyjerte bevroere wäore goûng gaans 't duerp dao sjerze.
bevrijden, bevryje, werkwoord, bevryde, bevryd, bevrijden, VB: Groéselt en Riékelt zién op 13 september 1944 doer de Amerikane bevryd.
bevrijding, bevryding, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, bevrijding, VB: Ién 1994 ês de 50-jaorige bevryding van Groéselt en Riékelt mêt e groet fèt geveerd.
bevroren, neet bevroere vuur, neet bevroere, staat, (in staat tot) neet bevroere vuur VB: Vuur zoe 'n biestery oét te hoële, dao ês 'r neet bevroere vuur
bevruchten, bevröchte, werkwoord, bevröchde, bevröch, bevruchten, VB: Byje en ander insekte zörge vuur 't bevröchte van 't fruet.
bewaarschool, bewaorsjaol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bewaorsjaole, bewaorsjëulke, kleuterschool, (vero.) VB: Es keend goûng v'r nao de bewaorsjaol aachter ién de sjtraot oe 'n begyn sjaol doog.
bewaken, bewäoke, werkwoord, bewäokde, bewäok, bewaken, VB: Dè tentoensjtelling van aad zilver wörd däog en naach bewäok.
bewaren, bewaore, werkwoord, bewoor, bewaord, bewaren, (afw. vormen o.t.t dich beweurs, hër beweurt) VB: Kêns te dat éffe vuur mich bewore, ich been zoe truk. Zw: Good bewaord zién: in goede handen zijn Zw: Dè zich get beweurt, dè hèt get Zw: Dè zyng knuük beweurt, beweurt geng doûf nuüt: het is goed voor zijn gezondheid te zorgen. Zw: Dat beweurt zich: dat kun je bewaren.; bewaord handen (in goede handen zijn) good bewaord zién VB: Noé kên ich mêt e gerös hert kemissies goën doén, de keender zién good bewaord.
bewasemd, begäojemp, begajemp, bijvoeglijk naamwoord, bewasemd, VB: Naodat ich de êrpele haw gekoëk wäor de roéte gaans begäojemp.; begajemp
bewegen, bewège, werkwoord, bewoëg, bewoëge, bewegen, zich good kênne bewège rijk (rijk zijn); zich good kênne bewège (zie 'bewegen')
beweren, bewère, werkwoord, bewèrde, bewèrd, beweren, VB: 'r Bewèrde dat 'r 't neet gedoën haw, meh gegarandeerd dat 'r lûig.
bewijs, bewiés, zelfstandig naamwoord onzijdig, bewiézer, -, bewijs, bewiés) VB: Kom noé 'ns mêt bewiéze van z'n oonsjueld!
bewijzen, bewiéze, werkwoord, bewijzen, (zie 'wijzen') VB: Dao bewys te mich 'nne groeten deens mêt.
bewonderaar, bewoonderer, zelfstandig naamwoord mannelijk, bewoonderers, -, bewonderaar, VB: Hër ês 'nnen échte bewoondere van de meziék van Vivaldi.
bewonderen, bewoondere, werkwoord, bewoonderde, bewoonderd, bewonderen, VB: Ich bewoonder dich dats te dich doûw neet giftig gemak hebs.
bewonen, bewoene, werkwoord, bewoende, bewoend, bewonen, VB: Dy femiélie bewoent dat hoés al mie es honderd jaor.
bewoner, bewoener, zelfstandig naamwoord mannelijk, bewoeners, -, bewoner, VB: De lêste bewoener van dat hûiske wäor 'nne joonkmaan van aachter ién de siëvetig.
bezeiken, bezèike, werkwoord, bedotten, (zie: 'zeiken') VB: Dè bezêk dich op 't sjtök aof.; belazeren bezèike (zie 'zèike'); foppen bezèike (zie: 'zeiken') VB: Dè bezêk dich op 't sjtök aof.; gek (voor de gek houden) bezèike (zie 'zèike')
bezem, béssem, zelfstandig naamwoord mannelijk, bésseme, béssemke, bezem, VB: 'nne béssem woerd vreuger gemeenlik van béssemriézer of geenster gemak. Zw: Ze sjtëke de béssem oét: ze zijn blij dat iemand vertrekt. Zw: Noûw bésseme kère good: nieuwe bezems vegen schoon. Zw: Uüver de béssem getroûwd zién: ongehuwd samenwonen Zw: De béssem sjtèit vuur 'm aachter de duur: hem wacht een pak slaag. Zw: Es dat woer ês, vrët ich 'nne béssem: zegswijze om aan te geven dat men sterk twijfelt aan iemands bewering.; uüver de béssem getroûwd zién samenwonen (ongehuwd samenwonen) uüver de béssem getroûwd zién (vero.)
bezemrijs, béssemriés, zelfstandig naamwoord onzijdig, béssemriézer, -, berkentwijg, VB: Béssemriézer woerte gebruk vuur 't mäoke van bésseme.
bezet, bezat, bijvoeglijk naamwoord, bezet, VB: Ich kry gèi gehuur, de lyn ês bezat.; kaartterm (bep. kaartterm) bezat VB: 'r Haw drove nuüge bezat: troef negen met een kleine troef.
bezeten, bezëte, bijvoeglijk naamwoord, bezeten, VB: 't Liék waol of 'r van d'n duvel bezëte ês.
bezien, bezién, werkwoord, aankijken, (zie: 'zien') Zw: De môs geng kroddel bezién vuur dats te ze aofsjliks: je moet een onaangenaam werk direct aanpakken.
beziens, bezeens, bekijk, bezeens VB: De broéd wäor vrèiselik sjik, ze haw daan oüch vëul bezeens.
bezijden, bezyje, voorzetsel, bezijden, bezyje VB: bezye Lûik: ten westen of ten oosten van Luik; nabijheid (in de nabijheid van een dorp of stad); bezyje; zijde (ter zijde van) bezyje VB: Ze woene uurges bezyje Lûik.
bezoek, bezeuk, zelfstandig naamwoord onzijdig, bezeuke, bezeukske, bezoek, VB: Zoondigenoon goën v'r altiéd op bezeuk bié m'n ma dy kraank ês. VB: (Es d'n teekëtel roésj): Dalik kriég v'r bezeuk.; bezeuk hebbe ongesteld (ongesteld zijn); bezeuk hebbe
bezoeken, bezeuke, werkwoord, bezeukde, bezeuk, bezoeken, VB: Muerge goën v'r de grotte van Han 'ns bezeuke.
bezopen, bezoëpe, bijvoeglijk naamwoord, bezopen, bezoëpe Zw: Bis te bezoëpe?: ben je gek? Zw: E bezoëpe gezich: a. een gezicht waaraan het drankmisbruik is af te lezen. b. een goor gezicht.; dwaas (bijv.nw, bijw.) (zie 'gek'); goor (een goor gezicht) e bezoëpe gezich VB: De zuús aon dat bezoëpe gezich dat 't 'nnen ês dè zjoer gelèf hèt.
bezorgd, bezörg, bijvoeglijk naamwoord, bezorgd
bezorgen, bezörge, werkwoord, bezörgde, bezörg, bezorgen, VB: De hôfs gèine meter te loüpe, aal wörd aon hoés bezörg.
bezuinigen, bezûinige, werkwoord, bezûinigde, bezûinig, bezuinigen, VB: Wie 't noé get mênder gèit zal v'r op de vekaansies môtte bezûinige
bezuipen, bezoépe, werkwoord, alcohol, (te veel alcohol gebruiken) zich bezoépe (zie 'zuipen'); bezuipen (zie 'zuipen') VB: 'r Hèt zich mêt de vastelaovend bezoëpe, 't wäor éch e sjendaol.
bezwaar, bezjoer, bezjwoer, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bezwaar, VB: Ich heb d'r gèi bezjoer tinge dat m'nne zoën d'n ôtô lient; bezjwoer
bezwaarlijk, bezjoerlik, bijvoeglijk naamwoord, bezwaarlijk, VB: Ich kên toch bezjoerlijk haaf naach bié dich al vuur de dëur sjtoën.
bezweet, bezjwêt, bijvoeglijk naamwoord, bezweet, VB: Nao die lang waandeling wäor 'r behuurlik bezjwêt, de luter leep 'm aof.
bezweren, bezjwère, werkwoord, bezweren, (zie 'zweren') VB: Ze hèt 'm bezjwoere neet mie zoevëul te dreenke.
bezwijmelen, bezjwiémele, werkwoord, bezwijmen, (flauw vallen)
bibberzenuwen, bubbelesenes, zelfstandig naamwoord, bibberkoorts, bubbelesenes Zw: Dao kry ich de bubbelesenes van: daar word ik hypernerveus van.
bidden, bèje, werkwoord, bèjde, gebèjd, bèjenterre, bidden, VB: 'r Bèjt zich altiéd vuur 't ëte. Zw: Slivvenhier van 't kruús bèje: veel bidden. Zw: Dao huelp gèi bèje aon: de zaak is hopeloos. Zw: Laot dich mer doed bèje: spottende opmerking wanneer iemand iets gemakkelijks niet weet of kan.
bidweg, bèjwëg, zelfstandig naamwoord mannelijk, bèjwèg, -, bidweg, VB: bèjwëg goën nao Riékelt tiënge 't fiflèn.
biecht, beech, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, biecht, VB: De beech besjtèit oüch al haos neet mie.
biechten, beechte, zich beechte, werkwoord, beechde, gebeech, biechten, VB: Ich goûng mich vreuger twie kier per maond beechte VB: Sommige lûi goûnge beechte bié 'nnen paoter ién de Koepelkërk ién Mesjtreech, dè wäor doüf. Zw: Piépele beechte: veel en langdurige pijn verdragen. Zw: Zich aon d'n duvel beechte: zijn ergste vijand zijn geheimen vertellen. Zw: Zich mêt de mölders goën beechte: zijn paasbiecht of zijn Pasen houden op de laatste hiervoor bestemde dag.; biechten (gaan biechten) zich goën beechte
biechtvader, beechvajjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, beechvajjers, -, biechtvader, VB: Paoter Hameleers van 't kloester oét Riékelt wäor altiéd m'nne beechvajjer.
bieden, beje, werkwoord, boëj, geboëje,, bieden, conj. boej: Es ich dich wäor dan boej ich op dat hoés (afw. vormen o.t.t. dich beujs, hër beujt) VB: Bié 'nne verkoüp op get beje.; kaartterm (bep. kaartterm) beje. (zie 'bieden') VB: Es te beujs lees te wèite dats te 't geneumde aontal peunte mejns te kênnen hoële.
biefstuk, bufsjtök, zelfstandig naamwoord onzijdig, bufsjtökke, bufsjtökske, biefstuk, VB: Ich gél mich altiéd e bufsjtök van 't mörrig sjtök, dat ês neet zoe alliewetig deur en toch maals.
biels, bêl, zelfstandig naamwoord, bêlle, -, biel, VB: Mêt die bêlle kêns te e sjoen pérk ién d'n hoëf mäoke.; spoorbalk (fr. 'bille') VB: De bêlle wörde mêt karbelenejum iéngesjmèrd.
bier, beer, zelfstandig naamwoord onzijdig, beere, beerke, bier, VB: Mêt 't kemuniefèt zién dry tonne beer gedroonke. Zw: Wie lochter gebroûwe, wie bëter beer: werk dat zonder veel moeite verricht wordt, levert vaak uitstekende resultaten op. Zw: Sjël beer: troebel bier.
bierbuik, beerboék, zelfstandig naamwoord mannelijk, beerbuúk, beerbuúkske, bierbuik, beerboék (beerbuúk, beerbuúkske) VB: De begrips neet dat 'nne mêt zoe 'nne beerboék zich nog op ze gemäok kênt veule.
bierknoop, beerknôp, zelfstandig naamwoord mannelijk, beerknôbbe, beerknupke, adamsappel, (uitstekende adamsappel) beerknôp VB: Lillek, zoe 'nne beerknôp dè zoe vuuroét sjtik.
bierknoop, beerknôp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, kaartterm, (bep. kaartterm) beerknôp VB: 'nne beerknôp ês 'n sjtraof bié 't pendoere es te te hoeg geboëjen hebs.
bierpens, beerpénske, zelfstandig naamwoord onzijdig, beerpénskes, -, bierbuik
bierslemp, beersjlémp, zelfstandig naamwoord mannelijk, onzijdig, -, -, bierpap, VB: beersjlémp wäor dön pap, gemak van doonker beer, mèl, mèilk en sôkker.
bierton, beerton, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, beertonne, beertönneke, bierton, beerton Zw: 'nne Boék wie 'n beerton. Zw: e waandelend beerton: een drankorgel.; 'nne boék wie 'n beerton buik (een dikke buik) 'nne boék wie 'n beerton
biervat, beerväot, zelfstandig naamwoord onzijdig, beerväoter, beervëtsje, bierton, VB: Ze lete 't beerväot bié 't aoflaoje op e zaandkösse valle.
bierwagen, waandelende beerwäoge, zelfstandig naamwoord mannelijk, beerwäoges, bierdrinker, (fervent bierdrinker) beerwäoge VB: 'nnen Échte beerwäoge, 'r ês kepäobel vuur twêntig gläozer per däog te dreenke.; 'nne waandelende beerwäoge
bierzuil, beerzûil, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, beerzûile, -, bierpomp
biest, bees, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, biest, VB: De bees van e përd woerd vreuger gebruk tiënge sjproëtele.
biezen, byze, werkwoord, bysde, gebys, byzenterre, lopen, (hard lopen) byze (mnl. 'bisen': wild rondlopen van vee dat door vliegen gestoken wordt) VB: Ich heb môtte byze vuur dè bié te kriége; rondlopen (wild rondlopen) byze (mnl. 'bisen': wild rondlopen van vee dat bijvoorbeeld door vliegen gestoken wordt) VB: Wie de keu d'n hoond zaoge bysde ze allemaol wie 'nne wêlle weg. Zw: Es de eng koo bys, byze ze allemaol (óf: sjtëke ze allemaol de sjtuts op): gezegd wanneer een bepaalde handelswijze aanstekelijk werkt.
big, bak, zelfstandig naamwoord onzijdig, bagke, bekske, big, bak VB: De zoëg hèt e gaans köt bagke öm zich heen ligke. Zw: Bagke van keender: snaken.; snaak bak VB: Doé bak, köms te 'ns gaw hié, loüp neet eweg huur!
biggenstreek, bagkesjtriëk, zelfstandig naamwoord, deugnietenstreken, bagkesjtriëk VB: De môs mer neet giftig wërde op die koejoûnge, 't zién mer bagkesjtriëk
bij, bié, voorzetsel, bij, bié VB: 'r Ês dizze muerge bié de kefëur gewès.; bié mich, bié dich, bié hëum, bié hëur, bié ôs, bié uch, bié hön thuis bié mich; bié dich VB: Oe käort v'r dizzen aovend, bié mich of bié dich?; bié hëum; bié hëur; bié ôs; bié uch; bié hön
bij, bié, voorzetsel, bij, bié Zw: Dao hebs te geliék bié: daar heb je gelijk in.
bij, bié, ondanks, (ondanks het feit dat) bié Zw: bié dat vreug vertrokke wäore, kaome v'r toch nog te läot.
bij, by, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, byje, byke, bij, (insect) by VB: bye hawe wäor altiéd z'n groete leefhebbery. Zw: Nog loüpe wie 'n by: nog goed uit de voeten kunnen.
bij, bié, bijwoord, bij, bié Zw: 'r Ês weer bié: bij bewustzijn.; gek (gek zijn) neet good bié kop zién; pienter (pienter zijn) good bié zién (zie 'zijn') VB: Dè ês good bié, op sjaol wäor 'r 'r altiéd èi van de bêste.; bië bij Zw: Good bié zién: geletterd zijn (bij kinderen: pienter); bewustzijn (bij bewustzijn) bié d'r diéne; bié d'r hëure VB: Naodat ze gevalle wäor wäor ze nao e päor menute al weer bié d'r hëure.; bié d'r miéne; bié d'r ziéne
bij tijden, bié tyje, soms, bié tyje Vb: bié tyje hèt 'r waol 'ns gooj zên.
bij-al, bee-aal, uitroep, (tijdens het knikkerspel) bee-aal (vero.) VB: Es bee-aal woerd geope moch d'n tiëngesjtender niks doén dat z'n pesiésie zoûw kênne verbëtere.
bij-uit, bee-oét, uitroep, (tijdens het knikkerspel) bee-oét (vero.) VB: Bié bee-oét moch d'n tiëngestender neet van z'n plaots aof goën vuur 'n bëter pesiésie te kriége.
bijbel, biébel, zelfstandig naamwoord mannelijk, biébele, biébelke, bijbel, VB: Ién 2004 ês 'n noûw vertaoling van de biébel oétkoëme.
bijbrengen, biébraach, good biébraach, opgeleverd, (een grote oogst opgeleverd) good biébraach (vero.) VB: De kemieze hebbe good biébraach dit jaor.
bijdehand, biéderhaand, bijvoeglijk naamwoord, bijdehand, VB: Laot dat mer gewërde, dat ês 'n biéderhaand mèneke.
bijdehandje, bavvejëunsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, bavvejëunsjes, -, bijdehandje, (bijdehandje met spreken) bavvejëunsje VB: Dat bavvejëunsje haw ze wëurdsje waol weer vêrdig.; biéderhénsje bijdehandje biéderhénsje
bijdraaien, biédrieje, werkwoord, driejde bié, biégedriejd, aandraaien, VB: Ich woûw die sjroûf good bièdrieje meh ze wäor gaans duel.
bijeen, biéèin, vertegenwoordigd, In: ze zijn goed vertegenwoordigd, er ontbreken er slechts weinigen: ze zién good biéèin.
bijeendabben, biéèindabbe, werkwoord, dabde, gedab, schrapen, (geld bij elkaar schrapen)
bijeendoen, biédoén, werkwoord, dichtknopen, (zie 'doén') VB: Doég die knuep bié, 't ês vëul te kaad boéte
bijeengepakt, biéèingepak, hersteld, (na ziekte) zich biéèingepak
bijeengeraapt, biéèingerap, hersteld, (na ziekte) zich biéèingerap; opgeknapt (na ziekte) biéèingerap VB: Ze hèt zich good biéèingerap, de gaofs aanders gèine sént mie vuur hëur.
bijeenhouden, biéèinhawe, werkwoord, verkwisten, (niet verkwisten) biéèinhawe (zie 'houden') VB: Ze géld biéèinhawe.; verzamelen (collectie) biéèinhawe (zie 'houden') VB: Wie v'r klejn wäore heel v'r segarebensjes biéèin.
bijeenleggen, biéèinlegke, werkwoord, bijdragen, (een bijdrage doen in de onkosten) biéèinlegke (zie leggen') VB: Géld biéèinlegke vuur 'n Mês te laote doén.
bijeenliggen, biéèinligke, werkwoord, gezellig, (gezellig bij elkaar zitten) biéèinligke (zie 'liggen') VB: Saoves laoge de joûng altiéd biéèin en daan woerd dêk van allerlej biestery oétgezat.
bijeenpakken, zich biéèinpakke, weggaan, zich biéèinpakke (pakde, gepak) VB: 'r Pakde zich biéèin zoonder èi woerd te zegke.
bijeenraapsel, biéèinräopsel, zelfstandig naamwoord onzijdig, biéèinräopsels, -, samenraapsel, VB: Oppe boerdery wörde de klejn êrpele en aander oondermaots fruet biéèinräopsel geneump.
bijeenrapen, biéèinräope, werkwoord, bijeenbrengen, (inderhaast bijeenbrengen) biéèinräope (zie 'rapen') VB: E biéèingerap elftal.
bijenhal, byjehal, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, byjehalle, byjehelke, bijenhof, VB: De byjehal sjtoûng ater ién de moostem aachter 'nne baj dat de keender neet draon kôste.
bijenkorf, byjekuerf, byjekäor, zelfstandig naamwoord mannelijk, vrouwelijk, byjekörf, byjekörfke, bijenkorf, VB: Doézende byje vlege de byjekuerf ién en oét.; byjekäor (vero.)
bijenzwerm, byjezjwérm, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bijenzwerm, VB: Dao hynk 'nne groete byjezjwérm ién de boüm. Wis ich mer wie ich 'm devanaof môs hoële.
bijgeloof, biégeluef, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bijgeloof, biégeluef VB: Mêt biégeluef wêl ich niks te mäoke hebbe, ich vên dat groete kwatsj.
bijgooien, biégoeje, werkwoord, kaartterm, (bep. kaartterm) biégoeje (zie 'gooien') VB: Es te bieguujs leks te 'n käort mêt wienig peunte oppe taofel.
bijhouden, biéhawe, werkwoord, bijhouden, (zie 'houden') VB: 'r Hêlt saoves vuur mich de beuk bié.; doorzetten (blijven doorzeuren) 't 'nne biéhawe (zie' houden') VB: Dè kênt 't dich oüch biéhawe, dao krys te érm zên van.; aanporren (zie 'houden') Vb. Haaw 't 'm mer bié, aanders kömp gèine goje devan.
bijhouwen, biéhoûwe, werkwoord, kaartterm, (bij toepen) biéhoûwe (zie 'slaan') VB: Bié 'biéhoûwe' kömp d'r, bié verluús, 'n extra sjtraofpeunt bié.
bijkans, bekaans, bijwoord, bijna, bekaans VB: 't Keend kaom bekaans oonder d'n ôtô. Zw: bekaans ês nog neet gaans.; haast (bijw) bekaans (mnl. 'bicans') VB: Ich been bekaans vêrdig Zw: Bekaans ês nog neet gaans
bijkomen, biékoëme, werkwoord, bijkomen, (zie 'komen') VB: Nao dat oongelök ês 'r nog altiéd neet biékoëme.
bijkrijgen, biékriége, werkwoord, inhalen, (zie 'krijgen') VB: Ich haw e bitsje helder getrap en doûw haw ich 'm ién d'n Êkkelderbérg nog biékrège.; sluiten (van kledingstukken) biékriége (zie 'krijgen') VB: Ich gelûif dat ich de lêsten tiéd get vëul heb gëte, ich kry m'nne jas neet mie bié.
bijl, biél, zelfstandig naamwoord onzijdig, biélder, bylke, bijl, VB: Èine van de biélmaander hèt 'n gaanse verzäomeling biélder. Zw: 't biél ién de poert hoûwe: a. een dienstbetrekking uit eigener beweging verlaten (speciaal gezegd van mannen) b. een verkering verbreken.; 't biél ién de poert hoûweophouden 't biél ién de poert hoûwe (zie 'slaan') VB: 'r Haw twêntig jaor bié dy zäok gewërk en van d'n èinen däog op d'n aandere hèt 'r 't biél ién de poert gehoûwe.
bijleggen, biélegke, werkwoord, laag bié, biégelaag, schikken, (in der minne schikken) biélegke VB: 'n Rûizing biélegke.
bijlichten, biéluchte, biéleechte, werkwoord, luchde bié, biégeluch/leechde bié, biégeleech, bijlichten, (met een stallantaarn) biéluchte (luchde bié, biégeluch) VB: Luch 'ns éffe bié, ich zeen geng haand vuur m'n oüge; biéleechte
bijlman, biélmaan, zelfstandig naamwoord mannelijk, biélmaander, -, bijlman, (bep. lid van de schutterij) biélmaan VB: Vuur de perséssie loüpe veer biélmaander mêt hönne kommendaant.
bijna, baw, bijwoord, haast, (bijw) baw (vero.) VB: Dao veel dè baw.; bijna baw (vero.)
bijna, bawwer, bijwoord, vermoedelijk, bawwer VB: 'r Ês bawwer bié de naobers. (vero.)
bijnaam, biénaom, zelfstandig naamwoord mannelijk, biénaome, -, bijnaam, VB: Vreuger haw haos ekerèin ién 't duerp 'nne biénaom: Pootsj, de Zjwyp, d'n Dobbele, Bugele Leen.
bijrijten, biériéte, werkwoord, tik, (iemand een tik geven) 'nne eng biériéte (zie 'rijten') VB: Wat 'r mich dao flikde dat wäor mich te fors: ich heb 'm eng biégeriëte.
bijstoten, biésjtoete, werkwoord, geven, (iets extra's geven) get biésjtoete (zie 'stoten') VB: Ich heb 't keend mer get biégesjtoete, daan kênt 't nog 'ns nao de muülekes goën.; gezelschap (ongevraagd gezelschap zoeken) zich biésjtoete (zie 'stoten') VB: (met carnaval): Dè kên v'r neet, dè hèt zich bié ôs gesjtoete.
bijten, biéte, werkwoord, biët, gebiëte, biétenterre, bijten, (afw. vormen o.t.t. dich bits hër bit) VB: Mêt sjmäok biët 'r ién de lekkeren appel. Zw: biéte ze dich?: gezegd tegen iemand die zich voortdurend krabt alsof hij luizen heeft. Zw: Pas op, dat bit: waarschuwing voor kleine kinderen bij gevaar (mes, vuur enz.) (andere zegswijzen als in het Standaard Nederlands).
bijtertje, biéterkes, zelfstandig naamwoord, tanden, (van kleine kinderen) biéterkes VB: De biéterkes koëme doer, 't kênneke hèt de gaanse naach gebuük.
bijtijds, biétyds, bijwoord, bijtijds
bijval, biévaal, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bijval, biévaal VB: 'r Krèg vëul biévaal oét de zaol wie 'r mêt ze vuursjtel kaom.
bijvallen, biévalle, werkwoord, helpen, (iemand helpen bij handgemeen) biévalle (mnl.'bivallen': zoch voegen bij) VB: Wie Mathieu rûizing haw, veel Wil bié.; partij (partij kiezen, iemand helpen die ruzie heeft) biévalle (zie 'vallen') (mnl. 'bivallen': o.a zich voegen bij) VB: Wie Mathieu rûizing haw veel Wil bié.
bijvoorbeeld, bevuurbeld, bijwoord, bijvoorbeeld
bijzonder, bezeunder, bijwoord, bijzonder, bezeunder; vooral bezeunder VB: bezeunder ién de zoëmer heb ich vëul koppyng.
bikkel, bikkel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bikkele, bikkelke, hard, (zo hard als een steen) zoe hél wie 'nne bikkel; houweel VB: Dèn helle groond krys te neet kepot zoonder 'nne goje bikkel.; pikhouweel VB: Dè beton krys te eleng mêt 'nne bikkel kepot
biljart, biljer, zelfstandig naamwoord mannelijk, biljere, biljerke, biljart, (klemtoon op eerste lettergreep) VB: Hèt mich toch zoe 'nnen haampelemaan doer 't läoke van de biljer gesjtoete.
biljarten, biljerre, werkwoord, biljerde, gebiljerd, biljarten, (klemtoon op eerste lettergreep) VB: Noé biljer ich al viéftien jaor, deenks te dat ich mie es 'n haf gemiddeld sjtoet?
biljet, biljêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, biljêtte, biljêtsje, biljet, VB: biljêtte van 500 Euro zuús te koelik, de kêns t'r oüch haos nuurges mêt betaole.
binden, beende, werkwoord, binden, (zie 'vinden') (conj. bon: Es ich dich wäor bon ich dat vas.) VB: 't Bênt 'm niks mie aon 't duerp es de Groete Broonk. Zw: Vröchte beende: schoven maken.; binden (binden van saus) beende (zie 'vinden')
bindhout, bênhoüt, zelfstandig naamwoord onzijdig, bênhoüter, -, oogstwagen, (deel van een oogstwagen) bênhoüt VB: Mêt 't bênhoüt woerd 't zèil dat uüver de vröchte laog, aongesjpanne.
binding, bênding, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bêndinge, -, binding, bênding VB. Ze hèt gaaroét geng bênding mie mêt 't duerp sèr ze ién Hollend woent.
binnen, bênne, bijwoord, binnen
binnenbeer, bênnebier, zelfstandig naamwoord mannelijk, bênnebiere, bênnebierke, onuitstaanbaar, (onuitstaanbare man) bênnebier; schoft bênnebier
binnenblaas, bênneblaos, zelfstandig naamwoord, binnenbal, (van voetbal) bênneblaos (vero.) VB: Es vreuger de baal ién de peundraod wäor teréch koëme woerd de bênneblaos mêt selúsie geplak, géld vuur 'n noûw hawwe v'r neet.
binnenkort, bênnekort, bijwoord, binnenkort, bênnekort VB: V'r hebbe bênnekort groet fèt, m'n groetawwers zién 60 jaor getroûwd.
binnenskamers, bênneskäomers, bijwoord, binnenskamers
binnensmonds, bênnesmoons, bijwoord, binnensmonds, bênnesmoons VB: Kal ezzebleef neet zoe bênnesmoons, ich versjtaon gèi woerd van wats te zeks.
binnenste, bênneste, binnenste, bênneste VB: Ién 't bênneste van m'n hert môs ich hëur geliék gëve.
binnenstebuiten, bênnesteboéte drieje, werkwoord, braken, zich bênnesteboéte drieje (driejde, gedriejd); 'nne bênnesteboéte drieje slaag (iemand een pak slaag geven); 'nne bênnesteboéte drieje
bis, pês, pis, tot, totdat; pês VB: Adie, pês muerge; pis VB: Ich loüp pis dao oonder, meh wyjer gaon ich neet mêt.
bise, bys, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, noorden- of oostenwind, (koude noorden-of oostenwind) bys (fr. la bise: noordenwind) (mnl. 'bise': koude noordenwind) VB: Mêt dè bys haaw ich mich fyn aachter kachel. Zw: 't Ês hûi weend en muerge bys: gezegd van snel wisselende stemmingen. Zw: (bij winderige herfst): Dat (=de wind) kömp ién de bys truk. Zw: Es 't mêt de Paose bys, bys 't drykwért van 't jaor.
bisschop, bissjop, zelfstandig naamwoord mannelijk, bissjoppe, -, bisschop, VB: Mgr. José Willigers oét Groéselt ês ién 1968 bissjop woerde ién Oeganda.
bitumen, betuum, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bitumen, VB: betuum ês e soert asfalt.
blaadje, blèdsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, blèdsjes, -, sigarettenvloeitje, VB: Es te dich d'n blèdsjes op 't Belsj göls haaw dan rëkening demêt dats te ze neet kêns toûwlyme.
blaar, blaor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blaore, blëurke, blaar, VB: Gëf mich 'ns 'n sjpang, dan kên ich de blaor dy mich zoe zjeneert, doersjtëke. Zw: 'r Kûimp of 'r de blaor hèt: hij kermt op een overdreven manier (de blaor: ziekte van het vee die bestaat in opzwelling van de huid, soms over het hele lichaam'). Zw: Dè z'n vot verbrênt môt op de blaore zitte.
blaas, blaos, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blaoze, blëuske, blaas, VB: Vreuger voetbalde de keender mêt 'n gedruugde vérekesblaos. E blëuske: kinderspeelgoed bestaande uit een houten fluitje waaraan een ballonnetje.; bobbel (op verflaag) blaos VB: De hebs vëul te dik geverf, zuús te al die blaoze?; vrouw (onbeduidende vrouw) blaos
blaasbalg, blaosbaalk, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, blaasbalg, VB: Vuur dat d'n illentrik wäor oondêk woerd 't sjmisvuur aongeblaoze mêt 'nne blaosbaalk.
blaasjesregen, blëuskesrënge, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, regen, (die blaasjes maakt) blëuskesrënge Zw:: Es blëuskesrënge vêlt, daan rëngelt 't dry daog
blad, bläod, zelfstandig naamwoord onzijdig, bläojer, blèdsje, blad, VB: Dène hebbe geng bläojer meh naolde.; tong bläod VB: D'n hoond haw 't wérm, 'r haw ze bläod oéthange,
bladen, blaoje, werkwoord, blaojde, geblaojd, verwijderen, (onderste bladeren van bieten verwijderen) blaoje (vero) VB: De krotebläojer dy m'r krèg bié 't blaoje, woerte gebruk es voor vuur de bieste.
bladeren, bläojere, werkwoord, bläojerde, gebläojerd, bladeren, VB: Ich heb neet vëul ién de book gelëze, ich heb mer get drién gebläojerd en preensjes geloord.
bladermuis, bläojermoés, pläojermoés, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bläojermûis, -, vleermuis, VB: Vëul vrollûi hebbe sjtraank vuur 'n bläojermoés terwyl 't toch gaans oonsjöldige bieskes zién.; pläojermoés
blagueur, blagëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, blagëure, -, veelprater, blagëur (fr. 'blagueur': opsnijder, snoever') blaaskaak blagëur
blaken, blëuke, werkwoord, blëukde, geblëuk, roken, smeulen VB: Mäok dat sjteumpke 'ns oét wat dao lik te blëuke.
blank, blaank, bijvoeglijk naamwoord, blank, VB: Ién de Middeliewe wäore de vrollûi sjoen es ze blaank van vél wäore. allewyl es ze broén zién. Zw: blaank èike: eikenhout in natuurlijke kleur.
blanket, blankêt, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) blankêt
blanketten, blankêtte, werkwoord, blankêdde, geblankêt, make-up, (make-up aanbrengen) blankêtte (blankêdde, geblankêt) (vero.)
blas, blas, bijwoord, bijvoeglijk naamwoord, bleek, blas (du. 'blass') VB: Nao dy kréngde hèt 'r nog 'n tiédsje blas oétgeziën.; witjes (na ziekte) blas (du. 'blass') VB: 'r Zuút nog blas oét, 'r ês volges mich nog gaaroét neet herknuükeld.
blauw, bloûw, blaw, bijvoeglijk naamwoord, blauw, VB: Kom ién, de bis blaw van de kaw. Zw: Huügemer blaw: fel blauw. Zw: Zich 'n blaw loüpe: zich een blauwtje lopen. Zw: Zoe bloûw es 'n lej. Zw: bloûwe sjtèin: hardsteen.; zoe bloûw es de lochhelblauw zoe bloûw es de loch
blauwe plaats, bloûw plaots, bloeduitstorting, bloûw plaots VB: 't Ês zoe 'nne wêllen tôsj, z'n erm en bejn zitte altiéd voül bloûw plaotse.
blauwe steen, bloûwe sjtèin, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hardsteen, Zw: Pis mer 'ns op 'nne bloûwe sjtèin: gezegd tegen iemand die erg boos is.
blauwselpopje, bloûselpupke, zelfstandig naamwoord onzijdig, bloûselpupkes, -, blauwseldotje, VB: Mêt zoe e bloûselpupke ién de waas zuút 't liévend vëul sjoender oét..
blauwstrik, bloûwsjtrik, blawsjtrik, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bloûwsjtrikke, blawsjtrikke, bloûwsjtrikske, blawsjtrikske, duif, (bep. lichtblauw gekleurde duif) bloûwsjtrik; blawsjtrik
blazen, blaoze, werkwoord, bloos, geblaoze, blaozenterre, blazen, (afw. vormen o.t.t. dich bleus, hër bleus) VB: De weend bleus oe 'r wêlt, sjtèit ién de biébel. Zw: Blaos mich op m'n hûit (oe ich soondes op zit): je kunt me gestolen worden. Zw: Hèt d'n ma dich gèi blaoze gelierd?: gezegd tegen iemand die klaagt over te hete soep, koffie.e.d. Zw: Van toéte noch blaoze wèite.; blaos mich op m'n hûid gestolen (je kunt me gestolen worden) blaos mich op m'n hûid (oe ich soondes op zit)
bleek, blèik, bijvoeglijk naamwoord, bleek
bleek, blèik, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blèike, blèikske, bleek, VB: Vreuger woerd de waas ién de zon op de blèik gelaach vuur ze sjoen wit te kriége. Zw: Dat mèitske hèt de blèik oétligke: ze heeft opvallend veel wit op de kleding rond haar hals.(vero.)
bleekschijter, blèiksjiéter, zelfstandig naamwoord mannelijk, blèiksjiéters, blèiksjiéterke, bleek, (bleek persoon) blèiksjiéter VB: 'r Vrit wie 'nne sjeurendëser en toch blyf 'r mer zoe 'nne blèiksjiéter.
blekken, blèke, werkwoord, blèkde, geblèk, blaten, VB: 't Sjaop ês toezjoer aon 't blèke , gaank 'ns lore of 't nog genôg te zoépe hèt.; jengelen VB: Dat blèke van die keender, dao wör ich gaans weeld vaan.
bles, blês, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blêsse, blêske, bles, VB: Dat përd hèt 'n sjoen blês op z'nne vëurkop. Zw: 'nne Witte blês: iemand met hoogblond haar.; hoogblond ( hoogblond persoon) blês
blets, bletsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bletsje, -, mond
bletsen, bletsje, werkwoord, bletsjde, gebletsj, bletsjenterre, blaffen, VB: Dao hôf zich mer 'nne vrèmde te vernaodere en d'n hoond bletsj wie 'nne wêlle.; hoesten (hard hoesten) bletsje
bleu, bluu, bijvoeglijk naamwoord, bleu, VB: Dat keend ês nog érg bluu vuur z'nne awwer.
bleue de belgique, bleu de belzjiek, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) bleu de belzjiek
blij, bly, bijvoeglijk naamwoord, blij, VB: Ich been bly dat 't wèr get bëter wörd nao al dè rënge. Zw: 'nne bly mäoke mêt 'nne niks. Zw: Zoe bly es 'nne gek, es e keend. Zw: De blye goën vuurop: de erfgenamen bij een begrafenis.
blijdschap, blydsjap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, blijdschap, VB: Ze kriët van blydsjap wie ze hoert dat de ôpperäosie gelök wäor.
blijken, bliéke, werkwoord, bliëk, gebliëke, blijken, VB: 'r Bliék de zäok besjtoële te hebbe.
blijven, bliéve, werkwoord, blèf, (gebliëve/blève, blijven, (afw. vormen o.t.t. dich blyfs, hër blyf). VB: Bliéf nog e mént, dan kên v'r nog get kalle. Zw: Ët mer op, daan wêts te oe 't ês bliëven ês: gezegd tegen iemand die voortdurend zit te eten aan iets dat hij oorspronkelijk had willen bewaren.; bié hön bliéve thuisblijven bié hön bliéve (zie 'blijven')
blijven plakken, bliéve plakke, werkwoord, doubleren, blijven zitten bliéve plakke VB: Dè ês dry kier oppe sjaol bliéve plakke meh 'r plénkde mie es dat 'r op sjaol wäor.
blik, blëk, bijvoeglijk naamwoord, blik, (metaal) blëk VB: Wat hebs te noé aon zoe 'n blëke pläot, die ês toch vëul te oonsjtérk.
blik, blik, zelfstandig naamwoord onzijdig, blikke, blikske, stofblik, VB: Pak dich 'ns éffe 't blik en vèg dat gebroëke gläos 'ns op. blikske blik (huishoudgereedschap) blikske VB: Pak d'n haandbuüstel en kèr 't op 't blikske.; conservenblikje VB: Lêt op, dat blikske mêt vlèis sjtèit boül, dat zal waol bedoürve zién.; blik stofblik VB: Pak dich 'ns éffe 't blik en vèg dat gebroëke gläos 'ns op.
bliksemafleider, bliksemaoflejjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, bliksemaoflejjers, -, bliksemafleider, VB: Gooddank dat v'r dè bliksemaoflejjer op 't hoés hawwe laote zitte aanders haw v'r mêt dat lêste oonwèr sjoen gezëte.
bliksemen, bliksemp, werkwoord, bliksemde, gebliksemp, bliksemen, Zw: 't Bliksemp: gezegd tegen kinderen of vrouwen wanneer een gedeelte van het witte ondergoed zichtbaar was (vero.)
blind, bleend, bijvoeglijk naamwoord, blênner, 't blênste, blind, Attr.: m. blênne. vr. blên. o. bleend. mv. blên, pred. bleend. VB: Op dè kêns te bleend vertroûwe. Zw: bleend hoûwe: kaartterm bij het tôppe. Zw: bleend nëgele: onzichtbaar bevestigen met spijkers.; kaartterm (bij toepen) bleend VB: Es te bleend mêtgèis, sjpëuls te zoonder de käorte geziën te hebbe.
blind houwen, bleend hoûwe, werkwoord, kaartterm, (bij toepen) bleend hoûwe (zie 'slaan')
blinddoek, blêndook, zelfstandig naamwoord mannelijk, blêndeuk, -, blinddoek, VB: Noé doon ich dich 'nne blêndook vuur en daan goën v'r blênnemennke sjpuüle.
blinde, blên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blênne, -, blinde, blên blinde (blinde vrouw) blên VB: De blên woerd de wëg uüver gehoülpe doer 'nne vreuntelikke verbiégenger.)
blinde, blên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blênne, -, vensterluik, VB: 't Hoés van de Barones haw vreuger van dy sjoen èikehoüte blênne
blinde, blênne, zelfstandig naamwoord mannelijk, blênne, -, blinde, VB: De blênne haw vëul huelp aon z'nnen hoond.
blindedarm, blênnen dérm, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, blindedarmontsteking, VB: 'r Hèt blênnen dérm, muerge wörd 'r al geopereerd.
blindelings, blêndelings, bijwoord, blindelings, blêndelings VB: 'r Kênt blêndelings de wëg ién de Daolekäomers, 'r hèt koelik 'n laamp nudig.
blindemannetje, blênnemenneke, zelfstandig naamwoord, blindenmannetje, (blindenmannetje spelen) blênnemenneke sjpuüle VB: Ore aachterèin hawwe de keender blênnemenneke gesjpëuld.
blinden, blênne, werkwoord, blênde, geblênd, kaartterm, (bij toepen) blênne
blindganger, bleendgenger, zelfstandig naamwoord mannelijk, bleendgengers, -, blindganger, VB: Hebs te 't gehuurd van dè bleendgenger dè oontplof ês?; kind (onwettig kind) bleendgenger
blink, bleenk, zelfstandig naamwoord, kijk, (te kijk zitten) op de bleenk zitte VB: Doég de gerdyne toûw, v'r hôvve neet vuur 't gaans duerp op de bleenk te zitte.
blinkachtig, bleenketig, bijvoeglijk naamwoord, blinkend, VB: Dat klèid vên ich neet zoe sjoen, 't ês mich te bleenketig.; glanzend VB: Dat klèid vên ich neet sjoen, 't ês mich te bleenketig
blinken, bleenke, werkwoord, bloonk, gebloonke, bleenkenterre, blinken, VB: 't Hoés bleenk weer wie 'nne sjpiégel.; glanzen VB: 't Hoés bleenk weer wie 'nne sjpiégel.; glimmen (zie glanzen); kraakhelder (kraakhelder zijn) bleenke wie 'nne sjpiégel VB: Zo, noé bleenk de kuüke weer wie 'nne sjpiégel naodat ich ze 'ns good gesjrôb heb.
bloed, blood, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bloed, VB: 'r Hèt bié de ôpperäosie vëul blood verloere meh goddaank ês toch nog aal good koëme. Zw:):blood laote: aderlaten (vero). Zw: Als haws te mich gesjtoëke, dan haws te gèi blood krège: gezegd wanneer men erg geschrokken is.
bloeden, bloje, werkwoord, bloojde, gebloojd, blojenterre, bloeden, VB: Laot 'r mer éffe bloje, dat zuvert de won.
bloeding, blojing, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blojinge, -, bloeding, VB: Dy blojing aon d'n naos gèit dalik waol weer uüver.
bloedje, bleudsje, zelfstandig naamwoord, bakvis, e joonk bleudsje VB: Wat zoe e joonk bleudsje ién zoe 'nnen awwe kël zuút, m'nne leve Slivvenhier.; bleudsjes bloedjes bleudsjes VB: 'Heb toch kompassie mêt die érm bleudsjes van keender', jaomerde de érm vroûw.
bloedlaten, blood laote, werkwoord, aderlaten, (vero.(zie 'laten') VB: Vreuger woerd vuur haos eker kréngde blood gelaote.
bloedspuwing, bloodsjpyjing, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bloodsjpyjinge, -, bloedspuwing, VB: Wie 'r e päor kier 'n bloodsjpyjing haw gehad wiste v'r dat 't mêt 'm gedoën wäor.
bloedtrijp, bloodtrup, zelfstandig naamwoord, bloedworst, (fr. 'tripes': ingewanden van vee VB: Vuur bloodtrup mêt appelsjyve laot ich mich hange.
bloedvink, bloodveenk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bloodveenke, bloodveenkske, goudvink, VB: 'n bloodveenk hèt 'n roej vlek op z'n boës.
bloedzuiger, bloodzuker, zelfstandig naamwoord mannelijk, bloodzukers, -, bloedzuiger, VB: Es te vreuger loûngoontsjtëking haws zatte ze dich bloodzukers op d'nne rök.
bloedzweer, bloodzjwèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, bloodzjwère, -, steenpuist, (bep. steenpuist) bloodzjwèr (vero.)
bloei, bleuj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bloei, VB: De bleuj ês dis naach gaans bevroere.; bloesem (zie 'bloei')
bloeien, bleuje, werkwoord, bleujde, gebleujd, bloeien, VB: De père hebbe dit jaor sjoen gebleujd.
bloem, blom, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blomme, blömke, bloem, VB: Mêt m'nne verjëurdäog heb ich de nudige bekêtte blomme krège. Zw: 't Kênneke hèt blömkes op z'nnen érm: met de eigenaardige tekening van een frisse, bloedrijke huid Zw: Dat ês eng blom: een en al bloemen.
bloemenstandaard, blommesjtëunder, zelfstandig naamwoord mannelijk, blommesjtëunders, blommesjtëunderke, bloementafeltje, (bep. bloementafeltje) blommesjtëunder VB: Die vaas op dè hoege, sjmaole blommesjtëunder hèt hëur doedshömpke aon.
bloemist, blommis, zelfstandig naamwoord mannelijk, blommiste, -, bloemist, VB: Vreuger haws te 'nne blommis ién Groeselt dè z'n zäok de naom Fauna haw gegëve (mesjiens vuur 'r 't oongesiéfer wat op de blomme zaot).)
bloemkool, blomkuul, zelfstandig naamwoord mannelijk, blomkuule, blomkuulke, bloemkool, VB: Naojaorsbloomkuul ês de bêste
bloemstuk, blomsjtök, zelfstandig naamwoord onzijdig, blomsjtökke, blomsjtökske, bloemstuk, VB: De môs mer e sjoen blomsjtök sjikke, ze hebbe zoe vëul vuur ôs gedoën.; rund (deel van een rund) blomsjtök
blok, blok, zelfstandig naamwoord mannelijk, blök, blökske, blok, VB: 'r Veel wie 'nne blok ién sjlaop, zoe meuj wäor 'r. Zw: 'nne blok van e keend: flink en gezond.; 'nne blok van e keend kind (flink kind) 'nne blok van e keend)
blokbreker, blokbrëker, zelfstandig naamwoord, blokbrëkers, arbeider, (arbeider in mergelgroeve) blokbrëker VB: Ién 1900 zién twie blokbrëkers doed blève ién 't Helloëk.
blokklompen, blokkloompe, werkwoord, klompen, (klompen met hoge kap) blokkloompe VB: blokkoompe hebbe 'n hoeg, geboëge kap.
blokschaaf, bloksjaof, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bloksjaove, bloksjëufke, blokschaaf, VB: 'n bloksjaof ês korte sjaof.
blokval, blokval, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blokvalle, blokvelke, rattenval, (bep.rattenval) blokval VB: Bié 'n blokval wörd de rat verpletterd doer e sjtök hoüt wat ömlieg vêlt.
blond, bloond, bijvoeglijk naamwoord, blond, (attr. m. blonne, vr. blon, o. bloond. mv. blon. pred. bloond) VB: Wat hèt dat mèitske sjoen blon haore.
bloot, bloets, bijvoeglijk naamwoord, bloot, VB: 't Klèid wäor wiéd bloets Zw:. 'n Bloetse dam (kuüning) enz: kaartterm gebezigd als men slechts de troefdame, bloetskoning enz. bezit. Zw: Dat mets ês zoe bot, dao kêns te mêt d'n bloetse koont op zitte. Zw: 't Kênt mich niks verbloetsekoonte: 't kan me niets schelen.; mantel (zonder mantel) bloets (vero.) VB: Gaank neet bloets nao boéte, mêt die bys heuls te dich get op de liéf.
blootskops, bloetskop, bijvoeglijk naamwoord, blootshoofds, VB: Es te bloetskop noé boéte gèis, heuls te dich 'n kaw op de liéf.
blusketel, blöskëtel, zelfstandig naamwoord mannelijk, blöskëtele, blöskëtelke, doofpot, blöskëtel
bluspot, blöspot, zelfstandig naamwoord, blöspot, -, doofpot
blussen, blösse, werkwoord, blösde, geblös, blussen, VB: De braandweer haw de braand bênne 'n haf oor geblös.
bluts, blötsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, blötsje, blötsjke, deuk, VB: De hebs 'n blötsj ién de dëur van d'nnen ôtô, dat gèit dich géld koste.; vrouw (goedhartige vrouw) blötsj; bluts VB: De hebs 'n blötsj ién de dëur van d'nnen ôtô, dat gèit dich géld koste.
blutsen, blötsje, werkwoord, blötsjde, geblötsj, deuken, VB: Pas op, blötsj de appele neet!; kneuzen blötsje VB: Pas op, blötsj die appele neet, ze môtte nao de vyling
bobbel, bôbbel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bôbbele, bôbbelsje, bobbel, VB: Ze haw 'nne gaanse bôbbel op hëure kop oe ze zich gesjtoete haw. Zw: E bôbbelsje: gebogen zakflacon met sterke drank.; hobbel blötsje VB: Pas op, blötsj die appele neet, ze môtte nao de vyling
bobbeltje, bôbbelsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, bôbbelsjes, -, zakflacon, (zakflacon voor sterke drank) bôbbelsje (vero.) VB: E bôbbelsje wäor 'n geboëge flés oe zjenever of kônjak ién zaot.
bobber, bôbbes, zelfstandig naamwoord mannelijk, bôbbese, -, persoon, (gedrongen persoon) bôbbes
bochel, pôkkel, zelfstandig naamwoord, bult, (hoge rug) pôkkel (zie 'bochel') Zw: Zich 'nne pôkkel laachte.
bocht, bôg, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, stro, (bep. kort stro) bôg VB: bôg woerd es sjtrûisel oonder 't vie gebruk.; fruit (slechte kwaliteit fruit) bôg
boddel, bôddel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bôddele, -, kledingstuk, (van slechte kwaliteit) bôddel
boddelen, bôddele, werkwoord, bôddelde, gebôddeld, bôddelenterre, ruim, (te ruim zitten van kleding) bôddele VB: Dy brook bôddelt versjrikkelik, dy ês dich mênstens twie maote te groet.
bode, baoj, zelfstandig naamwoord mannelijk, baoje, bëujke, bode, (vero.) VB: De véldwachter woerd vreuger oüch waol baoj geneump.; veldwachter baoj (vero.)
bodem, boëjem, zelfstandig naamwoord mannelijk, boëjeme, buüjemke, bodem, VB: De boëjem van de maandel ês zoe rot wie kaof. Zw: 'nne Aon z'nne boëjem goën: iemand voor de gek proberen te houden. Zw: 'n Perty aon z'nne boëjem kriége: een partij (kaart, biljart) verliezen.; gek (voor de gek houden) aon z'nne boëjem goën (zie 'gaan')
boede, boej, bôj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boeje, bôje, bujke, huis, boej (mnl. 'boede': vervallen huis) VB: Kom mich neet mie ién de boej.; bôj (ongunstige betekenis)
boek, book, zelfstandig naamwoord mannelijk, onzijdig, beuk, beukske, boek, VB: De biébel ês de book dè oppe wèreld 't mieste verkoch wörd. N.B. Het woord is onzijdig in de Zw: 't Book ês ömgedraoge: de hond in de pot vinden. Deze uitdrukking herinnert aan de tijd dat tijdens de H.Mis het missaal door de misdienaar van de rechter- (Epistel)zijde naar de linkerzijde (Evangeliezijde) werd gedragen. Zw: Dao kên ich 'nne book uüver sjriéve: ter aanduiding van een buitengewone hoeveelheid, meestal onaangename, gebeurtenissen die men beleefd heeft.
boeken, boke, werkwoord, bookde, gebook, boeken, VB: Es te drek beteuls hôf ich 't neet te boke.
boekenstaander, bokesjtëunder, zelfstandig naamwoord mannelijk, bokesjtëunders, bokesjtëunderke, boekensteun, VB: 'r Hèt twie bokesjtëunders van mäolber vuur z'nne Sinterklaos krège.
boeket, bekêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, bekêtte, bekêtsje, boeket, VB: E sjoen bekêt mêt kolblomme, kruúsblomme, groffejaote, jeunkferkes en Sint Jansblomme.; bos (bloemen) bekêt VB: Ich heb mich e sjoen bekêt mèiblömkes geplök ién de moostem.; ruiker bekêt VB: V'r hebbe e bekêt véldblomme vuur Slevûike gezat.
boekhouder, bookhawer, zelfstandig naamwoord mannelijk, bookhawers, -, boekhouder, VB: De bookhawer ês hûi hié gewès vuur aal te rèigele vuur de kontrol van de belastinge muerge.
boekvink, bôveenk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bôveenke, bôveenkske, vink, VB: Vuur neume 'n 'vink' 'n bôveenk' en 'n veenk ês ién 't Hollends 'n 'kneu'.
boekweit, bokend, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, boekweit, vero.) VB: Èigelik woerd ién Zuid-Limburg neet vëul bokend geteeld, dat wäor mie get vuur Noord-Limburg.
boekweitkoek, bokeskook, zelfstandig naamwoord mannelijk, bokeskeuk, -, pannenkoek, (pannenkoek van boekweitmeel) bokeskook (vero.) Zw: Alles op z'nnne tiéd en bokeskook ién de herfs.; boekweitkoek (vero.) Zw: Alles op z'nnen tiéd en bokeskook ién de herfs.
boel, bôl, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, boel, bôl VB: Ze hebbe z'nne gaanse bôl verkoch. Zw: Dat zoûw mich sjoene bôl zién: dat zou me wat fraais zijn. Zw: 'nen Wêlle bôl: een ongeregelde bende.; ruzie (huiselijke ruzie) bôl VB: Dat ês mich dao 'nne sjoene bôl; hebben (zijn hele hebben en houden) z'nne gaanse bôl VB: Ze hebben 'm z'nne gaanse bôl verkoch ömdat 'r z'n sjueld neet kôs betaole
boelen, bôlle, werkwoord, bôlde, gebôld, feestvieren, (lawaaierig feestvieren) bôlle (mnl. 'boelen': losbandig leven) VB: Mêt de vastelaovend heb v'r dry daog aachterèin gebôld.
boem, boûs, tussenwerpsel, boem
boemelen, bômmele, werkwoord, bômmelde, gebômmeld, boemel, VB: Tot haaf naach ês dè doer bliéve bômmele. Zw: Ich zeen dich nog neet bômmele: je kunt me nog meer vertellen.; vertellen (je kunt me nog meer vertellen); ich zeen dich nog neet bômmele
boensel, boensel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, boenwas, VB: De maog hèt de perkêtvloer lekker ién de boensel gezat, de ruks 't doer 't gaans hoés.
boer, boer, zelfstandig naamwoord mannelijk, boere, buurke, boer, VB: Vreuger wäor haos ekerèin ién 't duerp boer, allewyl hebs te gèinen èine mie.; klejne boer keuterboertje 'nne klejne boer
boerachtig, boeretig, bijvoeglijk naamwoord, boers, VB: boeretig geklejd.
boerderij, boerdery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boerderyje, boerderyke, boerderij, VB: De boerdery van Sjtéske laog bié de Wyjerte.
boeren, boere, werkwoord, boerde, geboerd, boerenbedrijf, (het boerenbedrijf uitoefenen) boere (boerde, geboerd) VB: Dy femiélie hèt dao ginneräosies lang good geboerd, meh ze hebben oüch hél môtte wërke.; kaartspel (bep. kaartspel) (regelmatige tijd) boere
boerin, boerên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boerênne, boerênneke, boerin, VB: Zoonder 'n gooj boerên op 't bedriéf hôfs te niks te begênne.
boete, bote, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, botes, -, boete, (vero.) In:: 'n Bote doén ter iere van de H..Gerardus (novene); novene bote VB: 'n bote doén ter iere van de d'n Hêllige Gererdus.
boeten, bote, werkwoord, boeten, (o.v.t.. ontbreekt. volt.deelw. geboot) VB: Wie 'r joonk wäor hèt 'r zich misdräoge meh läoter hèt 'r dao vuur môtte bote.
boetiek, petik, zelfstandig naamwoord mannelijk, petikke, petikske, woonruimte, (kleine woonruimte) petik (fr. 'boutique') VB: Ich begriép neet wie ze mêt zoe e köt keender ién zoe 'nne petik kênne hoûze.; petiske bordeel petikske (o.) (-, -,)
boezem, boézem, zelfstandig naamwoord mannelijk, boézeme, -, schort, (bovenstuk van schort) boézem (vero.)
boezeroen, boezeroén, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, boezem, boezeroén vrouwenborsten boezeroén
bof, bôf, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bof, (ziekte) bôf VB: 't Menneke hèt de bôf , de iesten daog maog 'r neet 't hoés oét.; hap (m.) (buf, bufke) VB: Ët dich e bufke mêt.
bof, bôf, gelijk, (gelijk spelen) bôf sjpuüle VB: Wie v'r noé bôf hebbe gesjpëuld, môt v'r 't mer op èin zitte.
boffen, bôffe, werkwoord, bôfde, gebôf, boffen, VB: De bôfs nog dats te ién ty aon de bös wäors.
bok, bok, zelfstandig naamwoord mannelijk, bök, bökske, bok, VB: Aachter ién de hoéswej bié Zjoke leep 'nne hille sjoene bok dè ze waol 'ns vuur e kerke sjpande. Zw:. Noé ês de bok vêt: nu is het ogenlik aangebroken om plezier te maken. Zw:. 'nne Awwe bok en 'n joûng met, dao ês al gaw get. Zw:. 'nnen Awwe bok: wellusteling, rokkenjager Zw: Wie awwer de bok , wie sjtyver 't hoën: hoe ouder, hoe virieler. Zw: 'nne Awwe bok hèt oüch nog gên e greun blèdsje.; vrouwenjager Zw: 'nne Awwe bok: een wellusteling.
bokkensprong, bokkesjprûing, zelfstandig naamwoord, prestaties, (geen bijzondere prestaties) geng bokkesjprûing VB: Hër zal op ziénen awwer mêt fitse geng bokkesjprûing mie mäoke.
bokking, bökkem, zelfstandig naamwoord mannelijk, bökkeme, bökkemke, bokking, VB: Op vriédig krèg v'r 'nnen hiering of 'nne bökkem, meh noets vlèis. Zw: 'nne Gruutsje bökkem: een trots iemand; meisje (stug meisje) bökkem VB: Zoe 'nne bökkem zal neet gaw 'nne aon de versjêt hebbe.; persoon (trots persoon) 'nne gruutsje bökkem VB: 't Keend hèt 't neet van 'nne vrèmde, ze ma ês oüch al zoe 'nne gruutsje bökkem.
boks, bôks, zelfstandig naamwoord mannelijk, bôkse, -, stoot, stoot met de vuist) bôks VB: Ién 't langskoëme gaof 'r mich 'nne bôks dat ich de göt ién vloeg.
boksballen, boksbêlle, boksbulle, zelfstandig naamwoord, gratis, vuur boksbêlle; vuur boksbulle
boksbonen, boksboene, zelfstandig naamwoord, gratis, vuur boksboene
boksen, bôkse, werkwoord, bôksde, gebôks, boksen, VB: De zuús waol aon z'n naos dat 'r vreuger gebôks hèt. Zw: Get iénèin bôkse: iets in elkaar flansen.; flansen (iets in elkaar flansen) get iénèin bôkse (bôksde, gebôks)
bokspringen, bökske sjprynge, haasje-over, (zie 'springen') VB: Tot 't sjtikduuster wäor woerd oppe kërkfer bökske gesjproûnge.
bol, boül, bijvoeglijk naamwoord, boül, boller, 't bolste, bol, VB: Goej dat blikske vlèis mer weg, dat sjtèit gaans boül.
bol, boül, zelfstandig naamwoord mannelijk, boüle, böl, bölke, kachel, (deel van een brabantse kachel) boül VB: De boül van de Braobantse kachel sjtoûng roedgeleujetig.; kluwen boül VB: 'nne boül gäon.; bölles hoofd bölles VB: 'r Sjteet zich tiënge z'nne bölles dat 'r gaans verduzeld wäor.; bol boül bol Zw: 'nne boül: een intelligent persoon Zw: Ze hèt 'nne boül aofgesjlik: ze is zwanger.
bolhoed, boülhood, zelfstandig naamwoord mannelijk, boülheuj, boülheudsje, bolhoed, VB: Soms haw vajjer 'nne boülhood op, meh miestaal 'nne sjtruuhood. Zw. Ze hèt 'nne boülhood aofgesjlik: ze is zwanger
bom, bom, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bomme, bömke, bom, VB: Bié de bevryding zién ién Groéselt goddaank geng bom gevalle. Zw: E bömke: rotje. Vroeger: bepaald soort vuurwerk dat men wegwierp en dat bij aanraking met de grond ontplofte.
bombardement, bombardemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, bombardemeente, -, bombardement, VB: Mêt 't bombardemeent van Bloûwduerp ién Mesjtreech zién ién de oerlog vëul lûi doedblève.
bombardon, bombardao, zelfstandig naamwoord mannelijk, bombardaos, -, muziekinstrument, (bep. koperen muziekinstrument) bombardao (fr. 'bombardon') VB: r Hèt mie es fiertig jaor de bombardao ién de hermenie gesjpëuld.
bomen, bëume, werkwoord, bëumde, gebëump, beuken, VB: 'r Haw z'nne sjluütel vergëte, 'r haw e keteer op de duur môtte beüme ie ze 'm hoerte.
bomma, bomma, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bommas, -, grootmoeder, bomma (vero.)
bommelen, bômmele, werkwoord, bômmelde, gebômmeld, bommelen, Zw: Ich zeen dich nog neet bômmele: je kunt me nog meer vertellen, ik zie je nog niet hangen.; slingeren (heen en weer slingeren) bômmele VB: D'n haaf aofgebroëke tak bômmelde ién de weend heen en weer.; bengelen bômmele
bommen, t kênt mich niks bomme, werkwoord, schelen, (dat kan me niet schelen) 't kênt mich niks bomme
bommetje, bömke, zelfstandig naamwoord onzijdig, bömkes, -, rotje, VB: Mêt aad jaor hebbe ze bié mich tiëngenuüver honderde bömkes aofgelaote.
bompa, bompa, zelfstandig naamwoord mannelijk, bompas, -, grootvader, bompa (vero.)
bomvol, bomvoül, bijvoeglijk naamwoord, bomvol, VB: Mêt de kemedie zaot de zaol bomvoül.
bon, boûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, boûngs, bûingske, bekeuring, VB: Es te zoonder leech veurs hebs te allewyl mer 'n kleng kaans dats te 'nne boûng krys.; bon VB: Nëm de boûng mêt daan kêns te altiéd nog toésje.; bûingske spaarzegel VB: Ién dè weenkel gëve ze bûingske, vuur mich hôf dat allemaol neet, 't ês eleng mer de lûi get vernuüke.
Bon Louis, baoloewie, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) baoloewie (Bon Louis)
bond, boond, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bond, VB: De sjöttery van Groéselt ês gèi lid van de Limburgse Sjöttersboond.
bondig, böndig, bijvoeglijk naamwoord, bondig, VB: De môs 'm dat böndig oétrèin legke.
bondig maken, böndig mäoke, werkwoord, overtuigen, VB: Ich heb 't 'm böndig gemak en 'r noé gelûif 'r mich.
bonen, de boene aofhoële, werkwoord, slapen, (slapen gaan) de boene aofhoële (zie 'halen')
bonengard, boengêrd, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boengêrde, boengêrdsje, bonenstaak, (fig: lange, magere vrouw) VB: Es te vreuger hoüt oét de bos gols wäore dao altiéd get boengêrde bié.
bonenkruid, boenekrutsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bonenkruid, VB: Wortelboene môtte mêt boenekrutsje gëte wërde.
bonensoep, boensop, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, boensöpke, bonensoep, VB: Vuur boensoop môs te èigelik witte boene gebruke.
boni, bonie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, winst, bonie (vero.) VB: Dè hèt fleenk bonie gemak op dy päor jaor.
bonjour, bezjoers, drukte, (drukte maken) bezjoers mäoke VB: Bezjoers mäoke of get d'rheen mäoke ês 't zelfde.
bonk, boonk, zelfstandig naamwoord mannelijk, beunk, -, brok, VB: 'nne boonk vlèis. Zw: 'nne boonk van e keend: een flink kind.; stoot slag; boonk VB: 'nne Fleenke boonk oppe dëur gëve; 'nne bonk van e keend kind (flink kind) 'nne boonk van e keend
bonk tik, boonk tich, pats-boem, boonk tich VB: Dèn dölle trok de sjtool oonder mich oét en boonk tich dao laog ich!
bonken, boonke, werkwoord, boonkde, geboonk, boonkenterre, bonken, VB: Z'n hert boonkde wie 'r op d'n oétsjläog van z'n ekzäome zaot te waachte.
bont, boont, bijvoeglijk naamwoord, bont, (bijv.nw en bijw.) VB: boonte sjtof ês neet éffe, meh hêt versjêllende kleure. Zw: Van boéte boont en van oonder sjtroont: schijn bedriegt
bonte kermis, boonte kërmes, kakelbont, 'n boonte kërmes
bonzen, boûze, boûje, werkwoord, boûsde, geboûs/boûjde, geboûjd, bonzen, slapen (kindertaal) boûje slapen
boog, baog, zelfstandig naamwoord mannelijk, bëug, bëugske, boog, VB: Allewyl wörde mêt de perséssie weer bëug uüver de sjtraot gezat.
boom, boüm, zelfstandig naamwoord mannelijk, bîiim/boûm, buimke, boom, VB: Es te 'nne boüm wêls ömhoûwe môste dao permissie vuur vraoge bié de gemejnte. Zw: Ze van d'n hoege boüm aof kriége: een flinke uitbrander krijgen. Zw: 'nne Awwe boüm leet zich neet mie ömplaante: voor bejaarden is het niet goed van woonplaats te veranderen. Zw: Sjlaope wie 'nne boüm Zw: Valle wie 'nne boüm; os (slapen als een os) sjlaope wie 'nne boüm; ömvalle wie 'nne boûm omvallen (plotseling omvallen); ömvalle wie 'nne boüm
boomloper, boümlueper, zelfstandig naamwoord mannelijk, boümluepers, boümlueperke, boomkruiper, VB: 'nne boümlueper ês 'n hil sjoen vuügelke.
boomnoot, boümnoët, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boümnuüt, -, walnoot, VB: 't Hèt dit jaor weer boümnuüt dat 't bers, geluef mer dat ich gaon räope.
boomolie, boümoëlie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, slaolie, (mindere kwaliteit slaolie) boümoëlie
boon, boen, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boene, buunsje, boon, VB: Noé zién mich die boene toch nog bevroere en ich haw ze al zoe läot geplaant. Zw: (Als men iemand een pleziertje gedaan heeft zegt deze soms gekscherend: 'God zal 't uch loene, ês 't neet mêt érte, daan ês 't mêt boene'. Zw:. 'n boen maog de Mèij neet zién: bonen mogen niet vóór half mei geplant worden. Zw: Mêt 'n ért nao 'n boen goeje: een spierinkje uitwerpen om een kabeljauw te vangen. Zw:. 'n boen ês wie 'nne gek, dy greujt lever ién de möl es ién d'n drek: een boon verlangt droge grond Zw: Mêt St.-Job plaant m'r de boene hals uüver kop.; buunsjes sperzieboontjes buunsjes VB: buunsjes môs te nao haaf mèi legke, aanders vrere ze dich kepot.
boor, boer, zelfstandig naamwoord onzijdig, boere, buurke, boor, (werktuig) boer VB: De môs mich 't hoütboer gëve, dit ês 'n iézerboer.
boord, boerd, zelfstandig naamwoord onzijdig, bëurd, bëurdsje, boord, VB: 't boerd van d'n trikkoo wäor sjoen aofgezat mêt lèr. Zw: (plat, bij diarree): 'r sjit zich 't boerd van z'n vot aof.; rand boerd (o.) (bëurd, bëurdsje)
boorden, bëure, werkwoord, bëurde, gebëurd, omboorden, (omboorden met bies) bëure VB: Vreuger, wie 't nog geng zig-zagmesjiene haw, woerte de nëuj aofgebëurd.
boordevol, bëurdig voül, boordevol, bëurdig voül VB: D'n top mèilk wäor bëurdig voül.
boordig, bëurdig, bijvoeglijk naamwoord, opgetast, (hoog opgetast) bëurdig VB: 'nne bëurdigen teleur noon
boorlint, bëurleent, zelfstandig naamwoord onzijdig, bëurleenter, -, lint, (lint om te omboorden) bëurleent
boot, boot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boote, beutsje, boot, VB: Mêt de keender mêt de boot nao Lûik goën.; schip boot; bot gewoonlijk doer de bot; doer de bot genoëme gemiddeld doer de bot genoëme VB: Doer de bot genoëme bringe de appele 70 sént op.
bord, brët, zelfstandig naamwoord onzijdig, brëter, brëtsje, kastplank, (vero.) VB: 't Liévend lik op 't buüvenste brët.; plank brët (du. 'Brett'); achterste (zitvlak) brët
boren, baore, werkwoord, baorde, gebaord, boren, VB: E loëk ién 'n plaank baore. Zw: Zich de groond ién baore: een te zware financiële last op zich nemen.
boreren, bôrere, werkwoord, boreerde, geboreerd, opvullen, (opvullen van stoelbekleding) bôrere VB: De sjtoffeerder haw d'n antieke sjtool manjefiek geboreerd.
borg, buerg, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, borg, VB: Zoûw d'r buerg vuur mich wêlle sjtoën, pa?
borst, boës, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boëste, buüske, borst, VB: Ich heb e kaw op de boës en dy gèit mer neet uüver. Zw: ´t op de boës hebbe: een aandoening aan de luchtwegen hebben.; (vrouwenborst) VB: 't Keend hèt tot 'n haaf jaor de boës krège.; luchtwegen (een aandoening aan de luchtwegen hebben) 't op de boës hebbe VB: Dè röchelt de gaansen däog, volges mich hèt 'r 't op de boës.; boëste vrouwenborsten boëste; de boës gëve zogen (zie 'geven') VB: Ze hèt de viéf keender altiéd de boës gegëve, noets geng flés gebruk.; boëste boezem boëste (mv.)
borstel, buüstel, zelfstandig naamwoord mannelijk, buüstele, buüstelke, borstel, VB: Pak de buüstel en vèg die haore 'ns van de jéske aof.; brosse (bep. haardracht) buüstel VB: Zoe 'nne buüstel ês waol sjoen meh de kefëur hèt vëul wérk draon.
borstelen, buüstele, werkwoord, buüstelde, gebuüsteld, borstelen, VB: Nog éffe d'nne jas buüstele en de bis weer geranzjeerd.; zich buüstele vechten zich buüstele VB: Ze wäore nao de kërmes koëme vuur zich 'ns good te buüstele.; ze gebuüsteld kriége slaag (een pak slaag krijgen); ze gebuüsteld kriége
borstelkop, buüstelekop, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, brosse, (bep. haardracht) buüstelekop
borsthaam, boëshaom, zelfstandig naamwoord mannelijk, boëshaome, boëshëumke, haam, (bep. soort haam) boëshaom VB: De boëshaom woerd gebruk es 't përd pyng haw van de gewoenen haom.
borstrok, boësrok, zelfstandig naamwoord onzijdig, boësroks, -, borstrok
bos, bos, zelfstandig naamwoord mannelijk, bosse, böske, bos, (woud) bos VB: Mêt dè sjtuerm zuus te gèine mêns ién de bos, 't ês vëul te gevèrlik. VB: 't Böske van Sjpawwe, 't böske van Gadiot.; haardos 'nne bos haor
bosduivel, bosduvel, zelfstandig naamwoord, verwarde, (een verwarde haardos hebben) 'nne kop hebbe wie 'nne bosduvel
boshak, boshak, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boshakke, boshekske, hak, (grote, brede hak) boshak VB: 'n Boshak wörd gebruk vuur woze en hel sjtroûve gräos weg te hakke.
bosselen, bössele, werkwoord, bösselde, gebösseld, stoeien, (stoeien met kind) bössele VB: Fôj, dy bösselt mich get eweg mêt dat keend, 't wörd éch zoe e verhôjjerd ketteke.; droonder bössele klappen (klappen uitdelen) droonder bössele
boswachter, boswachter, zelfstandig naamwoord mannelijk, boswachters, -, boswachter, VB: Houtermans wäor vreuger de boswachter, dao haw v'r sjtraank vuur.
bot, bodde, bijvoeglijk naamwoord, straatarm, bodde Zw: 'nne bodde mäoke: iemand straatarm maken.
bot, bot, bijvoeglijk naamwoord, bot, (onscherp) bot VB: Dat mets ês zoe bot, dao kêns te mêt d'n bloetse koont op nao Aoke väore, 't ês zoe bot wie e koüter. Zw: botte bier! (scheldwoord)
bot, bot, zelfstandig naamwoord mannelijk, botte, bötsje, spoor, (spoor van jonge vechthaan) bot (vero.)
boter, boëter, bôtter, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, buüterke, boter, VB: Allewyl wörd vëul mie megrien es boëter gëte; bôtter Zw: Dè de bôtter te dik sjmèrt dè sjtuut d'n deur: waarschuwing voor overdaad bij de maaltijd.; roomboter VB: Vreuger woerd noets megrien gëte, altiéd gooj boëter
boterbloem, boëterblom, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boëterblome, boëterblomke, boterbloem, VB: Vreuger, wie nog geng hoézer ién 't Brook sjtoûnge, wäor 't mer boëtyerblomme wats te zaogs.
boteren, boëtere, werkwoord, boëterde, geboëterd, boteren, VB: Wat 't zjus ês, dat wèit ich neet, meh 't boëtert neet tössje dy twie.
boterham, boëtram, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boëtramme, buütremke, boterham
botermelk, boëtermèilk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, karnemelk, (mnl. 'botermelc') VB: Eker muerge e gläos boëtermèilk, daan blyfs te gezoond..
botersaus, boëtersaws, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, boëtersewske, botersaus, VB: Zoe e boëtersewske uüver de asperges, lek vinger, lek doûm.
boterschotel, boëtersjoëtel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boëtersjoëtele, boëtersjuütelke, botervloot, VB: Ich heb nog 'n boëtersjuütelke van me groetmôjjer ge-oürve, wit mêt bloûw versering.
boterstoten, boëter sjtoete, werkwoord, karnen, (zie 'stoten') VB: Ién d'n oerlog woerd op vëul boerderyje sjtiekem boëter gesjtoete.
botersuiker, boersôkker, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kandijsuiker, VB: 't Keend hoosde däog en naach, doûw hebben v'r 'm 'n tas hèite mèilk mêt boersôkker gegëve.
botervat, boëterväot, zelfstandig naamwoord onzijdig, boëterväoter, boëtervëtsje, karnton
botje, botsje, zelfstandig naamwoord, varken, (deel v.e. varken) botsje
bots, bôtsj, plotseling, eensklaps; bôtsj VB: Wat 'r haw dat wèit ich neet meh 'r veel bôtsj oppe groond
bots lopen, bôts loüpe, werkwoord, doodlopen, VB: Ich zoûw mer ömdrieje es ich dich wäor, die gats löp gaans ziëker bôts.
bots-baf, bôtsj-baaf, tussenwerpsel, pats-boem, bôtsj-baaf; plotseling eensklaps; bôtsj-baaf
botsen, bôtse, werkwoord, bôtsde, gebôts, botsen, VB: Op d'n Hoegewëg zién twie ôtôs tiëngenèin gebôts.; bonzen bôtse VB: Van dat versjrikkelik lëve oppe sjtraot bôtsde 't ién m'nne kop. Zw: Räok 't neet, daan bôts 't neet: gezegd als men iets op goed geluk doet
bottelen, böttele, werkwoord, böttelde, gebötteld, tuinieren, (slordig tuinieren) böttele VB: Noé heb ich de gaanse naodenoon ién de moostem gebötteld en de zuús nog neet dat ich get gedoën heb.; vechten zich böttele VB: Oppe kërmes ién Voere hebbe ze zich weer 'ns gebötteld
bottelvuilneus, bôddelefoënes, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, persoon, (lomp persoon in te ruime kleding) bôddelefoënes VB: De klyjer zién dè bôddelefoënes ziëker e päor maote te groet.
botten, botte, werkwoord, botte, gebot, hand- en spandiensten verrichten, (vero.) VB: Ién 1848 zién bié 't botte ién de kiézelkoûjl ién de Sjlak aach lûi doed bliëve.
botweg, bot eweg, botweg, bot eweg VB: 'r Hèt hëur dat bot eweg gewèigerd.
bougeren, boezjere, werkwoord, boezjeerde, geboezjeerd, aanstalten, (geen aanstalten maken) neet boezjere (fr. 'bouger') VB: 'r Boezjeerde neet wie d'n hoond op 'm ebaon kaom.; bewegen boezjere (fr. 'bouger') VB: Noé gèis te hié zitte en de boezjeers neet mie, versjtèis te?; reageren boezjere (fr. 'bouger') VB: 'r Boezjeerde neet wie d'n hoond op 'm ebaon kaom Zw: 'r Boezjeerde neet wie ich 'm de rëkening gaof: hij maakte geen aanstalten om te betalen
bougie, bôzjie, zelfstandig naamwoord mannelijk, bôzjies/bôzzjies, bôzzjieke, bougie, VB: D'n ôtô dèit 't neet. De zals 'nne vêttige bôzjie hebbe.; bôzzjie kaars bôzzjie (fr. 'bougie') (vero.)
bouillon, bôljoûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bouillon, VB: Van dat soppevlèis heb ich mich toch 'nne heerlikke bôljoûng getrokke.; vleesnat bôljoûng
bout, boüt, zelfstandig naamwoord mannelijk, boüte, buetsje, bout, VB: Noé heb ich waol de moor meh oe ês de boüt bliëve?
bouw, boüw, zelfstandig naamwoord mannelijk, boüwe, -, bouwplaats, bouwplaats VB: Op de boüw môs te altiéd 'nnen helm dräoge.; bouwvak; VB: De boüw hèt vekaansie.; gebouw boüw
bouwen, boûwe, werkwoord, boûwde, geboûwd, bouwen, VB: 'r Hèt zich dao ién èige beheer e sjoen hûiske geboûwd.
boven, boëve, bijwoord, boven, (overtreffende trap: buüvenste) VB: Ich gaon éffe nao boëve , dan haol ich 't dich. Zw: Noé ês 't mich boëve: nu is de maat vol. Zw:. Ze van boëve aof druüver kriége: 'n uitbrander krijgen Zw:.'r Kaom van boëve aof: uit het zuidelijk gedeelte van Gronsveld Zw: Dao boëve. In: Dao boëve hèt 't al gesjniejd = in het noorden van Nederland.; maat (nu is de maat vol) noé ês 't mich boëve
bovenaf, ze van boëvenaof druüver kriége, uitbrander, (een uitbrander krijgen) ze van boëvenaof druüver kriége
braadpan, braojpan, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, braojpanne, braojpenneke, braadpan, braojpan
braadworst, braotoësj, zelfstandig naamwoord mannelijk, braotoësjte, braodwuüsjke, cervelaatworst, VB: Aon de naom te zién zoûws te braotoësj môtte braoje, meh dat ês neet zoe; 't ês vlèis vuur op de boëtram.
braaf, braaf, bijwoord, tamelijk, braaf VB: braaf läot.
braai, braoj, zelfstandig naamwoord mannelijk, braoje, brëujke, spek, (reep gebakken spek); braoj (mnl. 'braede') VB: Vuur e geklop èi mêt 'nne braoj sjpek dao begaon ich 'nne moerd vuur.; brëujke, brëudsje
braak, braok, bijvoeglijk naamwoord, braak, VB: Ömdat ze rûizing hawwe bié de dejling, hèt dat sjtök laand jaore braok gelëge.
braam, braom, briem, zelfstandig naamwoord mannelijk, braome, brieme, briemke, braam, VB: Dao zitte nog braome op de sjerze, ze zién sjléch gesjliëpe.; brieme geleden (dat is lang geleden) dao zién de brieme uüver gewase VB: Dao zién de brieme uüver gewase, dat ês al lang vergëte.; sjèle briem scheldwoord (voor schele) sjèle briem; briem braamstruik (twijg van braamstruik) briem VB: Aon dy brieme sjriem ich m'n gaanse bejn oëpe. Zw: Nejje briem: gierigaard Zw: Sjtomme briem: domoor Zw: 'r Leet zich 'nne briem doer z'n koont trêkke (vuur 'nne sént): hij is gierig Zw: Dao zién de brieme uüver gewase: dat is lang geleden; 'nne nejje briem gierigaard 'nne nejje briem
brabander, braobender, zelfstandig naamwoord mannelijk, braobenders, -, Brabander, (de e in de tweede lettergreep is beklemtoond) VB: 'nne braobender en 'nne Limburger hebbe oongevèr de zelfden äord.
brabant, braobent, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, Brabant, VB: 'r Hèt jaore laank ién braobent gewoend en noé ês 'r weer truk koëme.
brabantse bellefleur, braobantse bellefleur, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) braobantse bellefleur
bracelet, brazzelêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, brazzelêtte, brazzelêtsje, armband, (van het fr. 'bracelet') VB: 't Kemuniekênneke haw van z'nne noonk e sjoen brazzelêtsje krège.
braden, braoje, werkwoord, brooj, gebraoje, braden, (afw. vormen o.t.t. dich breujs, hër breujt) VB: De môs mich dat bufsjtök mer hil éffe braoje. Zw: Dat ês e vuur, dao kêns te 'nnen os op braoje: een groot vuur. Zw: Ich heb dich nog lever roüw es hëur gebraoje (ién gooj boëter)
braggelen, bragkele, werkwoord, bragkelde, gebragkeld, knoeien, Zw: Get oonderèin bragkele: hutspot maken.
brak, brak, zelfstandig naamwoord mannelijk, brakke, bragke/brekske, kind, (klein kind) brak VB: Löp dich zoe 'nne brak al mêt 'n segrêt ién z'nne moond.; straatvlegel brak VB: Noé hèt mich dè brak al vuur d'n derde kier 'n roét iéngegoejd.; jachthond (bep. jachthond) brak VB: 'nne brak zeuk loüpenterre weeld en gèit draachteraon.
braken, braoke, werkwoord, braokde, gebraok, akker, (de akker braak laten liggen) braoke (vero.) VB: Es v'r dit jaor noé braoke heb v'r 't koëmend jaor 'nne gojen oûs.
bramley seedling, bramley seedling, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) bramley seedling
brand, braand, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, brensje, brand, VB: De groete braand ién Groéselt wäor ién 1895.; graanziekte (bep. graanziekte) braand VB: Braand ês 'n kréngde ién de vröchte oe bié 't koën van boéte zjwert wörd meh van bênne good blyf; brênt brand (er is brand) 't brênt VB: 'Bel de braandweer! 't Brênt!'
branden, branne, werkwoord, bron, gebraand, brannenterre, branden, (afw.vormen o.t.t: dich brêns, hër brênt, brannnenterre) Zw: Dao zal 'r vuur môtte branne: daar zal hij later (in het hiernamaals) voor gestraft worden. Zw:. Dalik brênt de laamp: zo meteen zwaait er wat Zw: De sénte branne mich ién m'n han: het duurt te lang eer ik mijn geld kan uitgeven. Zw: 't Brênt neet: er is geen haast bij. Zw: 'r Ês al twie kier aofgebraand: zijn huis of bedrijf is al twee maal afgebrand. Zw:. Hié brênt de laamp: hier is het gezellig en is van alles volop.
brander, brenner, zelfstandig naamwoord mannelijk, brenners, -, snijbrander, VB: Mêt 'nne brenner kêns te sjtaole pläote ién sjtökker branne.
branderig, brannetig, bijwoord, branderig, brannetig VB: Ich heb get wienig gesjlaope, ich heb zoe 'n brannetig geveul ién m'n oüge.
brandhout, braandhoüt, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, rommel, slecht werk braandhoüt
brandspuit, braandsjpuet, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, braandsjpuete, braandsjpuetsje, brandspuit, VB: Ién de 18e iew haw Groéselt nog geng braandsjpuet, de braand môs mêt tobbe wäoter geblös wërde. VB: De aw braandsjpuet van Groéselt ês oét 1858.
brandzalf, braandzawf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, brandzalf, VB: Doég mer gaw get braandzawf drop, daan sjmert 't neet zoe.
brasem, briesem, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, brasem, VB: De briesem ês 'nne vêsj dè ién de rivier lèf.
brat, brets, de brets sjtik 'm, dartel, (hij is dartel) de brets sjtik 'm VB: 'r Ês mêt geng viéf përd sjtel te hawe, volges mich sjtik de brets 'm.
brats, bräotsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bräotsje, brëtsjke, roof, (roof op zwerende wonde) bräotsj VB: 'n bräotsj zit op 'n won dy aon 't zjwèren ês.
brats, brets, wild, (hij is wild) de brets sjtik 'm VB: 'r Ês mêt geng viéf përd sjtel te hawe, volges mich sjtik de brets 'm.
bratsig, bretsig, bijvoeglijk naamwoord, gek, (iemand gek maken) 'nne bretsig mäoke VB: Dè mak mich bretsig mêt z'nne sjèle kaal.
Bredero, bredero, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) brederode
breed, brèid, bijvoeglijk naamwoord, brejjer, 't brejste, breed, (attr: m. brejje, vr. brej, o. brèid, mv. brej. pred: brèid.) VB: Nao de braand van 1895 hebbe ze sjtraot oonder ién 't duerp e sjtök brejjer gemak. Zw: 't brèid vuur hebbe: veel plaats innemen.
breedte, brejte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, brejtes, -, breedte, VB: De brejte van dat sjtök ês oongevèr 50 meter. Zw: 't Môt oét de lengte of oét de brejte koëme: op de een of andere wijze moeten de (on)kosten bestreden worden.
breken, brëke, werkwoord, broëk, gebroëke, breken, (affw. vormen o.t.t.: dich briks, hër brik). VB: 'nnen Teleur, 'nnen érm brëke Zw: Gebroëke loch: uiteengedreven wolken. Zw: Nak en bèin brëke: armen en benen breken.; zich brëke wind (een wind laten); zich brëke (zie 'breken'); brik kaartterm (bep. kaartterm) 't brik VB: M'r zèt dat 't brik es de geliéke sjtaand berèik ês
brem, zich 'nne briem doer z'n koont laote trêkke, gierig, (gierig zijn) zich 'nne briem doer z'n koont laote trêkke
brengen, bringe, werkwoord, brengen, (o.t.t: ich bryng, dich bryngs, hër brynk, vuur bringe, dier brynk, zié brynge. o.v.t.. ich braach, dich braachs, hër braach, vuur braachte, dier braach, zié braachte. volt.deelw.. braach Zw: Oe brink 'r de voëgel: (schutterijterm): waar wordt, na het vogelschieten, het 'kuüningsbeer' gedronken en waar worden de eventuele plaatsen verkocht?
breuk, breuk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, breuke, bruükske, breuk, (in rekenkunde) breuk VB: Ién breuke, dao wäor ich good ién bié Van Donk, ién taol neet.; bruük breuk (letsel) bruük VB: 'r Haw zich haos 'n bruük geluch aon die zjoer kis. Zw: (bedreiging) Ich sjtaamp dich dalik 'n bruük mêt sjûifdëure!
breukband, bruükbaand, zelfstandig naamwoord mannelijk, bruükban, -, breukband, VB: Kasj haw ies twêntig jaor mêt 'nne bruükband geloüpe vuur dat 'r zich leet ôperere.
brevet, brevêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, brevêtte, brevêtsje, brevet, VB: Vuur te maoge vlege hebs te e vleegbrevêt nudig.
brevier, breveer, zelfstandig naamwoord mannelijk, breveere, -, brevier, VB: Keplaon Jochems leep uüver de kërkfer. Oondertössje loos 'r ién z'nne breveer.
bricole, abriekol, zelfstandig naamwoord mannelijk, abriekolle, abriekölke, bandstoot, (bandstoot bij biljarten) abriekol (fr. 'à bricole') VB: Ich heb zélde zoe 'nne sjoenen abriekol geziën. Zw: abriekol sjpuüle: over de band spelen.
brief, breef, zelfstandig naamwoord mannelijk, breve, breefke, brief, VB: Ejndelik heb ich 'nne breef van bié ôs krège, de lêste wäor van de vurige maond. Zw: 'r Hèt niks ién te bringe es lèg breefkes: hij heeft niets te vertellen.
brigadier, briggedeer, zelfstandig naamwoord mannelijk, briggedeers, briggedeerke, brigadier, VB: De briggedeer höepde op promosie, daan zoûw 'r adjudaant wërde.
brijzelen, bruüzele, werkwoord, bruüzelde, gebruüzeld/bryselde, gebryseld, breken, (in stukjes breken) bruüzele; brokken (brood brokken) bruüzele VB: Bruüzel 't broed en gëf de gruümele aon die érm vuügelkes; brysele fijnmaken (varkensvoer fijnmaken) brysele VB: Es 't vérekesvoor gekoëk wäor, woerd 't gebryseld.
brijzelkul, bryselkul, zelfstandig naamwoord mannelijk, bryselkulle, bryselkulke, paal, (om varkensvoer klein te maken) bryselkul VB: 'nne bryselkul wäor 'nne paol met 'n dik oétênd oe 't gekoëk vérekesvoor mêt woerd fiéngesjtaamp.
brijzelmachine, bryselmesjien, zelfstandig naamwoord onzijdig, bryselmesjiene, -, varkensvoer, (apparaat om varkensvoer klein te maken) bryselmesjien VB: Ién e bryselmesjien woerte gekoëkde krote, êrpele en kôllerabe fién gemak.
brik, brik, zelfstandig naamwoord mannelijk, brikke, brikske, baksteen, (van het fr. 'brique') VB: Dy roej kleur van die brikke bevêlt mich gaaroét neet, vrèiselik. Afl: brikkebekker: (lett) stenenbakker. Alleen nog in de zw. 1. De bis mich oüch 'nne brik: je bent me d'r ook eentje. 2. 'r Hèt 't vuur z'nne brik: hij heeft de nederlaag geleden.; hard (zo hard als een steen) zoe hél wie 'nne brik; zoe roed es 'nne brik vuurrood zoe roed es 'nne brik)
briket, brikêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, brikêtte, brikêtsje, briket, VB: Zuús te dè gèle roük oét de sjoûw koëme? Dao zién ze haos ziëker bnkêtte aon 'r sjtoëke.
brikkenbakker, brikkebekker, zelfstandig naamwoord mannelijk, brikkebekkers, -, steenbakker, Zw: De bis mich oüch 'nne brikkebekker: een fraai heerschap Zw: 'r Hèt 't vuur z'nne brikkebekker: hij heeft de partij verloren, de nederlaag geleden.; heerschap (een fraai heerschap) 'nne brikkebekker; partij (de partij verliezen) 't vuur z'nne brikkebekker hebbe.
brikkenoven, brikkenoëve, zelfstandig naamwoord mannelijk, brikkenoëves, brukkenuüvensje, oven, (voor het bakken van bakstenen) brikkenoëve VB: Vreuger laog ién Groéselt 'nne brikkenoëve op d'n hook van de Sjysjtraot en de Vorewëg.
bril, breel, zelfstandig naamwoord mannelijk, brêlle, brêlke, bril, VB: Ich heb 'nne lësbreel nudig, ich mërk 't. Zw: 'nne Merûilebreel: niet bestaande bril in verband staand met het feit dat 'merûile' (voorjaarspaddestoelen) uiterst moeilijk te vinden zijn); oogstwagen (deel van een oogstwagen) breel (m) (-, -,))
briljant, briljaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, briljaante, briljéntsje, briljant, briljaant briljant
briljant, briljaant, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, briljant, VB: Dat ês e briljaant gesjriëve artikel.
brioche, briejosj, zelfstandig naamwoord mannelijk, briejosje, -, koekbrood, (bep. koekbrood) briejosj (fr. 'brioche') VB: Ién 'nne briejosj zitte krénte, réziéne en gebroëke klötsjes sôkker. VB: Vreuger woerte op de koffietaofel nao de begreffenis geng vlaoje gëte meh briejosje.
britsig, bretsig, bijvoeglijk naamwoord, speels, wild VB: Zuús te wie bretsig dat përd ês? 't Bys mer op en neer. Zw: De maks mich bretsig: je maakt me stapelgek.
brobbel, brôbbel,, zelfstandig naamwoord mannelijk, brôbbel,e, brubbelke, oneffenheid, VB: 't Iés zit voül brôbbele, v'r kênne neet sjerze.; puist brôbbel (vr.) (-e, brubbelke) VB: Ze gaans gezich zaot voül brôbbele.
brobbelen, brôbbele, werkwoord, brôbbelde, gebrôbbeld, borrelen, VB: 't Wäoter brôbbelt, de kêns de êrpele drién doén.
broche, brosj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, brosjs, brösjke, halsspeld, (fr. 'broche') VB: M'n ma haw 'n brosj mêt allemaol van die roej pierelkes.
broddelen, brôddele, werkwoord, brôddelde, gebrôddeld, knoeien, VB: Trêk dat sjtrikwérk mer oét, de hebs mich get gebrôddeld..; koken (heftig koken) brôddele VB: Es 't wäoter brôddelt koëme de bubbelkes aon de oppervlakte.
broeden, breuje, werkwoord, breujde, gebreujd, broeden, VB: De mëlie zit te breuje op veer ejjer.
broeder, broéder, zelfstandig naamwoord mannelijk, broéders, bruúderke, broeder, VB: 'r Ês ze gaans lëve broéder bié de paoters ién Riékelt gewès.
broederdienst, broéderdeens, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, broederdienst, VB: broéderdeens ês milletèren deens doer e broor gedoën.
broederschap, broédersjap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, broédersjappe, -, broederschap, VB: De broédersjap van de sjöttery van Groéselt ês op 30 mèi 1619 opgerich.
broedzon, broëdzon, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, middagzon, (volle middagzon) broëdzon VB:: Gaank dich toch get ién de loer zitte, de gaansen tiéd ién de broëdzon ês hil sjléch vuur dich.
broei, breuj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, broei, VB: Bôljoûng en breuj ês 't zelfde.; vleesnat breuj Zw: De sop ês de breuj neet wërd: het sop is de kool niet waard
broeibak, breujbak, zelfstandig naamwoord mannelijk, breujbek, breujbekske, broeibak, VB: Mêt dè breujbak trêk ich de pléntsjes wëke ieder op.
broeien, breuje, werkwoord, breujde, gebreujd, broeien, VB: Es 't hûi gèit breruje hebs te groete kaans dat 't ién braand vlûig.
broeiende, ién de broëd zon, zon, (in de felle zon); ién de broëd zon VB: Zoe lang wërke ién de broëd zon, dat kênt neet gezoond zién.
broeierig, breujetig, bijvoeglijk naamwoord, broeierig, VB: 't Ês al de gaanse wëk breujetig wérm, goûng 't mer 'ns oonwère.
broeiling, breuling, zelfstandig naamwoord mannelijk, breulinge, breulingske, wijfjesvarken, (jong wijfjesvarken) breuling VB: 'nne breuling ês e véreke wat nog neet hèt gebagkeld.
broek, brook, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, breuk, breukske, broek, VB: 'r Goûng zich 'n noûw brook géle vuur de vekaansie. Zw: Dat ês e sjtérk sjtök ién 'n aw brook: dat is een sterk verhaal. Zw: Wè 'n groete vot hèt, môt oüch 'n groete brook hebbe: voornaam doen kost geld.; paardentuig (deel van een paardentuig); brook VB: 'n brook ês 'nne brejje reem dè öm de batse van 't përd löp en dè deent vuur sjteun te gëve bié 't aofväore van e bergske; brook, pyje brook broek (van grove stof) 'n pyje brook VB: 'n pye brook kôs te kompleet réch op zitte, zoe 'n graof sjtof wäor 't.
broekbodem, brokeboëjem, zelfstandig naamwoord mannelijk, brokeboëjeme, -, broek, (achterste deel van een broek) brokeboëjem VB: De brokeboëjem ês op versjejje plaotse gesjtökkerd. Zw: 't Hèt 't vuur z'nne brokeboëjem: hij moet het gelag betalen; kind (klein kind) brokeboëjem; betalen (dat moet híj betalen) 'r hèt 't vuur z'nne brokeboëjem
broekschijter, brokesjiéter, zelfstandig naamwoord mannelijk, brokesjiéters, brokesjiéterke, broekenschijter, brokesjiéter; bangerd brokesjiéter; kwajongen brokesjiéter
broer, broor, zelfstandig naamwoord mannelijk, breurs, breurke/bruderke, broer, VB: M'nnen awste broor ês zês jaor awwer es mich Zw: 'nne Sopbroor: een energieloos persoon.; kloosterbroeder (vero) VB: Ze hawwe dry joûnges en twie d'rvan zién broor woerde ién 't kloester van Goëdsdel.)
brok, brok, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, brood, (het zachte gedeelte van brood)brok VB: 't Verwènd kênneke aot eleng mer de brok en neet de koësjte.
brokkelen, brökkele, werkwoord, brökkelde, gebrökkeld, afbrokkelen, breken (in stukjes breken) brökkele VB: 't Broed brökkele en daan de sjtökskes soppe.; brokkelen VB: De mik brökkele en ze daan ién 'nne koomp werm mèilk doén
Bronk, broonk, zelfstandig naamwoord mannelijk, broonke, breunkske, bronk, VB: De Groete Broonk ién Groéselt ês uniek ién Hollend.
bronk vieren, bronk vieren, werkwoord, bronken, (de bronk vieren) VB: De mejoor vreug op Paosmaondig: 'Broonk v'r of broonk v'r neet?'
bronken, broonke, werkwoord, broonkde, gebroonk, bronken, (de bronk vieren) VB: De mejoor vreug op Paosmaondig: 'Broonk v'r of broonk v'r neet?'
brons, broons, zelfstandig naamwoord, brons, broons (soortnaam en stofnaam) VB: 't Beeld van de Grinnedeer oonder ién 't duerp ês van broons gemak.
bronspot, bronspot, zelfstandig naamwoord mannelijk, bronspöt, -, bedwarmer, bronspot (vero.) VB: 'nne bronspot wäor e sjtejne kruúkske dat gevöld woerd mêt wérm wäoter vuur 't bed te werme.
brood, broed, zelfstandig naamwoord onzijdig, broejer, bruudsje, brood, VB: Ich bak me broed altiéd zelf. Zw: Vuur kies en broed mêtdoén: buiten mededinging. Zw: Wienig broed oppe plaank: weinig borsten Zw: Goej gèi broed weg, de sjtiks Slivvenhier nao z'n oüge: gooi geen brood weg, het zou je in de toekomst wel eens slechter kunnen gaan (oude zegswijze) Zw: Dat vrit gèi broed: gezegd van iets dat op het ogenblik niet gebruikt wordt maar in de toekomst wel eens van pas zou kunnen komen. Zw: 't Broed ês gebinnedyd, dè 't it, dat 'r 't zich oüch sjnyt: eenieder moet voor zijn eigen belangen opkomen.; roggebrood broed VB: 'n Sjnèj mik en 'n sjnèj broed hèt 'nne prèkhier; bestaan (een goed bestaan hebben) good ze broed hebbe VB: Dè blyf nog waol wërke bié dy zäok, dè hèt dao good ze broed.; 'n éch sjtök broed goeierd 'n éch sjtök broed
broodbeugel, broedsbugel, zelfstandig naamwoord mannelijk, broedsbugele, sjtriëp, broodzak, VB: De broedsbugel woerd vreuger aon d'n haom van 't përd gehange es m'r nao 't véld goûng.
broodboterham, broedsboëtram, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, broedsboëtramme, -, boterham, boterham (van roggebrood) broedsboëtram
broodje, bruudsje, brëujke, brëusje, zelfstandig naamwoord onzijdig, bruudsjes/breujkes/brëusjes, -, kadetje, VB: E bruudsje mêt sjeenk en èi mêt kies, dat hêlt dich ién d'n zyje.; roggebrood (klein, rond roggebrood) bruudsje VB: Twie mikke en e bruudsje ezzebleef.; kaasjes kruid (vrucht van kaasjeskruid) bruudsje; brëujke; brëudsje
broodmager, broedmäoger, bijvoeglijk naamwoord, broodmager
brouwen, broûwe, werkwoord, broûwde, gebroûwd, brouwen, VB: Vreuger woerd 'nnen hoëf oe oüch beer woerd gebroûwd 'nne 'panhof' geneump. Zw: Wie lochter gebroûwd, wie bëter beer: met weinig moeite kan men vaak heel goede resultaten bereiken.
brouwer, broûwer, zelfstandig naamwoord mannelijk, broûwers, -, brouwer, VB: Ién 't hoés van Zjoke Reintjens zaot vreuger 'nne broûwer. Zw: Oe de broûwer kömp hôf de bekker neet te koëme: bier vervangt de maaltijd.
brouwerij, broûwery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, broûweryje, broûweryke, brouwerij, VB: Ién Guelpe en ién Wiélder lik 'n broûwery, dy van Guelpener Beer en dy van Braand.
brug, brök, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, brögke, brökske, brug, VB: De Sint Servaosbrök ês de awste brök van Mesjtreech. Zw: Dè ês nog femiélie van de aw Maosbrök: gezegd van een stokoud persoon.
brui, bruej, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, brui, VB: 't Ês mich al viéf kier mislok, ich gëf de bruej draon
bruid, broéd, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, broéte, bruúdsje, bruid, VB: Bis te nao de broéd goën lore (aan de kerk) en, wat haw ze aon?
bruidegom, broédegom, zelfstandig naamwoord mannelijk, broédegoms, -, bruidegom, VB: De broédegom kaom mêt e gaans serjeus gezich de kërk ién.
bruidje, bruúdsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, bruúdsjes, -, bruidje, (bijv. in processie) VB: E päor bruúdsjes droge de kelk mêt koënaore en droévetrös ién de perséssie.
bruidskleed, broédsklèid, zelfstandig naamwoord onzijdig, broédsklyjer, broédskledsje, bruidsjurk, VB: Dat broédsklèid haw wol e päor knabbe gekos, dat zaogs te zoe.
bruidspak, broédspak, zelfstandig naamwoord onzijdig, broédspakker, -, huwelijkskostuum, (vero.)
bruidsreis, broédsrejs, zelfstandig naamwoord onzijdig, broédsrejze, -, huwelijksreis, VB: Mêt hön broédsrejs zién ze nao Oestenriék gegaange.
bruidsstuk, broédssjtok, zelfstandig naamwoord, huwelijksgeschenk, (mnl. 'bruutstuc': huwelijksgeschenk) (vero.) VB: Es broédssjtok haw de broéd van hëur päot e sjoen serviés krège.
bruien, brûije, werkwoord, brûije, gebrûid, gooien, (vero.)
bruikleen, bruúklien, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, bruikleen, VB: De krys 't ién bruúklien, meh uüvermuerge môs te 't mich truk bringe.
bruiloft, broélef, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, broélefte, bruúlefke, bruiloft, VB: V'r zién dis naach öm dry oor van de broélef trukkoëme, v'r hawwen ôs good geammezeerd. Zw: Geng broélef zoe kleng of ze mak eng Zw: Van 'n broélef kömp 'n broélef
bruin, broén, bijvoeglijk naamwoord, broûjner, 't broûjnste, bruin, (attr. m: broûjne, vr. broûjn, o. broén, mv. broûjn. pred.: broén. VB: En, bis te sjoen broén woerde aon de Costa Brava? Zw: Zoe broén wie 'n kersjtäonzjel
bruin, broûjns, bruins, (iets bruins) get broûjns VB: Ich haw gên e noûw jéske, get broûjns of get zjwerts.
bruine spaanse, broûjn sjpaonse, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) broûjn sjpaonse
bruisen, broûze, werkwoord, broûsde, gebroûs/broésjde, gebroésj, broésjenterre, schuimen, flansen (iets in elkaar flansen) get iénèin broûze.; broésje bruisen VB: 't Vêt broésj ién de pan.
brul, bruel, bijvoeglijk naamwoord, brulziek, (gezegd van koeien) bruel VB: Es de koo kemikke geluide mak, kênt ze bruel zién.; dwaas (bijv.nw, bijw.) (zie 'gek')
brullen, brölle, werkwoord, brölde, gebröld, bröllenterre, brullen, VB: De koo brölt van d'n doës.; huilen brölle VB: 't Keend brölde van de pyng
brummel, broémel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, broémele, broémelke, braambes, VB: Gèis te mêt broémele plökke ién de Daor?
brummel, broémel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, broémelke, meisje, (koosnaam voor meisje) broémel VB: Lekkere broémel, kom 'ns bié mich zitte.
brusselen, broûsele, werkwoord, broûseld, gebroûseld, hutselen, VB: 'Ich haw neet vëul tiéd vuur noon te mäoke, ich heb mer get ién èin gebroûseld', zaag Merie.
brussels lof, brussels loüf, brussels lof, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, witlof, brussels loüf VB: brussels loüf ién gekoëkde sjeenk gedriejd, de wêts neet wats te preufs.; brussels lof
bubbelen, bubbele, werkwoord, bubbelde, gebubbeld, bibberen, VB: bubbele van de kaw, van de kors.
buffet, befêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, befêtte, befêtsje, buffet, VB: De verejniging krèg de helf van de opbrings van 't befêt.
bugel, bugel, zelfstandig naamwoord mannelijk, bugele, -, kornet, (bep. muziekinstrument) bugel VB: 'r Hèt ies klarrenêt gesjpëuld meh bugel laog 'm toch bëter.
buigen, bûige, werkwoord, bûigde, gebûig, bûigenterre, buigen, VB: 't Mèitske bûigde wie 't aon de kuüningên woerd vuurgesjteld.
buik, boék, zelfstandig naamwoord mannelijk, buúk, buúkske, buik, VB: Ich heb al de gaanse wëk pyng ién m'nne boék, ich môt toch mer 'ns nao d'n dokter goën. Zw: De rök op en de boék aof: je kunt me gestolen worden. Zw: Z'n oüge wäore groeter es z'nne boék: hij krijgt zijn eten niet op omdat hij teveel heeft genomen.; buik (een dikke buik) 'nne boék wie 'n beerton
buikriem, boékreem, zelfstandig naamwoord, boékreeme, boékreemke, buikriem, (van paarden) boékreem
buikzeel, boékzèil, zelfstandig naamwoord onzijdig, boékzèile, -, kettinkje, (bep. kettinkje van paardengestel) boékzèil VB: 't boékzeil ês e kêttelke dat oonder de boék van 't përd doerlöp en deent vuur de trêkkêttele ömlieg te dûije. Daodoer kênt d'n haom de lochwèg neet toûwdûije.
buis, boûs, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, boûze, -, aks, (achterkant van aks) boûs VB: Mêt de boûs van de äoks kêns te de kyle iénhoûwe.; bijl (achterkant van een groot bijl) boûs VB: De kêns de boûs van 't biél good gebruke vuur de kyl ién de vot van de boüm te hoûwe.; boomstam (onder aan de boomstam) aon de boûs VB: 'ne Boüm aon de boûs aofzège zoedat eleng de vot blyf zitte.
buis, bûis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bûize, bûiske, buis, VB: Mêt dè vros ês ôs 'n bûis van de wäoterlejjing gesjproûnge. Zw: 'n bûis kriége: een wedstrijd verliezen.; hoed (hoge hoed) bûis. (vero.
buiten, boéte, voorzetsel/bijvoeglijk naamwoord, buiten, De buitenste: de buútenste VB: Ze woene boéte. Vb: Van boéte nao bênne koëme.; van boéte boont en van oonder sjtroont schijn (schijn bedriegt) van boéte boont en van oonder sjtroont
buitenbeentje, boétebejnsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, boétebejnsjes, -, buitenbeentje, VB: Dat ês altiéd e boétebejnsje gewès, volgens mich ês dat gèine van ôs.
buitendat, boétedat, buitendien, boétedat VB: 't Ês e sjoen mèitske en boétedat ês 't oüch nog van riéke lûi.
buitengewoon, boétegewoen, buitengewoon
buitengoed, boétegood, zelfstandig naamwoord onzijdig, boétegeujer, boétegeudsje, buitengoed, VB: Dy riéke femiélie haw in de buurt versjejje boétegeujer ligke.
buitenkans, boétekénske, zelfstandig naamwoord onzijdig, boétekénskes, -, buitenkansje, VB: Dat ês e boétekénske , dat laot ich neet langs m'n naos goën.
buitenland, boételaand, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, buitenland, VB: Van Groéselt oét bis te ién vief menute ién 't boételaand.
buitenlander, boételender, zelfstandig naamwoord mannelijk, boételenders, -, buitenlander, VB: Op 1 mèi bers 't ién Mesjtreech van de boételenders.
buitenmodels, boétemedels, bijvoeglijk naamwoord, apart, (apart op modegebied) boétemedels VB: 'r Hèr zoe 'nnen dikke boék, 'r môt altiéd boétemedels e breuk géle.
buitenshuis, boéteshoés, bijwoord, buitenshuis, boéteshoés VB: Vuur goën haos noets boéteshoés ëte, dat ês ôs get deur.
buitenstaander, boétesjtëunder, zelfstandig naamwoord mannelijk, boétesjtëunders, -, buitenstaander, VB: Vuur 'nne boétesjtëunder wêt 'r waol vëul devan aof.
buitenuit, boétenoét, buitenkant, (aan de buitenkant) boétenoét VB: Es 't van boétenoét mer ordéntelik oétzuút.
buizerd, bûizerd, zelfstandig naamwoord mannelijk, bûizerte, bûizerdsje, buizerd, VB: 'ne bûizerd vrit per däog 'n raffel mûis.
bukken, bôkke, werkwoord, bôkde, gebôk, bukken, VB: Es ich mich môt bôkke, verrêk ich van de pyng ién m'nne rök. Zw: Ich lek 't dich op d'n trap, daan hôfs te dich neet te bôkke: weigering van een buitensporig verzoek. Zw: Ich zal mich bôkke, daan kêns te bëter op mich: gezegd als men meent door iemand in de maling te worden genomen.
bul, bul, zelfstandig naamwoord mannelijk, bulle, bulke, buidel, bul; balzak bul
bulderen, böldere, werkwoord, bölderde, gebölderd, bölderenterre, bulderen, VB: böldere van 't laachte.
bulk, buük, zelfstandig naamwoord mannelijk, buüke, -, kreet, buük schreeuw buük; buük gil
bulken, buüke, werkwoord, buükde, gebuük, buükendeterre/buelkde, gebuelk, buelkenterre/buükde, gebuük, buëkenterre, bulken, (van vee) buüke VB: De bieste begênne te buüke, 't wörd tiéd dat ze gemèilk wërde.; schreeuwen buüke VB: Ich heb mich hèis gebuük op dy rèkele, meh ze kaome neet.; bulken bueleke VB: 'r Buelk van 't géld.; joelen VB: Wie ze öm twelf oor oét de kaffee kaome wäore ze zoe aon 't bueleke dat de lûi wakker woerte.; loeien VB: Dat bueleke van dy keu wërk mich e bitsje op m'n zenewe; zingen (onwelluidend zingen) bueleke VB: Dat ês gèi zynge mie, dat ês bueleke; buüke huilen buüke Zw: buüke vuur 'nne sjiët: om niet. Zw: De buüks al vuur dat ste gehoûwe bis: je maakt je al zorgen vóór dat je weet hoe het afloopt.; buüke (hard huilen) buüke wie e véreke
bulker, buükerd, zelfstandig naamwoord mannelijk, buükerde/buükerte, -, schreeuwlelijk, VB: Wat menk zich zoe 'nne buükerd waol?; huilebalk buükert
bullen, bulle, werkwoord, bulde, gebuld, bedotten, fobben bulle
bult, buelt, zelfstandig naamwoord mannelijk, buelte, bueltsje, bult, (verdikking) buelt VB: D'n tepiet zit neet good, dao zitte versjejje buelte ién. Zw: Mêt bed en buelte vertrêkke: met het hele bezit.
bumper, beumper, zelfstandig naamwoord mannelijk, beumpers, beumperke, bumper, VB: Wie köms dich aon die blötsj ién de beumper ?
bundel, pungel, zelfstandig naamwoord mannelijk, pungele, pungelke, bundel, VB: De sjmôkkeler haw 'nne pungel aon z'nne rök hange.
bunder, boonder, zelfstandig naamwoord onzijdig, boonders, -, bunder, VB: Ié Groéselt ês e boonder 20 roje.
bunker, beunker, zelfstandig naamwoord mannelijk, beunkers, beunkerke, bunker, VB: Ién de buurt van Awbel ién Belsj zuúste uüveraal ién 't laandsjap beunkers ligke. Van dao beunker oét hebbe ze ién mèi 1940 op de Pruusje gesjoëte.
burcht, buerg, zelfstandig naamwoord mannelijk, buergte, buergske, burcht, VB: Langs de Rién, boëvenop de hoegste tuppe van de huüvele, sjtoën hil vëul buerge.; dassenhol VB: op d'n Helwëg lik d'n èine buerg nëve d'n aandere, 'n aordighèid vuur te zién..
bureau, burroo, zelfstandig naamwoord mannelijk, burroos, -, bureau, (klemtoon op eerste lettergreep) Zw: 'r Sjryf op 'nne burroo: hij werkt op kantoor.; administratiekantoor (vero.) (klemtoon op eerste lettergreep) VB: 't Hèt 'nne goje pos, 'r sjryf op 'nne burroo.
burgemeester, börgermèister, zelfstandig naamwoord mannelijk, börgermèisters, börgermèisterke, burgemeester, VB: De börgemèister hèt de ekspesiésie van Grueles geoepend. Zw: 'nne Boék wie 'nne börgemèister Zw: Hër ês börgemèister van e aofgebraand duerp: gezegd van een opschepperig iemand. Zw: Get ién èine kier börgemèister mäoke: in een keer opeten. Zw: börgemèister mäoke: (vero.) plaaghandeling onder opgeschoten jongens of jegens nieuwkomers waarbij het slachtoffer de broek geopend werd om het geslachtsdeel eruit te halen.; buik (een dikke buik) 'nne boék wie 'nne börgemèister
burger, börger, zelfstandig naamwoord mannelijk, börgers, -, burger, VB: De bis börger van dit laand en de zals dich oüch es börger van dit laand môtte gedräoge.; burgemeester börger (m.) (-s, -ke)
bus, bös, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bösse, böske, bus, VB: Es keender goûng v'r zoe gên mêt ma mêt de bös van Meussen nao Mesjtreech.
bussel, bössel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, bössele, bussele, bösselke, busselke, bos, (andere bet.) bössel VB: 'n bössel redyskes.; bundel bössel VB: 'n bössel sjtruu.; bussel VB: Ich heb twie bössele sjtruu nudig vuur ién 't hoonders; schoof bössel VB: 'n bössel sjtruu; vrouw (goedhartige vrouw); bössel
busselen, bössele, werkwoord, bösselde, gebösseld, schommelen, (met kind) bössele
buurbinden, baorebeende, werkwoord, -, -, buurpraatjes, (langdurige buurtpraatjes houden) baorebeende (vero.) VB: Ore sjtoûnge de vrollûi te baorebeende en wie de maan hèivers kaom wäor de noon neet vêrdig.; baore beende beuzelpraat (beuzelpraat verkopen) baore beende (vero.) VB: 'Oe ês mam? Ao, dy ês ziëker baore beende'
caban, kebao, zelfstandig naamwoord mannelijk, kebaos, kebaoke, regenmantel, (bep. regenmantel) kebao VB: 'nne kebao ês 'nne wyje rëngemantel zoonder moûwe
cabaret, kabberêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, kabberêtte, kabberêtsje, cabaret, Zw: Dao ês 't kabberêt: daar is het dolle boel.
cabine, kebien, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kebiens, -, cabine, VB: 't Wäor sjik es v'r nëve noonke Bèr ién de kebien van z'nne vrachôtô mochte zitte.
cabosse, kebôtse, zelfstandig naamwoord, koolplanten, (jonge koolplanten) kebôtse (waals 'cabosse') (vero.)
cacao, kekoûw, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, cacao, VB: Hié heb ich nog get kekoûw, daan gaon ich dich 'ns 'n lekker gläos sjôkkelademèilk mäoke.
cachet, kasjêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, cachet, VB: E wit taofelläoke en leuk blömke oppe taofel, dat gief kasjêt aon de zäok.
cachot, kesjot, zelfstandig naamwoord onzijdig, kesjotte, -, arrestantenlokaal, kesjot (van het fr. 'cachot') VB: Alle keender van 't duerp sjtoûnge aon 't kesjot vuur de zäote te hure baljoene.; gevangenis kesjot (fr. cachot)
cadans, kedaans, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, cadans, VB: kedaanse bié e vioolkonzèr van Van Beethoven.
cadeau, kedoo, zelfstandig naamwoord mannelijk, kedoos, kedooke, cadeau, VB: Hër haw z'n vroûw 'nne sjoene kedoo gegoüwe vuur hëure verjëurdäog.
cadet, kedêt, zelfstandig naamwoord mannelijk, kedêtte, kedêtsje, cadet, VB: Dè joûng van mich ês weeld vuur es kedêt mêt te loüpe ién de Groete Broonkperséssie. VB: De kedêtte van de Militaire Academie hebbe sjoen uniforme aon.
café, kaffee, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaffees, kaffeeke, café, kaffee (klemtoon op eerste lettergreep)VB: 't Aontal kaffees ién 't duerp ês enorm trukgeloüpe. Zw: Ich zit nog lever ién de klejnste kaffee es op 't groetste wérk.
cale, kal, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kalle, kelke, wig, (houten wig) kal (fr. 'cale') VB: 'n kal wörd gebruk bié 't sjtelle van kozyne.
calvariereuk, kelvarieruük, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, reuk, (van carbol en chloroform) kelvarieruük (vero.) (zo genoemd naar het vroegere ziekenhuis Calvariënberg te Maastricht) VB: Es ich dè kelvarie ruúk môt ich altiéd aon 't hospetaol vreuger deenke.
camee, kemej, zelfstandig naamwoord mannelijk, kemejje, kemejke, baksteen, (te hard gebakken baksteen) kemej VB: Probeer dè kernej mer 'ns mêt de trôffel ién twieje te hoûwe, dat lök dich neet.
camouflage, kamoeflaasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, camouflage, VB: D'n haos dao op de wej ês haos neet te zién mêt z'n sjoen kamoeflaasj.
canada, kannedas, zelfstandig naamwoord mannelijk, kannedasse, -, populier, (canadese populier) kannedas VB: Vreuger sjtoûng 't groet en 't klejn Brook voül mêt kannedasse.
canaille, kernel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kernelle, -, vrouw, (bazige vrouw) kernel
canapé, kannepee, zelfstandig naamwoord mannelijk, kannepees, kannepeeke, canapé, VB: 't Köppelke zaot op de kannepee get te vryje.
caoutchouc, katsjoe, kawtsjoe, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, rubber, katsjoe (fr. 'caoutchouc'); kawtsjoe (vero.); caoutchouc VB: Dè sjloék ês van plastiek gemak, vreuger wäor dat katsjoe.
capabel, kepäobel, bijvoeglijk naamwoord, bekwaam, kepäobel (fr. capable) VB: Laot dè mer gewërde, dat ês 'ne kepäobele mêns.; staat (in staat tot); kepäobel (fr. 'capable')
capriool, kabriejoele, zelfstandig naamwoord, bokkensprongen, kabriejoele VB: 'r Makde mie kabriejoele es dat 'r wërkde.; kabberjoele capriolen VB: 'r Makde mie kabberjoele es dat 't wërkde.
capsule, kapsuul, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kapsuuls, kapsuulke, capsule, VB: Dy kapsuul mêt die millesyn môste mêt get wäoter aofsjlikke.
capuchon, kappesjoûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, kappesjoûngs, -, capuchon, VB: Ich heb bié ôs nog zoe 'nnen awwe kappesjoûng van vreuger.; kappesoén halster (soort halster van touw) kappesoén VB: 'n kappesoén wäor 'n haolster vuur 'n koo te lejje.
capucijn, kappesyn, zelfstandig naamwoord mannelijk, kappesyne, -, kapucijn, VB: Ién Èisde haw 't vreuger 'nne kappesynekloester meh dat ês noé aofgebroëke.
caracole, kerkol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kerkolle, kerkölke, slakkenhuis, (fr. 'caracole': o.a draai, wenteltrap) VB: 'n kerkol ês van bênne gaans gedriejd, zjus wie 'nne wénteltrap.
carbid, kerbiet, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, carbid, VB: Vreuger hool v'r ôs bié de sjmiëd e päor sjtökke kerbiet , doege ze ién 'n bös mêt 'nnen dêksel drop en mêt e luükske ién de boëjem, sjpyden op de kerbiet, doegen d'n dêksel drop, helen 'nne zjwëgel aon 't luükske en..........baaf!
carbolineum, karbelenejum, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, carbolineum, VB: Sjmèr die bajpaole mer good ién mêt karbelenejum, daan goën ze neet zoe gaw rotte.
carillon, kerreljoûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, kerreljoûngs, -, carillon, VB: Op 't sjtadhoés ién Mesjtreech sjtèit e kerreljoûng.
carnaval, karneval, zelfstandig naamwoord mannelijk, karnevals, -, carnaval
carré, ién èine karee, tussenpoos, (zonder tussenpoos) ién èine karee VB: Ich heb gewase, gepôts en gesjtriëke, ién èine karee doer.
cartouche, kertôsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kertôzje, kertusjke, patroonhuls, VB: Deenk draon dats te de lèg kertôzje ién d'n tés dèis en bié uch ién d'n drekbak guujs.; huls kertôsj VB: Ekere jèger doeg z'n lèg kertôzje ién z'n kelbas; cartouche VB: Uüveral ién 't véld voons te lèg kertôszje dy de jègers hawwen aachtergelaote.
Cartouche, bende, Kertôsj, bende, belhamels, (een troep belhamels) de bende van Kertôsj (In verband staand met Louis-Dominique Cartouche, hoofd van een bende dieven, geb. Parijs 1693. Hij werd in 1721 geradbraakt)
cassette, kassêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kassêtte, kassêtsje, cassette, VB: Ich heb bié ôs 'n kassêt mêt leesjes van Jo Erens ligke.
casueel, kazzjeweel, bijvoeglijk naamwoord, toeval, (bij toeval) kazzjeweel (vero.) VB: Ich kaomden 'm kazzjeweel ién de Manskessjtèg tiënge.; kazzjeweel, dat ês kazzjeweel sterk (dat is sterk) dat ês kazzjeweel (vero.)
cavalerie, kavvelery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, cavalerie, kavvelery VB: Keptejnsje Dôjjing ês mêt de kawelery van Napoleon nao Moskou getrokke en oüch nog lëventig truk koëme.
caveren, kevere, werkwoord, verzekeren, (nadrukkelijk stellen) kevere (tweede lettergreep is betoond) (keveerde, gekeveerd) VB: Ich keveer dich: vuur tien oor lik ich ién me bed, ich been poém.
cement, semeent, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, cement, VB: semeent wörd gemak op de ENCI ién Mesjtreech.
cent, sént, zelfstandig naamwoord mannelijk, sénte, -, cent, VB: De koëperdraod hebbe ze oétvoonde wie twie Hollenders aon 'nne sént aon 't trêkke wäore. Zw:. Dè bit 'nne sént ién twieje: hij is gierig. Zw: Zoe plat wie 'nne sént: zo plat als een dubbeltje. Zw: (uitroep van verbazing bij het zien van een grote hoeveelheid) Dao lik vuur twie en 'nnen havve sént. Zw: Zich nao z'n sént hawe: zich fatsoenlijk, ordelijk gedragen. Zw: Gèine sént mie vuur 'nne gëve: hem opgeven. Zw: De zoûws 'm 'nne sént gëve: hij ziet er meelijwekkend uit.; geld sént; oppe sénte zitte gierig (gierig zijn) oppe sénte zitte
cent milliard, sèmieljaar, zelfstandig naamwoord mannelijk, sèmieljaars, -, rekel, (kwajongen) sèmieljaar (fr/waals: cent milliard) VB: Dè sèmieljaar hèt mich de lêste blom oétgeriëte
center, könder, zelfstandig naamwoord mannelijk, könders, könderke, centerpons, VB: Mêt 'nne könder kêns te klejn luükskes mäoke op de plaots oe loëker gemak môtte wërde.
center, seenter, zelfstandig naamwoord mannelijk, seenters, -, poortenboog, (fr. 'centre') VB: Ién 't midde van de seenter sjtoûng 't jaortal 1748.; van z'nne seenter goën flauw vallen van z'nne seenter goën; à propos van z'nne seenter goën (zie 'gaan')
centeren, sentere, werkwoord, sentere, gesenterd, aftrappen, (bij voetbal) (klemtoon op eerste lettergreep)
centrifuge, senterfuusj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, senterfuuzje, senterfuusjke, centrifuge, VB: De boere hawwe vreuger 'n senterfuusj oe ze roûm van de mèilk mêt hoolte.
certificaten, sertefetute, zelfstandig naamwoord, paperassen, bescheiden sertefetute (vero.) Zw: 'r Hèt z'n sertefetute krège: hij heeft zijn ontslag gekregen.; z'n sertefetute kriége ontslag (zijn papieren krijgen); z'n sertefetute kriége (vero.)
chagrijn, sjegryn, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, chagrijn, VB: Dat sjtök sjegryn hèt mich vëul sjegryn aongedoën.; verdriet sjegryn
chagrijn, sjegryn, zelfstandig naamwoord mannelijk, sjegryne, -, chagrijn, VB: Dat sjtök sjegryn hèt mich vëul sjegryn aongedoën.; nurks sjegryn
chagrijnachtig, sjegrynetig, bijvoeglijk naamwoord, humeurig, sjegrynetig; chagrijnig sjegrynetig
chagrijnig, sjegrynig, bijvoeglijk naamwoord, humeurig, (fr. 'chagrin') VB: Vuurwat löps dich mêt zoe e sjoen wèr mêt zoe e sjegrynig gezich roond?; chagrijnig sjegrynig
chagrineren, sjagkernere, wederkerend werkwoord, sjagkerneerde, gesjagkerneerd, ergeren, (zich ergeren) zich sjagkernere (fr. 'se chagriner') VB: Sjagkerneer dich neet zoe, de wörs t'r eleng mer lillik van.
chambranle, sjembrang, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, sjembrange, sjembrengske, lijstwerk, (om deurkozijn) sjembrang (fr. 'chambranle' , mnl. 'chammerande': lijstwerk, omlijsting om deuren en vensters).
champignon, sjampeljoûng, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, sjampeljoûngs, sjampeljûingske, champignon, VB: sjampeljoungs dy ste ién de wejje vêns zién vëul lekkerder es dy oét de weenkel.
changeren, sjanzjere, werkwoord, veranderen, (fr. 'changer') (vero.)
chantage, sjantaasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, chantage, VB: Ich wiék neet vuur sjantaasj, ich gaon noé nao de peliésie.
chapeau, sjappoo, zelfstandig naamwoord, wieldop, (fr. 'chapeau') (vero.)
charge, sjersj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, salvo, (fr. charge) VB: De grinnedeers van de hiémelwach gëve oonder de perséssie de ieste sjersj Zw: De ginneraol sjersj: salvo dat na de processie wordt gegeven ter ere van de stichter van de schutterij, graaf Justus Maximiliaan van Bronckhorst.
charlemuis, sjarlemoûske, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) sjarlemoûske
charmant, sjermaant, bijvoeglijk naamwoord, charmant, VB: De leefste van m'n dochter ês éch 'nne vreuntelikke, sjermaante joûng.
chaudfroid, sjevraoj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, sjevraoje, -, huivering, rilling; sjevraoj (fr. 'chaud et froid') VB: Sjej oét mêt dy versjêt uüver d'n teleur te kretse, dao kry ich sjevraoje van.; rilling (koude rilling) sjevraoj (fr. 'chaud et froid') VB: Sjej oét mêt dy versjêt uüver d'n teleur te kretse, dao kry ich sjevraoje van.
chauffeur, sjôffëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, sjôffëurs, sjôffëurke, chauffeur, VB: De keptejn van de Roeje ês jaore sjôffeur op 'n bös gewès.
chic, sjik, bijvoeglijk naamwoord, keurig, (keurig gekleed) zoe sjik wie poes; chic sjik Zw: Lever ziëve daog sjik es èine: vroeger gezegd door iemand die door de week zijn zondagse kleren droeg.; zoe sjik es poes chic (zeer chic) zoe sjik es poes; zich neet op z'nne sjik veule lekker (niet lekker zijn) neet op z'nne sjik zién; zich neet op z'nne sjik veule
chicaneren, sjokkenere, werkwoord, sjokkeneerde, gesjokkeneerd, bekritiseren, (overdreven bekritiseren) sjokkenere VB: De zits altiéd op 't ëte te sjokkenere, 't ês oüch noets good.
chicard, sjiekaar, zelfstandig naamwoord mannelijk, sjiekaars, sjiekaarke, heer, (modieus gekleed sjiekaar) sjiekaar (fr. 'chicard') VB: Dè sjiekaar ês altiéd nao de lêste mode geklejd.; chic (chic geklede man) sjiekaar (fr.'chicard') VB: Ze gaans lëve ês dat 'ne sjiekaar gewès, altiéd de deurste pakke aon
chichi, sjikske, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, meisje, (chic en knap meisje) sjikske VB: Wat môt dè noé mêt zoe e sjikske op die boerdery, dat kênt toch neet good goën.
chocolade, sjôklaad, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, chocolade, VB: Es ich 't op zeen heb ët ich mich waol dry rubbe sjôklaad aachterèin op.
cholera, kolra, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, cholera, VB: Ién de jaore '60 van de 19e iew zién ién Groéselt vëul lûi aon de kolra gesjtoürve.
chose, sjoos, zelfstandig naamwoord, even, (om 't even) 't ês mich tut mem sjoos (fr. même chose)
christelier, kristelier, zelfstandig naamwoord mannelijk, kristeliere, kristelierke, catechismus, VB: De ieste vraog van de kristelier wáor: Waartoe zijn we op aarde? Zw: 'r Hèt e gezich wie 'nne versjëurde kristelier: hij ziet er gehavend uit. Zw:. 'r Kênt 't wie z'nne kristelier: door en door. Zw:.'nne kristeliere: vermanend toespreken. Zw: Ze gekristelierd kriége: een pak slaag krijgen.
cichorei, sôkkerej, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, cichorei, VB: Ich wèit neet of ze allewyl nog sôkkerej bié de koffie doén, meh vreuger waol: Buisman heet dè.; paardenbloem sôkkerej
cijfer, siéfer, zelfstandig naamwoord onzijdig, siéfers, siéferke, cijfer, VB: Ich gelûif dat ich van dèn tillefoonnömmer èi siéfer verkierd heb opgesjriëve.
cijferen, siéfere, werkwoord, siéferde, gesiéferd, uitrekenen, VB: Ich wèit nog neet wat ich dich sjöldig been, ich môt nog éffe siéfere.
cinema, sienema, zelfstandig naamwoord mannelijk, sienemas, -, bioscoop, (fr. ‘cinéma’) VB: Vreuger haws te ién de Groete Sjtäot ién Mesjtreech oüch nog 'nne sienema ligke.
cini, siénê, zelfstandig naamwoord mannelijk, siénês, -, kanarie, (europese kanarie) siénê (fr. sérin cini) VB: 'nne siénê ês 'nne zéldzame gèle voëgel mêt zjwerte sjtriëpe op zy en mêt 'nne gèle sjtuts. Ién 1922 in dis sjtriëke vuur 't ies geziën,
circus, sirk, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, circus, (fr. 'cirque')VB: Ich been al jaore neet mie ién 'nne sirk gewès, ich môt toch 'nne kier mêt de klejnkeender goën. Zw: Dao wäor mich weer 'nne sirk ién dat hoés: heibel.; heibel VB: Dao wäor weer 'nne sirk ién dat hoés
circustent, sirkestént, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, sirkesténte, -, vrouwenonderbroek, (grote vrouwenonderbroek) sirkestént
citerne, seter, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, seterre, -, beerput, (inhoud van beerput) seter (klemtoon op laatste lettergreep); gierput; (fr. 'citerne') (klemtoon op laatste lettergreep) VB: De seter löp uüver, laot v'r ze mer gaw goën lègpoompe.
citernen, seterre, werkwoord, seterde, geseterd, mesten, VB: Es geseterd woerd, woerd aal wat ién de seter en de mêskoûjl zaot, uüver 't laand geväore.; gieren mesten (mesten) seterre VB: Es geseterd woerd, woerd aal wat ién de seter en de mêskoûjl zaot, uüver 't laand geväore.
citroen, setroen, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, setroene, setruunsje, citroen, VB: Pak dich mer 'n oétgepësde setroen mêt hèit wäoter, dat zal dich good doén mêt dat kaw. Zw: 'r Hèt e gezich wie 'n oétgedruugde setroen
clapet, klapêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klapêtte, -, duivenplat, (afsluiting van duivenplat) klapêt (van het fr. 'clapet') VB: klapêtte zién gemak van ién U-vuerm geboëge drëuj. Zw: De klapêtte valle mich toûw: ik krijg slaap.
clementie, kleménsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, clementie, VB: Ich zal vuur dizze kier kleménsie mêt dich hebbe en dich neet sjtraove
clown, kloûjn, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloûjns, -, clown, VB: Zoonder kloûng ês 'nne sirk gèine sirk.
cognac, kônjak, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, konjekske, cognac, VB: Vuur dat ich gaon sjlaope dreenk ich mich altiéd 'nne kônjak Zw: e kônjekske: een glaasje vieux.; konjak van laand land (slecht land) konjak van laand (vero.)
cohort, kohot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kohotte, kohötsje, cartouche, (rolletje muntgeld) kohot VB: Hoël bié de baank 'ns get kohotte van döbbelsjes, kwertsjes en gueles.
coiffeur, kwaffëur, kefëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, kwaffëurs, kefëur, kefëurke, kapper, kwaffëur; kefëur VB: Es keender woerte ôs haore altiéd gesjnoëje bié Bèrke Hofman.
cokes, kokke, koks, zelfstandig naamwoord, cokes, kokke; koks VB: V'r sjtoëkde bié ôs eleng mer koks en sjlaam, koële wäore te deur.
colère, kelèr, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, boosheid, kelèr (fr. colère); kolèr driftig (driftig van aard zijn) 'n kolèr gelaoje hebbe. VB: 't Liék zoe 'nne röstige meh 'r hèt 'n kolèr gelaoje, dao versjriks te dich vuur.
collatie, koläosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, koläosies, -, tussendoortje, koläosie (fr. 'collation') (vero.)
collectant, kollektaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, kollektaante, -, collectant, VB: 'r Ês kollektaant vuur haos eker good doel, de hôfs 'm mer te vraoge en 'r dèit 't.
collier, kooljee, zelfstandig naamwoord mannelijk, kooljees, kooljeeke, collier, (fr. collier) (klemtoon op eerste lettergreep) VB: De broéd haw 'nne manjefieke kooljee öm, krège van hëure pëter.; halssnoer (van kralen) kooljee (fr. 'collier') VB: Dat klejnt van mich hèt toch zoe 'nne sjoene kooljee vuur z'n Kemunie krège
colofonium, kollefoonter, zelfstandig naamwoord, brijachtige, (brijachtige substantie) kollefoonter VB: 'nne kollefoonter sjlaam.
colporteur, kolportëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, kolportëurs, kolportëurke, colporteur, VB: De kolportëur braach de Privé, de Story en nog mie van zoe 'nne rebuu roond.
Comice, kemies, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) kemies
commandant, kommendaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, kommendaante, kommendénsje, commandant, VB: Pierre van Fer ês kommendaant van de biélmaander. Zw: De bis de kommendaant van 't sjiéthoés: je hebt hier niets te vertellen.
commanderen, kommendere, werkwoord, kommendeerde, gekommendeerd, bevelen, VB: Kaptejn Doyen kommendeerde de bloûw kompagnie.
commerçant, kommersaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, kommersaante, -, handelaar, kommersaant (fr. 'commerçant') (vero.)
commerce, kommers, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, handel, kommers (fr.'commmerçe') klemtoon valt op de laatste lettergreep; janboel kommers (fr. 'commerçe'): (tweede lettergreep is betoond); (vero.) kommers toestand (verwarde toestand); kommers
commies, kemies, zelfstandig naamwoord mannelijk, kemieze, -, belastingambtenaar, VB: Van Megen woerd ién 't duerp altiéd de kemies geneump.; commies VB: 'r Ês 40 jaor kemies bié de belastinge gewès; douanebeambte VB: E nisjeke van mich wäor mêt 'nne kemies oét Èisde getroûwd, dè wërkde aon de grens.
commissie, kemissie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kemissies, kemissieke, boodschap, (fr. 'commission') VB: Ich heb noé gèinen tiéd, ich môt kemissies doén. Zw: Es ich leeg, leeg ich ich ién kemissie: lieg ik, dan heb ik die leugen van een ander.; commissie (fr. 'commission' VB: V'r hebbe 'n kemissie gevörmp dy 't fèt môt rèigele.
commissionair, kommisjenèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, kommisjenèrs, -, boodschappenjongen, (fr. 'commissionnaire') VB: Allêh, hûi bis te m'nne kommisjenèr.; komissjenèr commissionair komissjenèr VB: Vreuger, wie v'r nog fruetvylinge ién Groéselt hawwe, gol 'nne kommissjenèr dêk vuur versjejje handelerre tegeliék.
commode, kommood, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, kemeudsje, commode, VB: De ma doog 't keend 'nne zuveren dook öm op de kommood.; kemood ladenkast VB: 'n kemood hèt eleng mer laoje ién
communie, kemunie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, communie, VB: 'r Goûng eker kier te kemunie. VB: De pesjtoer brink op d'n Ieste Vriédig de kemunie roond. VB: Nao de kemunie sjteet 'r zich al nao boéte, 'r blèf noets tot 't ênd van de Mês.; ziekencommunie kemunie VB: Op Ieste Vriédig brink de pesjtoer de kemunie bié de kraanke.
communiejasje, kemuniejéske, zelfstandig naamwoord, dolgedraaid, (gezegd van personen) zoe vêrdig wie e kemuniejéske; zoe vêrdig wie e kemuniejéske stomdronken zoe vêrdig wie e kemuniejéske
communiekind, kemuniekeend, zelfstandig naamwoord onzijdig, kemuniekeender, kemuniekênneke, communicantje, VB: De kemuniekeender lepe ién 'n ry, säome mêt hön awwers en mêt de hermenie vuurop, nao de kërk. Zw: Ze hebbe e keminikeend: gezegd van een gezin waar een kind voor het eerst te communie gaat.
compagnie, kompeny, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kompenyje, -, aantal, (groot aantal personen) kompeny VB: V'r wäore mêt 'n gaanse kompeny op geng.; gezelschap groep; kompeny (fr. 'compagnie')
compagnon, kompeljoûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, kompeljoûngs, -, compagnon, VB: Dat ês m'nne kompeljoûng, v'r hebbe al 20 jaor säome 'n zäok.
compartiment, kompartemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, kompartemeente, kompartemeentsje, compartiment, VB: De sjlaoptrèin nao Zjwitserland hèt fiéftig kompartemeente.
compassie, kompassie, zelfstandig naamwoord, medelijden, kompassie (fr. 'compassion', mnl. 'compassie': medegevoel, medelijden)
compeer, dat ês 'nne léstige kompeer, lastig, (dat is een lastig iemand) dat ês 'nne léstige kompeer.
competent, kompetént, bijvoeglijk naamwoord, competent, VB: Dat ês 'nne kompeténte maan, laot 't mer aon dè uüver.
competitie, kompetiésie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kompetiésies, -, competitie, VB: Ich biljer mer zoe af en toûw, ich doon neet mêt aon de kompetiésie.
complaisant, komplesaant, bijvoeglijk naamwoord, inschikkelijk, (fr. 'complaisant') (vero.) VB: Dat ês 'nne komplesaante mêns, altiéd ëve vreuntelik.
compleet, kompleet, bijvoeglijk naamwoord, vrijwel, VB: Dao zuús te kompleet gèine mêns
compliment, komplemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, komplemeente, komplemeentsje, compliment, VB: Ich môt dich me kmoplemeent mäoke, dat hebs te sjoen gedoën; komplemeente plichtplegingen VB: Geng komplemeente, 't ês oüch mer 'nne gewoene mêns; complemeente smoesjes komplemeente VB: Kom mich neet mie mêt dy komplemeente aon, ich heb dich doer, versjtèis te.; komplemeente groeten komplemeente VB: Kom mich neet mie mêt dy komplemeente aon, ich heb dich doer, versjtèis te.
compositie, kompesiésie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kompesiésies, -, compositie, VB: De kompesiésie van die sjêldery vên ich sjoen, de kleure neet zoe.
Comtesse de Paris, komtês de parie, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) komtês de parie (Comtesse de Paris)
concert, konzèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, konzèrs, -, concert, VB: Gèis te oüch nao de kiëskonzèr van de hermenie?
concurrent, kongkerrént, zelfstandig naamwoord mannelijk, kongkerrénte, -, concurrent, VB: Dat ês 'nne kongkerrént van mich, 'r perbeert mich altiéd de vluu aof te vange.
conducteur, konduktëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, konduktëurs, -, conducteur, VB: Vuur allewyl konduktëur te zién, dat liék mich neet gemëkelik.
conferentie, konferénsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, konferénsies, -, conferentie, VB: Op de konferénsie van Jalta woerd uüver de toûwkoms van Europa besjlis.
congé, kaozjee, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ontslag, kaozjee (vero.) (fr. 'congé)
congregatie, kongkergasie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kongkergasies, -, congregatie, (godsdienstige broederschap) kongkergasie VB: Vreuger haws te de Annakongkergasie en de Mariakongkergasie , de ieste vuur de getroûwde, de twiede vuur de oongetroûwde vrollûi.
consequent, konsekwént, bijvoeglijk naamwoord, consequent, VB: De môs waol konsekwént zién, neet d'n èine kier dit en d'n aandere kier dat zegke.
console, konsol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, konsols, konsölke, console, VB: 'n konsol ês 'n tëufelke mêt 'nne sjpiégel.
constant, konsjtaant, bijvoeglijk naamwoord, constant
constateren, konstetere, werkwoord, konsteteerde, gekonsteteerd, constateren, VB: Ich konsteteer dats te noé al vuur de derde kier te läot bis.; klokken (term uit de duivensport) konstetere VB: Ich heb dè sjuelver öm dry menute nao elf gekonsteteerd.; konstateren registreren (van postduiven) konsteteren VB: 'Wie läot hebs dich gekonsteteerd?' vroog d'n èine doévemèilker aon d'n aandere.
consternatie, konsternäosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, consternatie, VB: Wat wäor mich dat dao 'n konsternäosie wie e sjtök van de plefoûng iénens nao oonder kaom.
consulent, konzulént, zelfstandig naamwoord mannelijk, konzulénte, -, consulent, VB: 'r Wäor oongevèr ze gaans lëve konzulént bié 't Ministerie van Landbouw.
consult, konsuelt, zelfstandig naamwoord onzijdig, konsuelte, -, consult, VB: E konsuelt bié d'n dokter ês al weer deurder woerde.
consument, konsumeent, zelfstandig naamwoord mannelijk, konsumeente, -, consument, VB: Es konsumeent môs te good oplêtte dat ze dich neet get ién d'n han dûije wat verloüpen ês.
consumptie, konseumpsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, konseumpsies, -, consumptie, VB: De konseumpsie van boételands fruet ês enorm ömhoeg gegaange.
contact, kontak, zelfstandig naamwoord onzijdig, kontakte, -, contact, VB: Ich nëm nog waol kontak mêt dich op, muerge of uüvermuerge.
contant, kontaant, bijvoeglijk naamwoord, contant, VB: Ich haw lever dat d'r kontaant betoolt.
content, kontént, bijvoeglijk naamwoord, tevreden, kontént (fr. 'content') VB: Ich been kontént mêt d'n oétsjläog van de sjtömming.
continent, kontinént, zelfstandig naamwoord, continent, kontinént VB: Hollend lik op 't kontinént van Europa, Yngeland neet.
contract, kontrak, zelfstandig naamwoord onzijdig, kontrakte, -, contract, VB: D'n teler haw 'n kontrak mêt de febrik gesjloëte vuur de liévering van 10.000 killo morelle.
contrair, kontrèr, bijvoeglijk naamwoord, dwars, (dwars liggen) kontrèr zién (fr. 'contraire') VB: Dè ês altiéd kontrèr , dè vrèigeler.; tegenovergestelde kontrèr (fr. 'contraire') VB: De mejning van mich ês zjus kontrèr aon dy van dich.
contramine, kontermien, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, contramine, VB: Allezelëve ês dè ién de kontermien , egaol oe 't uüver gèit.
contrefilet, koonterfiélê, zelfstandig naamwoord mannelijk, koonterfiélês, koonterfiélêke, contrefilet, VB: koonterfiélê ês e laankwérpig sjtök vlèis, gesjnoëje oét d'n aachterpoet van de koo.; lende (dunne lende) koonterfiélê (fr. 'contrefilet') (m.) (-s, -,) VB: 'nne koonterfiélê ês e soert bufsjtök.
contrefort, koontervoor, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, hielstuk, (van schoen) koontervoor VB: Aon de leenkse sjoon ês e noûw koontervoor nudig.
contremarche, koontermarsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, koontermarsje, koontermarsjke, hoogteplank, (van traptrede) koontermarsj) (fr. 'contremarche')
contributie, konterbusie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, contributie, VB: Deenk d'r draon lûi vuur eur konterbusie te betaole?
controle, kontrol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, controle, VB: Loor of 't leeech van d'nne fits brênt, hûi ês kontrol heb ich gehuurd.
controleur, kontrolëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, kontrolëurs, -, controleur, VB: De kontrolëur op de vyling haw e päor kiste mêt appele oondêk oe rotte ién zaote.
corner, kurner, zelfstandig naamwoord mannelijk, kurners, -, corner, VB: Tiënge 'hoekschop' zaag v'r 'kurner' en tiënge 'uitbal' 'hoütbaal'; hoekschop VB: 'Dry kurners, penantie', wäor 't altiéd.
corpendu, korpendu, zelfstandig naamwoord, korpendus, -, appel, (oude appelrassen) korpendu; aagtappel (fr. Corpendu: met korte steel)
correspondentie, korrespondénsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, correspondentie, VB: De korrespondénsie tössje Vincent van Gogh en ze broor ês hil érg bekênd.
corset, kersêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, kersêtte, kersêtsje, korset, VB: Allewyl wörd e kersêt eleng nog doer d'n dokter vuurgesjriëve es te get aon d'nne rök hebs. Zw: Dè laach nog neet es 'r 'n koo mêt e kersêt aon zuút
costuum, kesjtuum, zelfstandig naamwoord onzijdig, kesjtuume, kesjtuumke, kostuum
cottonnade, kattenaat, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, stof, (bep. katoenen stof) kattenaat (fr. 'cotonnade') VB: kattenaat ês gesjtriëpde of geroéte ketoûjne sjtof, gebruk vuur hömde en sjolke.
coulant, koelaant, bijvoeglijk naamwoord, coulant, VB: De peliésie ês nog koelaant mêt dich gewès, aanders haws te vëul mie persésse krège.
coulissen, koelieze, werkwoord, coulissen, VB: Aon 't rammele van de koelieze kôs te al zién dat 'nne sjpëuler op môs koëme.
coup, koe, zelfstandig naamwoord mannelijk, koes, -, dwaasheid, koe (fr. 'coup') Zw: 'ne Koe oétzitte: een dwaasheid begaan.
couplet, keplêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, keplêtte, keplêtsje, couplet, VB: Kêns te alle keplêtte van 't sjötteleed?
coupon, kepoûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, kepoûngs, kepûingske, coupon, VB: Ich heb hié nog e kepûingske ligke, loor 'ns of ste dao nog e jéske oét krys.
courage, koerasj, koeraasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, durf, koerasj (fr. 'courage') VB: Heb neet de koerasj vuur nog èine kier oppe kraom te koëme.; koeraasj
cowboy, koûjboûj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, cowboy
crapuul, krapuul, zelfstandig naamwoord onzijdig, [geen mv.], gepeupel
crèche, krèsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, krèsje, -, zuigelingenbureau, VB: Gaans gruutsj lepe de maas aachter de keenderkoûts, op wëg nao de krèsj.
crêmekoek, krèmkook, zelfstandig naamwoord mannelijk, krèmkeuk, -, taart, (bep. taart) krèmkook VB: De krèm op 'nne krèmkook ês gemak van boëter en sôkker.
crêpe, krêp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, stof, (doorschijnende, zwarte stof) krêp VB: Oonder de sjöttendeens hynk aon de vèndele 'n roûwsjtrik van krêp.
crimineel, krimmeneel, bijvoeglijk naamwoord, stomdronken
crin, kré, zelfstandig naamwoord, vulmiddel, (bij stofferen) kré (fr. 'crin')
crin marin, krammeré, zelfstandig naamwoord mannelijk, krammerés, -, snoer, (van een vishengel) krammeré (fr. 'crin marin') VB: 'nne krammeré ês gemak van pêrdshaore.
crocheren, kersjere, werkwoord, haken, (met de haaknaald) kersjere (klemtoon op tweede e) (fr. 'accrocher' 'faire du crochet') (kersjeerde, gekersjeerd)
crucifix, krussefiks, zelfstandig naamwoord mannelijk, krussefikse, krussefikske, crucifix, VB: Eker hoéshawe haw vreuger 'nne krussefiks boëve de kuükedëur hange.; kruisbeeld VB: Bié ôs ién de käomer hoûng 'nne krussefiks, dè wáor nog van m'nne uüvergroetvajjer.
cuisinière, kwizzenjèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, kwizzenjèrs, kwizzenjèrke, fornuis, (fr. 'cuisinière') VB: De kwizzenjèr môs gesjoord wërde, neet gepotloed.; keukenfornuis (fr. 'cuisinière') VB: De kwizzenjèr môs gesjoord wërde, neet gepotloed.
curieus, kuriejeus, bijvoeglijk naamwoord, merkwaardig, (fr. 'curieux') VB: 't Ês toch kuriejeus dat mich dat altiéd môt uüverkoëme.; kerjeus eigenaardig kerjeus (fr. 'curieux')
czar, saar, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) saar
d'althan, dalhan, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) dalhan
d'oulins, doelens, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) doelens
daad, daod, zelfstandig naamwoord mannelijk, daode, -, daad, VB: Es get ês, laot mich get wèite, ich sjtaon dich mêt raod en daod bié. Zw:. Ich heb de naom en dich d'n daod: ik word (ten onrechte) van iets verdacht, maar jij bent de schuldige. Of, in positieve zin: jij hebt het werk gedaan en ik krijg de eer. Zw: Op d'n daod: net, op dit moment
daags, daogs, bijwoord, daags, daogs VB: daogs nao de perséssie ês de sjöttendeens. Zw: Al daogs: elke dag.
daar, deh, doh, tussenwerpsel, daar, deh!; doh!; als je blieft deh! (wanneer men iets aanbiedt); dao daar dao VB: Hié woûw ich de sjtool en dao de taofel hebbe sjtoën.. Zw: Bis te dao?: (met de vinger naar het voorhoofd wijzend) ben je gek? Zw: dao en dao: gebezigd wanneer men om de een of andere reden de plaats niet wil of kan noemen.
daar aan zijn, dao aon zién, ongesteld, (ongesteld zijn) dao aon zién
daar-achter, dao-ater, bijwoord, daarginds, dao-ater VB: dao-ater leenks, dao lik de Zoeren Drees.
daarbij, daobié, bijwoord, daarbij, (klemtoon op eerste lettergreep) VB: Dat sjtök huurt hiébie en dat daobié. daarenboven; daobié (klemtoon op laatste lettergreep) VB: Ich gaon neet nao Mesjtreech ömdat 't rëngelt en daobié heb ich oüch gèinen tiéd.
daarbinnen, eng debênne kriége, slag, (een slag in het gezicht krijgen) eng debênne kriége (zie 'krijgen')
daareerst, dao-ies, bijwoord, daarnet
daarjuist, daozjus, bijwoord, daarnet, daozjus VB: Oe ês dè noé? daozjus heb ich 'm nog geziën.
daarkomen, daokoëme, werkwoord, rondkomen, (rondkomen met zijn geld) daokoëme (zie 'komen') VB: Deenks te dats te daoköms mêt dértig euro?
daarmee, daomêt, daarom
daarna, daonao, denao, d'rnao, bijwoord, daarna, daonao VB: Ies gaon ich waandele en daonao get ién de moostem wërke.; denao; d'rnao; denao vervolgens denao VB: V'r wërke tot twelf oor en denao goën v'r ôs de noon ëte; danao erna denao; d'rnao VB: V'r goën ies nao de vergadering en d'nao goën v'r ôs èinen dreenke
daarnevens, daonëve, bijwoord, daarnaast, daonëve VB: Dao woent me zuster en daonëve me broor.
daaropaan, daobaons, dao ebaon, richting, (in die richting) daobaons VB: Volges mich ês 'r daobaons gegaange, meh ich wèit 't neet gaans ziëker.; dao ebaon; daobaon daarheen daobaon(s) VB: Ich wèit neet oe 'r heen goûng, meh 'r goûng ién eker gevaal daobaon. (vergelijk: dao-e-baon: zit de sjtool get daobaon daan kên ik bëter doer
daarstraks, dao sjtrak, zo-even, dao sjtrak VB: dao sjtrak verteldes te get gaans aanders.
daarvan, daovaan, devaan, bijwoord, daarvan, daovaan VB: De hebs weer te vëul beer gedroonke, daovaan hebs te koppyng.; devaan
daarvanaf, dao vanaof, trouwens, dao vanaof VB: En dao vanaof, ich haaw gaaroét neet van kersjere,
daarvandaan, daovandan, bijwoord, daarvandaan, daovandan VB: Kömp 'r daovandan ? Dat haw 'r mich neet gezaag.
daarvoor, daovuur, voegwoord, daarom, daovuur VB: Ich haaw neet van waandele en daovuur gaon ich neet mêt.
daarvóór, daovuur, bijwoord, daarvóór, (klemtoon op laatste lettergreep) VB: Noé ês 'r knéch en daovuur wäor 'r èige baas.
daarzo, daozoe, tussenwerpsel, daar
dabbelaar, dabbeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, dabbelerre, dabbelerke, wroeter
dabbelen, dabbele, werkwoord, dabbelde, gedabbeld, wroeten, (wroeten van kippen en honden) (meestal gezegd van personen): dabbele; afbeulen (zich afbeulen) dabbele
dabben, dabbe, werkwoord, dabde, gedab, dabbenterre, wroeten, (wroeten van kippen en honden); dabbe VB: D'n hoond hèt mêt dabbe nog 'nne knoëk voonde. Zw: Vrët wat de kat ién de kaof dab (nl. uitwerpselen) Gezegd tegen iemand die t.o.v. voor hem bereid voedsel te kieskeurig is. Zw: Oe ste dabs môs te oüch mer pikke: waar je een handje toegestoken hebt moet je ook maar eten.
dada, dah-dah, tussenwerpsel, kindergroet, (bep. kindergroet) dah-dah
dadelijk, dalik, bijwoord, dadelijk, dalik.; dalek direct dalek
dag, dag, groet, (tegen meerdere personen) dag allemaol; (tegen twee personen) dag allebej; däog groeten (ww) gojen däog zegke VB: Ich been noé toch ién 't duerp, ich gaon mer éffe gojen däog zegke
dag, däog, zelfstandig naamwoord mannelijk, daog, dëugske, dag, VB: Ich gaon 'nnen däog of tien op vekaansie. Zw. 't Ês mer däog en aovend: er is maar weinig tijd te verliezen. Zw: (bedreiging) Ich hoûw dich dats te gèinen däog mie zuús! Zw: D'n däog kömp ién de loch: het wordt dag. Zw: Eng van dis daog: een dezer dagen. Zw: 't Hèt mie daog es wëke: doe maar kalm aan. Zw: De lêste maond ês de lêsten däog: de laatste maand van de zwangeschap moet alles voor de bevalling in gereedheid zijn. Zw: 'r Brink d'n däog ién 't hoés: hij is kostwinnaar, ook (schertsend) wanneer iemand begint te verdienen. Zw.. D'n awwen däog ês aon 'm: hij wordt oud. (verder de zegswijzen uit het A.N); brink d'n däog ién 't hoés kostwinnaar (hij is kostwinner) (enigszins badinerend) 'r brink d'n däog ién 't hoés; daog kalm (doe maar kalm aan) 't hèt mie daog es wëke
dagelijks, däocheliks, bijwoord, dagelijks, däocheliks Zw: De däochelikse dröp hêlt de sjtèin näot: de aanhouder wint.
dagen, daoge, werkwoord, daogde, gedaog, dagen, VB: Jao, wie ste mich noé oétleks, noé begênt 't mich te daoge.
daghuur, daogeur, zelfstandig naamwoord, daggeld, (vero.) Zw: 1. 'r Wërkde neet ién daogeur meh ién 't verdyng ( in accoord) 2. Dich hebs 'n daogeur gemak: wanneer er iets gebeurt dat je geld gaat kosten. Ook positief: de hebs 'n gooj daogeur gemak;
dak, däok, zelfstandig naamwoord onzijdig, däoker, dëkske, dak, VB: De sjuelver zaot op 't däok en woûw neet ién koëme. Zw: Get op z'n däok hebbe: trots zijn Zw: Oonder däok zién: een woning hebben, geborgen zijn. Zw: 'nne Get op z'n däok sjûive: iemand de schuld van iets geven. VB: Zin om te beoordelen of iemand het Gronsvelds dialect goed kan uitspreken: Dao zit 'nne käoter op 't däok bié de netäores; dao ês vuur ién 't däok ruzie (er is ruzie)
dal, daal, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, dal, VB: D'n Daorwëg löp doer 'n daal, leenks devan hebs te oonder aandere Pesjtoersbos ligke en rés Oesjte Kèl en 't Sjpiégelsjtök.
dame, dam, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, damme, demke, vrouw, (vrouw kaartspel) dam
damp, daamp, zelfstandig naamwoord mannelijk, daampe, -, damp, VB: Druug 't përd aof, d'n daamp gèit langs 'm op.; ochtendnevel VB: Wat ês dat sjoen es 'n daamp zoe uüver de wejje lik en de zon ês aon 't opkoëme.
dampen, daampe, werkwoord, daamde, gedaamp, daampenterre, dampen, VB: Zuug dat përd 'ns daampe Zw: 'n Miét oétdaampe: een stromijt machinaal dorsen.; dorsen (machinaal dorsen) daampe VB: 'n Miét oétdaampe.; inhaleren (van medicinale dampen) daampe VB: Es te e kaw ién d'nne kop hebs môs te saoves mer 'ns good daampe.
dampig, démpig, bijvoeglijk naamwoord, kortademig, démpig (mnl. 'dempig': benauwd, aamborstig) VB: 't Përd ês démpig.
dampkast, daampkas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, daampkaste, -, dorsmachine, VB: 'n daampkas wäor 'n dësmesjien mêt 'nne moter.
dampmachine, daampmesjien, zelfstandig naamwoord onzijdig, daampmesjiene, -, dorsmachine
dan, daan, dan, daan VB: Es ich vêrdig been daan kaom ich. Zw: Ja daan!: uitroep die ongeloof over het te bereiken resultaat of een dreigement inhoudt.
dank, daank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, dank, VB: M'nnen daank ês groet vuur wat d't vuur ôs femiélie gedoën heb. Zw: 'nne Pletsjdaank: een korte, koele dankbetuiging waar op een beloning gerekend wordt.; daanke bedankt daanke
dankbaar, daankber, bijvoeglijk naamwoord, dankbaar, (laatste lettergreep is betoond) VB: De maan wäor toch zoe daakber dat ich z'nne zoën die baon bezörg haw.; lonend (de moeite rijkelijk lonend)daankber VB: Ién ty de moostem gèje, dat ês 'n daankber wérk.; voldoening daankber, Vb: Dat ês 'n daankber blömke, 't bleujt van mèi tot oktober; daankbêtter ëter kieskeurig (een niet kieskeurig eter) 'nnen daankberren ëter VB: De hebs sjpats vuur dè te koëke, 't ês 'nne daankberren ëter.
danken, daanke, werkwoord, daankde, gedaank, bedanken, Zw: Niks te daanke: geen dank Zw: Nèi daanke: dank je feestelijk. Zw: Nèi daanke, de helf van d'n gojighèid ês al genôg: gezegd wanneer men iets aangeboden krijgt dat men niet wenst.; danken Zw: Slivvenhier op z'n bloetse kneje daanke. Zw: Niks te daanke: geen dank. Zw: (wanneer men iets aangeboden krijgt dat men niet wenst): Nèi daanke, de helf van de gojighèid ês al genôg.; daank uch bedankt daank uch; niks te daanke dank (geen dank!) niks te daanke!
dans, daans, zelfstandig naamwoord mannelijk, daanse, dénske, dans, VB: De waals ês m'nnen favorieten daans, m'n ma zaoliger voond de Valeta de sjoensten daans.
dansen, daanse, werkwoord, daansde, gedaans, daansenterre, dansen, VB: V'r hebbe de gaansen aovend gedaans tot v'r sjtik kepot wäore.
darm, dérm, zelfstandig naamwoord mannelijk, derm, dermke, darm, VB: Ich heb get las van m'n derm, ich môt toch 'ns nao d'n dokter goën. Zw: Zich op z'nnen dérm trèje: een wind laten Zw: 't Ién de klejn derm hebbe: verliefd zijn (fr. 'aimer quelqu'un comme ses petits boyaux: iemand liefhebben) Zw: Zich de derm oét ze liéf loüpe: hard lopen. Zw: De derm sjrôbbe: de darmen schoonmaken om ze daarna te gebruiken bij het vervaardigen van worst.; slang (andere bet) dérm (vero); tuinslang dérm (vero); derm verliefd dérm (vero); zich op z'nnen dérm trèje wind (een wind laten); zich op z'nnen dérm trèje (zie 'trappen'); 't ién de klejn derm hebbe verliefd (verliefd zijn) 't ién de klejn derm hebbe
das, das, zelfstandig naamwoord mannelijk, des, deske, das, (dier) das VB: Vreuger woerd tiënge oétsjläog 't vêt van 'nne das gebruk. Zw: Zjwèite wie 'nnen das. Zw: Op d'n das goën: op dassenvangst gaan. (te beluisteren op deze site)
datgene, datginnige, datgene, datginnige VB: datginnige wats te vernoëme hebs, môs te mer zoe gaw muügelik vergëte.
datum, daotem, zelfstandig naamwoord mannelijk, daotems, -, datum, VB: 't Bêste ês es te d'n daotem boëve de breef sjryfs.
dauw, doüw, zelfstandig naamwoord, dauw, doüw VB: D'n doüw lik sjmuerges op 't gräos. Zw: Vuur däog en doüw.
daveren, däovere, werkwoord, däoverde, gedäoverd, daveren, VB: 't Hoés däoverde wie de zjoeren ôto langs goûng. Zw: 'r Sjtuut op de kuerf dat d'n hyngel däovert: hij maakt een zeer duideljke toespeling.
dazelen, däozele, werkwoord, däozelde, gedäozeld, däozelenterre, lopen, (met knikkende knieën lopen) däozele VB: Sjtikbang däozelde 'r richting tandarts.; rondlopen (doelloos rondlopen) däozele VB: Dè däozelt mer roond en 'r wêt neet oebaon.
de andere week, de aander wëk, volgende, (de volgende week) de aander wëk
de dikste tijd, d'n dêksen tiéd, meestal, d'n dêksen tiéd
debrayage, dibbrejaasj, zelfstandig naamwoord, koppeling, (van auto) dibbrejaasj (fr. 'débrayage') (vero.)
debutant, debutaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, debutaante, -, debutant, VB: Es te 't naogèis dat 't 'nnen debutaant ês, hèt 'r 'n gooj perty gesjpëuld.
decadent, dekadént, bijvoeglijk naamwoord, decadent, VB: E koppel sjpiégelejjer mêt e bufsjtök, dat voond me ma dekadént.
decideren, dissedere, werkwoord, dissedeerde, gedissedeerd., beslissen, dissedere (vero.) (van het fr. décider); zich dissedere besluiten zich dissedere (fr. 'décider')
dedderen, deddere, werkwoord, dedderde, gededderd, rondstappen, (rondstappen in de modder) deddere VB: 't Jûingske wäor doer de pratsj aon 't deddere.
deeg, dèig, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, deeg, VB: 'D'n dèig ês genôg gegaange', zaag de bekker, 'laot v'r mer begênne mêt bakke' Zw: Es te mêt keender gèis vêsje, vrëte ze dich d'n dèig op: onderneem niets met onbekwame mensen, ze verknoeien alles.
deel, dèil, zelfstandig naamwoord onzijdig, dèil, -, deel, VB: D'r hôf uch neet te vrèigele, eker kryt ze dèil. Zw: 'n Hil dèil: een heleboel.; gedeelte dèil VB: De joûngste zoën hèt bié de dejling e groeter dèil krège es de aander keender, en doûw haws te 't sjete mêt de gewêrre.; heleboel ('n heleboel) 'n hil dèil VB: V'r hawwe gedaach dat ekerèin zoûw koëme meh 'n hil dèil wäor neet dao.; hoeveelheid ('n heleboel) 'n hil dèil VB: V'r hawwe gedaach dat ekerèin zoûw koëme meh 'n hil dèil wäor neet dao.; punt dèil VB: Dry dèil wèit ich nog, wat ês 't veerde noé.
deel, dèil, zelfstandig naamwoord, heel, (heel wat) 'n hiel dèil VB: Ich heb 'n hil dèil koffie môtte wegsjödde.
deem, dèm, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dème, -, tepel, (van melkvee) dèm VB: De koo hèt zich op hëur dème getroëje, ze ês gaans gesjëurd.
defenderen, diffendere, zich diffendere, wederkerend werkwoord, diffendeerde, gediffendeerd, verdedigen, (zich verdedigen) zich diffendere (fr. 'se défendre') VB: Allêh, diffendeer dich 'ns, wat hebs te dao op te zegke?
deftig, déftig, bijvoeglijk naamwoord, deftig, VB: Op 't kesjtiel woent 'n hil déftig koppel.
degen, dëge, zelfstandig naamwoord mannelijk, dëges, -, degen, VB: 'nnen dëge, 'nnen doülk en 'nne sabel zién sjtëkwaopes; boerenkar (deel van een boerenkar) dëge: houten balkje dat bij een 'sjläogker' het opkiepen van de bak moest voorkomen..
degene, deginnege, degene, deginnege VB: deginnege dè dat gedoën hèt môt zich sjaome.
deh, deh, tussenwerpsel, kijk, (kijk 'ns aan) deh! VB: deh, bis dich oüch hié?
dek, dêk, zelfstandig naamwoord onzijdig, dêkke, dêkske, afdekking, VB: 't dêk oppe miét ês dizze kier good gelök, dao rëngelt 't neet mie ién.; betonvloer (van een verdieping) dêk VB: De terf woerd op 't dêk gelaag vuur ze te laote druge.; dek VB: De boer haw 'n dêk op de sjtruumiét gelaag; dêkske kleedje VB: E sjoen dêkske oppe taofel.
deken, dëke, zelfstandig naamwoord mannelijk, dëkes, -, deken, (r.k. priester) dëke VB: De parochie Groéselt hèt veer dëkes gehad, Hoogers, Douven, Tummers en Hamans.
deken, dêkke, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dêkkes, dêkkensje, deken, VB: 'r Werm, wolle dêkke vuur de weenter. Zw: Zich rêkke nao z'n dêkke: de tering naar de nering zetten.
dekken, dêkke, werkwoord, dêkde, gedêk, dekken, VB: 'n Miét, 'n krotekoûjl, 'nne silo en 'n koo wörde gedêk.
deksel, dêksel, zelfstandig naamwoord mannelijk, dêksele, dêkselke, deksel, VB: Doeg d'n dêksel oppe këtel, 't wäoter verkoëk dich. Zw: Wè 't eunderste oét de kan wêlt hebbe kryt d'n dêksel op z'n naos.; brooddeeg (op een vlaai) dêksel VB: 'n Toertepom hèt altiéd 'nnen dêksel op.; rund (deel van een rund); dêksel
dekselen, dêksele, werkwoord, dêkselde, gedêkseld, aftroeven, (met woorden) dêksele VB: Wie 'r 'm fleenk gedêkseld haw, heel 'r de gaansen aovend z'n groete moûjl.; snoeren (de mond snoeren) dêksele VB: Wie ze 'm 'ns gedêkseld haw heel 'r de gaansen aovend z'nne groete moond.
del, del, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, sloerie, del (mnl. 'delle': meisje)
delegatie, dillegasie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dillegasies, dillegasieke, delegatie, VB: Dao ês mer 'n dillegasie van de verejniging nao de receptie gegaange.
delen, dejle, werkwoord, dejlde, gedejld, delen, VB: E sjtök sjôklaad ién twieje dejle. VB: Aach doer twie dejle. Zw: Hebs te al mêt 'm gedejld?: Is hij wel eerlijk als het erop aankomt? Zw: (het verschil delen): de sjtoet dejle
delirium, lieriejum, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, delirium, VB: 'r Haw zoe vëul gedroonke dat 'r 't lieriejum haw krège, 't wäor versjrikkelik vuur te zién.
demi, demie, zelfstandig naamwoord mannelijk, demies, -, seizoensjas, VB: 'nne demie ês 'nne dönnen uüverjas dè ién 't vreugjaor en ién 't naojaor kênt wörde gedräoge.
dempen, démpe, werkwoord, démpde, gedémp, dempen, VB: Ién de jaore '50 van de vurige iew hebbe ze de Wyjerte allemaol gedémp, zön en jaomer.; doven VB: 't Vuur démpe.
den, dèn, zelfstandig naamwoord mannelijk, dène, dènsje, den, VB: De vröchte van 'nnen dèn hèite wèrraojers.
den, dên, zelfstandig naamwoord mannelijk, dênne, -, boerderij, (bep. deel van een boerderij) dên (dorsvloer); dorsvloer VB: De vloer van d'n dên wäor van lèim. Zw: Zoe hél wie 'nnen dên: keihard.; schuur (deel van een schuur); dên (du. 'Tenne') VB: D'n dên wäor de lèime vloer oe op gedoëse woerd
denkbeeld, deenkbeeld, zelfstandig naamwoord onzijdig, deenkbeelde, -, denkbeeld, VB: Van d'n èilend dè ich dao geziën heb, kêns te dich gèin deenkbeeld vörme.
denkelijk, deenkelik, bijwoord, vermoedelijk, deenkelik VB: Ich kaom deenkelik e zoondig 'ns aon
denken, deenke, werkwoord, daach, gedaach, deenkenterre, denken, VB: Ich deenk dat ich mer 'ns 'n wëk op vekaansie gaon. Zw: Ich deenk mich dat zoe: ik stel me dat zo voor. Zw: (gezegd door candidaten vóór een verkiezing) Deenks te 'ns aon mich?; tos dunken (wat dunkt je?) wat tos dich? VB: Wat tos dich devan? Doén v'r mêt of neet?; wat teungs dich, wat teunk dich mening (wat is jouw mening?) wat teungs dich VB: Wat teungs dich? Zouw 't goën rëngele?; wat teunk dich; wat tos dich VB: Wat tos uch devan, menier pesjtoer?
departement, dippartemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, departement, VB: Ién de Fraansen Tiéd huurde Groéselt en Riékelt tot 't dippartemeent van de Meuse Inférieure (de Nedermaas)
deputatie, dippetäosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dippetäosies, dippetäosieke, deputatie, VB: Dao goûng 'n dippetäosie van oét 't duerp nao de gôvvernëur vuur hëur bekläog te doén
derde, derde, derds, rangtelwoord, derde, derde; derds VB: 'r Ês derds van de klas, 'r liert good.; (als derde) derds VB: Dich kaoms iets, hër twieds en het derds ién.; derds derde (als derde) derds VB: Dich kaoms iets, hër twieds en het derds ién.
dertien, dértien, telwoord, dertien, dértien Zw: Twelf aambachte, dértien oongelökke.
dertig, dértig, telwoord, dertig, dértig VB: 'r Ês vëuraon ién de dértig, meh de giefs 'm ênd viertig.
des, des, voegwoord, daarom, des VB: des hoëp ich dats te 't noets mie dèis.; maar des VB: V'r lepe van tien oor sjmuerges tot zês oor saoves, des woerd dry kier gerös.
desem, dèisem, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, desem, VB: De kêns broed mäoke mêt gés en mêt dèisem, ich vên dat mêt dèisem lekkerder.; poep (gezegd van kinderen) dèisem VB: Fôj, hèt mich dè weer 'nne mörtel dèisem ién z'nnen dook hange.; zuurdesem dèisem
deserteur, dizzertëur, zelfstandig naamwoord, deserteur, dizzertëur VB: Ién de Ieste Wèreldoerlog woende hié ién de sjtriëk versjejje Belzje dizzertëurs.
desnoods, desnoeds, bijwoord, desnoods, desnoeds VB: Ich haw gên dats dich 't doogs, meh desnoeds doon ich 't waol.
desondanks, desoondaanks, bijwoord, desondanks, desoondaanks VB: Ze ês hëur gaans lëve krénkelik gewès, meh desoondaanks ês ze toch nog 82 woerde.
dessin, dessyng, zelfstandig naamwoord mannelijk, dessyngs, dessyngske, patroon, tekening dessyng (fr. 'dessin') (vero.)
deugd, dëug, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dëugde, -, deugd, VB: Gedueld ês sjoen dëug Zw: De dëug ién 't midde en de biestery opzy. Zw: Geng dëug doén: erg ongerust zijn Zw. Dat hèt 'm dëug gedoën: dat heeft hem goed gedaan.; geng dëug doén ongerust (ongerust zijn) geng dëug doén VB: 't Ês al twelf oor, oe blyf noé zoe get, ich doon geng dëug.
deugen, doüge, werkwoord, doügde, gedoüg, deugen, VB: Dè fits doüg neet vuur hié ién 't Huüvellaand te gebruke. Zw. 't Ês 'n hêllig väot, meh de rèipe doüge neet: hij is een schijnheilige. Zw: Dè doüg vuur d'r duvel (dûivel) neet. Zw: 't Wèr ês good meh de lûij die doüge neet: gezegd wanneer op het weer wordt gekankerd.
deugniet, dëugeneet, zelfstandig naamwoord mannelijk, dëugeneete, dëugeneetsje, deugniet, dëugeneet; boef dëugeneet VB: Ich zeen dèn dëugeneet vuur aal ién sjtaot.; slechterik VB: Ich zeen dèn dëugeneet vuur aal ién sjtaot
deur, dëur, duur, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dëure, dëurke, deur, VB: Doég estebleef de dëur toûw es te oétgèis, of bis te ién de kërk geboere? Zw: Dè goûwe reenk ês mer langs de goûwe dëur gegaange: hij is slechts gedeeltelijk van goud of hij is goudkleurig. Zw: De dëur naoderdoén: niet geheel sluiten Zw: Ién de dëuer sjtoën: op de drempel van het deurkozijn staan, Zw: Langs de dëure goën: venten Zw: (gezegd van geld): 't kömp aon de dëur ién en gèit aon de vinster oét.; duur; deur deur (vero.) Zw: Daan sjtuut dich d'n deur: gezegd wanneer iemand overvloedig zijn brood met boter besmeert.; dao ês de duur eruit dao ês de duur!
deurgespand, duurgesjpaan, zelfstandig naamwoord onzijdig, duurgesjpaander, -, deuropening, VB: Ze blèf ién 't duurgesjpaan sjtoën wês 'r d'n driej öm wäor.
devotie, devoësie, zelfstandig naamwoord, devotie, devoësie VB: Môjjer haw 'n groete devoësie tot 't Hêllig Treeske van Lisieux. Zw. Gezegd tegen iemand die naar de kerk gaat: 'Gooj devoësie'
deze, dizze, dis, aanwijzend voornaamwoord, deze, dizze; dis VB: Dizze maan, dis vroûw en dis lûi.
deze morgen, dizzemuerge, werkwoord, hedenmorgen, VB: dizzemuerge been ich hil vreug opgestaande en ién de moostem goën wërke.; vanmorgen VB: Dizze muerge been ich öm zês oor opgesjtaande.
diamant, diamaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, diamaante, diaméntsje, diamant, VB: Dy brazzelêt wäor èi baar diamaante.
dictionair, diksjenèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, diksjenèrs, -, woordenboek, VB: D'n ieste Groéselder diksjenèr ês ién 1979 oétkoëme, d'n twiede ién 2000 en dizze ién 2006.
die, dè, dy, aanwijzend voornaamwoord, die, dè (m.); dy (vr., mv.) VB: Dè maan, dy vroûw, dy keender.
dieet, dieet, zelfstandig naamwoord onzijdig, dieette, -, dieet, VB: 'n Dieet volge ês gaans gemëkelik, ich heb 't al tien kier gedoën.
dief, deef, zelfstandig naamwoord mannelijk, deve, deefke, dief, deef Zw: Biste sjelm of bis te deef, hebs te géld, ich heb dich leef. Zw.. Vuur 'nnen deef sjlut m'r vinsters en dëure, vuur 'nne bedreger neet
diegene, dèginnige, diegene, dèginnige VB: dèginnige dè dat gedoën hèt môt zich sjaome.
dienen, dene, werkwoord, deende, gedeend, dienen, VB: Stan, deenk draon, muerge môs te de Mês dene.
dienst, deens, zelfstandig naamwoord mannelijk, deenste, deenske, dienst, VB: De maog wäor al dértig jaor bié dezelfde femiíelie ién deens; uitvaartdienst VB: D'n deens begênt öm 10 oor, 't zal waol 'n drökke begraffenis wërde.; ién deens zién dienst (in militaire dienst zijn) ién deens zién)
diep, deep, bijvoeglijk naamwoord, diep, VB: 'n Depe sjtöm, e deep loëk, deep ién de sjueld zitte. Zw: Dè hoeg vlûig, kênt deep valle.
diepte, deepde, zelfstandig naamwoord, diepte, deepde VB: De deepde van d'n Eenkepöt ês oongevèr 12 meter.
dier, dier, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, heerschap, (een fraai heerschap) dier
dievenwagen, devewäoge, zelfstandig naamwoord mannelijk, devewäoges, -, arrestantenwagen, (vero.) VB: 'nnen devewäoge zaogs te vreuger noets ién 't duerp, waol ién Mesjtreech.
dievin, devên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, devênne, -, dievegge, VB: De devên woerd vuur e päor daog ién 't sjpekkëmerke opgesjloëte.
differentie, differént, zelfstandig naamwoord, verschil, (een klein verschil in kleur) differént (fr. 'différent') (vero.); verschillend differént (fr. 'différent) (vero.)
diggel, digkel, zelfstandig naamwoord mannelijk, digkele, digkelke, kootbeentje, (kootbeentje van bijv. schapen) digkel VB: digkele woerte vreuger es sjpuülgood gebruk.; diggelen (aan diggelen) ién digkele
diggelen, digkele, werkwoord, digkelde, gedigkeld, kinderspel, (bep. oud kinderspel) digkele VB: Keender digkelde mêt de knuükskes oét de puu van sjëup, gèite en vérekes. 't Versje wat daobié woerd opgezaag wäor: Digkel, digkel laks. Lik 't mich neet, daan lik 't de kats.
dijen, dyje, werkwoord, verzadiging, (verzadiging veroorzaken) dyje In: 't ëte dyt: het is voedzame, stevige kost.
dijk, diék, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, diéke, diékske, dijk, VB: Es Hollend geng diéke haw leep 't vuur e groet dèil oonder wäoter.
dijn, diéne, dyng, dié, de, d'n, bezittelijk voornaamwoord, jouw, diéne (m.) VB: Diéne maan; dyng (vr.) VB: Dyng vroûw; dié, de (onz.) VB: Dié (de) keend; d'n (mv.) VB: D'n awwers.
dijn, dynk, jouwe, (het jouwe) 't dynk VB: 't Mynk, 't dynk, 't zynk, 't oos, 't eurt, 't hönt.
dik, dêks, dêk, bijwoord, vaak, dêks VB: Ich been dao al dêks gewès, mesjiens al twêntig kier.; dêk
dik, dik 'n oor, ruim, (ruim een uur) dik ’n oor
dikbek, dikbek, zelfstandig naamwoord mannelijk, dikbekke, dikbekske, appelvink, VB: 'nnen dikbek zuus te allewyl neet mie zoe vëul
dikke loene, dikke loene, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) dikke loene
dikke lucht, dikke loch, bewolkt, (een bewolkte lucht) 'n dikke loch VB: Wat 'n dikke loch, es v'r dalik geng sjoor druüver kriége, dan wèit ich oüch neet.
dikke tand, dikken taand, kies, dikken taand
dikken, dikke, werkwoord, dikde, gedik, kaartterm, (bep. kaartterm) dikke VB: Bié dikke sjpëuls te zoe dat deginnege oe ste mêt sjpëuls zoevëul muügelik peunte kryt.
dikte, dikde, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dikdes, -, dikte, VB: De dikde van d'n Hotsboüm wèit ich neet zjus, meh 't ês mich waol 'nne jannes.
diner, diénee, zelfstandig naamwoord mannelijk, diénees, -, diner, (klemtoon op eerste lettergreep) VB: D'n diénee oppe broélef van me nisjeke haw viéf oor gedoord, v'r kôste nog neet mie ukke zegke.
ding, deenk, zelfstandig naamwoord onzijdig, dinger, dyngske, ding, VB: Vekaansie ês e sjoen deenk.
dinges, dynges, zelfstandig naamwoord, dinges, dynges VB: dynges ês hié gewès, de wêts waol.
dinsdag, diënsdig, zelfstandig naamwoord mannelijk, diënsdige, -, dinsdag
dinsdagavond, diënsdigenaovend, zelfstandig naamwoord mannelijk, diënsdigenaovende, -, dinsdagavond, Diënsdigenaovend heb ich rippetiésie van 't koer, daan kên ich neet.
dinsdags, sjtiënsdes, dinsdags, sjtiënsdes VB: Sjmaondes, sjtiënsdes, goonstes, sjtonderdes, vriédes, saoterdes, soondes.
diploma, deploem, zelfstandig naamwoord onzijdig, deploems, -, diploma, VB: De kêns bôlle zoevëul es te wêls, es te d'n deploom mer heuls.
dir, dier, persoonlijk voornaamwoord, jullie, dier, gier (als onderwerp) VB: Beet dier oüch nao 't fèt gegaange?
dir, dier, persoonlijk voornaamwoord, u, dier (1e naamval) VB: Beet dier al 'ns hié gewès?
direct, drek, bijwoord, direct
directeur, dirrekteur, zelfstandig naamwoord mannelijk, dirrekteurs, -, dirigent, (van harmonie) dirrekteur VB: De dirrekteur gief de lierlinge epäort solfège-lês.
direkt, drek, bijwoord, dadelijk
dirigent, dirrezjént, zelfstandig naamwoord mannelijk, dirrezjénte, -, dirigent, VB: D'n dirrezjént van 't koer hèt good ry droonder
dirigeren, dirrezjere, werkwoord, dirrezjeerde, gedirrezjeerd, dirigeren, VB: Es d'n dirrezjént neet dao ês, dirrezjeert èin van de lede. Zw: Ich heb 'm sjtiekem droét gedirrezjeerd: de deur uitgewerkt.; uitwerken (de deur uitwerken) droét dirrezjere (fr. 'diriger') VB: Ich heb 'm sjtiekem de duur oét gedirrezjeerd.
dissel, desser, zelfstandig naamwoord mannelijk, dessers, -, bijl, (bep.soort bijl) desser VB: Bié 'nnen desser sjtèit 't geboëge iézer ién 't wës oppe sjtiël. De kêns gemêkelik de sjel van 'n sjtam aofhoële.
disselboom, distelboüm, zelfstandig naamwoord mannelijk, distelbûim, -, disselboom, VB: D'n distelboüm ês de boüm tössje de pêrd van e twiesjpan vuur 'nne wäoge.
distel, distel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, distele, distelke, distel, VB: De maan van 't sjtök hiénëve hèt alle distele laote sjtoën en noé zit ich demêt, èi baar kroéd. Zw: Dè joûng hèt aon alle ruuskes goën ruke, meh 'r hèt zich op 'n distel neergezat (of: 'r hèt zich aon 'n niétel verbraand): gezegd van jongeman die met vele meisjes kennis heeft gemaakt maar uiteindelijk met de verkeerde is getrouwd.
distelschop, distelsjöp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, distelsjöppe, distelsjöpke, distelschop, VB: Mêt 'n distelsjöp woerte distele gesjtoëke. VB: Ién 't begên woerte de verkenners van Groéselt distelsjtëkers geneump ömdat ze sjtekke bié zich hawwe.
distelschopje, distelsjöpke, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, schopje, (schopje om distels te verwijderen) distelsjöpke
distributie, distrebúsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, distributie, VB: Ién d'n oerlog besjtoûng distrebúsie, de haws boûngs vuur broed, mèilk, toûbak en nog vëul mie.
distriwiet, distrewiet, zelfstandig naamwoord mannelijk, distrewiete, -, vink, distrewiet VB: 'nnen distrewiet ês geneump nao 't geluid wat 'r mak.
dividend, dividénd, zelfstandig naamwoord onzijdig, dividénde, -, dividend, VB: Dit jaor wörd gèi dividénd oétgekierd, de zäoke goën te sjléch.
do-do, do-do doén, slapen, do-do doén (kindertaal)
dobbelsteen, dobbelsjtèin, zelfstandig naamwoord mannelijk, dobbelsjtejn, dobbelsjtejnsje, dobbelsteen, VB: Wè 'n zês guujt mêt d'n dobbelsjtèin maog begênne. VB: Sjniéj 't sjpek ién dobbelsjtejnsjes vuur dat ste 't op d'n andiévie dèis. Zw. Géld wie drek en lûis wie dobbelsjtejn (zie 'geld'
docent, dosént, zelfstandig naamwoord mannelijk, dosénte, -, docent, VB: 'r Ês dosént aon 'n sjaol ié Mesjtreech.
dochter, dochter, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dochters, döchterke, dochter, VB: Ze hawwe twie zëuns en eng dochter. Zw: De môs mêt de môjjer vryje öm de dochtert te kriége. Zw: Dao ês 'n joûng dochter geboere: een meisje. Zw: 'n Aw joûng dochter: een oude vrijster (vero.); 'n aw joûng dochter vrijster (een oude vrijster); 'n aw joûng dochter (vero.)
dode, doeje, zelfstandig naamwoord mannelijk, doeje, -, dode, VB: Bié dat oongelök zién twie doeje gevalle.
dodeman, tutemaan, dode, (ten dode opgeschreven zijn) vuur d'n tutemaan zién VB: Aon dè ze gezich kêns te zién dat 'r vuur d'n tutemaan ês.
doede, doédej, zelfstandig naamwoord mannelijk, doédeje, -, lief, (zie 'lieveling') (lieveling) doédej VB: Lekkeren doédej van mich!
doedel, dôddel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dôddele, duddelke, meisje, (klein, dik meisje) dôddel
doedistel, doédistel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, doédistele, doédistelke, melkdistel, VB: Kroûw get doédistele vuur de knyn.
doek, dook, zelfstandig naamwoord mannelijk, deuk, deukske, doek, VB: Wis 'ns éffe mêt 'nne näoten dook uüver de taofel.; luier dook
doen, doen, werkwoord, doen, (o.t.t. ich doon, dich dèis, hër dèit, vuur doen, dier doot, zie doen). o.v.t. doog. volt.deelw.. gedoën. geb. wijs: doég/doot. Conj.: Es ich dich wäor, doeg ich dat dat neet. Teg, deelw.: doonde. Zw: 't Dèit niks: het geeft niets. Zw: Daan doon ze 't dich aofbrëke: dan ben je verplicht om het af te breken. Zw: 't Ês gaw gezaag, meh neet gaw gedoën. Zw: Dat dèit m'r neet: is niet gepast. Zw: n Gooj perty doen: een goed huwelijk sluiten. Zw: 'r Dèit mer zoe: hij doet maar alsof.; 't dèit niks onbelangrijk (het is onbelangrijk) 't dèit niks VB: Noé been ich mich mêt 'm'n pratsjsjoon 't hoés ién koëme. Dat dèit niks, ich môt toch nog sjrôbbe.
doen, doén, zelfstandig naamwoord, onzijdig, doen, (voor zijn doén) vuur ziénen doén VB: Vuur ziénen doén ês aal nog rèjelik good opgerûimp.; doon maken (te maken hebben met) van doon hebbe mêt VB: De kêns mich dao neet van besjöldige, dao heb ich niks mêt van doon.; doon uitgegeven eel uitgegeven) van doon gehad VB: Dè hèt oüch get van doon gehad: mêt ziëve keender nao de muülekes.; ién dèn doon leeftijd (van ongeveer dezelfde leeftijd) ién dèn doon; ién èinen doon; omstreeks (omstreeks die tijd); ién dèn doon; niks van doon hebbe nodig hebben (niets nodig hebben) niks van doon hebbe VB: Nèi bekker, ich heb hûi niks van doon.
doer, doer, zelfstandig naamwoord mannelijk, doere, -, dwarsdrijver, VB: 'nnen Échten doer van e keend.
dof, dôf, bijvoeglijk naamwoord, dof, VB: 'nne dôffe kleur, 'nnen dôffe klaank.
dofkoel, dôfkeul, bijvoeglijk naamwoord, klam, dôfkeul (vero.)
dofwarm, dôfwérm, bijvoeglijk naamwoord, benauwd, (weer) dôfwérm (vero.)
dog, dok, zelfstandig naamwoord mannelijk, dogke, dökske, dog, VB: 'nnen dok ês 'nne groete, korthëurigen hoond dè hil leef vuur keender ês.
dogkar, dok-ker, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dok-kerre, dok-kerke, rijtuig, (tweewielig, licht rijtuig) dok-ker VB: 'n dok-ker hèt plaots vuur twie persoene.
doh, doh, tussenwerpsel, kijk, (kijk 'ns aan) doh!
dok, dok, zelfstandig naamwoord mannelijk, dogke, dökske, priktol, (mnl 'docke': klos of blok) (vero.) Zw: 'nnen dok opzitte: de priktol gebruiksklaar maken door er een koord omheen te winden, waarna hij, na weggeslingerd te zijn, met grote snelheid rondtolde. Andere spelers probeerden dan met hun priktol deze stuk te gooien of uit zijn evenwicht te brengen.
dokken, dogke, werkwoord, dokde, gedok, betalen, VB: De hebs mer lèid dats te môs dogke
dokter, dokter, zelfstandig naamwoord mannelijk, dokters, dökterke, dokter, VB: Lang liéje môs d'n dokter vuur de kraanke ién Groéselt en Riékelt oét Voere koëme. Dat wäor dokter Fortemps.
dokument, dokumeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, dokumeente, dokumeentsje, document, VB: 'nne Pas en e riébewiés zién dokumeente.
dol, duel, bijvoeglijk naamwoord, döller, 't dölste, dol, VB: De maks mich duel mêt dè helle meziék.; draaierig VB: Oppe muülekes wör ich gaans duel ién m'nne kop. Zw: De moor ês duel: de schroefdraad is versleten.; duizelig duel Zw: zoe duel zién wie e kuke: 1. erg duizelig zijn 2. stapelgek zijn; dwaas (bijv.nw, bijw.) (zie 'gek');duel zién gek (gek zijn) duel zién; wijs (wijs zijn) duel zién; zoe duel wie 'nne ueleger stapelgek zoe duel wie 'nne ueleger; versleten (van schroefdraad) duel
dole, daol, zelfstandig naamwoord mannelijk, daole, dëulke, kauw, (vogel) daol (mnl. 'dole' kleine kraai) VB: Vreuger kaome aon de Daolekäomers vëul daole vuur, allewyl sjpiétig genôg neet mie.
dolk, doülk, zelfstandig naamwoord mannelijk, doülke, duelkske, dolk, VB: Oüch 'nne doülk huurt tot de verboëje waopes.
dolle, dölle, zelfstandig naamwoord mannelijk, dölle, -, dwaas, VB: Op dèn dölle kêns te noé gèine sjtaot mäoke.; gek (zelfst.nw.) dölle; wildebras dölle
dollen, dölle, werkwoord, dölde, gedöld, ijlen, VB: 'r Hèt de gaanse naach gedöld, zoe 'n kors haw 'r
dolligheid, döllighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, dwaasheid, döllighèid VB: 'r Wêt oüch neet wat 'r van döllighèid dèit.
domein, domyn, zelfstandig naamwoord onzijdig, domyne, -, domein, VB: De Belzje kuüning hèt groete domyne doer 't gaans laand ligke.
domestique, dommesjtiék, zelfstandig naamwoord mannelijk, dommesjtiéke, -, boerenknecht, (fr. domestique) (vero.) VB: Vreuger sjlepe de dommesjtiéke hil dêk bié de pêrd ién de vry.; knecht dommesjtiék (fr. domestique) (vero.) VB: Vreuger sjlepe de dommesjtiékee hil dêk bié de pêrd ién de vry.
dominant, dominaant, bijvoeglijk naamwoord, dominant, VB: 'r Sjtelt zich altiéd hil dominaant op, dat hebbe vëul lûi neet gên.
dompachtig, doompetig, bijvoeglijk naamwoord, dompig, VB: doompetig wèr, de wörs sjegrynig devaan.; somber (een sombere kamer) 'n doompetige käomer VB: Wie kêns te noé saoves de gaansen tiéd ién zoe 'n doompetige käomer zitte, doég toch get sjemerlaampe aon.; mistig doompetig VB: doompetig wèr, de wörs sjegrynig devaan
dompelen, doompele, werkwoord, doompelde, gedoompeld, dompelen, VB: Doer d'n doed van hön ma ês dy femiélie ién èilend gedoompeld.
dompen, doompe, werkwoord, doomde, gedoomp, aanplempen, Vb: Roond dè paol good doompe, aanders vêlt 'r zoe öm.
domphoorntje, doomphuünsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, doomphuünsjes, -, kapje, (kapje om kaarsen te doven) doomphuünsje VB: De koerjoûng makde de kiëtsen oét mêt 'n doomphuünsje.
dompig, doompig, bijvoeglijk naamwoord, dompig, doompig; mistig doompig
donateur, donatëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, donatëurs, -, donateur, VB: Ich been donatëur van de supportersklup van de hermenie.
donatie, donäosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, donäosies, -, donatie, VB: V'r hebben 'n donäosie vuur 't Roed Kruús gedoën, dy doén good wérk.
donder, donder, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, donder, VB: Vuur hûi wörd donder en bliksem vuursjpeld, dat belaof neet vëul goods. Zw: Dao kêns te donder op zegke. Zw: Öm d'n donder neet Zw: Op z'nnen donder kriége.
donderbeestje, donderbieske, zelfstandig naamwoord onzijdig, donderbieskes, -, kevertje, (zeer klein, zwart kevertje) donderbieske VB: donderbieskes zuús te dêk bié oonwèréchtig wèr.
donderdag, donderdig, zelfstandig naamwoord mannelijk, donderdige, -, donderdag
donderdagavond, donderdigenaovend, zelfstandig naamwoord mannelijk, donderdigenaovende, -, donderdagavond
donderdags, sjtonderdes, donderdags, sjtonderdes VB: sjtonderdes wäor 't vreuger haaf wëk: daan goûnge de joûnges vryje.
donderweer, donderwèr, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, donderwère, -, weer, (onweerachtig weer) donderwèr VB: Dao ês 'n donderwèr op geng (op gaank), de loch ês zoe zjwert wie kaol.; belhamel donderwèr VB: dat menneke ês 'n échte donderwèr , 'r hèt niks es biestery vejl.
donker, doonker, donker
dons, doons, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, dons, VB: Ich heb 'nne sjlaopzak gevöld mêt doons, dè hêlt dich waol wérm.
dood, doed, bijvoeglijk naamwoord, dood, doed (attr. m. doeje, vr. doej, o. doed. mv. doej, pred. doed.) Zw: 'r Löp mêt de doed ién z'n sjoon Zw: 'r Dèit mich d'n doed aon: 1. hij maakt mij het leven lastig 2. hij blijft maar aanhouden (om me te overreden) Zw: D'n doed hèt 'n oerzäok: alles heeft een oorzaak Zw: Zich haf doed versjrikke: zich dood schrikken Zw: Oétzién es d'n doed van Iepere: buitengewoon bleek en mager. Zw: Zich d'n doed op ze liéf hoële: zich door eigen toedoén een ziekte op de hals halen tengevolge van tocht of koude. Zw: Zich uurges doed aon zién: erg tegen een karwei opzien. Zw: Zich doed myngele: de speelkaarten te lang schudden. Zw: doed ês 't lêste: men vecht om te blijven leven. Zw: 'nne Piering gèit nog neet gên doed. Zw: (wanneer men neerslachtig is): Dè op 'n gooj meneer doed wäor!
dooddelen, doeddejle, werkwoord, dejlde doed, doedgedejld, dooddelen, VB: Haw ich mich toch doedgedejld: wie ich aal verdejld haw, haw ich vuur mich niks mie uüver.
doodgaan, doedgoën, werkwoord, sterven, (zie 'gaan')
doodgraver, doejegraover, zelfstandig naamwoord mannelijk, doejegraovers, -, doodgraver, VB: D'n doejegraover haw probleme mêt d'n helle groond.; doejegrèver grafdelver VB: De doejegrèver haw probleme, de groond wäor fleenk bevroere
doodkrank, doedkraank, bijvoeglijk naamwoord, doodziek
doodmoe, van de ker aof zién, doodmoe, (doodmoe zijn) van de ker aof zién
doods, doeds, bijvoeglijk naamwoord, doods, VB: Ién doedse sjtelte hoerte de lûi 't verhaol van de gewonde aon.
doodsbed, doedsbed, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, sterfbed
doodsbrief, doedsbreef, zelfstandig naamwoord mannelijk, doedsbreve, -, rouwcirculaire, VB: Heb d'r al 'nnen doedsbreef krège? Môt d'r oüch nao de koffietaofel?
doodskop, doedskop, zelfstandig naamwoord mannelijk, doedsköp, doedsköpke, doodshoofd, scheldwoord (bep scheldwoord); doedskop VB: Dèn doedskop heult dich 't blood oonder d'n nëgel vandan)
doodsprentje, doedspreensje, zelfstandig naamwoord onzijdig, doedspreensjes, -, bidprentje, VB: 't Wäor zoe 'n drökke begreffenis, ze hebbe nog doedspreensjes môtte laote biédrökke. Zw: Lege wie 'n doedspreensje.
doodvallen, doén doedvalle, werkwoord, aanhitsen, Zie sarren; sarren doén doedvalle (zie 'vallen'); 'nnen doén doedvalle treiteren (uitdagend treiteren); 'nnen doén doedvalle (zie 'vallen'); de kêns mich doedvalle verwensing (bep. verwensing); de kêns mich doedvalle
doodvaller, doedvaller, zelfstandig naamwoord mannelijk, doedvallers, doedvallerke, rekel, (kwajongen) doedvaller; rotzak doedvaller
doodzonde, doedzön, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, doedzön, -, doodzonde, VB: 'n doëdzon môs te vreuger beechte, däoglikse zön mochs te beechte. Zw: Dy mejd ês mich waol 'n doëdzon wërd (schertsend gezegd van een aantrekkelijk meisje ofeen aantrekkelijke vrouw.) Zw: 'nne Z'n ziëve doëdzon zegke: iemand geducht de mantel uitvegen. Zw: Dat ês doëdzon: dat is doodjammer. Zw: Dat ês geng doëdzon: dat is niet zo erg.; erg (dat is niet zo erg) dat ês geng doedzön; stippen (bep. stippen op vingernagels) doedzön VB: doedzön zién witte tikkelkes op d'n nëgel.; doodjammer
doof, doüf, bijvoeglijk naamwoord, doof, (attr. m. doûve, vr. doûf, o. doüf. mv. doûf. pred. doüf.) Zw:. Zoe doûf es 'nne pot Zw: Zoe doüf wie 'n kwattel.. Zw: 'n doûf noët: een loze noot. Zw: Dè z'n knuük beweurt, beweurt geng doûf nuüt: het is goed om op zijn gezondheid te letten. Zw: 'n doûf niétel: dovenetel.; gevoelloos (tijdelijk gevoelloos) doüf (doûver, 't doûfste) (zie verder bij 'doof') VB: Ich heb gaanse doûf vinger.; loos leeg (walnoot) doüf (zie 'doof') VB: 'n Doûf noët. Zw: Dè z'n knuük bewaort, bewaort geng doûf nuüt: het is goed om op zijn gezondheid te letten.
dooi, doej, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, dooi, VB: D'n doeje ês iéngevalle, 't ês mer èi baar pratsj oppe sjtraot.
dooien, doeje, werkwoord, doejde, gedoejd, dooien, VB: Sjpiétig dat 't gèit doeje, ich wäor toch nog 'ns zoe gên mêt de keender ién de bos goën iéssjtole
dooier, dôjjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, dôjjers, dujjerke, dooier, VB: D'n dôjjer van 'n èi, get mosterd, zaat, pëper en oëlie, en de maks zelf de lekkerste majenès..
dooiewagen, doejewäoge, zelfstandig naamwoord mannelijk, doejewäoges, -, lijkwagen, (vero.)VB: D'n doejewäoge wäor behange mêt zjwerte deuk en zilvere fräonzjele.
doop, duep, zelfstandig naamwoord mannelijk, duepe, duepke, doop, VB: Ze hebbe d'n duep mer e päor daog oétgesjteld, 't kênneke wäor kraank
doopsel, duepsel, zelfstandig naamwoord onzijdig, duepsels, -, doopsel, VB: 'r duepsel woerd toûwgedeend doer de keplaon, de pesjtoer kôs neet.
door, doer, voorzetsel, door, doer Zw: doer haog en sjtroék: door dik en dun. Zw: doer d'n däog: overdag. Zw: Zién ze doer ?: gepasseerd. Zw: De kraanke ês gaans doer van 't ligke. Zw: Doer de bot: gewoonlijk Zw: Langs mich doer: langs me heen. Zw: Dat gèit langs mich doer: laat me koud. Zw: (bij verwonding): Ês 't doer ?: bloedt het? Zw: Ich gaon al vas doer: verder. Zw: Naodat ich gevalle wäor, wäor m'n brook doer: er was een gat in.; doorgelegen (tijdens ziekte) doer VB: De kraanke ês ochérm gaans doer van 't ligke.; gepasseerd (zijn ze gepasseerd ?) Zién ze doer?; heen (langs me heen) langs mich doer VB: 'r Fitsde langs mich doer zoonder get te zegke; verder doer VB: Ich gaon al vas doer, v'r zién ôs dalik waol. VB: 'r Wäor al doer en v'r hebben 'm neet mie iéngehaold.; versleten (van kleding); doer
door de dag, doer d'n däog, overdag, doer d'n däog VB: doer d'n däog vêns te 'm noets aon 't hoés, daan ês 'r waandele of fitse.
door zijn, doer zién, bloeden, doer zién (zie 'zijn')
doordoen, doerdoén, werkwoord, fijnmaken, (door zeef) doerdoén (zie 'doén')
doordraaien, doerdrieje, werkwoord, driejde doer, doergedriejd, doordraaien, (groente of fruit) VB: 't Wäor vuur te kriéte es te zaogs wievëul fruet doerdriejde en op 't sjtort teréch kaom.; ontromen (zie 'afromen'); d'r doerdrieje verbrassen (al zijn geld verbrassen); d'r doer drieje (zie 'draaien'); verkwisten d'r doerdrieje VB: De pa wäor 'nne zûinige mêns meh de keender hebben aal d'rdoer gedriejd.
dooreen, doerèin, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, door elkaar, VB: Alle kleure doerèin. Zw: 't Löp mich doerèin: ik raak helemaal in de war. Zw: doerèin zién: verward, gestoord zijn.; dwaas; doerèin zién gek (gek zijn) doerèin zién; gemiddeld doerèin; verward (geestelijk); doerèin VB: Ze ês gaans doerèin, ze kênt hëur èige keender nog neet mie; doèin zién wijs (wijs zijn); doerèin zién; war (geestelijk in de war zijn) doerèin zién VB: Dè ês gaans doerèin, 'r kênt z'n èige vroûw nog neet mie.
dooreen, doerèin, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ratjetoe, VB: Al dy versjêllende naome en daotems, dat ês mich 'nnen doerèin, dao kaom ich neet wiés oét.; allegaartje Vb. Wat 'nne doerèin, hié vênd 'n kat hëur joûnge nog neet mie.
doorgaan, doergoën, werkwoord, doorgaan, (zie 'gaan')
doorgaans, doergaons, bijwoord, doorgaans, doergaons VB: doergaons kömp 'r te läot.; gewoonlijk doergaons; meestal doergaons
doorgang, doergaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, doergeng, doergengske, doorgang
doorgedaan, doergedoën, bekonkeld, doergedoën VB: Laot dich neet kattefikse, 't ês doergedoën wérk.
doorgooien, d'r doergoeje, wederkerend werkwoord, feestvieren, (flink feestvieren) zich d'r doergoeje (zie 'gooien') VB: Goejt uch nog mer 'ns d'rdoer, muerge begênt de vaste.
doorhellen, doerhelle, werkwoord, helde doer, doergeheld, doorgaan, VB: Helt mer doer, d'r kaomp waol sjtel.; hel op; (ga maar door!) hel mer op!
doorhouden, doerhawe, werkwoord, doorvieren, (op oudejaarsavond) doerhawe (zie 'houden') VB: V'r hebbe doergehawe tot veer oor meh doûw haw v'r waol ôs taw gehad.
doorhouwen, doerhoûwe, werkwoord, doorslaan, (zie:'slaan')
doorkomen, doer koëme, kans, (geen kans krijgen) neet mêt doer koëme VB: Dao kaome ze bié mich neet mêt doer
doorlaten, doerlaote, werkwoord, kaartterm, (bep. kaartterm) doerlaote (zie 'laten') VB: Dèn trêk haws te môtte doerlaote.
doorloop, doerluep, zelfstandig naamwoord mannelijk, doerluepe, -, waterloop, (onder een weg) doerluep; wildpaadje VB: Ién de Saovelsbos hèt 't versjejje doerluepe van oonder aandere reje.
doorlopend, doerloüpend, bijwoord, doorlopend, doerloüpend VB: 'r Ês doerloüpend kraank.; voortdurend doerloüpend VB: 'r Ês doerloüpend meuj.
doorn, doën, zelfstandig naamwoord mannelijk, duün, duünsje, doorn, VB: Dèn doën ién m'nnen doûm transeneert mich.
dooroud, doeraad, stokoud, (vero.); aloud (vero.)
doorregen spek, doerriéje sjpek, buikspek, doerriéje sjpek VB: Doerriéje sjpek en e geklop èi, dat ês get goods!
doorroken, nne doerrueke, werkwoord, slaag, (iemand een pak slaag geven); 'nne doerrueke; doergeruek kriége slaag (een pak slaag krijgen); doergeruek wërde
doorslaan, doersjloën, werkwoord, doorslaan, (zie 'slaan') VB: De waog sjlèit doer. VB: De ziëkering sjlèit doer.; doorsmelten; (van zekering) doersjloën (zie 'slaan'); naden (naden aangeven met rijggaren) doersjloën (zie 'slaan') VB: Naodat de niejiéjes 't jéske gesjnoëje haw, môs ze 't mêt traochelgäon doersjloën, daonao kôs ze 't petroen draof hoële.
doorslag, doersjläog, zelfstandig naamwoord mannelijk, doersjlèg, doersjlègske, doorslag, Zw: E bitsje doersjläog gëve: royaal wegen; drevel doersjläog (m.) (doersjlèg) VB: Mêt 'nne doersjläog hûis te nëgel deper 't hoüt ién; doersjläog gëve wegen (royaal wegen) doersjläog gëve (zie 'geven') VB: Ich zal dich mer e bitteke doersjläog gëve, daan bis te kentént.
doortrekken, doertrêkke, werkwoord, trok doer, doergetrokke, bekletsen, VB: Wie ze 'n oor biéèin hawwe gezëte, hawwe ze 't haaf duerp doergetrokke.; doertrekke beroddelen doertrekke.
doos, does, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, doeze, duuske, doos, VB: 'n Kertoûnge does , 'n does van d'n illentrik.
dop, döppes, bekertjes, döppes (vero.) VB: Döppes wäor lèg good oe m'r de sjpys ién doog es dè nao de bekker woerd braach. Dè makde dao vlaoje van.; potjes döppes (vero.)
dopen, duepe, werkwoord, döpde, gedöp, aanlengen, (met water, inz. melk en jenever) duepe (zie: 'dopen'); dopen VB: 't Kênneke woerd ién de kërk van Riékelt gedöp.
dopje, döpke, zelfstandig naamwoord onzijdig, döpkes, -, dopje, VB: 't döpke van 't eenkfléske. Zw: In het kinderliedje: Öpke döpke reubesöpke, öpke döpke knaog (vaan op e boerewëgelke, van tikke takke tao); dop döpke dop döpke VB: 't döpke van 't eenkfléske. Zw: In het kinderliedje: Öpke döpke reubesöpke, öpke döpke knaog (vaan op e boerewëgelke, van tikke takke tao)
dopje, döppe, zelfstandig naamwoord, kind, (klein kind) döppe VB: Zoe 'nnen döppe en 'r kleddert al de lödder op.
dor, tössjen 't dort en 't greun, stiekem, tössjen 't dort en 't greun
dorp, duerp, zelfstandig naamwoord onzijdig, duerpe, duerpke, dorp, VB: Ich woen vëul lever op 'n duerp es ién 'n sjtad. Zw: Laand en duerp aofloüpe: stad en land aflopen. Zw: 't duerp ês vuur hëum te klejn woerde: hij is over het paard getild. Zw: Börgemèister van 'n aofgebraand duerp: niet tot veel bekwaam. Zw: Oonder ién 't duerp: noordzijde vanGronsveld. Zw: Boëven ién 't duerp: zuidzijde van Gronsveld.
dorpel, dueleper, zelfstandig naamwoord mannelijk, duelepers, dueleperke, dorpel, VB: 'nne dueleper van bloûwe sjtèin. Zw: Dè hôf mich neet mie uüver m'nnen dueleper te koëme: in mijn huis. Zw: Pak dich van m'nnen dueleper: mijn huis uit! Zw: Dao kömp oüch get uüver d'n dueleper: allerhande bezoek (vaak ongunstig); duelper drempel (zie ook bij 'dorpel')
dorsen, dëse, werkwoord, doës, gedoëse, dorsen, VB: De boere hebbe iewelaank mêt de vlëgel gedoëse en doûw kaome de daampkaste Zw: Ze gedoëse kriége: een pak rammel krijgen.; ze gedoëse kriége slaag (een pak slaag krijgen); ze gedoëse kriége
dorst, doës, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, duüske, dorst, VB: D'n hoond haw doës, 'r zoëp oét e kergelej. Zw. doës hebbe wie e përd. Zw: Groeten doës hebbe. Zw: Dao môs te doës vuur hebbe vuur dich zoe 'n mejd (zoe 'nne joûng) te pakke: je moet wel ziende blind zijn.)
dorstig, duüstig, bijvoeglijk naamwoord, dorstig, VB: duüstig wèr: weer dat dorstig maakt.
douw, doüw, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, tegenslag, doüw (vero.)
dove, doûve, doûf, zelfstandig naamwoord mannelijk, doûve, -, dove, VB: Mêt e noûw gehuurapperaat wäor d'n doûve weer good gehoülpe.; doûf Zw: 'Dao huur ich dich', zaag d'n doûve: nadrukkelijke bevestiging van hetgeen iemand zegt.
dovenetel, doûf niétel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, doûf niétele, -, dovenetel, VB: De hebs witte en gèl doûfniétele.
dozijn, dezyn, zelfstandig naamwoord onzijdig, dezyne, -, dozijn, Zw: Mêt dezyne: met grote hoeveelheden. Zw: Dao göen t'rs dértien van ién e dezyn.; dezyne hoeveelheden (met grote hoeveelheden) mêt dezyne VB: Mêt dezyne woerte de persésse oétgedejd
draad, draod, zelfstandig naamwoord mannelijk, drëuj, drëudsje, draad, VB: De buüvenste draod van de baj ién 't Vroendel ês kepot, dè môt v'r hûi nog goën mäoke. Zw: Get van peunt tot draod wèite: haarfijn weten. Zw: Langen draod, voûjlen naod: gezegd bij naaiwerk; waarschuwing om geen al te lange draad te gebruiken omdat men dan geen net werk kan leveren. Zw: Tiëngen d'n draod ién: dwars '.
draai, driej, zelfstandig naamwoord mannelijk, drieje, driejke, draai, VB: D'n driej öm en daan honderd meter rés, dao woen ich.; afmaken (zijn werk niet kunnen afmaken) d'n driej neet kriége VB: Ich heb mich gesjpoojd meh toch d'n driej neet krège,; bocht VB: Loor oét, dao ês 'nne gevèrlikken driej ién de wëg; dréj draai (zijn draai niet kunnen vinden) z'nne dréj neet kênne veende VB: Ich wèit neet wat ich heb, ich kên m'nnen dréj mer neet veende.; dréj ondiep (gezegd van ploegen) dréj VB: De boer zaag tiënge de knéch: 'Gaank dat sjtök sjtruepe, meh deenk draon: zoe dréj muügelik'; dréj huilen (vlug huilen) z'nne buük dréj hebbe ligke.; overgevoelig (overgevoelig zijn) 'm dréj hebbe ligke VB: 'r Hèt 'm dréj ligke, 'r buük vuur 'nne sjiët
draaibout, drieboüt, zelfstandig naamwoord mannelijk, driebuet, driebuetsje, kogelgewricht, VB: 'nnen drieboüt kênt nao alle richtinge drieje.
draaien, drieje, werkwoord, driejde, gedriejd, driejenterre, draaien, VB: Dao aachter, oe de wëg driejt lik m'n awwershoés. Zw: (gezegd van vrouwen) Dy driejt mêt hëur aachterwérk, es te hëur 'nne béssem ién hëur vot sjtiks, kèrt ze de gaanse sjtraot. Zw: 'nne Bênnesteboéte drieje: iemand een afstraffing geven Zw: Zich 'n segrêt drieje: rollen; klokken (term uit de duivensport) drieje; ommetje (een ommetje maken); drieje; rollen (een sigaret) zich 'n segrêt drieje; d'rdoer drieje opmaken (geld opmaken) d'rdoer drieje VB: Dy femiélie hèt aal d'rdoer gedriejd aon affekaote
draaivat, drieväot, zelfstandig naamwoord onzijdig, drieväoter, drievëtsje, karnton, VB: 'n drieväot kôste mêt 'nne zjwûingel roond drieje; kind (beweeglijk kind) driejväot
dracht, drach, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, drachte, -, zwangerschap, drach (vero.)
draf, dräof, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, draf, (afvalproduct van graan) dräof VB: Vreuger hole de boere zich d'n dräof bié de broûwery ién Mesjtreech vuur aon de véreke te vore.
dragen, dräoge, werkwoord, droog, gedräoge, dragen, (afw. vormen o.t.t. dich dreugs, hër dreug) VB: 't Iés dreug nog neet, de sjaoj dräoge, roûw dräoge, m'n bejn dräoge mich neet mie.
drager, drèger, zelfstandig naamwoord mannelijk, drègers, drègerke, bagagedrager, (fiets) drèger VB: Hèr hèt 'n gaanse bössel hoüt op d'n drèger, es dat mer good gèit.; drager VB: Vreuger wäore bié 'n begreffenis de naobers altiéd de drègers
drang, drang, draank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aandrang, drang VB: Ich heb drang vuur mich 'ns good d'rdoer te goeje; draank Zw: draank hebbe: aandrang hebben om naar de W.C. te gaan
drank, draank, dreenkes, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, drénkske, drank, VB: Wäoter ês de gezonsten draank; dreenkes (hetgeen in zijn geheel gedronken wordt) VB: Dao ês dreenkes genôg, zjeneert uch mer neet.
drapeau, drappoo, zelfstandig naamwoord mannelijk, drappoos, -, vaandel, drappoo (fr. 'drapeau') VB: 'r Dreug d'n drappoo van de hermenie.; vlag drappoo (fr. 'drapeau') VB: Mêt 't fèt hang v'r netuurlik d'n drappoo oét.
dras, dras, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, koffiedik, VB: Vreuger makde de lûi de keenderflésse zuver mêt dras of mêt asseraoj.
draven, draove, werkwoord, draofde, gedraof, draoventerre, draven, VB: Loor 'ns wie sjoen dy pêrdsjes doer de wej draove Zw: De noed dèit d'n hoond draove: nood leert bidden.
dreigement, drygemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, drygemeente, -, dreigement, VB: Zoe 'n drygemeente mäoken op mich gèinen iéndrök.
dreigen, drûige, dryge, werkwoord, drûigde, gedrûig/drygde, gedryg, drygenterre, dreigen, VB: Ze hebbe 'm gedrûig: es 'r nog ens zäot ês, môt 'r ze riébewiés iénliévere.; dryge
drek, drek, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aarde, drek Zw. Géld wie drek en lûis wie dobbelsjtejn (zie 'geld'); geld (geld als water hebben) géld wie drek hebbe
drekbak, drekbak, zelfstandig naamwoord mannelijk, drekbek, drekbekske, bastaardhond, drekbak (letterlijk: vuilnisbakkenras) VB: Laot 'm dan 'nne drekbak zién, kraank ês 'r noets en 'r ês zoe leef vuur de keender.; vuilnisbak VB: Zit d'n drekbak boéte, dalik koëme ze langs.
drekbaktuit, drekbaktuút, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, drekbaktuúte, -, vuilniszak, VB: Doég de potgroond mer ién 'n drekbaktuút.
drekman, drekmaan, zelfstandig naamwoord mannelijk, dreklûi, -, vuilnisman, (vero.)
drekplaat, drekpläot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, drekpläote, -, spatbord, drekpläot (vero.)
drekschepper, dreksjöpper, zelfstandig naamwoord mannelijk, dreksjöppers, -, plint, (in broek) dreksjöpper; broekomslag dreksjöpper
drentelen, dréntele, werkwoord, dréntele, gedrénteld, dréntelenterre, drentelen, VB: Dréntelenterre kaome mêt hön twieje op dè sjoene, werme naodenoon de sjtraot aof.
dressen, drèise, werkwoord, drèisde, gedrèis, drèisenterre, lopen, (ongedurig heen en weer lopen) drèise VB: De keu drèise aon de gaor vuur gemèilk te wërde. VB: Wat sjtèis te weer te drèise, zién d'n sént weer op?
dribbeltje, drubbelke, zelfstandig naamwoord onzijdig, drubbelkes, -, kind, (klein, tenger kind) drubbelke
drie, dry, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dryje, dryke, drie, dry
drie, dry, telwoord, drie, Zw: Neet tot dry kênne telle: zeer dom zijn.; neet tot dry kênne telle drie (dom zijn) neet tot dry kênne telle
drieërlei, dryderlej, drieërlei, dryderlej VB: De bekker haw dryderlej broejer ién de weenkel ligke
driekantig, drykéntig, bijvoeglijk naamwoord, driehoekig, drykéntig Zw: Dat ês drykéntig geloëge: pertinent gelogen
driekwart, drykwért, bijvoeglijk naamwoord, driekwart, VB: Ich heb 't wérk vuur drykwért aof. Zw: 'r Ês drykwért Belsj: hij is gek.
driekwart bels, drykwért belsj, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, dwaas, (zie 'gek'); drykwért belsj zién gek (gek zijn) dykwért belsj zién
drieling, dryling, zelfstandig naamwoord mannelijk, drylinge, drylingske, drieling, VB: Op 1 apreel 1933 ês ién Groéselt 'nnen dryling geboere.
driepoot, drypoet, zelfstandig naamwoord mannelijk, drypuu, drypuutsje, gasbrander, (driepoot) drypoet
drijt, driët, zelfstandig naamwoord mannelijk, driëte, driëtsje, windje, driët (vero.)
drijven, driéve, werkwoord, drèf, gedriëve, drijven, (afw. vormen o.t.t. dich dryfs, hër dryf, dier dryf, geb. wijs mv. dryf)) VB: Ién de vyver dryf 'nne kepotte kwakfrosj. Zw: Hër wêt wat 'n dryf: hij weet waar hij zijn voordeel kan behalen.
drijver, dryver, zelfstandig naamwoord mannelijk, dryvers, dryverke, drijver, VB: 'nnen dryver jeug 't weeld bié 'n driéfjach op.; drevel dryver
dringen, drynge, werkwoord, droûng, gedroûnge, dringen, (afw.vv. o.t.t. hër drynk, dier drynk, geb.wijs. drynk) VB: 't Drynk neet, es 't muerge mer vêrdig ês.
drinken, dreenke, werkwoord, drook, gedroonke, dreenkenterre, drinken, alcohol (te veel alcohol gebruiken) zich neer dreenke (zie'drinken') VB: Dè begênt öm nuügen oor sjmuerges en om elf oor hèt 'r zich al neer gedroonke.; dreenk drinker (hij is een stevige drinker) 'r dreenk zich de zyng VB: 'r Dreenk zich de zyng meh zäot zuús t'm noets.; zich 'nne goën dreenke drinken (een glaasje gaan drinken) zich 'nne goën dreenke
drinkgeld, dreenkgéld, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, fooi, (enigszins vero.) VB: 't dreenkgéld ês bié de priés iénbegriëpe.
droef, droûf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, droûve, -, gebeurtenis, (opzienbarende gebeurtenis) droûf VB: Uüver dy droûf ês nog jaorelang gekald woerde.
droefgeestig, dreufgèistig, bijvoeglijk naamwoord, droefgeestig, VB: 'r Zaot mer get dreufgèistig vuur zich oét te lore: de mejd haw 't oétgemak
droefheid, dreufhèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, droefheid
droevig, dreuvig, bijvoeglijk naamwoord, droevig
droevige, dreuvige, zelfstandig naamwoord mannelijk, dreuvige, -, persoon, (somber persoon) dreuvige VB: Wat 'nnen dreuvige, gèi léchske kênt devan aof.; verkenningsvliegtuig (bep. verkenningsvliegtuig tijdens de bevrijding) dreuvige VB: D'n dreuvige vloeg bié de bevryding van Groéselt ién september 1944 laansem z'n rönsjes boëven 't duerp vuur te lore oe de kenonne van de Pruúsje sjtoûnge.
droevigheid, dreuvighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, droefheid, dreuvighèid VB: Dat wäor mich toch 'n dreuvighèid ién 't hoés wie die ma zoe joonk gesjtoürve wáor.
drof, drôf, zelfstandig naamwoord mannelijk, drôffe, -, por, VB: 'r Gaof mich zoe 'nnen drôf dat ich haos ömkèigelde.
droge, druge, zelfstandig naamwoord mannelijk, druge, -, droogkomiek, VB: 't Ês 'nnen échten druge, de kêns dich af en toûw kepot mêt 'm laachte.
drogen, druge, werkwoord, druugde, gedruug, drogen, VB: 't Hûi môt v'r nog mer 'n tiédsje laote druge, aanders gèit 't breuje.
dromen, drûime, werkwoord, drûimde, gedrûimp, drûimenterre, dromen, VB: Es te drûims, daan köms te nog 'ns uurges. Zw: drûime zién bedrog, kak ste ién bed, daan vêns te 't sjmuerges nog. Zw: Drûime van vröchte vuur d'n tiéd, dat ês 'n broéd of neet e liék.
droog, druug, bijvoeglijk naamwoord, droog, VB: Es 't mer druug blyf vuur dat v'r bié ôs zién, aanders wör v'r nog mêsnäot.
droogleggen, druug legke, werkwoord, verschonen, (baby); druug legke (vero.)
droogpruim, druugproûm, zelfstandig naamwoord mannelijk, druugproûme, -, droogpruim, VB: Z'n vroûw, eng dy altiéd sjpats hèt, en hër zoe 'n druugproûm, wie kênt 't biéèin koëme.
droogslijper, druugsjliéper, zelfstandig naamwoord mannelijk, druugsjliépers, -, geheelonthouder, VB: Dat ês 'nnen échten druugsjliéper, dè hèt nog noets 'nne kaffee van bênne geziën.
droogte, druugde, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, druugdes, -, droogte, VB: Doer de druugde hèt 't hoüt zich getrokke.
droom, droüm, zelfstandig naamwoord mannelijk, drûime, -, droom, VB: Waach mer, ich zal dich oét d'nne droüm hélpe.
droosjes, drôsjes, zelfstandig naamwoord, gekheid, flauwe kul; drôsjes VB: Mäok geng drôsjes, bis 'ns éffe sirjeus.; schild (iets in zijn schild voeren) drôsjes vejl hebbe VB: De mërkdes aon aal dat 'r drôsjes vejl haw.
drosser, drôsjert, trôsjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, drôsjerts, trôsjers, -, bedrieger, drôsjert (vero.); trôsjer
druif, droûf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, droéve, drûifke, druif, VB: V'r hebbe tiënge de moer aon de zuidkaant 'nne sjoene sjtroék mêt bloûw droéve sjtoën.; vrouw (domme vrouw); droûf; drûif persoon (goedmoedig, dommig persoon) drûif VB: 'n Échte drûif, de zoûws 'm 'nne sént gëve.
druk, drök, zelfstandig naamwoord, druk, drök VB: Dao ês neet genôg drök op 't wäoter. VB: D'n twieden drök van 't book ês oét.
drukfout, drökfoüt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, drökfoüte, drökfuetsje, zwangerschap, (ongewenste zwangerschap) drökfoüt
drukken, drökke, werkwoord, drökde, gedrök, drukken, VB: 't Beukske van Grueles wörd ién Èijsde gedrök.; biljartterm (bep. biljartterm) drökke VB: Es te bié biljerre dröks dan perbeers te de gemiddelde zoe lieg muügelik te hawe. hook op de verkierde meneer rak.
drukkend, drökkend, bijvoeglijk naamwoord, drukkend, drökkend; loom drökkend
drukker, drökker, zelfstandig naamwoord mannelijk, drökkers, drökkerke, drukker
drukkerij, drökkery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, drökkeryje, drökkeryke, drukkerij
drukte, drökde, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, drukte, VB: Dat wäor mich dao 'n drökde op dy resepsie.
druktemaker, dröktemëker, zelfstandig naamwoord mannelijk, dröktemëkers, -, druktemaker
drummelen, druemele, werkwoord, druemelde, gedruemeld, druemelenterre, treuzelen, VB: De keender kaome druemelenterre oét de sjaol.
drup, dröp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dröppe, dröpke, drup, VB: Ién de méllegerloëker hèt 't 'n dröp dy al iewe laank van de plefoûng vêlt en e gaans loëk ién de boëjem hèt gemak. Zw: De lêste dröp ês de boëterknôp: de laatste melk uit de uier heeft het hoogste vetgehalte. Zw: De däogelikse dröp hêlt de sjtèin näot: de aanhouder wint.; scheutje dröp (z.a) VB: Ich hôf mer 'n dröp mèilk ién de koffie.
drupje, dröpke, zelfstandig naamwoord onzijdig, dröpkes, -, borrel, VB: Kom ién, dan dreenks te dich 'n dröpke vuur nejaor.
druppel, dröppel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dröppele, dröppelke, druppel, VB: Ich môt van d'n dokter twêntig dröppele per däog pakke.
druppelen, dröppele, werkwoord, dröppelde, gedröppeld, dröppelenterre, druppelen, druipen Vb: 't Blood dröppelt oét de won.; neet dröppele meh doerpisse zake (kom ter zake) neet dröppele, meh doerpisse
druppen, dröppe, werkwoord, dröpde, gedröp, druppelen, VB: 't Wäor läot ie de zaol voül wäor, de lûi kaome dröppelenterre ién. Zw: 't Dröppelt al: het begint te regenen. Zw: Neet dröppe, mer doerpisse: terzake komen.
du, de, doé, persoonlijk voornaamwoord, je, de VB: De zeks dat noé waol meh ês 't oüch woer?; doé (vero.) Zw:: (oud aftelversje): Ich en dich en doé, v'r sjlachte 'nne koé…..(enz)
du, diche, dich, persoonlijk voornaamwoord, jij, diche VB: Neet hër, meh diche hebs 't gedoën, ich heb 't zelf geziën.; (je) dich VB: Hebs dich dat gedoën of hèt hër dat op ze gewèite ?. (jij) dich; de, doé jij de; doé (vero.) (zie 'je'); dich jou dich VB: Ich heb dich geziën en ich heb 't dich gegëve.
dubbel, dobbel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, tweespan, VB: E tweespan ês 'nne wäoge mêt twie pêrd devuur.
dubbel, döbbel, dobbel, bijvoeglijk naamwoord, dubbel, VB: Noé wie ste e keend aachter op de fits hebs môs te döbbel oplêtte.; dobbel Zw: dobbel en dik: dubbel en dwars
dubbel flip, dubbel flup, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) dobbel flup
dubbele bakpruim, dobbel bakproûm, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) dobbel bakproûm
dubbele bellefleur, dobbel bellefleur, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) dobbel bellefleur
dubbele breuk, dobbel bruük, liesbreuk, (dubbelzijdige liesbreuk) 'n dobbel bruük
dubbelen, döbbele, dobbele, werkwoord, döbbelde, gedöbbeld, dubbelen, VB: Ich been 'n rönde op hëum oétgeloüpe, ich heb 'm gedöbbeld, zoegezaag.; dobbele
dubbelganger, dobbelgenger, döbbelgenger, zelfstandig naamwoord, dobbelgengers, -, dubbelganger, dobbelgenger VB: Kaom ich mich toch ién Periés d'n dobbelgenger van m'nne noonke Bèr tiënge, ich wis neet wat ich zaog.; döbbelgenger
dubbelploeg, dobbel ploog, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dobbel plooge, pleugske, keerploeg, VB: 'n dobbel ploog ês 'n ploog oevan de dejle aofzeunderlik nao leenks of nao rés gezat kênne wërde.
dubbelspang, dobbelsjpang, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, dobbelsjpange, dobbelsjpengske, veiligheidsspeld, VB: Hebs te geng dobbelsjpang vuur mich, de knoüp ês van m'n brook aof.
dubbeltje, döbbelsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, döbbelsjes, -, dubbeltje, VB: Vrèmp, meh noé, ién 2005, wörde meunte van 10 eurosént (nog) geng döbbelsjes geneump
dubbelzinnig, döbbelzênnig, bijvoeglijk naamwoord, dubbelzinnig
duddelen, duddele, werkwoord, duddelde, geduddeld, duddelenterre, kuieren, VB: Ze kaome duddelenterre de Sjysjtraot aof.
duidelijk, dudelik, bijvoeglijk naamwoord, duidelijk, VB:: 'n dudelike haand: goed leesbaar handschrift
duif, doûf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, doéve, dûifke, duif, VB: Z'n bêste doûf, 'n witpen, ês 'm neet trukkoëme van Dax. Zw: Zoé griés es 'n doûf. Zw: 'nnen Oonder z'n doéve sjete.
duiken, duke, werkwoord, duukde, geduuk/doëk, geduúk, duiken, VB: De môs noets ién te oondeep wäoter duke.; kaartterm (bep. kaartterm) duke VB: Bié duke sjpëuls te 'n lieger käort vuur d'n trêk neet te hôvven hoële
duiker, duker, zelfstandig naamwoord mannelijk, dukers, dukerske, duiker, VB: dukers hebbe ore gezeuk nao de maan dè ién de Maos verdroonke wäor. VB: 'nne duker ês oüch 'nnen oonderdoergaank oonder 'nne wëg, wie ién Riekelt en ién Hier vreuger.; koker (onder een weg) duker VB: 'nnen duker deende vuur 't wäoter aof te veure.
duim, doûm, zelfstandig naamwoord mannelijk, doûme, dûimke, duim, VB: Ich heb mich op m'nnen doûm gehoûwe en noé heb ich 'nne näogel zoe bloûw es 'n lej. Zw: Lek vinger, lek doûm: heel lekker.
duimeling, doémeling, zelfstandig naamwoord mannelijk, doémelinge, doémelingske, dumelingske, duimeling, VB: Ma hèt mich 'nne doémeling ömgedoën zoedat 't verbaand neet sjmèrig wörd.; dumeling hoes (hoes voor vingerverband) dumeling VB: Doég dich 'nnen dumeling öm dat verbaand aanders wörd 't sjmèrig.
duimen, doûme, werkwoord, doûmde, gedoûmp, duimen, VB: Doûm mer vuur ôs, mesjiens wên v'r toch nog.; duimzuigen doûme VB: 't Keend hèt tot z'n aachste jaor gedoûmp.
duimkruid, doûmekroéd, zelfstandig naamwoord, geld
duims, doûms, bijvoeglijk naamwoord, duims, (duims hout) doûms hoüt VB: Doûms hoüt ês hoüt van èinen doûm dik.
duimstok, doûmsjtok, zelfstandig naamwoord mannelijk, doûmsjtokke, -, duimstok, (vero) VB: 'nnen doûmsjtok ês 'n maot dy ién doûme verdejld ês.)
duister, duúster, bijvoeglijk naamwoord, duústerder, 't duústerste, donker, Zw: Get duúster ién zién: somber.; duister (duústerder, 't duústerste) VB: Sjweenters begênt 't al öm veer oor duúster te wërde. Zw: Get duûster ién zién: somber
duister, duúster, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, duisternis, VB: Es keend haw ich altiéd versjrikkelik bang ién d'n duûster.
duit, duet, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, duete, duetsje, duit, VB: 'n duet wäor 'n meunt van vreuger dy hil wienig wêrde haw. Zw: Dat ês geng roej duet wërd Zw:. Oppe duete oét zién: gierig zijn; oppe duete oét zién geld (op het geld uit zijn) oppe duete oét zién; op z'n duete zitte gierig (gierig zijn) op z'n duete zitte; geng roej duet wërd zién waard (niets waard zijn); geng roej duet wërd zién
Duits, dûits, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, Duits, VB: Ich heb dûits altiéd 'n sjoen taol gevoonde meh de sjpraakkeuns voond ich hil léstig.
Duits kallen, duts kalle, dialect, (dialect spreken) duts kalle (vero.) (idem)
Duitser, dûitser, zelfstandig naamwoord mannelijk, dûitsers, -, Duitser, dûitser
Duitsland, dûitslaand, eigennaam, -, -, Duitsland, Zw: In dûitslaand: Ién Dûitslaand
duivel, duvel, zelfstandig naamwoord mannelijk, duvele, duivelke/dûivelke, duivel, Zw: Ekerèin 't zynk en d'n duvel niks: iedereen 't zijne. Zw: Noé sjlèit God d'r duvel doed en ziejt de hel voül reube: uitroep van opperste verbazing. Zw: 't Ês of d'r duvel demêt sjpëult. Zw:. D'r duvel mêt ze moor: gezegd van een bijdehand iemand. Zw:. Dè dèit mich d'r duvel zién: hij ergert me buitengewoon. Zw: D'n èine mêns ês d'n aandere z'nnen duvel: de mensen ontzien zich vaak niet de anderen kwaad te berokkenen. Zw: 't Ês allemaol èinen duvel: het is allemaal een pot nat. Zw: 't Ês allemaol èinen duvel ' zaag de maan en goûng mêt Livvenhiere uüverlaand: (letterlijk) 'Het is allemaal één duivel' (een pot nat) zei de man en verkocht afbeeldingen van Christus aan de deur. Zw: Dè ês d'r duvel te sjlöm aof: hij is gewiekst. Zw: Es te uüver d'r duvel kals , treujs te n'm op z'nne sjtuts: wanneer men over iemand spreekt die men afwezig waant, komt deze juist aanzetten. Zw:. Zich aon d'n duvel beechte: argeloos aan zijn ergste vijand zijn geheimen vertellen. Zw: Alle duvel oét de hel biéèin vloke. Zw:. D'n duvel aon get zién: een grote hekel aan iets hebben. Zw:. Dat doon ich vuur d'r duvel neet: dat doe ik voor geen geld ter wereld. Zw: D'n duvel 'n kiëts sjtëke: iemand naar de mond praten. Zw: Dè ês d'n duvel oonder z'nne sjtuts oétgekroëpe: hij is een buitengewoon intelligent persoon Zw: D'nduvel banne: zich gedragen als een huistiran Zw:.Gèinen duvel op z'n hert laote bëste: van zijn hart geen moordkuil maken. Zw: Geenzy d'r duvel (in): Oe woent dè? Geenzy d'r duvel: (d.w.z.) ik weet het niet. Zw: Vuur d'r duvel neet doüge. Zw: D'n duvel sjit altiéd op de groeten hoüp. Zw: 'nnen Érmen duvel: een arme sloeber. Zw: Dat maog d'r duvel wèite. Zw: Öm d'r duvel neet: stellig niet Zw: Duvels kaad: vinnig koud Zw: 'n Dûivelke: een krengetje (kind) Zw: 't Ês 'nne pot voül duvele: hij is een gifkikker. Zw: Wie kömp 'nnen duvel aon 'n ziel: antwoord op de onbescheiden vraag: 'Wie köms te dao duvel aon?'; hekel (een hekel aan iets hebben) d'n duvel aon get zién.; joost (dat mag joost weten) dat maog d'r duvel wèite; sloeber (een arme sloeber) 'nnen érmen duve; stellig (stellig niet) öm d'r duvel neet VB: Gèis te mêt 't vleemesjien op vekaansie? Öm d'r duvel neet.; 'nne pot voül duvele driftkikker 'nne pot voül duvele Zw: 't Ês 'nne pot voül duvele, dè kryt nog 'ns 'nne kier get aon z'n hert.; öm d'r dûivel neet drommel (om de drommel niet) öm d'r dûivel neet; loüp nao d'r dûivel duivel (je kunt naar de duivel lopen) loüp nao d'r dûivel (d'n duvel)
duivels, duvels, bijvoeglijk naamwoord, vinnig, (vinnig koud) duvels kaad
duivelsbinder, duvelsbender, zelfstandig naamwoord mannelijk, duvelsbenders, -, kind, (onhandelbaar kind) duvelsbender
duivelshaar, duvelshëurkes, duvelshaor, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, donshaar, duvelshëurkes; duvelshaor
duivelskind, duvelskeend, zelfstandig naamwoord onzijdig, duvelskeender, -, deugniet, duvelskeend; kind (handig, intelligent kind) duvelskeend
duivelsmoer, duvelsmoor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, duvelsmoore, -, deugniet, duvelsmoor; kind (handig, intelligent kind) duvelsmoor
duivenhok, doéves, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, duiventil, VB: Roop pa dat 'r kömp ëte, 'r zal waol weer op 't doéves zitte.
duivenkorf, doévekuerf, zelfstandig naamwoord mannelijk, doévekörf, doévekörfke, duivenmand, VB: De doéve makde de lang rejs nao Fraankriék ién doévekörf.
duivenmelker, doévemèilker, zelfstandig naamwoord mannelijk, doévemèilkers, -, duivenliefhebber, VB: 't Aontal doévemèilkers löp de lêste jaore rèjelik truk.
duivenmis, doévemêske, zelfstandig naamwoord onzijdig, doévemêskes, -, vroegmis, (voor duivenliefhebbers) doévemêske VB: 't doévemêske wäor 'n Mês dy öm viéf oor woerd gedoën zoedat de doévemèilkers hön Mês hawwe gehad en toch op de doéve kôste lêtte.
duivenslag, doévesjläog, zelfstandig naamwoord mannelijk, doévesjlèg, -, duivenplat, VB: Op d'n doéVBesjläog kênne de doéve waol eleng ién meh neet mie eleng nao boéte.
duizelen, duzele, werkwoord, duzelde, geduzeld, duzelenterre, duizelen, VB: 't Duzelt mich es ich zeen wie vëul soerte honsvoor ste ién dè weenkel kêns kriége.
duizelig, duzelig, duzeltig, bijvoeglijk naamwoord, duizelig, VB: Nao de ieste segrêt wäor Pieke gaans duzelig ién z'nne kop.; duzeltig
duizend, doézend, telwoord, duizend, doézend Zw. 'n doézendste gelök. Zw: Zoe gek wie doézend maan.; zeldzaam oét de doézend oét de doézend VB: Dat ês 'nne maan oét de doézend.
duizenderlei, doézenderlej, bijvoeglijk naamwoord, duizenderlei, VB: 'r Hèt altiéd doézenderlej ekskuses vêrdig es 't te läot kömp.
duizendpoot, doézendpoet, zelfstandig naamwoord mannelijk, doézendpoete, -, duizendpoot, VB: 'nnen doézendpoet hèt ziëker geng doézend puu.
dun, dön, bijvoeglijk naamwoord, dönder, 't dönste, dun, VB: Sjmèr de boëter get dönder, dat ês bëter vuur d'n gezoondhèid. Zw: (gezegd van vlaai) dön van lèr en dik van sjmèr (weinig deeg en veel vlaaivulling) Zw: dön aofgoën: aan de diarree zijn. Zw: 't dön van de sop: het vloeibare gedeelte.; versleten (tot op de draad versleten) zoe dön wie 'nne zydook
dunk, deunk, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, dunk, VB: Ich heb dao gèinen hoegen deunk van.
dunne, aon d'n dönne zién, diarree, (diarree hebben) aon d'n dönne zién
dunnen, dönne, werkwoord, dönde, gedönd, uitdunnen, VB: Wortele dönne.
Durandeau, durandoo, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) durandoo (Durandot)
duren, dore, dûije, werkwoord, doorde, gedoord, dûijde, gedûijd, duren, dore; dûije duren dûije VB: 't Dûit mich get ie 'r dat wérk aof hèt.
durf, dörf, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, durf
durven, dörve, werkwoord, dörfde/doerf, gedörf, durven, VB: Kom 'ns hié es te dörfs!
dus, des, bijgevolg, des VB: des hoëp ich dats te 't noets mié dèis.
duur, deur, bijvoeglijk naamwoord, deurder, 't deurste, duur, VB: Mêt dy vros wörd de greunte mer deurder en deurder. Zw: 'r Hèr 't grepke oüch neet te deur gehad: hj heeft veel verdriet moeten doorstaan.
duurpees, deurepiézel, zelfstandig naamwoord mannelijk, deurepiézele, -, bullenpees, deurepiézel (de deurepiézel is de harde, gedroogde spier (de mannelijke roede) van de stier, vroeger als strafwerktuig gebruikt).
duurte, deurte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, duurte, VB: De êrappele zién deur. Jao dat kömp doer de deurte van 't plaantgood.
duveltje, duvelke, zelfstandig naamwoord onzijdig, duvelkes, -, allesbrander, VB: 'r Hèt zoe 'n duvelke op de zolderkäomer sjtoën en dat hêlt 't good wérm.; potkacheltje (bep. potkacheltje) duvelke VB: Zoe 'n duvelke ês neet groet meh 't gief waol 'n hits aof
duw, doûw, zelfstandig naamwoord mannelijk, doûwe, -, boom, (gedeelte boven de stam) doûw VB: De doûwe van de kannedasse weewaoge ién de weend.
duw, dûij, zelfstandig naamwoord mannelijk, dûije, dûijke, por, dûij
duwen, dûije, werkwoord, dûijde, gedûijd, dûijenterre, omarmen, VB: 'Dûij mich get helder', zaag 't mèitske.; duwen VB: 'Dûij mich get helder', zaag 't mejdeke.; poepen (kindertaal) dûije VB: Dûij nog mer 'ns daan bis te oüch 'nne groete joûng.
dwalen, dwaole, werkwoord, dwaolde, gedwaold, dwalen, VB: Wie 'r de wëg kwiét wäor ién 't mélgerloëk hèt 'r 'n oor laank ién d'n duúster roondgedwaold.
dwang, dwaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, dwang, VB: Ich hoëp dat v'r gèinen dwaank hôvve te gebruke meh dats te 't oét d'n èige dèis. Zw: Môtten ês dwaank en buüken ês keenderzaank (gezegd tegen kinderen die 'dwingen')
dwars, twës, dwës, dwars, ién 't twës VB: 'r Lik gaan ién 't twës ién 't bed.; weerspannig dwës
dwarsdrijver, dwësdryver, zelfstandig naamwoord mannelijk, dwësdryvers, dwësdryverke, dwarsdrijver, dwësdryver
dweil, dwyl, zelfstandig naamwoord mannelijk, dwyle, dwylke, dweil, VB: Goej 'ns 'nnen dwyl doer 't hoés, dan zuút 't weer get ordéntelikker oét. Zw: Zoe zäot wie 'nnnen dwyl. Zw: Zich veule wie 'nnen dwyl. Zw: Te groet vuur sjoëtelsplak en te klejn vuur dwyl: te groot voor servet en te klein voor tafellaken.; zoe zäot wie 'nnen dwyl stomdronken zoe zäot wie 'nnen dwyl; wie 'nnen dwyl belabberd (zich belabberd voelen) zich veule wie 'nnen dwyl VB: Op Asgoonstig veul ich mich haos eker jaor wie 'nnen dwyl.
dwerg, dwérg, zelfstandig naamwoord mannelijk, dwerge, dwergske, dwerg, VB: Sneeuwwitje en de ziëve dwérge.
dwingen, dwynge, werkwoord, dwoûng, gedwoûnge, dwingen, (hër dwynk, dier dwynk) VB: Wie zier 't mich oüch sjpit, de dwyngs mich vuur dat te doén.
dynamo, dienemoo, zelfstandig naamwoord mannelijk, dienemoos, dienemooke, dynamo, (klemtoon op de eerste lettergreep) VB: Mêt dat sjnie-wèr sjlip d'n dienemoo aon èi sjtök doer.
eau de cologne, odekloûjn, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, eau de cologne, odekloûjn VB: 'nne Wat koelik ês gevalle kêns te 't bêste 'nne nëusdook mêt odekloûjn oonder z'n naos hawe.
echt, éch, echt, éch VB: éch van 'nnen hawe. Zw: (bij kaartspel bijv.) Ich heb vuur kies en broed mêtgesjpëuld, meh noé hel v'r vuur éch.
eclipseren, klipsere, werkwoord, klipseerde, geklipseerd, stiekem, (stiekem ertussen uit gaan); klipsere (fr. 's'éclipser': o.a verdwijnen) VB: Wie 'r de peliésie zaog aonkoëme hèt 'r 't 'm geklipseerd); 't 'm klipsere vluchten 't 'm klipsere (fr. 's éclipser) VB: Wie 'r zaog dat 't op rûizing goën oétdrieje ês 'r 't 'm geklipseerd
edelvinger, edelfingers, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) edelfingers
eed, èid, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, eed, VB: Dao dörf ích 'nnen eid op te doén.
eekhoorntje, èikuünsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, èikuünsjes, -, eekhoorntje, VB: Vreuger sjoëte de koejoûnge de èikuünsjes mêt kattepoele kepot.
een, èin, èine, eng, èi, telwoord, een, èin; èine; eng; èi VB: 1. (bij tellen: èin, twie, dry...) 2. èine maan. 3. eng vroûw. 4. èi keend.
een, nne, n, e, lidwoord, een, nne (m);. 'n (vr.); e (o,) VB: 'nne maan, 'n vroûw, e keend.
een baar, èi baar, ei baor, een en al, èi baar (baor) VB: Nao zoe'n sjoor ês dè véldwëg èi baar pratsj.
een van deze dagen, eng van dis daog, werkwoord, dagen, (een dezer dagen) eng van dis daog
eend, ènd, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ènde, ènsje, eend, VB: Op 't loëk ién Oesj bers 't allewyl van de ènde.
eendenstroper, èndesjtrueper, zelfstandig naamwoord mannelijk, èndesjtruepers, eendenroer, (bep. geweer) èndesjtrueper (vero.) VB: 'nne èndesjtrueper ês e gewër mêt 'n lang luep vuur de jach op wêl ènde.
eenentwintigen, èinentwêntige, werkwoord, kaartspel, (bep. kaartspel) (regelmatige tijd) èinentwêntige
eenjarig, èi-jëurig, bijvoeglijk naamwoord, eenjarig
eenkennig, èikênnig, bijvoeglijk naamwoord, schuw, VB: Dat joûngste van ôs ês érg èikênnig, 't ês zoe besjèmp es 'nne vrèmde ién kömp.
eenmaal, èimaol, eenmaal
eenpersoonsbed, èipersoensbed, zelfstandig naamwoord onzijdig, èipersoensbedde, èipersoensbedsje, eenpersoonsbed
eens, ejns, bijwoord, eens, (eens zijn) ejns zién VB: Dus v'r kênne d'r van oét goën dat v'r 't ejns zién?; even (om 't even) dat ês mich ejns
eens, ejns, gelijk, ejns VB: ejns wie 't ês, 't gebëurt.
eens, ens, ns, bijwoord, eens, ens VB: ens zal 't toch waol gedoën zién mêt dèn èilend.; 'ns VB: Es te 'ns ién de buurt bis, môs et 'ns aonkoëme.
eens, ens, tweemaal, (tweemaal zo hard) ens zoe hél VB: 'r Wërk ens zoe hél es ich meh 'r ês oüch ens zoe joonk.
eensgezind, ejnsgezênd, bijvoeglijk naamwoord, eensgezind, VB: ejnsgezênd woerd besjloëte nao de kërmes ién Riekelt te goën.
eensporig, èisjperrig, bijvoeglijk naamwoord, gewas, (slecht opkomend gewas) èisjperrig VB: Ich heb de sjpenäozje good iéngeziejd meh 'r kömp mer èisjperrig op.
eenstemmig, èisjtömmig, bijvoeglijk naamwoord, eenstemmig
eentje, ejnsje, eentje, (op m'n eentje) ién m'n ejnsje; zich 'nne vange dutje (een dutje doén) zich 'nne vange VB: Tössje de noon vang ich mich gên 'nne, dat dèit mich good.
eentonig, èintoenig, bijvoeglijk naamwoord, eentonig, VB: èintoenige zaank, 'nne èintoenige wëg.
eenvoudig, nvoûdig, bijvoeglijk naamwoord, eenvoudig
eenwillig, eenwillich, bijvoeglijk naamwoord, eigengereid, (mnl: eenwillich: eigengereid, koppig) VB: Dat ês mich toch 'n èivellig maan, noets zal dè toûwgëve dat 'r oongeliék hèt.
eenzelvig, èizelvig, bijvoeglijk naamwoord, eenzelvig, VB: Dat ês altiéd zoe 'n èizelvig keend gewès, noets geng vrönsjes gehad.
eenzijdig, èinzydig, bijvoeglijk naamwoord, eenzijdig, VB: 'n èinzydig oerdèil
eer, ier, bijwoord, -, -, eer, ier; ie eer ie VB: 't Doort lang ie d'n trèin kömp; ie voordat ie VB: 't Doort lang ie d'n trèin kömp.; (vooraleer) ie VB: ie ich dat doeg môs nog vëul gebëure
eer, ier, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, roem, ier eer ier VB: Ién Belsj bis te börgemèister vuur de ier; iere ere (ter ere gods) ter iere gaods VB: Ich wêl dao niks vuur hebbe, ich doon 't ter iere Gaods; iere Gaods pro deo ter iere gaods VB: Doeg dat noé mer ter iere Gaods, daan köms te oüch hoeg ién d'n hiémel
eerder, ieder, bijwoord, eerder, ieder VB: 'r Kömp get ieder, 'r môt nog get besjprëke.; jaren (in vroeger jaren) ieder VB: Ieder môs v'r soondes nao twie mêsse en nao 't lof.; vroeger (in vroeger dagen); ieder VB: ieder môs v'r soondes nao twie mêsse en nao 't lof
eergister, iegister, bijwoord, eergister
eerlijk, ierlik, bijvoeglijk naamwoord, eerlijk, ierlik; rechtuit oprecht ierlik
eerst, iers, ies, iets, bijwoord, eerst, (als eerste) iers VB: Ich been iers aon de bëurt, dich twieds en hër derds.; ies; iets; eerst ies VB: Kaom d'r noé ies, ich haw uch ieder verwaach.; nu pas ies
eerstdaags, iesdaogs, bijwoord, eerstdaags, iesdaogs VB: iesdaogs gebëurt nog 'ns 'n oongelök op dit kruúspeunt.
eerste, ieste, zelfstandig naamwoord mannelijk, eerste, Zw: 't Ês d'n ieste neet en 't zal oüch waol de lêste neet zién: vergoeilijkende zegswijze.; eersten (één van de eersten) mêt van de ieste VB: Op sjaol wäor 'r altiéd mêt van de ieste
eerstens, iestens, bijwoord, ten eerste, iestens VB: iestens heb ich gèinen tiéd en twiedens heb ich gèine zeen.
eet, ët, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, eetlust, ët Zw: Van d'n ët aof zién: geen eetlust meer hebben.
eetbaar, ëtber, bijvoeglijk naamwoord, eetbaar, VB: De wiémele van d'n huülenter zién ëtber, vreuger zaagte ze dats te dao kraank van woers.
eeuw, iew, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, iewe, -, eeuw, VB: De muüle en de kërk van Groéselt zién ién de 17e iew geboûwd.
eeuwig, iewig, bijvoeglijk naamwoord, eeuwig, VB: Ich bliéf dich iewig daankber Ook in iewig zeut: intens zoet.
effe, éffe, bijwoord, even, éffe VB: Es te éffe waachs, daan been ich zoe bié dich.; even ëve VB: De keender zién ëve groet. VB: 'n ëve getaal.
effect, efek, zelfstandig naamwoord mannelijk, efekte, -, effect, (bij biljarten) VB: Es te dè baal wêls mäoke môs te 'm rés oonder efek gëve.)
effen, éffe, bijvoeglijk naamwoord, effen
effentjes, éffekes, eventjes, éffekes VB: Ich kaom 'ns éffekes lore wie 't mêt dich gèit.
effer, èver, zelfstandig naamwoord mannelijk, èvers, -, avegaar, (bep. boor) èver VB: Zjul van Ëudemke gebrukde nog 'nne èver vuur groete loëker ién paole te mäoke.
eg, èg, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ège, -, eg, VB: 'nnen Taand van de èg ês gebroëke.
egalig, egaolig, egaal, egaolig VB: De hebs de moostem sjoen egaolig ömgegraove, m'n komplemeente; even (om 't even) 't ês mich egaolig (fr. égal)
egel, iégel, zelfstandig naamwoord mannelijk, iégele, iégelke, egel, VB: Ich heb 'nnen iégel mêt joûnge ién de moostem zitte, 'n sjpats vuur te zién. Zw: Mêt 'nne d'n iégel jaoge: iemand voor de gek houden.; stekelvarken iégel (m.) (-e, -ke)
eggen, ège, werkwoord, ègde, ge-èg, eggen, Zw: Vaan truk ège: de eg omdraaien zodat de tanden in een andere richting wijzen. Met deed (doet?) dit om de grote kluiten fijn te maken.
ei, èi, zelfstandig naamwoord onzijdig, ejjer, ejke, ei, Zw: E viedel ejjer: 26 stuks.(vero.) Zw: E loch gekoëk ejke: zacht gekookt Zw: Dao ês 'm 'n èi oét z'n vot gevalle: hij is plotseling royaal. Zw:. E lyze-èi: een windei.; jong (onervaren) pas oét 't èi; dao ês 'm 'n èi oét z'n vot gevalle royaal (hij is plotseling royaal) dao ês 'm 'n èi oét z'n vot gevalle VB: Wat? Beteult 'r aal wat v'r dizzen aovend gedroonke hebbe? Daan ês 'm oüch 'n èi oét z'n vot gevalle
ei gelijk, èi geliék, precies, (precies hetzelfde) èi geliék VB: Dy keender zién èi geliék, de hêls ze koelik oétrèin
eierdop, ejjerdöpke, zelfstandig naamwoord onzijdig, ejjerdöpkes, -, eierdopje, VB: Ze hèt 'n verzäomeling ejjerdöpkes van uüver de gaanse wèreld.
eierpruim, ejjerproûm, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) ejjerproûm
eigen, èige, wederkerend voornaamwoord, eigen, èige VB: Dè lèf eleng mer vuur z'n èige, noets dèit dè uurges aon mêt. Zw: èige good: niet gepacht. Zw: 'r Löp z'n èige ién de veuj: hij verveelt zich stierlijk.; zichzelf (bij zichzelf) bié z'n èige 'Ich gaon toch 'ns get röstiger aondoén', daag 'r bié z'n èige; èiges zelf persoonlijk èiges VB: Ich môt 'm èiges sjprëke
eigen goed, èige good, gepacht, (niet gepacht) èige good VB: 'r Hèt mer wienig gepaach, 't mieste ês èige good.; bestwil (voor je eigen bestwil) vuur d'n èige good VB: De hôfs neet te kriéte joûng, 't ês vuur d'n èige good.
eigenaar, èigener, zelfstandig naamwoord mannelijk, èigeners, -, eigenaar, (de laatste lettergreep is betoond) VB: 'r Ês èigener van e groet bedriéf wat 'r zelf hèt opgeboûwd.
eigenaardig, èigenaordig, bijvoeglijk naamwoord, eigenaardig
eigendom, èigendom, zelfstandig naamwoord mannelijk, èigendomme, -, eigendom, VB: De boer haw e päor sjtökke gepaach en e päor sjtökke ién èigendom. Zw: Dat ês d'n èigendom devan: dat past er precies bij: doég get boenekrutsje bié de wortelboene, dat ês d'n èigendom devan.; hèt gèinen èigendom passen (dat past niet bij elkaar) dat hèt gèinen èigendom VB: Riespap en 'nnen hiering, dat hèt gèinen èigendom; (passend bij); d'n èigendom devan VB: Doég get boenekrutsje bié de wortelboene, dat ês d'n èigendom devan
eigengemaakt, èigesgemakde, èigegemakde, bijvoeglijk naamwoord, zelfgemaakt, VB: èigesgemakde zjem vên ich 't lekkerste.; èigegemakde; èigesgemak eigengemaakt èigesgemak VB: eigesgemakde zjem: lek vinger, lek doûm
eigenhandig, èigenhendig, bijvoeglijk naamwoord, eigenhandig, VB: Dèn iéssjtool vuur de joûng heb ich èigenhendig ién èin gezat.
eigenlijk, èigelik, bijwoord, eigenlijk
eigenschap, èigensjap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, èigensjappe, -, eigenschap, VB: 'n Gooj èigensjap van 'm ês dat 'r noets ze gedueld verlûis.
eigenste, èigeste, dezelfde, d'n èigeste VB: Mêt de Broonk haw 't zjus 't èigeste kletsje aon es mich.; hetzelfde 't èigeste Zw: D'n èigesten däog: diezelfde dag; èigesten dezelfde 't èigeste Zw: D'n èigesten däog: diezelfde dag
eigenwijs, èigewiés, bijvoeglijk naamwoord, èigewyzer, 't èigewyste, eigenwijs, VB: Ze ês zoe èigewiés es ze groet ês.
eigenwillig, èivellig, bijvoeglijk naamwoord, eigengereid, èivellig (mnl: eenwillich: eigengereid, koppig) VB: Dat ês mich toch 'n èivellig maan, noets zal dè toûwgëve dat 'r oongeliék hèt.
eik, èik, zelfstandig naamwoord mannelijk, èike, èikske, eik, VB: Ién de Saovelsbos sjtèit 'nnen èik dè ês toch mênstens 300 jaar aad. Zw: Ich woûw dats te op 'n èik zaots: verwensing; ich woûw dats te op 'n èik zaots verwensing (bep. verwensing); ich woûw dats te op 'n èik zaots
eikel, èikel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, èikele, èikelke, eikel, VB: èikele woerte vreuger es vérekesvoor gebruk en de keender makde d'r piépkes van.
einde, ênd, ynde, zelfstandig naamwoord onzijdig, ênds, yndes, êndsje, einde, VB: Op 't ênd van 't jaor haaw v'r e groet fèt. Zw: Zaolig êndsje, good begênsje: heilwens op oudejaarsdag of -avond (ook gezegd wanneer men verwacht iemand vóór Nieuwjaar niet meer te ontmoeten). Zw: Dao ês 't ênd vaan eweg: het einde is zoek.; ynde
eindelijk, ejndelik, bijwoord, eindelijk, ejndelik VB: Ejndelik, nao e päor maond, hèt 't get van zich laote hure.
eisdener klompje, èisdener kleumpke, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) èisdener kleumpke
ekster, èkster, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, èksters, èksterke, ekster, VB: Hebs te al 'ns geziën dat èksters noets eleng zitte meh altiéd mêt z'n twieje? Zw: (vero.) 't Sjtoûng ién de Klappende Èkster: het is gelogen (de Klappende Ekster was een carnavalskrant in Maastricht)
eksteroog, èksteroûg, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, èksteroüge, -, eksteroog, VB: M'n èksteroûg sjtik mich, es v'r noé gèi sjléch wèr kriége, daan wèit ich 't oüch neet.; likdoorn VB: Dy èksteroûg dèit mich al e päor daog doedvalle
elastiek, illesjtik, zelfstandig naamwoord mannelijk, illesjtikke, illesjtikske, elastiek, VB: D'n illesjtik van m'n oonderbrook ês oétgelémeld, dalik hynk ze mich op m'n veuj. Zw: 't Ês get of 'r van ollessjtik ês: hij is erg lenig
eldense blauwe, eldense blawwe, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) eldense blawwe
electriek, illentrik, illetrik, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, elektriciteit, VB: Honderd jaor geliéje laag Wackers d'n illentrik aon ién 't duerp, lëvensgevèrlik.; illetrik
electrisch knopje, illentriks knupke, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, weduwnaarsbotje, telefoonbotje illentriks knupke; zenuw (bep. zenuw bij ellebooggewricht) illentriks knupke (zie 'weduwnaarspijn')
electrische paal, illentrikse paol, zelfstandig naamwoord mannelijk, illentrikse paole, -, lantaarnpaal, illentrikse paol VB: De illentrikse paole wäore vreuger van hoüt en es te dao hél tiënge sjtaamdes goûng 't leech oét.
elegant, illegaant, bijvoeglijk naamwoord, elegant, VB: De bis 'n illegaant hierke mêt dat sjoen griés pak en dy broûjn sjoon.
element, illemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, illemeente, -, element, VB: Es 'r mer doer de bos kênt waandele, dan ês 'r ién z'n illemeent.
elf, elf, elf, elf Zw: elfde gek: gezegd op geroepen door deelnemers aan het kienspel wanneer het nummer elf wordt afgeroepen. Zw: Op z'n elf en dértigste: uiterst langzaam en omslachtig. Zw: 'r Sjit neet vuur elf oor: hij is gierig.
elk, eker, bijvoeglijk naamwoord, ieder, eker Zw: ekers kier: iedere keer.; ekere (vóór mann. woord) VB: ekere mêns hèt réch op gelök.; eker (vóór vr. en onz. woord).; (jaar) eker jaor
elk, eker, zelfstandig naamwoord, ieder, eker VB: 'n eker maog dao heen goën.
elke keer, eker kier, telkens, eker kier VB: eker kier es ich ién Mesjtreech been gaon ich ién de Slevroûwekërk 'n kiëts aonmäoke.
elkeen, ekerèin, onbepaald voornaamwoord, iedereen
elleboog, ellebaog, zelfstandig naamwoord mannelijk, ellebaoge, ellebëugske, elleboog, VB: Noé heb ich mich mêt dat valle toch 'n fleenke bloûw plaots op m'nne ellebaog opgeloüpe. Zw: D'r kênt uch de haand gëve tot aon d'n ellebaog: jullie zijn van hetzelfde kaliber.
ellende, èilend, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, ellende, VB: Dy vroûw hèt vëul èilend gekênd ién hëur lëve.; kaartterm (bep. kaartterm) èilend ês droof VB: Fôj, wat heb ich sjléchte käorte, èilend ês droof; narigheid ellende; èilend VB: Dy érm vroûw hèt hëur gaans lëve niks es èilend gekênd.
ellendig, ellendig, bijvoeglijk naamwoord, beroerd, VB: Ich veul mich hûi zoe ellendig es of ich oonder 'nnen trèin been koëme.
els, èls, zelfstandig naamwoord mannelijk, èlze, -, els, (boom)
els, èls, zelfstandig naamwoord mannelijk, èlze, -, els, priem VB: 'nne Sjoester gebruk 'n èls dy kroomp of réch kênt zién.
els, èls, zelfstandig naamwoord mannelijk, èlze, -, els, ('n Èlske: glaasje Limburgse kruidenbitter)
emailleren, emaljere, werkwoord, emaljeerde, ge-emaljeerd, emailleren, VB: Ês mich toch e sjtök oét m'nne ge-emaljeerde mèilktop, 't ês vuur te kriéte, d'n ejnigste wat ich haw.
embouchure, ammezjëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, animo, VB: Sèr ich dat oongelök gehad heb, heb ich gèinen ammezjëur mie vuur aon get te begênne.; blaasvermogen (blaasvermogen bij het bespelen van instrumenten) ammezjëur (fr. ëmbouchure) VB: Vuur hûi sjej ich oét mêt blaoze, ich heb gèinen ammezjëur mie.; embouchure VB: (zie bij 'blaasvermogen')
emigrant, emigraant, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, emigrant, VB: Nao e päor jaor wäor d'n emigraant weer truk ién Groéselt.
emmeren, iemmere, werkwoord, iemmerde, ge-iemmerd, iemerenterre, zeuren, (klagend zeuren) iemmere VB: 't Kênneke voélt zich neet good, 't wäor toezjoer mer aon 't iemmere.
emplacement, emplassemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, emplassemeente, -, emplacement, VB: Vreuger jaore haws te aon de sjtäosie nog e sjpoerwëgemplasemeent wie nog vëul fruet ge-eksporteeerd woerd.
en passant, aompessaant, en passant, aompessaant VB: 'r Kaom mich hélpe mêt sjnûije meh aompessaant hèt 'r mich oüch nog de moostem ömgegoejd.; appesaant moeite (in één moeite) ién èine appesaant (fr. 'en passant') VB: Dat gèit appesaant doer.; iémpesaant tegelijk iémpesaant VB: Dat heb ich 'm iémpesaant 'ns hèimgedûijd; iémpesaant voorbijgaan (in het voorbijgaan) iémpesaant (fr. 'en passant') (vero.)
en règle, arèigel, terdege, arèigel (vero.) VB: 'r Hèt ze arèigel geriëte krège: hij heeft een flink pak slaag gekregen
ene, ênne, persoonlijk voornaamwoord, iemand, ênne VB: Ich heb ênne gekênd dè kaom oüch oét Treentele.
enerlei, èinerlej, van een soort, èinerlej VB: V'r hebbe mer èinerlej draank ién 't hoés.; eenvormig èinerlej VB: V'r hebbe mer èinerlej draank ién 't hoés.
eng, yng, bijvoeglijk naamwoord, eng, yng; nauw; smal
engel, yngel, zelfstandig naamwoord mannelijk, yngele, yngelke, engel, Zw: 't Ês of dich 'nnen yngel op d'n toûng pis
Engeland, yngelaand, eigennaam, Engeland, yngelaand VB: Ich been nog noets op vekaansie ién yngelaand gewès, toch môt ich 'n goën.
Engelander, yngelender, zelfstandig naamwoord mannelijk, yngelenders, yngelenderke, Engelsman, (Een yngelender is ook een glas frisdrank met het schuim van pils); frisdrank (bep. frisdrank met het schuim van bier) yngelender; sleutel (engelse sleutel) yngelender
engelbewaarder, yngelbewaorder, zelfstandig naamwoord mannelijk, yngelbewaorders, -, engelbewaarder, VB: Es dè dao gèinen yngelbewaorder gehad haw, daan wäor 'r gewès.
engelenbak, yngelebak, zelfstandig naamwoord mannelijk, yngelebek, -, schellinkje, VB: De keender op d'n yngelebak makde zoe e lëve dats te gèi woerd van 't sjtök versjtoûngs.
Engels, yngels, bijvoeglijk naamwoord, Engels, VB: Wie de Amerikane ién september 1944 kaome wäor de barones de ejnigste hié oppe sjtraot dy yngels kôs.
enigste, ejnigs, bijvoeglijk naamwoord, enig, (slechts één) ejnigs VB: 'r Ês ejnigs keend; enige ejnig (In: 'nne kier of ejnig: enige keren)
enigste, ejnigste, bijvoeglijk naamwoord, enige, VB: De ejnigste kier dat ich dat gehuurd heb ês jaore truk.
enigszins, enigzêns, bijwoord, enigszins
enkel, eenkel, zelfstandig naamwoord mannelijk, eenkele, eenkelke, enkel, VB: Es te dich mêt noûw kloompe d'n eenkele kepot sjtuus hêt dat haoreenkele.
enkele bakpruim, eenkel bakproûm, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) eenkel bakproûm
enkele bellefleur, eenkel bellefleur, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) eenkel bellefleur
entelen, hénsjele, wederkerend werkwoord, hénsjelde, gehénsjeld, hénsjelenterre, kibbelen, zich hénsjele (mnl. 'antsel': wraak, wrok) VB: Versjtaot uch en sjej oét mêt uch te hénsjele.; ruziën zich hénsjele (mnl. 'ansel': haat, wrok, du. hänseln: plagen, voor de gek houden.)
entree, aantree, éntree, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, entree, aantree VB: Vreuger zaot de peliésie Van Baal mêt aon d'n aantree van de bal en es te daan geng 18 wäors kaoms te neet drién.; éntree; toegang aantree (fr. 'entrée) VB: Wêls dich aon d'n aantree zitte vuur de kërtsjes te verkoüpe?; toegangsprijs; aantree; klemtoon op de eerste lettergreep VB: D'n aantree ês dit jaor e sjtök hoeger.
envelop, amvelop, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, amveloppe, amvelöpke, enveloppe, VB: Ich heb dich 't géld van de heur ién 'n amvelop gedoën, bring dat éffe bié taant Wis, wêls te?
epaulet, pelêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, pelêtte, pelêtsje, epaulet, VB: De pelête van de grenedeer zitte voül rosvlekke van 't gewër.
equerre, ekèr, zelfstandig naamwoord, landmeterswerktuig, (bep. landmeterswerktuig) ekèr (fr. 'équerre') (vero.)
eraan, draon, bijwoord, eraan, draon VB: Kriég dich 'nne sjtool zoe köms te neet draon. Zw: 'm draon hebbe: het spel verloren hebben. Zw: 'm draon kriége: het spel gaan verliezen. Zw: draon goën: a. flink aanpakken b. flink gaan feestvieren c. verloren gaan. Zw: Bliéf van d'n illentrik weg, dalik hyngs te draon.
eraan gaan, draon goën, werkwoord, feestvieren, (flink feestvieren) draon goën (zie 'gaan')
eraan trekken, draon trêkke, haast, (haast maken) draon trêkke (zie 'trekken')
erachter, drater, draachter, bijwoord, erachter, drater VB: De kerteermèisters goën vuur de perséssie, de aachterwacht löp drater VB: Noé been ich drater: nu heb ik het begrepen.; draachter
eraf, draof, bijwoord, eraf, draof VB: Gaank van dè moer aof, dalik vêls te draof,
erbarmelijk, erbermelik, bijvoeglijk naamwoord, erbarmelijk, erbermelik VB: Zoe 'n erbermelik sjléch haandsjrif heb ich nog noets geziën. De môs 'ns lore wie d'nne groetvajjer en dè z'nne groetvajjer sjrève.
erbij, debié, bijwoord, erbij, debié VB: 't Ês e sjendaol wies tich debié löps.
erbinnen, debênne, bijwoord, erin
erdoor, d'rdoer, bijwoord, erdoor, d'rdoer VB: 't Kênneke ês lang kraank gewès meh noé ês 't d'rdoer. Zw: d'rdoer eweg: erdoorheen Zw: Vëul d'rdoer mäoke: veel geld opmaken Zw: Zich d'rdoer goeje: a. de bloemetjes buiten. zetten. b. in goeden doen komen, vorderingen maken.
eren, iere, werkwoord, ierde, ge-ierd, eren, VB: Dè maan ês ge-ierd ién 't duerp.; loven VB: Dè maan ês ge-ierd ién 't duerp.
erf, érf, zelfstandig naamwoord onzijdig, erf, (o.) (Alleen in de Zw: Dat ês dich oüch neet op d'n érf gewase: daar ben niet eerlijk aan gekomen) (gebruikelijker is 'mêstem')
erfdeel, érfdèil, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, erfdeel, VB: 'r Hèt z'n hil érfdèil verzoëpe.
erfelijk, érfelik, bijvoeglijk naamwoord, erfelijk, VB: Dy kréngde ês érfelik, dat zit ién 't blood
erfgenaam, erfgenaom, zelfstandig naamwoord, erfgenaam, erfgenaom VB: Via 'n aw taant ês 'r erfgenaom van e groet kesjtiel ién de Ardenne.
erfgoed, érfgood, zelfstandig naamwoord onzijdig, érfgeuder, -, erfgoed, VB: De érfgeuder zién mer bij twie maan teréch koëme.
erfstuk, érfsjtök, zelfstandig naamwoord onzijdig, érfsjtökke, érfsjtökske, erfstuk, VB: Dat brösjke ês nog 'n érfsjtök van me groetmôjjer.
erfzonde, érfzön, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, erfzonde, VB: Volges de kristelier dräog v'r nog allemaol de érfzön mêt ôs mêt.
erg, érg, erg
ergens, uurges, bijwoord, ergens, uurges VB: Dè book môt toch uurges ligke. uurges hèt 'r toch geliék.
erheen, d'rheen, bijwoord, erheen, d'rheen VB: Gaank gaw d'rheen aanders köms te nog te läot,; ernaar toe d'r heen
erin, drién, bijwoord, erin, drién Zw. 'm drién kriége: het spel verliezen. Zw: Zich get drién hoûwe: veel eten Zw: drién ligke: in bed liggen
erin liggen, drién ligke, bed, (in bed liggen) drién ligke VB: Ich keveer dich: vuur tien oor lik ich drién, ich been zoe meuj es 'n maoj.
erkennen, erkênne, werkwoord, erkênde, erkênd, erkennen, VB: Erkên noé mer dats te oongeliék hebs, dat zoûw dich sjoen sjtoën.
erker, érker, zelfstandig naamwoord mannelijk, érkers, érkerke, erker, VB: 'nnen érker ês 'nnen oétboûw aon 'nne giével.
ermee, demêt, bijwoord, ermee, ermee demêt VB: De kêns 't waol van mich liene, meh wat wêls te demêt goën doén?
ernevens, denëve, bijwoord, ernaast, denëve Zw: Noé liks te denëve: nu lig eruit
erom, dröm, bijwoord, erom, dröm VB: 't Gèit mich dröm dat ich altiéd op dich môt kênne rëkene.
eronder, droonder, bijwoord, eronder, droonder VB: Hër zaot oppe baank en d'n hoond laog droonder. Zw: droonder zitte: onder de plak zitte. Zw: droonder bössele: klappen uitdelen
eronder houden, droonder hawe, werkwoord, handhaven, (de orde handhaven) ry droonder hawe VB: Es te sjaolmèister wêls wërde môs te waol ry oonder de keender kênne hawe.
eronder zitten, droonder zitte, plak, (onder de plak zitten) droonder zitte
erop, drop, bijwoord, erop, drop Zw: Ze drop kriége: a. een pak slaag krijgen. Zw: verliezen bij het spel. Zw: drop zitte: gierig zijn, op de duiten zitten.
erop aan, dropaon, bijwoord, erop aan, dropaon VB: 'r Goûng réch dropaon, zoonder ömwèg.
erop af, dropaof, bijwoord, erop af
erop krijgen, ze drop kriége, slaag, (een pak slaag krijgen) ze drop kriége
erop zitten, drop zitte, gierig, (gierig zijn) drop zitte
eropaan, dropaon, naderbij, (naderbij gaan) dropaon goën VB: 'r Goûng réch dropaon. Zw: 't Gèit dropaon: het tijdstip nadert
erover, druüver, bijwoord, erover, druüver Zw: Ze druüver kriége: een pak slaag of een uitbrander krijgen. Zw: 'n Sjoor druüver kriége: a. door een regenbui overvallen worden. b. een flinke uitbrander krijgen.
erover krijgen, ze druüver kriége, slaag, (een pak slaag krijgen) ze druüver kriége; uitbrander (een uitbrander krijgen) ze druüver kriége
ertegen, d'rtiënge, d'rttinge, bijwoord, ertegen, d'rtiënge; d'rtinge
eruit, droét, tussenwerpsel, buiten, (naar buiten) droét VB: 'Droét! , geng rûizing ién m'nne kaffee', reep de kaffeehawer. Zw: Ich been droét: ik ben geschokt. Zw: (kaartterm) De bis droét: je bent (mede)verliezer. Zw: De liks mich droét: je bent bij mij uit de gunst. Zw: Ich môt 'ns droét: de buitenlucht in of met vakantie. Zw: Zich get droét hoûwe: onzinnige of onbetamelijke praat verkopen.
eruit, droét, bijvoeglijk naamwoord, geschokt, (geschokt zijn) droét zién VB: Wats te mich noé vertels, dao been ich éch droét van.; kluts (de kluts kwijt) gaans droét VB: Ich wäor gaans droét wie ik van dat vrèiselik oongelök haw gehuurd; eruit droét Zw: 1. Ich been droét: ik ben geschokt. Zw: (kaartterm) De bis droét: je bent (mede)verliezer. Zw: De liks mich droét: je ligt bij mij uit de gunst. Zw: Ich môt 'ns droët: ik moet eens een luchtje gaan scheppen of met vakantie. Zw: Zich get droét hoûwe: onzinnige of onbetamelijke taal verkopen.; (nu lig je eruit) noé liks te mich droét.
eruit houden, droét hoûwe, praat, (onzinnige praat verkopen) zich get droét hoûwe
eruitbezemen, droétbésseme, werkwoord, béssemde, gebéssemp, deur, (aan de deur zetten) droétbésseme
ervan, devaan, devan, ervan, devaan; devan VB: Dat kömp devan, ich heb dich nog zoe gewäorsjoûwd!
erven, erve, zelfstandig naamwoord, erfgenamen, erve VB: Ze hebbe ién alle gezêtte van 't laand adverténsies môtte zitte vuur de erve truk te veende.
erven, erve, werkwoord, oürf, geoürve óf erfde, ge-erf, erven, Zw: Dè good wêlt sjterve, môt réch laote erve.
ervoor, devuur, ervoor, devuur VB: Laot v'r sjtömme. Wè ês devuur ? Zw: 'r Kôs neet devuur: hij kon er niets aan doén.
erwt, ért, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, érte, értsje, erwt, VB: érte en boene môs te neet te vreug zitte, aanders bevrere ze dich. Zw: 1. Mêt 'n ért nao 'n boen goeje: een spierinkje uitwerpen om een kabeljauw te vangen. 2. 'n ért op 'n plaank: gezegd van een meisje of vrouw met weing boezem.
erwtenrijs, érteriés, zelfstandig naamwoord onzijdig, érteriézer, -, erwtenrijs, VB: Érteriézer zién dön tekskes oe ze de érte langs op laote goën.
erwtensoep, értsop, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, értsöpke, erwtensoep, VB: V'r zegke értsop en boensop en neet értesop en boenesop.
erwtenteller, érteteller, zelfstandig naamwoord mannelijk, értetellers, -, gierigaard, érteteller
es, es, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, esse, -, boerengereedschap, (bep. boerengereedschap) es: gereedschap bestaande uit steel en s-vormig stuk metaal dat op de boerderij gebruikt werd om het gekookte veevoer in grote brokken te verdelen waarna men het geheel met de 'bryselkul' in nog kleinere stukken verdeelde.
es, êsj, zelfstandig naamwoord mannelijk, êsje, êsjke, es, (bep.boom) êsj VB: Volges lûi dy 't wèite kênne, sjtoën merûile dêk oonder êsje. Zw: 'nne Êsje sjtiël: een steel van essenhout.
essig, ètsje, zelfstandig naamwoord, azijn
estafette, estafêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, estafêtte, -, estafette
estimeren, ekstemere, werkwoord, ekstemeerde, ge-ekstemeerd, achten, (fr.'estimer') VB: De kêns doén wats te wêls, 't wörd toch neet ge-ekstemeerd.; waarderen (fr. estimer') (ekstemeerde, ge-ekstemeerd) VB: De môs 'ns ekstemere wat d'n awwers vuur dich gedoën hebbe.
etablissement, etablissemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, etablissemeente, -, etablissement, VB: Oppe Vriétef ién Mesjtreech hebs te hil sjikke etablissemeente.
etage, etaasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, etazje, -, etage
etalage, etalaasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, etalazje, -, etalage
etappe, etap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, etappe, etepke, etappe, VB: Dao ês 'ns 'n etap van d'n Tour de France doer Groéselt koëme. D'n Êkkelderbérg heet doûw op d'n tilleviésie 'Col de Savelsbos'
eten, ëte, werkwoord, aot, gëte, ëtenterre, eten, (mnl 'geten') (o.t.t. ich ët, dich its, hër it, vuur ëte, dier ët, zié ëte. geb. wijs mv.: et. Conj. et.) VB: Es d'r toch neet et, daan rûimp de taofel mer op. Zw: Wat ët v'r? 'nne Honskuütel op e moosbläod: antwoord op de onbescheiden vraag wat er gegeten zal worden. Zw: (Wanneer een kind niet eet): Pak d'n teleur mer eweg, dè neet it, dè hèt gëte of 'r zal ëte. Zw: Zich get ëte: iets eten. Zw: Es ich dè zeen heb ich gëte en gedroonke. Zw: 'r Hèt 'm vuur z'n ëte gesjpëuld: hij is hem te vlug af geweest. Zw: Ze kênne bëter van mich kalle es van mich ëte: roddelpraat deert me niet.
eten, ëte, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, middageten, ëte VB:: Ma ês aon de groete pôts aon de geng, v'r hebbe al twie daog gèin ëte mie gehad.
etiket, etikêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, etikêtte, etikêtsje, etiket, VB: Vergët neet de etikêtte op de zjempöttekes van dit jaor te doén.
etter, êtter, zelfstandig naamwoord mannelijk, etter
etterpleures, êtterfleures, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, pleuritis, (natte pleurites) êtterfleures
euch, uch, persoonlijk voornaamwoord, elkaar, uch (2e pers. mv.); jullie uch (als meewerkend en lijdend voorwerp) VB: Ich heb 't uch gegëve. VB: Ich heb uch gezién.; u uch (3e en 4e naamval) VB: Ich heb 't uch gegëve VB: V'r hebben uch geziën.
euer, eur, bezittelijk voornaamwoord, eure, jullie, eure (vóór mann. woord): eure maan; eur (vóór vrouwelijk, onzijdig en meervoud): eur vroûw, eur keend, eur awwers.; eure, eur uw eure (vóór mannelijk woord); eur (vóór vr, onz. en meervoud); eurt uwe (het uwe)'t eurt VB: 't Mynk, 't dynk, 't zynk, 't oos, 't eurt, 't hönt
evangelie, ivvengelie, zelfstandig naamwoord onzijdig, ivvengelies, -, evangelie, VB: Oonder 't ivvengelie môtte de lûi goën sjtoën. Zw: Dat ês nog gèin ivvengelie: dat is nog niet helemaal zeker. Zw: 't Laank ivvengelie: het evangelie op Palmzondag. Zw: 't St.-Jans-ivvengelie: het evangelie van St.-Johannes dat vroeger werd gebeden bij ziekte van vee, onweer of andere rampspoed: Öm de mössje oét de vröchte te kriége woerd vreuger aon de dry heuk van 't sjtök 't ivvengelie gebèjd vuur ze aon de veerden hook droét te kriége.; dat ês nog gèin ivvengelie zeker (nog niet zeker); dat ês nog nog gèin ivvengelie
evenveel, ëvevëul, evenveel, ëvevëul VB: Ich heb ëvevëul te zegke es dich. Zw: D'n ëvevëul ês aon 'm: hij is mismoedig. Zw: 'r Löp d'r vuur ëvevëul debié: onverschillig, ongeïnteresseerd.
evenwijdig, evenwydig, bijvoeglijk naamwoord, evenwijdig, VB: D'n Hoegewëg löp evenwydig aon de Riékswëg.
examen, ekzäome, zelfstandig naamwoord onzijdig, ekzäomes, -, examen, VB: Es 'r noé dat ekzäome mer heult daan kênt 'r laansem aon troûwe goën deenke.
experiment, eksperemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, eksperemeente, eksperemeentsje, experiment, VB: 't Ês 'n eksperemeent meh 't ês 't perbere wërd.
expliceren, eksplekere, werkwoord, eksplekeerde, ge-eksplekeerd, duidelijk, (de situatie situatie maken) eksplekere (fr. Expliquer) VB: 'r Wêt neet oe ich woen meh ich heb 'm ge-eksplekeerd wie 'r hié kênt koëme.; uitleggen eksplekere (fr. 'expliquer') VB: 'r Wêt neet oe ich woen meh ich heb 'm ge-explekeerd wie 'r hié kênt koëme. Zw: Zich eksplekere: de toestand duidelijk maken
expositie, ekspesiésie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ekspesiésies, -, tentoonstelling
expres, esprés, bijvoeglijk naamwoord, opzet, (met opzet) esprés
extirpator, ekspater, zelfstandig naamwoord mannelijk, ekspaters, ekspaterke, cultivator, (verbastering van 'extirpater') VB: Mêt 'nne ekspater wörd oonkroéd en réste van plaante van 't laand gehaold.
ezel, ëzel, zelfstandig naamwoord mannelijk, ëzele, ëzelke, ezel, VB: Ién de Sjêchelder loüpe twie ëzele ién 'n wej, sjoen vuur te zién. Zw: Ich heb gèin ëzelke dat géld sjit: het geld groeit me niet op de rug. Zw: Van d'n os op d'n ëzel valle: van de hak op de tak springen
ezelin, ëzelên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ëzelênne, ëzelênneke, ezelin
ezelsdracht, ëzelsdrach, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ëzelsdrachte, -, zwangerschap, (lange zwangerschap van een vrouw) ëzelsdrach
ezeltje, ëzelke, zelfstandig naamwoord, rund, (deel van een rund) ëzelke
fabel, fäobel, zelfstandig naamwoord mannelijk, fäobele, -, fabel, VB: De fäobele van Jean de la Fontaine zién uüver de gaanse wèreld bekênd. Zw: Dè hynk van fäobele iénèin: het is een fantast; verzinsel fäobel VB: Dat ês mer faobel wat dè vertelt, dè hynk van faobele iénèin.
fabricage, fabriekaasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, fabricage, VB: De fabriekaasj van Hernse kies ês iéngewikkeld en doort hil lang.
fabriceren, fabresere, werkwoord, fabreseerde, gefabreseerd, fabriceren, VB: Op dy febrik fabresere ze van aal: tasse, teleure, tegele.; in elkaar zetten VB: Van get aw oonderdejle haw mich toch nog 'nne fits gefabreseerd
fabriek, febrik, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, febrikke, febrikske, fabriek, VB: De febrik ién Èijsde gief aon hil get lûi wérk.
fabrieksman, febriksmaan, zelfstandig naamwoord mannelijk, febrikslûi, -, fabrieksarbeider, VB: 'r Ês ze gaans lëve febriksmaan blève.
fabrikant, fabrikaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, fabrikaante, fabrikénsje, fabrikant, VB: De fabrikaant wäor 'nne vreuntelikke mêns dè zich oüch mêt de febrikslûi oonderheel.
facteur, faktëur, zelfstandig naamwoord, postbode, faktëur (fr. 'facteur') (vero.)
failliet, fajiet, faliet, bijvoeglijk naamwoord, failliet, VB: Dat kôs neet oétbliéve dat dy zäok nog 'nne kier faliet zoûw goën.
faillissement, fajissemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, fajissemeente, -, faillissement, VB: Ze hebbe van érmooj mer fajissemeent môtten aonvraoge.
faldera, faldera, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, dwaas, (zie 'gek')
falderappes, falderappes, zelfstandig naamwoord, [geen mv.], gepeupel
falen, fèle, werkwoord, fèlde, gefèld, mankeren, (vero.) VB: Dao fèle t'rs twie op 't wérk.
familie, femiélie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, femiélies, femiélieke, familie, VB: Dè ês nog hil wiéd femiélie van mich: zié pa en mié pa wäore aachternève. Zw: 't Keend hèt femiélie: het heeft hoofdluis. Zw: De Hêllige femiélie: godsdienstig genootschap voor mannen (vero.); hoofdluis (hoofdluis hebben) femiélie bié zich hebbe
fanfare, famfaar, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, famfaare, famfaarke, fanfare, VB: Zoe roond 1920-1930 wäor de famfaar ién Groéselt 'nne kongkerént van de hermenie
farizeeër, farrezejer, zelfstandig naamwoord mannelijk, farrezejers, -, huichelaar, VB: Lêt op vuur dè sjienhêllige, dè farrezejer.
fatsoen, fetsoén, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, fatsoen, Zw: Oét ze fetsoén: uit model. Zw: Wäor 'r dao mer mêt good fetsoén van aof: op een goede manier. Zw: Dat kên v'r neet mêt good fetsoén doén: zonder aanstoot te geven.; manier (op een goede manier) mêt good fetsoén VB: De kat hèt aach joûnge kriëge, wäor v'r dao mer mêt good fetsoén vaan aof.; model (uit model) oét ze fetsoén VB: Wêls te mich dy brook 'ns sjtriéke, ze ês gaans oét ze fetsoén
fatsoenlijk, fetsoenlik, fetsoendelik, bijvoeglijk naamwoord, fatsoenlijk, fetsoenlik; fetsoendelik
faul, voél, bijvoeglijk naamwoord, aartslui, zoe voél wie e véreke; lui voél (voûjler, 't voûjlste) VB: 'r Ês nog te voél vuur z'n veuj op te luchte
faule, voûjle, zelfstandig naamwoord mannelijk, voûjle, -, luilak, luiaard VB: De môs dè voûjle 'ns e päor kier droonder traampe, dan avvenseert 'r pas
faulenser, voélenser, voélender, zelfstandig naamwoord mannelijk, voélensers, -, luilak, voélenser; voélender
fauligheid, voûjlighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, luiheid, VB: 'r Kênt 't waol eleng meh 't ês richtig voûlighèid van 'm.
fauloor, voéloer, zelfstandig naamwoord mannelijk, voéloers, -, luilak, voéloer
faulwammes, voélwammes, zelfstandig naamwoord mannelijk, voélwammess, -, luilak, voélwammes
fauteuil, fetûij, zelfstandig naamwoord mannelijk, fetûijs, fetûijke, fauteuil, VB: Ich deenk dat ich dèn awwe fetûij nog mer 'ns laot uüvertrêkke, 't hoütewérk ês nog nog prima.
fauvette, fovêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fovêtte, fovêtsje, zwartkapje, (bep. vogel) fovêt (fr. 'fauvette) VB: 'n fovêt ês 'n toénmösj mêt 'nne zjwerte kop.
fazant, fezaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, fezaante, fezéntsje, fazant, VB: Ze zegke dat fezaant mêt zoermoos e köstelik ëte ês.
feber, feber trèje, verpletteren, (quasi bedreiging): Dalik trèj ich dich 't feber.
februari, fibberwarie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, februari, VB: Vastelaovend vêlt dit jaor ién fibberwarie.
feest, dalik ês 't fees, zwaaien, (dadelijk zwaait er wat); dalik ês 't fees
feesten, fieste, werkwoord, fiesde, gefies, aaien, liefkozen fieste; strelen fieste
fel, fêl, bijvoeglijk naamwoord, fêlder, 't fêlste, fel, VB: 'n fêl kaw, 'nne fêlle braand.
felicitatie, fillesetäosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fillesetäosies, -, felicitatie, VB: V'r môtte mer naomes de verejniging 'n fillesetäosie sjikke mêt hön broélef.
feliciteren, fillesetere, werkwoord, filleseteerde, gefilleseteerd, feliciteren, VB: V'r kênnen ôs fillesetere mêt dat v'r 't gehaold hebbe.
femelaar, fiémeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, fiémelerre, fiémelerke, femelaar, (de laatste lettergeep is betoond) VB: Môs te die fiémelerkes dao zién zitte, dy hebbe zoe te zién geng rûizing.; liefkozen (persoon die liefkoost) fiémeler (laatste lettergreep is betoond)
femelen, fiémele, werkwoord, fiémelde, gefiémeld, fiémelenterre, aaien, liefkozen fiémele
fermette, fermêtte, zelfstandig naamwoord, sluisdeuren, (fr. 'fermer': sluiten' (vero.) VB: De fermêtte bié Viézee.
fervent, fervént, bijvoeglijk naamwoord, fervent, VB: 't Ês 'nne fervénte leefhebber van Fraanse wién.
festoen, festoûng, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, festoûnge, -, festoen, (vero.) VB: Vreuger hawwe de vrollûi festoûnge aon hön sjolke en oondergood.
fête, fèt, zelfstandig naamwoord onzijdig, fète, fètsje, feest, (fr. 'fête') VB: Dis Broonk ês 't sjoenste fêt wat ich oets heb mêtgemak.
fetsen, fetsje, werkwoord, fetsjde, gefetsj, eten, (met lange tanden eten) fetsje VB: Es te noé neet oétsjejs mêt fetsje daan pak ich d'n teleur weg en daan kêns te dizzen aovend obbenoûts begênne.; kieskeurig (kieskeurig zijn bij het eten) fetsje VB: De kêns 'm vuurzitte wats te wêls, 'r zal altiéd fetsje.
fetser, fetsjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, fetsjers, fetsjerke, eter, (kieskeurig eter) fetsjer
fetteren, fettere, werkwoord, fetterde, gefetterd, kaartterm, (bij toepen) VB: Bié fettere vreugs te noûw käorte.
fetuw, fetuu, bijvoeglijk naamwoord, versleten, fetuu (vero.)
feuilleton, fûijeton, fûileton, zelfstandig naamwoord onzijdig, fûijetons, -, feuilleton, VB: 't Ieste wat ich lës es de gezêt kömp, ês 't fûijeton.; fûileton (vero.)
fiducie, fedusie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, fiducie
fiets, fits, zelfstandig naamwoord mannelijk, fitse, fitske, fiets
fietsen, fitse, werkwoord, fitsde, gefits, fitsenterre, fietsen, VB: Fitsenterre doer 't duerp verneump 'r nog zoe èin en 't aander.
fietsplaatje, fitseplëtsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, fitseplëtsjes, -, belastingplaatsje, (op fiets) fitseplëtsje (vero.) VB: Ién d'n oerlog ês 't fitseplëtsje aofgesjaf.
fietsrennen, fitsrenne, werkwoord, wielrennen, (alleen inf.) VB: Tot ze séstigte hèt 'r aon fitsrenne gedoën.
fietsrenner, fitsrenner, zelfstandig naamwoord mannelijk, fitsrenners, -, wielrenner
fietsspang, fitssjpang, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fitssjpange, fitssjpengske, broekveer, (voor fietsers) fitssjpang VB: De Waole hawwe vreuger altiéd fitssjpange aon hön brookspiépe.
fièvre lente, fiflèn, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kinderziekte, (bep. kinderziekte) fiflèn (fr. 'fièvre lente') VB: 't fiflèn wäor (ês?) 'n keenderkréngde oe bié de keender wëke aterèin koerts hawwe. De keenderkes hawwe daan sjpitse 'kössekes' op hön vingertuppe.
figurant, figuraant, zelfstandig naamwoord mannelijk, figuraante, -, figurant, VB: 'r Ês eleng mer figuraant bié dat toneelsjtök, 'r hôf geng dry wëurd te zegke.
figuur, feguur, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, feguure, feguurke, figuur, VB: Dat mèneke hèt e sjoen feguur. VB: Dy feguur sjtelt 'nne zêshook vuur.
fijn, fién, bijvoeglijk naamwoord, fyner, 't fynste, fijn, (attr. m. fyne, vr. fién, o. fién. mv. fyng. pred. fién.) VB: Dat klejndöchterke van mich hèt zoe e fién, leef sjtömke. Zw: Zoe fién es pôppesjtroont: poeslief.
fijne, fynge, zelfstandig naamwoord mannelijk, fynge, -, grapjas, fynge; losbol fynge
fijne rib, fyng rup, zelfstandig naamwoord, rund, (deel van een rund) fyng rup
fijngevoelig, fiéngeveulig, bijvoeglijk naamwoord, fijngevoelig, VB: fiéngeveulig ês r noets gewès, 't ês mie zoe 'nne botte bier.
fijnkam, fiénkemke, zelfstandig naamwoord onzijdig, fiénkemkes, -, netenkam
fijnproever, fiénpreuver, zelfstandig naamwoord mannelijk, fiénpreuvers, fiénpreuverke, fijnproever, VB: 't Ês 'nnen échte fiénpreuver, 'r gief han voül géld oét aon viëse merûile.
fijnschicht, fiénsjich, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fiénsjichte, fiénsjichske, pleisterwerk, (bovenste laag bij (pleisterwerk) fiénsjich VB: De buüvenste laog bié 'nne betonne vloer wörd oüch fiénsjich geneump.
fijnste, fyngste, bijvoeglijk naamwoord, mooiste, (de fyngste thuis) de fyngste bié hön VB: Dat ês de fyngste bié hön, dat zuús te en dat huurs te waol.
fijt, fiét, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, fijt, VB: Vuuraal es te ién de weenter las haws van fiét daan goûngs te langs de mör op.
fik, fiks, zelfstandig naamwoord mannelijk, fikse, fikske, fik, (soort hond) VB: 'nne fiks hèt lang haore, sjpitse oere en 'n sjpitse sjnoéts.
fikkelen, vigkele, werkwoord, vigkelde, gevigkeld, snijden, (met een bot mes snijden) vigkele VB: Vigkel dat vlèis toch neet zoe en pak dich e sjérp mets.
fil d'écosse, fieldekos, zelfstandig naamwoord, katoengaren, (bep. glanzend katoengaren) fieldekos (fr. 'fil d'écosse': glanzend tweedraads katoengaren)
file, fiel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fieles, -, file, VB: Vuur de Geusselt heb v'r 'n oor ién de fiel gesjtaande, dao wäor 'n oongelök gebëurd.
filet, fiélê, zelfstandig naamwoord mannelijk, fiélês, fiélêke, filet, VB: Bufsjtök van de fiélê ês 't lekkerste meh oüch 't deurste.; ossenhaas fiélê VB: fiélê ês 't maalste sjtök vlèis van de koo.; varken (deel v.e. varken); fiélê
filetrol, fiélêrölke, zelfstandig naamwoord onzijdig, fiélêrölkes, -, varkensrollade, VB: E fiélerölke ês e sjtök vérekesvlèis, oétgebejnd en opgerold.
filoeën, fiéloere, werkwoord, fiéloerde, gefiéloerd, pluimstrijken, VB: Lêt toch op, altiéd ês 'r aon 't fiéloere en vuurs te 't wêts hûit 'r dich ién d'nne nak.
filoeër, fiéloer, zelfstandig naamwoord mannelijk, fiéloere, fiéloerke, vleier
finale, finaal, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, finaals, -, finale
financiën, finaansieje, zelfstandig naamwoord, financiën, finaansieje VB: Ôzze penningmèister zörg good vuur de finaansieje, dao gèit 'm gèine sént mis.
finessig, fenessig, bijvoeglijk naamwoord, venijnig, (karaktertrek) fenessig VB: Es dè giftig ês kênt 'r altiéd zoe fenessig oét d'n hook koëme.
fippen, fippe, werkwoord, fipde, gefip, eten, (met lange tanden eten) fippe; vrijen fippe
firmament, firmameent, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, firmament, VB: Es te zoe nao 't firmameent loors, mêt al dy sjterre, daan wörs te dao sjtel van.
fis, vis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, visse, -, bunzing, VB: Es te 'n vis ién d'n jach hebs bis te geranzjeerd.
fistel, fistel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fistele, fistelke, letsel, VB: 'r Hèt zich 'n fistel gezat.; snijwond fistel Zw: Zich 'n fistel zitte: zich verwonden.; blesseren (zich blesseren) zich 'n fistel zitte VB: 'r Hèt zich 'n fistel gezat aon dè berosde peundraod.
fits, fitsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fitsje, fitsjke, scharnier, (bep. scharnier) fitsj
fits-fits, fitsj-fitsj, razendsnel, fitsj-fitsj VB: 'r Goûng nao de kaffee en fitsj-fitsj haw 'r twie dröpkes debênne.; ommezien (in een ommezien) fitsj-fitsj VB: 'r Goûng nao de kaffee en fitsj-fitsj, bênne tien sekon haw 'r twie dröpkes op
fitsbeitel, fitsjbèitel, zelfstandig naamwoord mannelijk, fitsjbèitele, fitsjbèitelke, beitel, (bep. beitel) fitsjbèitel VB: 'ne fitsjbèitel ês 'nne bèitel vuur sjernere ién te veuge.
flabbes, flabbes, zelfstandig naamwoord, flabbese, -, lobbes
fladder, fladder, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, meisje, (lichtzinnig meisje) fladder VB: Dat zoe 'n fladder zich neet sjaomp, begrips te dat noé?
fladderen, flôjere, werkwoord, flôjerde, geflôjerd, lusteloos zijn, zich hangerig voelen flôjere VB: Dat keend mankeert volges mich get, 't flôjert.
flambouw, flamboûw, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flamboûwe, -, flambouw, VB: De kërkmèisters loüpe mêt flamboûwe nëve d'n hiémel; kaarslantaarn VB: De kërkmèisters lepe mêt flamboûwe nëve d'n hiémel
flanel, flenel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, flanel, VB: Zoe 'nne flenelle piejama ién de weenter, heerlik!
flank, flaank, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flaanke, -, flank, VB: 't Bies ês gesjmert ién de flaanke.
flap, flap, zelfstandig naamwoord mannelijk, flappe, -, lobbes
flater, fläoter, zelfstandig naamwoord mannelijk, fläoters, -, flater, VB: Naodat 'r dè fläoter haw begaange sjaomde hër zich doed.
flats, flats, zelfstandig naamwoord mannelijk, flatse, fletse, fletske, kwak, flats VB: Gëf mich nog 'nne flats pudding op m'nnen teleur.; vrouw (domme vrouw); flats; fletske brijachtige ( brijachtige substantie) fletske Zw:. E gezich hebbe wie e fletske kies: doodsbleek zijn
flatter, flatter, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flattere, -, koeienvlaai, flatter VB: Ich haol mich flattere oét de wejje es mês vuur m'nne moostem.
flatteren, flattere, werkwoord, sjprejde, gesjprejd, koeienvlaaien, (koeienvlaaien verspreiden) flattere sjprejje VB: Flattere woerte gesjprejd mêt 'nne reek of mêt 'n sjöp. Zw: (invullen bepaalde werkzaamheid bijv. ' graove') ês 'nne sjläog en flattere sjprejje 'nne sjlynger.
flauw, flaaw, bijvoeglijk naamwoord, flawwer, 't flawste, flauw, (attr. m flawwe, vr. flaw. o. flaaw. mv. flaw. pred. flaaw) VB: De sop ês érg flaaw, gëf mich 'ns éffe 't zaat ezzebleef. Zw: Vertel toch neet zoé 'nne flawwe: flauwe kul. Zw: Zoe flaaw es 'n reup. Zw: Flawwen haas: flauwerik. Zw: Mêt doén vuur de flawwe kuel: voor de gein.; zouteloos (voedsel) zoe flaaw es 'n reub. VB: Ich wèit, 't ëte ês zoe flaaw es 'n reub, meh de wêts, ich môt aon m'nne blooddrök deenke.; flawwe flauwe kul flawwe (m.) (-,); flawwen flauwerik flawwe haas (m.) (-,)
flauwerik, flawwerik, zelfstandig naamwoord mannelijk, flawwerikke, -, flauwerik, VB: Altiéd môt dè flawwerik 't sjpuül bederve.
flauwigheid, flawwighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, flauwigheid, VB: Ich been dy flawwighèid zoe meuj es kaw pap.; voedsel (niet-hartig voedsel) flawwighèid VB: Ich been dy flawwighèid zoe meuj wie kaw pap, ich braoj mich 'n pan sjpek mêt èi.
flauwte, flawte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flawtes, -, flauwte, VB: Dao uüverveel mich toch 'n flawte wie ich dy benawde käomer ién kaom.
fleemp, flémp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flémpe, -, vrouw, (domme vrouw) flémp
fleer, flèr, zelfstandig naamwoord, flère, flèrke, brijachtige, (brijachtige substantie) flèr (meestal gezegd van braaksel of uitwerpselen)
flemen, flème, werkwoord, flèmde, geflèmp, vleien, (vero.)
fles, flés, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flésse, fléske, fles, VB: Hebs te nog get ién de flés? Ich heb waol zeen ién 'n dröpke.
flespeer, fléspère, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) fléspère
flessentrekker, flossentrêkker, zelfstandig naamwoord mannelijk, flossentrêkkers, flossentrêkkerke, kurkentrekker, flossentrêkker (vero.)
flets, e gezich hebbe wie e fletske kies, bleek, (er bleek uitzien) e gezich hebbe wie e fletske kies
fleur d'orange, flëurdoraonsj, zelfstandig naamwoord, corsage, (bep. corsage) flëurdoraonsj (fr. 'fleur d'orange') (vero.)
flik, vlik, zelfstandig naamwoord, stokje, (bep. gespleten stokje) vlik VB: D'n däog vuur de klopjach woerte (wörde?) de knyn doer 't frêt oét de êrd gedriëve en d'rnao woerte vlikke vuur de êrd gezat
flink, fleenk, bijvoeglijk naamwoord, flink, VB: V'r zién fleenk geavvenseerd mêt ôs wérk. Zw: (nieuwjaarswens): Zaolig Nejaor en 'n fleenke mejd dit jaor.; hevig fleenk. VB: Heb ich mich toch fleenk m'n sjène gesjtoete aon dè baalk; zich fleenk gemak gegroeid (flink gegroeid) zich fleenk gemak Zw Wat hèt zich 't keend fleenk gemak, vreuger wäor 't zoe klèisper.
flip, flup, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) flup
flobert, flambèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, flambèrs, flambèrke, flobert, VB: 'nne flambèr ês e lich gewër, zjoerder es 'nne weendbuks.
flodderen, flôddere, werkwoord, flôdderde, geflôdderd, flôdderenterre, flodderen, VB: Ich been zoe mäoger woerde, de klyjer flôddere öm mich heen.; ruim (te ruim zitten van kleding); flôddere
floep, flôp, zelfstandig naamwoord, bang, (bang zijn) flôp hebbe
floepen, flôppe, werkwoord, flôpde, geflôp, gelukken, VB: Es 't mich get flôp, daan krys te 't hûi nog.
flonkeren, floonkere, werkwoord, floonkerde, gefloonkerd, floonkerenterre, flonkeren, VB: De sjterre floonkere aon d'n hiémel, 't zoûw dis naach waol 'ns hél kênne goën vrere.
florissant, flôrezaant, bijvoeglijk naamwoord, florissant, VB: 't Zuút neet zoe flôrezaant vuur 'm oét, 'r hèt vëul sjueld.
flos, floûs, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, floûze, flûiske, schaamdeel, (vrouwelijk schaamdeel); floûs; meisje (lichtzinnig meisje) floûs; vrouw (manzieke vrouw); floûs; huisstof (bijeengedwarreld huisstof) floûs VB: Lêt op dats te alle floûze oonder 't bed oét kèrs.; floûs flûiske pluim (van garen gemaakt) floûs VB: De grinnedeers van de sjöttery hebbe witte, roej of blaw floûze op hönne zjakkoo.; flûiske pluimpje (van garen gemaakt) floûs VB: De grinnedeers van de sjöttery hebbe witte, roej of blaw floûze op hönne zjakkoo.
flossig, flossig, bijvoeglijk naamwoord, zijdeachtig, VB: Ich heb zoe e flossig haor, gèine goje van te kriége.; solide (niet solide aanvoelend (textiel) flossig Zw: Dèn trikkoo ês mesjiens wäol sjtèrk meh 'r veult zoe flossig aon.
flots, flôts, tussenwerpsel, floep, flôts! VB: flôts dao sjproûng de kwakfrosj van de kaant 't wäoter ién.
flotsbroek, flôtsbrook, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flôtsbreuk, flôtsbreukske, pofbroek, VB: Ién 't begên van de jaore '50 lepe v'r allemaol mêt 'n flôtsbrook.
fluim, flûim, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flûime, flûimke, fluim
fluimen, flûime, werkwoord, flûimde, geflûimp, flûimenterre, fluimen
fluisteren, fluústere, werkwoord, fluústerde, gefluústerd, fluústerenterre, fluisteren
fluit, fluet, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fluete, fluetsje, fluit, VB: Op de muülekes haw 'r 'n blëke fluet gewonnne, 'r wäor zoe bly es 'nne gek. Zw: Dat gèit wie 'n fluet van 'nne sént: gemakkelijk. Zw: E fluetsje: een hoog, smal en dunwandig bierglas.; vrouw (manzieke vrouw); fluet (vr.) (-e, -sje); wie 'n fluet van 'nne sent gemakkelijk wie 'n fluet van 'nne sént
fluiten, fluete, werkwoord, floët/flödde, gefloëte, geflöt, fluetenterre., fluiten, (afw. vormen o.t.t. dich flöts, hër flöt, dier flöt) VB: Zjêf kênt zoe hél op z'n vinger fluete dats te d'r haos douf van wörs. Zw: 't ês fluete: het is verdwenen
fluiten, fluete, weg, (verdwenen) fluete
fluitje, fluetsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, fluetsjes, -, bierglas, (hoog, dun bierglas) fluetsje VB: Ich dreenk lever oét e fluetsje, daan sjmak mich 't beer bëter.
fluitkaas, fluetkies, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kwark
fluwijn, flewyn, fewyn, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, flewyne, flewynsje, marter, VB: De flewijn ês hûidigen daog besjermp.; fewyn
foddel, fôddel, zelfstandig naamwoord mannelijk, fôddele, fôddelke, kledingstuk, (van slechte kwaliteit) fôddel; vod fôddel VB: Kriég dich 'nne noûwe poddook, doej dè fôddel mer eweg.
foddelig, fôddeltig, bijvoeglijk naamwoord, ruim, (te ruim, zonder snit) fôddeltig VB: Get wat fôddeltig ês dat bôddelt.
foef, fôf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fôvve, -, grap, poets; fôf Zw: 'n fôf oétzitte; stommiteit VB: Wat mich dè al get fôvve hèt oétgehaold ién ze lëve
foei, fôj, tussenwerpsel, foei, fôj VB: Fôj, fôj, wat e wèr, de jeugs t'r gèinen hoond doer.
foem, nne voem hebbe, wijs, (wijs zijn) 'nne voem hebbe; gek (gek zijn) 'nne voem hebbe
foemelen, foémele, werkwoord, foémelde, gefoémeld, knuffelen, VB: 't Kênneke zit mer toezjoer met de kat op z'nne sjoet te foémele
foetelaar, foételer, zelfstandig naamwoord mannelijk, foételerre, foételerke, bedrieger, bedrieger tijdens het spel foételer (de laatste e is stemhebbend)
foetelen, foétele, werkwoord, foételde, gefoételd, foételenterre, bedriegen, (bij het spel) VB: Dè hèt dat sjpëulke mêt foétele kênne wênne. Zw: Foételke betûint zich: op het bedrog in het spel volgt (spoedig) de straf. Ook: foétele betûint zich; geboortebeperking (aan geboortebeperking doén) foétele (foételde, gefoételd) (vero.) VB: De Waole haw vreuger mer twie of dry keender. Dat kaom, zaagte de aw lûi, ömdat dy foételde.
foeteren, fôttere, werkwoord, fôtterde, gefôtterd, fôtterenterre, mopperen
foezel, foézel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, drank, (slechte kwaliteit drank) foézel VB: Dreenk dich toch 'ns 'nne Fraanse en neet toezjoer van dè foézel.
fok, fôk, zelfstandig naamwoord mannelijk, fôkke, -, kaarsenpit, (verbrande deel van de kaarsenpit) fôk VB: De kiëts hèt 'nne fôk aon, ze gèit zjwame.; splinter (dikke splinter om pijp aan te steken) fôk (vero.) VB: Oét zûinighèid gebrukde de lûi vreuger 'nne fôk ién plaots van 'nne sjwëgel vuur de piép aon te sjtëke.
fokken, fôkse, werkwoord, fôksde, gefôks, bedriegen
fokker, fôkser, zelfstandig naamwoord mannelijk, fôksers, -, bedrieger, fôkser
fokzwans, fôksjwans, zelfstandig naamwoord mannelijk, fôksjwanze, -, handzaag, (bep. handzaag) fôksjwan VB: 'nne fôksjwanze ês 'n korte haandzèg vuur bevuurbeld plaanke aof te zège.
fokzwansen, ze gefôkzjwans kriége, slaag, (een pak slaag krijgen) ze gefôkzjwans kriége; gefôksjwans kermis (van een koude kermis thuiskomen) ze gefôksjwans kriége
fom, fom, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fomme, -, briket, (briket van kolengruis en leem) fom (vero.) VB: Eleng de hil érm lûi sjtoëkde vreuger fomme.; vrouw (dikke vrouw); fom (fr. 'femme')
fond, foûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ondergrond, foûng VB: Sjmuerges good ëte, de môs 'nne goje foûng hebbe vuur de rés van d'n däog.; basis VB: Sjmuerges good ëte, de môs 'nne goje foûng hebbe vuur de rés van d'n däog
fondant, fendaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, fondant, VB: De viës gevalle sjnie lik wie fendaant op de tekskes van d'n huülenter.
fonkelen, foonkele, werkwoord, foonkelde, gefoonkeld, foonkelenterre, fonkelen, VB: De sjterre foonkele aon de klotzjwerten hiémel.
fonkelnieuw, veunkelnoûw, bijvoeglijk naamwoord, fonkelnieuw, VB: Gruutsj voert 'r op z'nne veunkelnoûwe fits e päor rönsjes doer 't duerp.
fontein, fontejn, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fontejne, fontejnsje, fontein, VB: 'n Bron ién de Daor, kort bié Keer, wörd de Fontejn geneump.
force, fors, geforceerd, mêt de fors VB: Mêt de fors hebbe ze zäote de kaffee oétgewërk.; mêt de fors razendsnel mêt de fors VB: Dat gèit dao mêt de fors, dao hôfs te noets te waachte
fordje, fördsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, fördsjes, -, fordje, VB: 'r Hèt twêntig jaor mêt ze fördsje mêt de mèilk roondgegaange.
formulier, formeleer, zelfstandig naamwoord onzijdig, formeleere, formeleerke, formulier, VB: De krys huün devan es te zuús wievëul formeleere ste môs iénvölle vuur dats te dè boüm maogs ömhoûwe.
fors, fors, bijvoeglijk naamwoord, onaannemelijk, VB: Dat liék mich fors wats te dao zeks.
fortuin, fertûin, zelfstandig naamwoord onzijdig, fertûine, fertûinsje, fortuin, VB: Ze hebbe fertûin gemak mêt d'n handel op Rusland vuur d'n Iesten Oerlog.; fortûin vermogen (zelfst.nw.); fortûin
fotsen, fôtsje, werkwoord, fôtsjde, gefôtsj, bedriegen
fotser, fôtsjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, fôtsjers, -, prutser, speelkaart (slechte speelkaart) fôtsjer VB: Mêt 'nne fôtsjer kêns te (normaal gesjproëke) gèinen trêk hoële)
fout, foüt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, foüts, fuetsje, fout, VB: Es ich 't foüt doon môs te 't mich zegke, ich wêl van m'n foüte liere. Zw: Zoonder foüte: wis en zeker. (fr. 'sans faute') Zw: Dao bis te foüt bié: je hebt het mis. Zw: Sjtof mêt e fuetsje: weeffout; mis (het mis hebben) foüt bié zién. VB: Nèi, dao bis te foüt bié, de verdaols dich.; fuetsje weeffout VB: Sjtof mêt e fuetsje.
fox, fôks, zelfstandig naamwoord mannelijk, fôkse, fokske, vos, fôks (du. 'Fuchs'); bijdehandje fôks; fök fox (bep. hond) VB: 'nne fök ês e wit of wit/zjwert hönneke mêt korte hëurkes. Zw: fök iénhebbe: sterk aangetrokken zijn tot het vrouwelijk geslacht
fragment, fragmeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, fragmeente, fragmeentsje, fragment, VB: De hermenie sjpëult e fragmeent oét 'nnen opera van Mozart.
franc, frang, zelfstandig naamwoord mannelijk, frange, frengske, franc, VB: Vuur de Iêste Oerlog verdeende 'nne lierjoûng 'nne havve frang (: 24 sént) op 'n gaanse wëk. Zw: Gèine frang wërd zién: niets. Zw: Dao gëf ich gèine frang vuur. Zw: Hej v'r mer frange: hadden we maar geld. Zw: 't Doorde e mént ie m'nne frang veel: eer ik het door had.; gèine frang wërd zién waard (niets waard zijn); gèine frang wërd zién
franje, fräonzjel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fräonzjele, frënzjelke, franje, VB: 'nne Vèndel van de sjöttery hèt sjoen goûwe fräonzjele.; rafel fräonzjel VB: Doég dè jas oét, de fräonzjele hange dich uüver d'n han.
Frankrijk, fraankriék, eigennaam, Frankrijk
Frans, fraans, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, frans, (taal) fraans VB: Ich been Fraans aon 't liere oppe sjaol ién Voere. Zw. Fraans kalle wie 'n koo dy sefraon vrit (knawelt): slecht Frans spreken. Zw: Dao ês gèi woerd fraans bié: duidelijke, onverbloemde taal.
Franse, fraanse, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, brandewijn, (franse brandewijn) fraanse VB: 'nne fraanse môs te neet ién èine kier oétdreenke.
franse zure, fraanse zore, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) fraanse zore
Fransen, de Fraanse zién gearreveerd, ongesteld, (ongesteld zijn) de Fraanse zién gearreveerd (waarschijnlijk in verband staand met de rode broeken die de Franse soldaten tot 1916 hebben gedragen)
frappant, frappaant, bijvoeglijk naamwoord, frappant, VB: 't Ês frappaant wie dè ién aal op ze pa liék.
frats, frats, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fratse, fretske, verwonding, frats Zw: Zich 'n frats zitte: zich bezeren
frech, vrech, bijvoeglijk naamwoord, brutaal, vrech (du. 'frech')
freiherr von berleps, freiherr von berleps, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) freiherr von berleps
fret, frêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, frêtte, frêtsje, fret, VB: Op 't ênd van de 18e iew leet de graof van Groéselt de frêtte van Groéselt nao München koëme.
fretten, frêttere, werkwoord, frêtteerde, gefrêtteerd, fretten, VB: De jègers trokke drop oét vuur mêt de frêtte te goën frêttere.
fricassee, frikkesy, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, frikkesye, frikkesyke, omelet, (omelet met spek) frikkesy (fr. 'fricassée: gestoofd vlees) (vero.) VB: Zoe 'n frikkesy sjmuerges, dy hêlt dich ién d'n zyje.
friemelboor, friémelboer, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, friémelboere, bëurke, avegaar, (bep. boor) friémelboer
friemelen, friémele, werkwoord, friémelde, gefriémeld, friémelenterre, friemelen, VB: Haaw d'n vinger noé éffe sjtel en sjej oét mêt toezjoer te friémele
friet, fritte, zelfstandig naamwoord, patates frites, fritte VB: Ze zegke dat Belzje fritte de bêste, meh oüch de oongezonste zién.
frikadel, frikkedel, zelfstandig naamwoord, gehaktbal, (grote gehaktbal) frikkedel VB: Van dit soert frikkedelle kêns te sjyve aofsjniéje vuur op de boëtram te doén. 't Zién gaanse aander frikkadelle es dy ste hûidigendaog ién 'n frituur krys.
fris, fris, bijvoeglijk naamwoord, aardig, bekoorlijk fris VB: E fris mèneke, meh 't wêt 't waol.; chic fris VB: Och wat bis te fris met dat noûw kledsje; gekleed (leuk gekleed) fris VB: Och, wat bis te fris mêt dat kledsje!
frites, fritte, zelfstandig naamwoord, frites, fritte VB: 't Sjynt dat Belzje fritte 't lekkerste zién en daan nog mêt zoe 'nne kleunter eigesgemakde majenès drop.
frommelen, frômmele, werkwoord, frômmelde, gefrômmeld, frommelen, VB: Wie hëur ma ién kaom, frômmelde 't mèitske 't breefke gaw eweg.; kreuken froémele (froémelde, gefroémeld) VB: Hang 't klèid sjoen ién de kas en froémel 't neet zoe.
fronsen, froonse, werkwoord, froonsde, gefroons, fronsen, VB: 'r Froonsde z'nne kop, zjus of 'r deep naodaach.; rimpelen (van textiel) froonse (froonsde, gefroons) VB: Ich haw gên dat dè rok get gefroons woerd.
front, froont, zelfstandig naamwoord onzijdig, froonte, -, front, VB: M'nne noonk oét Moélinge hèt ién 14-18 aon 't froont aon de Yzer gelëge.
fruit, fruet, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, fruit, VB: Dao ês 'nnen tiéd gewès dat 't fruet ién Groéselt op dry vylinge verkoch woerd: op de Koperatie, bié Pëuze en bié Zjo Hoûbe. (Coöperatieve Veiling, N.V. Peusens en Pinckaers en veiling Houben).
frutsel, frutsjelkes, zelfstandig naamwoord, tierlantijnen
frutselen, frôtsjele, werkwoord, frôtsjelde, gefrôtsjeld, kreuken
frutselwerk, frutsjelwérk, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, frutsjelwérkske, priegelwerk, VB: Van dat frutsjelwérk krys te pyng aon d'n oüge.
fuif, fûif, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fûive, fûifke, fuif
fuik, foék, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, foéke, -, fuik, VB: Vêsjers ién Èijsde gebrukde vreuger nog waol 'ns 'n foék.
fuiken, foéke, werkwoord, foékde, gefoék, vissen, (met de fuik) foéke
fumer, foeme, fômme, werkwoord, foemde, gefoemp, foementerre/fömde, gefömp, roken, (fr. 'fumer') (foemde (afw.vormen o.t.t. hër foemp, diér foemp, geb.wijs mv. foemp); fômme (fr. 'fumer') (afw. vormen o.t.t. hër fômp, diér fômp, geb. wijs mv. fômp)
functie, feunksie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, feunksies, -, functie, VB: 'r Dèit de twie feunksies van sikkertäores en penningmèister säome.
fundament, föndemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, föndemeente, -, fundering, VB: V'r begênne mêt 't fondemeent te sjtorte en daan goën v'r de kalder opmetsele.
furie, furie, ién eng furie, opwinding, (in heftige opwinding) ién eng furie VB: Ién eng furie sjproûng 'r op en leep de käomer oét.
furz, foéts, zelfstandig naamwoord mannelijk, foétse, -, windje, foéts (du. 'Furz'); 'nne foéts laote wind (een wind laten); 'nne foéts laote (zie 'laten')
furzen, foétse, werkwoord, foétsde, gefoéts, foétsenterre, wind, (een wind laten) foétse
furzer, foétsert, zelfstandig naamwoord mannelijk, foétserte, -, winden, (persoon die veel winden laat) foétsert VB: De zals de gaansen däog mêt zoe 'nne foétsert ién eng plaots zitte.
fusie, fúzie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, fúzies, -, fusie, VB: De eng fúzie ês nog neet gebëurd of de aander sjtèit al weer vuur de dëur.
futiliteit, figgeleteite, zelfstandig naamwoord, details, figgeleteite VB: Ich zal mich neet mêt die figgeleteite bemeuje, dao heb ich noé gèinen tiéd vuur.; figkeleteite onbenulligheidjes figkeleteite VB: Es te dich noé 'ns neet mêt al dy figkeleteite aon de geng heels, daan krègs te 't wérk hûi nog vêrdig.
futselen, fitsjele, werkwoord, fitsjelde, gefitsjeld, peuteren, VB: Nao e päor oor fitsjele haw 'r de reloëzje gerippereerd.
futselneulen, fisternölle, werkwoord, fisternölde, gefisternöld, werkzaamheden, (onbenullige werkzaamheden verrichten) fisternölle VB: Wat bis te noé weer aon 't fisternölle, hebs te niks bëters te doén?
futselwerk, fitsjelwérk, zelfstandig naamwoord onzijdig, fitsjelwérke, fitsjelwérkske, peuterwerk
fysionomie, fiezelemie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, uiterlijk, (fr. 'physionomie') (vero.)
gaaf, gaof, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, gaaf, gaof VB: Sjoen, gaof fruet.
gaaien, gaoje, werkwoord, zinnen, (vero.) In: Es 't dich neet gaojt: als het niet naar je zin is.
gaan, gaons, gaans, gaons VB: Van Groéselt nao Mesjtreech ês 'n oor gaons.
gaan, goën, werkwoord, goûng, gegaange, gaan, (o.t.t. ich gaon, dich gèis, hër gèit, vuur goën, dier gaot, zié goën. Geb.wijs. enk. gaank. mv. gaot. Zw: Groet gaon: in verwachting zijn (enigszins vero.) Zw: Es dè mer kênt goën: als die maar op stap kan gaan. Zw: Gaank noé sjtellekes: daar geloof ik niets van. Zw: Daan bis te zjus zoe wiéd gegaange es geriéje: het resultaat is hetzelfde. Zw: Dao gèit 't zich neet vuur: daar gaat het niet om. Zw: Gaank eweg!: wat je nou zegt! Zw: 'Gèis te!' of 'gèis te weg!' (tegen hond): scheer je weg! Zw: Es 't neet gèit, daan gèit 't nog: het moét lukken. Zw: D'n dèig gèit: het deeg rijst. Zw: Es 't neet gèit, daan bok 't mer: het moét lukken Zw: V'r goën allemaol: iedereen moet sterven.; rijzen goën (zie 'gaan') VB: Ich laot de vlaojendèig altiéd 'n oor goën; stap (flink op stap gaan); goën; draon goën aanpakken (flink aanpakken) draon goën (zie 'gaan') VB: Es v'r noé 'ns draon goën, heb v'r 't uüver 'n eurke vêrdig; draon goën verloren gaan (zie 'gaan'); gegaange meevallen (het is nogal meegevallen) 't hèt nogal gegaange VB: Wie hebs te d'n ekzäome gemak? 't Hèt nogal gegaange.; aon 'nne goën slaag (iemand een pak slaag geven); aon 'nne goën; langs de dëur goën venten; gèis te, gèis te gaw wegscheren (scheer je weg!) 1. gèis te! 2. gèis te gaw!; dat gèit langs mich doer koud (dat laat me koud) dat gèit langs mich doer VB: Laot 'm mer kalle, dat gèit langs mich doer.
gaapneus, gäopnaos, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gäopnaoze, gäopnëuske, aagje, (een nieuwsgierig aagje) gäopnaos
gaar, gaar, bijwoord, helemaal niet, gaar neet VB: De krote koëme gaar neet oét doer de druugde.
gaar, gäor, bijvoeglijk naamwoord, gaorder, 't gaorste, gaar, VB: Veul 'ns of de êrappele al gäor zién. Zw: Neet gaans gäor: niet goed wijs
gaarne, gên, bijwoord, graag, gên VB: 'r Hèt altiéd gên 'n dropke gehad.
gaaruit, gaaroét, bijwoord, helemaal niet, gaaroét neet
gaat van de uwe, gèis van doûs, knikkerterm, (bep. knikkerterm) gèis van doûs
gaat-al, gèis-aal, knikkerterm, (bep. knikkerterm) gèis-aal
gaat-uit, gèis-oét, knikkerterm, (bep. knikkerterm) gèis-oét
gabardine, gabberdien, zelfstandig naamwoord mannelijk, gabberdiene, -, gabardine, VB: 'nne gabberdien ês e soert rëngejas meh es 'n fleenke sjoor vêlt môs t'm toch mer neet gebruke.
gadem, gäojem, gajem, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, wasem, gäojem VB: De gäojem kaom oét d'n teekëtel; gajem
gademen, gäojeme, werkwoord, gäojemde, gegäojemp, wasemen
gader, gaor, zelfstandig naamwoord onzijdig, gaore, gëurke, hek, gaor (mnl. 'gader': hek)
gading, gaojing, zelfstandig naamwoord, gading, gaojing In: dat ês éch get nao z'n gaojing: naar zijn zin.
gaffel, gaffel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gaffele, geffelke, gaffel, hooivork gaffel VB: 'Es te neet van de kiëse aofblyfs, sjtëk ich dich mêt 'n gaffel ién d'n pry', këkde de boer
gaillard, galjaar, zelfstandig naamwoord mannelijk, galjaars, -, kwajongen, galjaar (vero.); rekel (kwajongen); galjaar (mnl. 'galiaert': moedig, krachtig
gal, gal, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, braaksel, (bep. geelachtig braaksel) gal VB: Ich wäor gister toch zoe ellendig, ich gaof niks es gal uüver.
galant, gelaant, bijvoeglijk naamwoord, behulpzaam, VB: Bis 'ns gelaant en hélp dy mevroûw 'ns mêt oétsjtappe; galant gelaant VB: Bis 'ns gelaant en sjtaand 'ns op vuur dèn awwe maan.
galerij, gallery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, galleryje, -, galerij, VB: Die aw Italjènse peliézer hebbe van dy bênneplaotse mêt van dy gallerye drömheen.
galg, galling, zelfstandig naamwoord, galg, galling VB: Vuur de Fraansen Tiéd sjtoûng de galling van Groéselt op e päor honderd meter ten noorde van de Beuk op de Riéssebérg. Zw: Dè ês zoe sjlöm wie 't hoüt van de galling: hij is erg intelligent.
galon, geloén, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, galon, VB: 't Uniform van de mejoor wäor mêt geloén verseerd.
gamasche, kemasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kemazje, -, beenkap, (leren beenkap) kemasj (fr. 'gamache': hoge laars (voor voet en been) VB: Es de boere vreuger nao 't véld goûnge hawwe ze gemeenlik de kemazzje aon.
gamin, gamé, zelfstandig naamwoord mannelijk, gamés, gaméke, kwajongen, gamé (fr. gamin)
gang, aachter de gang, achtereenvolgens, aachter de gang (vero.); voortdurend; constant
gang, aon de geng, bezig, aon de geng VB: Ich kên dich neet hélpe, zuus te neet dat ich aon de geng been.
gang, gaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, geng, gengske, gang, Zw: 'nne gaank wäoter: zoveel water als men in één gang of loop kon halen, dat is twee emmers. (vero); geng gang (aan de gang) aon de geng VB: Ich been al 'n oor aon de geng en de zuús nog neet dat ich get geavvvenseerd been.; geng op gang op geng VB: De poomp op geng bringe doer get wäoter boëven ién te goeje.; op stap; op geng VB: Broonkdiënsdig zién v'r tot veer oor sjnaas op geng gewès
gans, gaans, bijwoord, geheel, gaans VB: Ich been de gaansen däog hié gewès, meh ich heb gèine mêns geziën. Zw: Dat ês gaans gewès: gezegd als iets stuk valt Zw: gaans ziëker: zonder twijfel. Zw: Ich been gaans droét: de kluts kwijt.; heel (niet gebroken) gaans VB: 't Gläos ês gevalle meh 't ês goddaank nog gaans.; helemaal gaans VB: De lêste wëke ês 'r gaans opgemoonterd.; helemaal (helemaal weg) gaans eweg; totaal gaans VB: Dè badding ês ghaans rot, lêt mer good op; de gaansen tiéd voortdurend de gaansen tiéd VB: Ich been de gaansen tiéd meuj
gans, gaws, gaas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gawze/gejs, gejske, gans, gaws (vero.) VB: M'n ma zaoliger zaag altiéd, es v'r neet nao 't Lof woûwe: 'De pesjtoer dèit 't lof neet vuur de gejs van Huügem.; gaas (vero.); gaas jongensgek gaas VB: Dy gekke gaas löp mer toezjoer aachter de joûnges aon.
gansgoddelijk, gaansgoddelikke, bijvoeglijk naamwoord, godganse, VB: 't Hèt de gaansgoddeliken däog gerëngeld.
ganshouwen, gaashoûwe, werkwoord, gansknuppelen, (zie 'slaan') VB: Ién Oesj doén ze nog aon gaashoûwe, 't ês neet myng leefhebbery.
gapen, gäope, werkwoord, gäopde, gegäop, gäopenterre, gapen, Zw: Gäop mer 'ns tiënge 'n oëvesmoûjl: tegen grote heren verlies je je zaak Zw: (bedreiging) Ich versop dich atrèin eng dats te neet mie gäope kêns. Zw: gäope van sjtyvighèid: gapen na te veel gegeten te hebben.; rondneuzen gäope; toekijken (nieuwsgierig toekijken) gäope
gaper, gäoperd, zelfstandig naamwoord mannelijk, gäoperds, -, toekijker, (nieuwsgierige toekijker) gäoperd Zw: Z'nne gäoperd besjtèje: uit nieuwsgierigheid altijd overal bij willen zijn.
gaperig, gäopetig, bijvoeglijk naamwoord, gaperig, VB: Ich been get gäopetig, ich gelûif dat ich mich e bufke môt ëte.
garage, geraasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, geraazje, geraasjke, garage, VB: Vreuger haw Bèr Sjmets 'n geraasj aon de Riékswëg ién Groéselt.
garant, geraant, zelfstandig naamwoord, garant, geraant VB: Me pa sjtèit geraant vuur de liening dy ich heb aofgesjloëte.
gard, gêrd, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gêrde, gêrdsje, hengel, VB: Me pa haw 'n gêrd, eleng vuur op sjnook te vange.; meisje (lang meisje) gêrd VB: Môs te zoe 'n gèrd 'ns zién, en 't ês pas viertien.; vishengel gêrd Zw: Van de gêrd aofgoën: zwak worden.; gêrd aofgoën verzwakken (verzwakken van gezondheid) van de gêrd aofgoën (zie 'gaan') VB: Et dich mer neet, kênneke, daan gèis te zoe van de gêrd aof.
garde, gerd, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, boswachter, gerd (fr. garde) (vero.)
garen, gäon, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, gënsje, garen, VB: Vuur dy sjtriknaolde môs te dön gäon gebruke.
garf, gerf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gerve, gerfke, schoof, gerf Zw: E mèitske 'n gerf aon d'n trap legke: zwanger maken (vero.); garve VB: Haaw 'n gerf opzy vuur mêt de perséssie ién de kélk te doén. Zw: E mèitske 'n gerf aon d'n trap legke: zwanger maken (vero.)
garm, germ, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, germe, germke, ooi, (mnl. 'germ': ooi die nog niet heeft gelammerd Zw: E germke: een jong meisje; germke meisje (jong meisje) germke
garnizoen, garnezoén, zelfstandig naamwoord onzijdig, garnezoene, -, garnizoen, VB: Mesjreech hèt iewelaank e garnezoen bênne z'n mör gehad.
gas, gaas, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gas, VB: Vuur dat v'r gaas hawwe môs v'r nog op koële, hoüt of illentrik koëke
gasbeest, gaasbies, zelfstandig naamwoord onzijdig, gaasbieste, gaasbieske, haardkrekel, VB: E gaasbies ês 'nne groete zjwerte këver dè vëul vuurkaom ién bekkeryje en ién sjoûwe.
gasconnade, kaskenate, zelfstandig naamwoord, heibel, (heibel maken) kaskenate mäoke VB: Mäok gen kaskenate en haaw dich röstig, huurs te?
gasklauw, gaasklaw, zelfstandig naamwoord mannelijk, gaasklawwe, -, gasbrander, (driepoot) gaasklaw VB: Zoe 'nne gaasklaw ês toch waol gemëkelik es te 'nne groete këtel wäoter môs werme.
gasknab, gaasknap, zelfstandig naamwoord mannelijk, gaasknabbe, -, munt, (bep munt) gaasknap (vero.) VB: 'nne gaasknap wäor twie-en- 'nne havve sént wërd.
gast, gas, zelfstandig naamwoord mannelijk, gaste, -, gast, VB: V'r verwaachte 'nnen hoüp gaste vuur de goûwe broélef van m'n groetawwers.; 'nne rare gas snuiter (een rare snuiter) 'nne rare gas)
gâteau, gattoo, zelfstandig naamwoord mannelijk, gattoos, -, mokkataart, (fr. 'gâteau') VB: Dao ês niks zoe méchtig es e sjtök gattoo oe zoe dik de krèm op lik.
gats, gats, bijvoeglijk naamwoord, garstig, VB: De boëter ês gats, ze sjmak sjérp.; ranzig (gez. van boter) gats VB: De boëter ês gats, gëf dy mer aon de véreke.
gats, gats, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gatse, getske, keel, strot; gats VB: Dat kry ich neet de gats aof.; getske, gats steeg (smalle steeg); getske VB: Doer 't getske van Sjterre kêns te aachter ién de sjtraot koëme.; gats (du. 'Gasse')
gauw, gaw, bijwoord, gauw, gaw VB: Gaank 'ns gaw 'n kemissie vuur mich doén. Zw: (Als iemand 'Gaw, gaw' zegt'): 'Wat gaw? Gaw vyngs te vluu!'; vlug (zie gauw) snel gaw. VB: Gaank 'ns gaw 'n kemissie vuur mich doén Zw: Gaw, gaw! Wat, gaw? Gaw vyng ste vluu.
gauwdief, gawdeef, zelfstandig naamwoord mannelijk, gawdeefe, gawdeefke, dief, gawdeef
gauwe, aon de gawwe zién, diarree, (diarree hebben) aon de gawwe zién
gauwigheid, gawwighèid, zelfstandig naamwoord, gauwte, gawwighèid VB: Ién de gawwighèid verdeende ich mich toch nog 'nnen hoüp géld.; ién de gawwighèid tijd (in korte tijd); ién de gawwighèid
gauwte, ién d'r gawwe, tijd, (in korte tijd) ién d'r gawwe VB: Ién d'r gawwe haw 'r mich nog 'n noûw laamp opgehange.
gave, gaof, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gaove, gëufke, gave, gaof VB: Good kênne sjprëke ês 'n gaof.; VB: Vuur de voésj kênne sjprëke ês 'n gaof
gazet, gezêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gezêtte, gezêtsje, krant, gezêt Zw: De gezêt van 't duerp: vrouw die alle nieuwtjes van het dorp rondbazuint.
gearmd, ge-ermp, bijvoeglijk naamwoord, gearmd
gebak, gebêkde, zelfstandig naamwoord mannelijk, gebêkdes, -, brooddeeg, VB: De bekker hool de gebêkde oét de moolt.; drol gebêkde; uitwerpselen gebêkde VB: Dè klejne hèt weer 'nne gebêkde ién die brook hange, zoe te ruke
gebaren, gebiere, werkwoord, gebierde, gebierd, reageren, (Zw: gebiere wie 'nne affekaot dè gek ês (zie bij 'affekaot'); talen (talen naar) gebiere VB: Dao gebier ich neet nao, dat ês mich dy sjtommighèid neet wërd; veinzen (gebierde, gebierd) VB: 'r Gebiert of 'r sjliep.
gebazel, gebäozels, zelfstandig naamwoord, gebazel, gebäozels VB: Dat gebäozels van dè kël mak mich sjpyéchtig.
gebedenboek, bèjbook, zelfstandig naamwoord mannelijk, bèjbeuk, bèjbeukske, kerkboek, bèjbook (vero.)
gebenedijd, gebinnedyd, bijvoeglijk naamwoord, gebenedijd, gebinnedyd In de Zw: 't Ês dich gebinnedyd: het is je gegund; gegund (het is je gegund) 't ês dich gebinnedyd (vero.) VB: Ët mer zoevëul kiëse es d'r wêlt, 't ês uch gebinnedyd.
gebeuren, gebëure, werkwoord, gebëurde, gebëurd, gebeuren, VB: Wat gebëurd ês, ês gebëurd.
gebint, geboont, zelfstandig naamwoord onzijdig, geboonter, -, gebint, VB: E geboont ês 't hoütewérk oe 't däok op rös.
gebit, gebiët, zelfstandig naamwoord onzijdig, gebiëter, gebiëtersje, gebit, VB: Hebs te nog d'n èige tan of hebs te e gebiët?; bit VB: Trêk neet te hél aon 't gebiët, de dèis 't përd pyng.
geblazen, geblaze, werkwoord, verdwenen, VB: Wie de peliésie zich vernaoderde wäor 'n 'm ién-ens geblaze.; er tussenuit geblaze VB: Wie de peliésie zich vernaoderde wäor 'n 'm ién-ens geblaze.
gebloemd, geblömp, bijvoeglijk naamwoord, gebloemd, VB: Dat mèitske hèt e sjoen geblömp kletsje aon.; rijstevlaai (motief op geblömp) geblömp VB: Riésvlaoj ês geblömp es 'r aon de boëvekaant lichte en doonkerbroûjn plëutskes hèt.
geboorte, geboerte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, geboertes, -, geboorte, VB: Bié de geboerte van z'n keender hèt 'r eker kier 'nne boüm geplaant.
geboortig, gebuurtig, bijvoeglijk naamwoord, geboortig, VB: Hër ês gebuurtig oét Mélegraote.
geboren, geboere, werkwoord, geboren, VB: Zié ês geboere ién Riékelt meh ze hèt jaorelang op 't Belsj gewoend.
gebouw, geboûw, zelfstandig naamwoord onzijdig, geboûwe, gebûike, gebouw, VB: 't Awste geboûw van Groéselt ês dat oe vreuger de kaffee van de Kyzer gewès ês. Ién Riékelt ês dat 't kesjtiel.
gebraggel, gebragkel, gebragkels, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, knoeiwerk, gebragkel VB: Dat gebragkel maks te mich obbenoûts, menneke.; gebragkels; gehutseld (gehutseld voedsel) gebragkel(s) VB: Ich heb mich de gaansen däog kepot gewërk, mejns te noé dat ich mich dat gebragkel gaon debênne hoûwe?; gebroddel VB: Dat sjtrikwérk wäor zoe e gebrôddel, ma hèt 't mer oétgeriëte.; knoeiwerk gebrôddel
gebroeders, gebreurs, zelfstandig naamwoord, gebroeders, gebreurs VB: Haj en Bèr zién gebreurs.;broers (gebroeders) gebreurs VB: Dat zién gebreurs dy dao op dè groeten hoëf zitte.
gebroken, gebroëke zién, afgemat, (afgemat zijn) gebroëke zién
gebroken Pasen, gebroëke paose, zelfstandig naamwoord, beloken beloken Pasen, (vero.) VB: De lûi vreuger verhaspelde 'Beloëke Paose' tot 'Gebroëke Paose'.
gebruik, gebruúk, zelfstandig naamwoord onzijdig, gebruúke, -, gebruik, VB: Hûile ês 'n hil aad gebruúk, meh allewyl kömt dat haos neet mie vuur.
gebruikelijk, gebrukelik, bijvoeglijk naamwoord, gebruikelijk, VB: Vreuger wäor 't gebrukelik öm op St Remys de paach te betaole.
gebruiken, gebruke, werkwoord, gebrukde, gebruk, gebruiken, (afw. vormen o.t.t.: dich gebruks, hër gebruk, dier gebruk) VB: 't Mèitske gebruk haos noets gèine pôjjer en toch hèt 't e fris gezichske.
gebrul, gebruel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gebrul, VB: 't gebruel van de liewe wäor tot hil wiéd te hure.
gedaan, gedoën, tussenwerpsel, afgelopen, gedoën!; uit gedoën!; basta
gedachte, gedéchte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gedéchtes, -, gedachte, VB: De gedéchte dat ich zoûw môtte verhûize mak mich kraank.; vermoeden (niets vermoeden) geng gedéchte vaan get hebbe VB: Ze haw d'r geng gedéchte van dat de zoën al twie wëke neet nao sjaol wäor gegaange.
gedachtenis, gedéchtenis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, gedachtenis, VB: Ter gedéchtenis aon me ma zaoliger laot v'r eker jaor 'n mês doén.
gedeelte, gedejlte, zelfstandig naamwoord onzijdig, gedejltes, -, gedeelte
gedeeltelijk, gedejltelik, bijvoeglijk naamwoord, gedeeltelijk, VB: 'r Ês gedejtelik aofgekëurd vuur dat wérk
geden, gèje, werkwoord, gèjde, gegèjd, wieden, (mnl. 'geden') VB: Poer gèje ês 'nnen èilend.
gedenken, gedeenke, werkwoord, herdenken, (zie 'denken') VB: Op 4 mèi gedeenke vuur de doeje oét d'n oerlog.; herinneren (zie 'denken') VB: D'n tiéd dat ich nog nao de bal gewès been, gedeenk ich mich neet mie.
gedicht, gedich, zelfstandig naamwoord onzijdig, gedichte, gedichske, vers, VB: Mäok mich 'ns e gedich vuur Sinterklaos, ich kên dao niks van.
gedienstig, gedeenstig, bijvoeglijk naamwoord, dienstwillig, VB: Dat ês e gedeenstig mèitske, altiéd sjtèit 't vuur dich vêrdig.; gedienstig gedeenstig VB: Dè joûng ês zoe gedeenstig, de hôfs mer te himme en 'r sjtèit al vêrdig vuur dich.
gedoe, gedoons, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gedoe, opschudding gedoons VB: Wat e gedoons en dat vuur 'n koëpere broélef.
gedragen, gedräoge, werkwoord, gedragen, (zich gedragen) zich gedräoge (zie 'dragen') VB: Dat kênneke gedreug zich zoe belèf es 't bié aander lûi ês, 't ês 'n sjpats vuur te zién.
geduld, gedueld, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geduld, gedueld VB: Heb noé mer gedueld kênneke, de bös kömp zoe.
geduldig, gedöldig, bijvoeglijk naamwoord, geduldig, VB: gedöldig zaot 'r te waachte tot 't z'n bëurt wäor.
geëchappeerd, gesjappeerd, bijvoeglijk naamwoord, oude, (weer de oude zijn) gesjappeerd zién (fr. s'échapper'?) VB: 'r Ês lang kraank gewès meh noé kênt 'r zich weer 'n dröpke dreenke, 'r ês weer gesjappeerd
geel, gël, bijvoeglijk naamwoord, gèler, 't gèlste, geel, (attr. m. gèle, vr. gèl. o. gël. mv. gèl. pred. gël. Zelfstandig gebruik: 't gèlt VB: 'r Bègênt mich get gël oét te zién, dat bevêlt mich neet zoe.
geel, gël, zelfstandig naamwoord, postduiven, (ziekte van postduiven) 't gël VB: 't Gël ês 'n sjömmelkréngde ién de bek van doéve
geel, gélbsj, bijvoeglijk naamwoord, jong, (fris, vers) gélbsj VB: Gélbsje sjlaoj, 'n gélbsje mejd.
geelgors, gèlgor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gèlgorre, -, geelgors, VB: 't Vurig jaor nêstelde e köppelke gèlgorre ién d'n hoëf. Benoûwd of ze dit jaor weer koëme.
geelhaar, gël haor, zelfstandig naamwoord, rund, (deel van een rund) gël haor
geelverf, gèl verf, geelzucht, gèl verf VB: De gèl vérf ês 'n kréngde oe ste nog neet zoe èin twie dry vaan aof bis.
geen, gèine, geng, gèi, gèint, gèin, telwoord, geen, gèine VB: gèine maan; geng VB: geng vroûw; gèi VB: gèi keend; gèint VB: Oe sjtèit 't sjöttebeer? Ich heb nog gèint gehad.; gèin (voor een onzijdig woord beginnend met een klinker): VB: gèin uüverzich, gèin oügenblik.; slecht gei (slecht weer) gèi wèr VB: Van waandele kömp hûi niks, 't ês gèi wèr.
geen een, gèinen èine, niet één, gèinen èine VB: Gèinen èine haw de som good, zoe léstig wäor ze.
geen pardon, gèine perdoûng, onverbiddelijk, gèine perdoûng VB: De peliésie haw gèine perdoûng en gaof 'm e persés.
geen vergelijk, gèi vergeliék, onvergelijkbaar, gèi vergeliék VB: Dat ês niks ién 't vergeliék mêt 't awt.
geenzij, geenzy d'r duvel, nergens, geenzy d'r duvel VB: Oe gèis te ebaon? Geenzy d'r duvel: daar heb je niets mee te maken
geer, gier, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, giere, gierke, geer, (kleermakersterm) gier VB: 'n gier ês 'nne van boëve nao oonder oétloüpende lap oe m'r 'n brook of e klèid brejjer mak.; inzetstuk (in hout) gier VB: 'n gier zitte ze ién e sjtök hoüt dat gesjpliëten ês.
geest, gèis, zelfstandig naamwoord mannelijk, gèiste, -, geest, VB: gèise en sjpoke, dao gelöfde de lûij vreuger aon Zw: Ich zeen m'nne gèis kroépe: ik zie geen uitweg meer. Zw: gèis van zaat: zoutzuur. Zw: gèis van doûs: bep. knikkerterm (vero) Zw: 't Sjtèit mich vuur m'nne gèis: het ligt me voor op de tong Zw: Ién dè gèis: op dien aard.; inborst (een goede inborst) 'nne goje gèis VB: Dè leefste van 'm hèt 'nne goje gèis, dao kênt 't bly mêt zién.; ién dè gèis aard (op dien aard) ién dè gèis. VB: Wie haws te 't gehad wêlle hebbe? Zoe? Jao, ién dè gèis.)
geestelijke, gèiselik, zelfstandig naamwoord mannelijk, gèiselikke, -, geestelijke, VB: Ze hawwe ziëve joûnge en twie devan zién gèiselik gewoerde.; priester VB: Twie van hön dry zëuns zién gèiselik woerde.
geestig, gèistig, bijvoeglijk naamwoord, geestig, VB: Dè kênt altiéd zoe gèistig oét d'n hook koëme.
geeuwen, giewe, werkwoord, geeuwen, VB: De gaanse zaol zaot nao tien menute al te giewe vaan verfèling. Zw: Dat giewt e bitteke: er is een kleine speling.
geeuwhonger, giehônger, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, geeuwhonger, VB: 't Gebëurt mich dêk dat ich zoe midde ién d'n däog de giehônger kry.
gehakt, gehaks, zelfstandig naamwoord, gehakt, gehaks VB: gehaks mêt sjtökskes ön ién, dao kêns te mich vuur wakker mäoke.
gehang, gehyng, zelfstandig naamwoord onzijdig, gehynge, -, scharnier, gehyng (mnl. 'gehange': o.a. deurhengsel en scharnier)
geheel, gehiel, zelfstandig naamwoord onzijdig, gehiele, -, geheel, gehiel VB: Ién ze gehielen kên ich d'r neet mêt akkoerd goën.
geheeld, gehejld, bijvoeglijk naamwoord, genezen, VB: De won ês sjoen gehejld, de zuús koelik nog e liéntèike.
geheim, gehym, zelfstandig naamwoord onzijdig, gehyme, gehymke, geheim, VB: Of dat lang gwehym blyf, dat maog Slivvenhier wèite. Zw: E gehym, vaan twie, wèiten t'rs gaw mie.
geheimschrijver, gehymsjryver, zelfstandig naamwoord mannelijk, gehymsjryvers, -, secretaris, (voor vertrouwelijke zaken) gehymsjryver (vero.); stiekemerd gehymsjryver VB: Es te dè gehymsjryver nao get vreugs daan ês 't altiéd: 'Ich vertel 't dich nog waol 'nne kier'
geheugen, gehuüge, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geheugen, gehuüge VB: Me gehuüge leet nao, meh ja, wat wêls te, ich gaon oüch al op de tachetig aon. Zw: E gehuüge wie 'n zybaor: een geheugen als een zeef.
gehikte eieren, gehigkde ejjer, bevrucht, (bevruchte eieren) gehigkde ejjer
gehoor, gehuur, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gehoor, VB: 'r Hèt e good gehuur, 'r ês daan oüch èi van de bêste muzikaante van hermenie. Zw: Dat keend hèt gèi gehuur ién: is erg ongehoorzaam.
gehorig, gehurig, bijvoeglijk naamwoord, gehorig, VB: Dat rykeshoés oe ze ién woene ês érg gehurig.
gehucht, gehuch, zelfstandig naamwoord onzijdig, gehuchte, gehuchske, gehucht
geilen, gyle, werkwoord, gylde, gegyld, gylenterre, hunkeren, (mnl. 'gilen': bedelen) VB: Laot dat kênneke neet gyle en gëf oüch e sjtök sjôklaad.; smachten gyle (mnl 'gilen': bedelen) VB: Laot dat keend neet zoe gyle, gëf 'm oüch 'nnen appel.; snakken (snakken naar) gyle (zie 'hunkeren')
geiser, gyser, zelfstandig naamwoord mannelijk, gysers, gyserke, geiser, VB: Laot d'nne gyser eker jaor good naolore, aanders krys te probleme.
geit, gèit, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gèite, gèitsje, geit, VB: Vreuger jaore haw eker buurke waol eng of twie gèite oppe sjtaal sjtoën. Zw: Es 't neet gèit, dan bok 't mer: woodspeling met 'gèit': 'gaat' en 'gèit': het moét lukken. Zw: 'Jao', zaag Bet en ze gaof de gèit get en ze leet de bok sjtoën, dan haw ze gaw gedoën.; vrouw meisje (lang en mager) gèit
geitenbok, gèitebok, zelfstandig naamwoord mannelijk, gèitebök, gèitebökske, bok, mannetjesgeit gèitebok VB: De hebs 'nne gèitebok en de hebs 'n sjaopebok.
gejaagd, gejaog, bijvoeglijk naamwoord, jachtig, VB: Bis toch neet zoe gejaog, dat ês neet good vuur d'nne blooddrök.
gek, gek, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, dwaas, (zie 'gek') gek zién gek (gek zijn) gek zién; wijs (wijs zijn); gek zién; van de gekke bespottelijk van de gekke. VB: Zuús te dao dè lueres mêt dy maof haore? Van de gekke, of neet soms?; zoe gek wie doézend maan stapelgek zoe gek wie doézend maan
gek, gek, zelfstandig naamwoord mannelijk, gekke, gekske, dwaas, gek; gek gek VB: Dè gek, dè menk dat 'r zich aal kênt permittere.; dwaas van gekkum gek van gekkem. VB. Doh, dao hebs te van gekkem oüch!
gekaak, gekëks, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geschreeuw, VB: 't gekëks van dy momme hèt mich de gaanse naach oét m'nne sjlaop gehawe.; gegil VB: Van dat gekëks van dy keender, dao krys te huün van.
gekken, gekke, werkwoord, gekde, gegekd, gekheid, (gekheid maken) gekke (mnl. gecken: de spot drijven met) VB: Dao môs te neet mêt gekke, 't ês érg genôg.; spot (de spot drijven met) gekke (mnl. 'gecken': de spot drijven met) Zw: 't Gek neet: a, het is zwaar werk b. het is niet om mee te lachen
gekkerij, gekkery, zelfstandig naamwoord, grap, (voor de grap) vuur de gekkery; op gekkery
gekkigheid, gekkighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, gekheid, flauwe kul; gekkighèid
gekkin, gekkên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gekkêne, -, gekkin
geklets, geklets, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geroddel, VB: Dat geklets van dy klappejje, de krys t'r get van.
geklop, geklops, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geklop, VB: Dat geklops op dè moer hiénëve, ich wör dao bökkig van.
geklopt ei, geklop èi, omelet, (zie 'ei') VB: Ich heb lever e geklop èi es e loch gekoëk ejke.
geknikt, geknik, bijvoeglijk naamwoord, gebroken, (gedeeltelijk gebroken) geknik VB: Dy blom wäor waol neet uüvergebroëke, meh waol geknik.
geknospeld, geknospeld, bijvoeglijk naamwoord, verward
geknuddel, geknôddel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geknoei, VB: Dat geknôddel ês aofgeloüpe, van noé aof gèis te bëter sjriéve.; geknuddel knoeiwerk geknuddel
gekonkel, gekoonkel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gekonkel, gekoonkel VB: Ich been gèi lid mie, ich kôs dat gekoonkel bié dy verejniging neet mie verdräoge.
gekriezeld, gekrizzjeld, bijvoeglijk naamwoord, kleuren, (kleuren door elkaar) gekrizzjeld VB: Kriég mer gekrizzelde tepiet, dè hynk zich gemëkelik.
gekruid, gekrûije, zelfstandig naamwoord, keukenkruiden, (vero.) VB: Grôffelnëgel, lereerbläojer, Sjpaonse pëper, mesjaot, vynkel, dragoûjn en boenekrutske zién gekrûije.
gekwetst, gekwêtsj, bijvoeglijk naamwoord, beurs, VB: Dy gekwêtsjde proûm ês neet mie te ëte.
geladen, gelaoje, bijvoeglijk naamwoord, geladen, (slecht geladen) gelaoje wie 'n aw kut Vb: Dy oûsker wäor gelaoje wie 'n aw kut.; gelaoje zién dronken (dronken zijn) gelaoje zién; 'm gelaoje hebbe; gelaoje zién woedend (woedend-zijn) gelaoje zién VB: 'r Ês gelaoje: men ziet dat hij elk moment in woede kan uitbarsten.; gelaoje wie mossjeljaan beladen (zwaar beladen) gelaoje wie mossjelejaan; bepakt (zwaar bepakt) gelaoje wie 'nne moénëzel
geladen zitten, gelaoje zitte, opgescheept, (opgescheept met) gelaoje zitte
gelaten, gelaote, bijvoeglijk naamwoord, berustend, VB: D'n deef hoert gelaote de prèk van de réchter aon.
gelatine, zjeletien, zelfstandig naamwoord, gelatine, zjeletien VB: zjeletien woerd vreuger vëul gebruk vuur pudding te doén sjtyve.
geld, géld, zelfstandig naamwoord, geld, géld geld (geld als water hebben); géld; géld wie drek hebbe; géld wie drek geld (enigszins spottend) veel geld hebbend: géld wie drek en lûis wie dobbelsjtejn.
gelden, géle, werkwoord, gol, gegoüwe, kopen, (mnl 'gelden': o.a betalen) (o.t.t. dich göls, hër gölt) Zw: Zich get géle: iets kopen; kopen (ongezien kopen) ién de roésj géle (vero.). VB: Ich heb dat ién de roésj gegoüwe meh ich heb noé al ëvevëul sjpiét devan es haore op m'nne kop.
geldwolf, géldwoüf, zelfstandig naamwoord mannelijk, géldwûif, -, geldwolf, Zw: 't Ês 'nnen ieste géldwoüf: een vrekkig mens.
geleden, geliéje, liéje, leje, gelèje,, bijvoeglijk naamwoord, geleden, geliéje; liéje; (lang geleden); lang leje; lang liéje; lang gelèje; lang geliéje; lang lèje
geleerd, gelierd, bijvoeglijk naamwoord, geleerd, VB: Dat ês mich te gelierd, dao begriép ich gaaroét niks vaan.
geleerde, gelierde, zelfstandig naamwoord mannelijk, gelierdes, -, geleerde, Zw: (spottend) Dat môtte de gelierde mer oétmäoke.
gelegenheid, gelëgenhèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gelëgenhèide, -, gelegenheid, VB: Bié geëgenhèid kaom ich nog waol 'ns langs, dat belaof ich dich.
gelei, zjerlej, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, gelei, VB: Ich ët mich twie boëtramme mêt sjeenk en eng mêt zjerlej.
geleidelijk, gelejdelik, bijvoeglijk naamwoord, geleidelijk, VB: gelejdelik wörd de boswëg sjléchter.
geleverd, geliéverd, verloren, ten dode opgeschreven; geliéverd VB:: Es de vros iénvêlt zién de blomme geliéverd.
geliefd, geleef, bijvoeglijk naamwoord, geleefder, 't geleefste, geliefd, VB: Dè sjaolmèister ês érg geleef bié de keender, ze loüpe mêt 'm weg.
gelijk, geliék, bijvoeglijk naamwoord, even, (om 't even) ' t sjtèit mich geliék; gelijk geliék VB: geliék hebs te, meh de moûjl hêls te. VB: 'nne geliéke wëg; herstellen (niet meer te herstellen) gèi geliék mie van kriége; geliéke, geliék vlak geliék VB: geliék hebs te, meh de moûjl hêls te. VB: 'nne geliéke wëg.; vans geliéke insgelijks vans geliéke VB: Allêh, ammezeert uch mer dizzen aovend. Vans geliéke.
gelijken, geliéke, werkwoord, geliëk, geliëke, lijken, (afw. vormen o.t.t., dich geliks, hër gelik) VB: 't Begênt noé toch al uurges op te geliéke.VB: De geliks vëul op de pa.; (lijken op elkaar) zich geliéke VB: Neet te gelueve wie zich dy geliéke.
gelogen, geloëge, werkwoord, gelogen, (geheel gelöege) drykéntig geloëge VB: Van dat verhaol klop noé gaaroét niks, dat ês drykéntig geloëge.
geloof, geluef, zelfstandig naamwoord onzijdig, gelueve, -, geloof, VB: V'r môtte 't geluef vaan ôs vuurziete doerggëve aon ôs keender.
geloop, gelops, geloüps, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geloop, gelops VB: Ich been bly dat 'r van 't hospetaol aof ês, daan been ich van 't gelops aof; geloüps
geloven, gelueve, werkwoord, geloof, (geloof hechten aan) drién gelueve (zie 'geloven) VB: De môs d'nne versjtoékde voot laote goën zyngele, meh deenk draon, de môs waol drién gelueve.; geloven (o.t.t. ich gelûif, dich gelûifs, hër gelûif, vuur gelueve, dier gelûif, zié gelueve/ o.v.t. ich gelof, dich gelofs, hër gelof, vuur gelûifde, dier gelûifde, zié gelûifde/ volt.deelw. gelûif) Zw: Es ich noé m'n èige gelof, daan…: als ik nu mijn eigen zin deed. Zw: (Als iemand zegt; 'Ich gelûif', dan kan men zeggen): Gelueve dèis te ién de kërk.; nog ién hêllige gelueve, nog ién sinterklaos gelueve lichtgelovig (lichtgelovig zijn) nog ién hêllige gelueve, nog ién sinterklaos gelueve
gelovig, gelûivig, bijvoeglijk naamwoord, gelovig, VB: Dat ês noé nog 'ns 'n gelûivige vroûw, dy köms te neet mie zoe vëul tiënge.
geluimd, gelûimp, bijvoeglijk naamwoord, geluimd, VB: 't Ês sjoen wèr en 'r hèt vekaansie, 'r ês good gelûimp.
geluk, gelök, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geluk, VB: 't gelök löp 'm nao.
gelukkig, gelökkig, bijvoeglijk naamwoord, gelukkig, VB: Ich been toch zoe gelökkig es ich m'n keender en klejnkeender öm mich heen heb.
gemaakt, gemagkde mensjes, gemeend, (niet gemeend) gemagkde mensjes VB: 'r Zèt dat 't 'm sjpit, meh vuur mich zién 't gemagkde mensjes; aanstellerij VB: 'r Buük waol, meh 'r hèt niks, 't zién mer gemagkde mensjes
gemaat, gemäot, zelfstandig naamwoord onzijdig, gemäojer, -, hooigras, (rij afgemaaid hoogras) gemäot (vero.) VB: 't Blyf de koëmende daog toch sjoen wèr, laot de gemäojer nog mer ligke vuur get bié te druge.
gemacht, geméch, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geslachtsdelen, (mannelijke geslachtsdelen) geméch (mnl. gemachte: o.s. de teeldelen)
gemak, gemäok, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gemak, VB: 't Gemäok deent de mêns, v'r hebben ôs 'n aofwaasmesjien gegoüwe.
gemakkelijk, gemëkelik, bijvoeglijk naamwoord, gemakkelijk, VB: Dat ês gemëkelikker gezaag es gedoën.; makkelijk gemëkelik Zw: Dat wérk heb ich gemëkelik ién 'n oor vêrdig. Zw: Dat ês gèine gemékelikke: geen gemakkelijk iemand.
gemanierd, gemeneerd, bijvoeglijk naamwoord, fatsoenlijk
gemarmerd, gemäolberd, bijvoeglijk naamwoord, gemarmerd, VB: Ién aw hierehoézer haws te van dy sjoen gemäolberde plefoûngs.
gemeen, gemejn, bijvoeglijk naamwoord, gemeen, VB: Hûi goûng de bys gemejn
gemeenheid, gemejnighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gemejnighèide, gemejnighèidsje, gemeenheid, VB: Vuur zoe 'n gemejnighèid haw ich hëum neet aongeziën.
gemeenlijk, gemeenlik, gemejnlik, bijwoord, gemeenlijk, gemeenlik; gemejnlik VB: gemejnlijk sjtuut 'r zich roond dis oor ién vuur 'n dröpke.; gemenelik gewoonlijk gemenelik; gemeenlik VB: Gemeenlik sjtuut 'r zich öm dis oor ién vuur 'n dröpke.
gemeenschap, gemejnsjap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gemejnsjappe, -, gemeenschap, VB: Mêt de Groete Broonk ês Groéselt en Riékelt eng groete -.
gemeente, gemejnte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gemejntes, -, gemeente, VB: Groéselt en Riékelt hure noé tot de gemejnte Èijsde.; gemeentewerklieden dy vaan de gemejnte VB: Dy van de gemejnte zién de graove aon 't mieje.; gemeentebestuur VB: De gemejnte hèt de subsidieaonvraog aofgekëurd
gemeenteraad, gemejnteraod, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, gemeenteraad, gemejnteraod; raadsvergadering VB: De gemejnteraod hèt de subsidieaonvraog aofgekëurd
gemenerik, gemejnerik, zelfstandig naamwoord mannelijk, gemejnerikke, gemejnerikske, gemenerik, VB: 'Mêt zoe 'nne gemejnerik wêl ich neet mie sjpuüle', zaag Pieke.
gemengd, gemynk, gemengd, gemynk VB: 'n Oonderwërk broed zién twie soerte mèl oonderèin gemynk.
gemoed, gemeuj, bijvoeglijk naamwoord, soepel, lenig gemeuj (vero.) VB: De hôfs mich neet te hélpe mêt m'nne jas aon te doén, ich been nog gemeuj genôg.
gemoed, gemood, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gemoed, VB: Mêt zoe 'n tristig verhaol kêns t'm waol op ze gemood wërke.
gemoedelijk, gemeudelik, gemeujelik, bijvoeglijk naamwoord, gemoedelijk, VB: Es vajjer zoe ién z'nnen lènsjtool zaot, daan kôs 'r zoe ore gemeujelik get vertelle.
gemunt, gemëunt, gemunt, gemëunt VB: Lêt mer op, volges mich hèt 'r 't op dich gemëunt.
genaaid, van de ratte genejd zién, gek, (gek zijn) van de ratte genejd zién
genadebrood, genaojebroed, zelfstandig naamwoord, afhankelijk, (afhankelijk zijn van iemand) genaojebroed ëte VB: Ês 't neet versjrikkelik? Môt 'r mich op z'nnen awwen däog nog genaojebroed ëte bié z'nne broor.
gênant, zjenaant, bijvoeglijk naamwoord, gênant, VB: 't Ês zjenaant mêt wat vuur klyjer stich nao de resepsie gèis.
gendarme, zjenderm, zelfstandig naamwoord mannelijk, zjenderme, -, gendarme, VB: Vreuger sjtoûnge aon 't Withoés aon de grens altiéd zjenderme te kontrelere.
gene, gèine, niemand
genegen, genëge, bijvoeglijk naamwoord, genegen, VB: Ich been waol genëge vuur dich te hélpe ömdat v'r aw vrön zién. Zw: iemand genëge zijn: mêt 'nne iénzitte
geneigd, genyg, geneigd, genyg VB: Ich been genyg vuur dich te gelueve ömdat ste mich nog noets beloëge hebs.
generaal, ginneraol, zelfstandig naamwoord mannelijk, ginneraols, -, generaal, VB: ginneraol ês de hoegste rang bié de sjöttery van Oesj, ién Groéselt ês dat de mejoor.
generatie, ginneräosie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ginneräosies, -, generatie, VB: Ich been nog van de ginneräosie dy d'n oerlog nog hèt mêtgemak.
generen, zjenere, werkwoord, zjeneeerde, gezjeneerd, generen, (zich zjenere) zich zjenere VB: Zjeneers te dich neet vuur mie es 'n oor te läot koëme?; hinderen VB: Zjeneert 't uch es ich bié uch aon 't tëufelke kaom zitte?; zich zjenere schamen (zich schamen); zich zjenere (fr. 'gêner') VB: Kriég dich aof, zjeneer dich neet. Zw: Zich de oüge oét z'nne kop sjaome Zw: De môs dich sjaome dats te druug broed its en d'n vot mêt boëter sjmèrs: gezegd tegen iemand die liever geld uitgeeft aan kleding dan aan voedsel
genezen, genëze, werkwoord, genezen, (o.t.t ich genës, dich geneus, hër geneus, vuur genëze // o.v.t. ich genoos, dich genoos, hër genoos, vuur genoze//volt.deelw. genëze //)
genezen, genëze, bijvoeglijk naamwoord, genezen
geniaal, zjenieaal, bijvoeglijk naamwoord, geniaal, VB: zjenieaal wie ze dy brök hebbe kênne mäoke zoonder pylers te gebruke.
genieten, genete, werkwoord, genoët, genoëte, genieten, VB: Geneet nog mer éffe van 't sjoen wèr, muerge gèit 't rëngele en sjtörme.
genoeg, genôg, bijwoord, voldoende, genôg VB: Zoe te zién hèt 't genôg gehad, gëf 'm mer niks mie te dreenke.; voldoende genôgge (met voldoende personen) mêt genôgge VB: V'r kênne röstig 'n perty käorte, v'r zién mêt genôgge.; genôg genoeg genôg Zw: Mêt genôgge zién: met voldoende personen.
gepaardenkeuteld, gepêrdskuüteld, bijvoeglijk naamwoord, opgelaten, (door toegezwaaide lof) gepêrdskuüteld VB: Ich veul mich gaans gepêrdskuüteld mêt de ier dy d'r mich betûint.
gepacht, gepaach, pacht, (in pacht hebben) gepaach zitte (zie 'zitten') VB: 'r Zit gepaach op 'nnen hoëf bezyje Lûik.
gepakt, gepak, bijvoeglijk naamwoord, aangedaan, (geëmotioneerd) gepak VB: Ich wäor gaans gepak wie 't klejnkeend 't versje haw opgezaag.; ontroerd gepak VB: Ich wäor gaans gepak wie ich de film uüver d'n Iesten Oerlog geziën haw.
geperste kop, gepësde kop, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, preskop, (bep. boterhamvlees) gepësde kop VB: gepësde kop ês gehak en gepës vlèis van 'nne vérekeskop.
gepresseerd, geperseerd, gepresseerd, bijvoeglijk naamwoord, gehaast, VB: Sjpooj dich e bitteke, ich been érg geperseerd; gepresseerd (fr. 'pressé)
geprofeteerd, geprôffesyd, bijvoeglijk naamwoord, voorspeld, (dat is voorspeld) dat ês geprôffesyd (vero.)
geraamte, gerémsj, zelfstandig naamwoord, geraamte, gerémsj VB: 't ger'emsj van 'nne mêns, 't gerémsj van e vakwérkhoés. Zw: Oétzién wie e gerémsj.
gerailleerd, gerejeerd, bijvoeglijk naamwoord, aap, (in de aap gelogeerd zijn) gerejeerd zién; gekleed (goed gekleed) good gerejeerd VB: De bis good gerejeerd: sjoen aongedoën, good gewase en sjoen gekemp
gerangeerd, geranzjeerd, opgescheept, (opgescheept met) geranzjeerd VB: Noé zaot ich mich toch de gaanse vuurdenoon mêt dè geranzjeerd en 'r blèf mer gössele; toegetakeld geranzjeerd VB: Nao die klopperty zaog 'r semmelik geranzjeerd oét.
geranium, zjeranium, zelfstandig naamwoord mannelijk, zjeraniums, -, geranium, VB: De boerên haw waol fiéftig pöt mêt zjeraniums oppe koer sjtoën.
gerde, grèj, zelfstandig naamwoord mannelijk, grèje, grèjke, pas, trede grèj (vero.) VB: Dat ês toch mer 'nne grèj wiéd.
gerecht, geréch, zelfstandig naamwoord onzijdig, geréchte, -, gerecht, VB: Zoer vlèis, tèt de voo en Hernse kies zién échte Limburgse geréche.
gereed, gerèid, bijvoeglijk naamwoord, gereed
gereedschap, gerèidsjap, zelfstandig naamwoord onzijdig, gerèidsjappe, -, gereedschap
geregeld, gerèigeld, bijvoeglijk naamwoord, gerèigelder, 't gerèigelste, regelmatig, VB: Ich gaon gerèigeld nao de sienema; telkens gerèigeld VB: geréigled kaom 'r te läot
gerei, gerej, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gerei, VB: Al 't gerej vuur 't hoüt te zège lik oonder 't sjop.
gergel, gêrgel, zelfstandig naamwoord mannelijk, gêrgele, -, inkeping, (in inkeping in een duig) gêrgel VB: Ién de gêrgele wörd de boëjem van 't väot vasgemak.
gerief, gereef, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gerief, VB: 't Hoés ês neet zoe groet meh ich heb waol me gereef.
geriefelijk, gerefelik, bijvoeglijk naamwoord, geriefelijk, VB: 't Hoés ês érg gerefelik iéngerich, de hebs aal bié de haand.
geriskeerd, aonèin geriskeerd, gewaagd, (aan elkaar gewaagd) aonèin geriskeerd
gerookt vlees, geruek vlèis, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, rookvlees, VB: geruek vlèis ês lekker meh waol rèjelik deur.
gerst, gës, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, gerst, VB: Sommige lûi kênne neet 't versjèil tössje gës en koën, terwyl gës toch vëul langer vlömme hèt.
geruis, geroésj, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geruis, VB: 't geroésj van de vröchte es de weend druüver heen gèit.
gerust, gerös, bijvoeglijk naamwoord, gerust, VB: De kêns gerös ién koëme. VB: E gerös geweite.
geruste, gerösde, 'nne gerösde, zelfstandig naamwoord mannelijk, gerösde, -, onverstoorbaar, (onverstoorbaar iemand) 'nne gerösde Zw: 't Ês 'nne gerösde, 'r leet Gaods wäoter uüver Gaods lèim loüpe: hij laat Gods water over Gods akker lopen.; rustig (een rustig iemand) 'nne gerösde (m.) (gerösde-, -,)
gescheiden, gesjejje zién, werkwoord, gescheiden, (geschieden zijn) gesjejje zién
gescheten, gesjiëte, sprekend, gesjiëte VB: 'r Ês krek ze pa, 't ês 'm gesjiëte.; gesjiëte zién lijken op (o.a qua gestalte) gesjiëte zién VB: 't Ês ze pa gesjiëte.
geschied, gesjiëte, bijvoeglijk naamwoord, beëindigd, afgemaakt (werkzaamheden) gesjiëte VB: Zo dat wérk ês gesjiëte, goddaank.
geschiedenis, gesjiedenis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gesjiedenisse, -, geschiedenis, VB: Hebs te e good peunt vuur gesjiedenis op sjaol joûng?
geschier, gesjier, zelfstandig naamwoord onzijdig, gesjiere, -, gereedschap, gesjier VB: Gesjier ês speciaal gerèidsjap dat gebruk wörd op de boerdery of ién de kuüke.; kaak (vero)
geschilderd, gesjêlderd, bijvoeglijk naamwoord, gekleurd, (er gekleurd op staan) gesjêlderd drop sjtoën VB: Noé hebs te dich van d'nne sjléchste kaant laote zién, noé sjtèis te d'r gesjêlderd op.
geschoten, gesjoëte, opgemerkt, (onmiddellijk opgemerkt) gesjoëte VB: Ich wäor nog geng menuút ién de zaol of 'r haw mich al gesjoëte.
geschroeveld, gesjroéveld, bijvoeglijk naamwoord, geschaafd, (bij verwonding) gesjroéveld VB: M'nnen ellebaog ês gesjroéveld en drek ês 'r al aon 't zjwère.
geslacht, gesjlach zién, doodmoe, (doodmoe zijn) gesjlach zién
geslagen, gesjläoge, bijvoeglijk naamwoord, precies, (bijv. precies een uur) e gesjläoge oor VB: Dao wäor ich e gesjläoge oor mêt aon de geng.; terneergeslagen VB: Wie 'r hoert van 't oongelök wäor 'r gesjläoge.; verslagen gesjläoge VB: Wie 'r hoert van d'n doed van z'nne bêste vreund wäor 'r geslaoge.
gesmeerd, gesjmert, bijvoeglijk naamwoord, geïrriteerd, (huid) gesjmert VB: De betskes vaan 't kênneke wäore gaans gesjmert , 'r haw te lang mêt 'nne näoten dook môtte ligke.
gesmotst, gesjmôts, bijvoeglijk naamwoord, gesjmôtsder, 't gesjmôtste, smoezelig, VB: gesjmôts liéne.
gesnapt, gesjnap, bijvoeglijk naamwoord, geschroeid, VB: De vlaoj wäor get gesjnap meh toch nog good te ëte.
gesp, gaspel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gaspele, gespelke, gesp, VB: Vreuger haws te aon e kammezol 'n gaspel vuur 't brejjer en sjmaoler te mäoke.
gespan, gesjpaan, zelfstandig naamwoord onzijdig, gesjpaander, -, gespan, VB: Dao leep e gesjpaan Belzje mère ién 't gesjpaan vuur de oûsker.; kozijn gesjpaan VB: 'r Hèt de gaansen däog niks gedoën es ién 't duurgesjpaan gesjtaande.; deuropening gesjpaan (idem)
gespannen, gesjpanne, bijvoeglijk naamwoord, gespannen, gesjpanne Zw: V'r zién gesjpanne: er zijn voldoénde personen aanwezig om met het spel te kunnen beginnen.; compleet (niet compleet bij kaartspel)neet gesjpanne zién VB: Doég e päor pertyje mêt, v'r zién neet gesjpanne
gespierd, gesjpierd, bijvoeglijk naamwoord, gespierd, gesjpierd. Zw.: 'nne gesjpierde lafaard: geringschattend gezegd tegen een tenger gebouwd iemand. Vb.: Wat zoûws dich toch, gesjpierde lafaard!
gespoetst, gesjpôts, bijvoeglijk naamwoord, gezwollen
gesprekelijk, gesjpriekelik, bijvoeglijk naamwoord, spraakzaam, VB: 't Ês 'nne gesjpriekelikke mêns, 'r kalt gên get mêt dich.
gestadig, gesjtiedig, bijvoeglijk naamwoord, gestadig, (vero.) VB: 'r Ês gesjtiedig ién de moostem aon 't wërke.; voortdurend gesjtiedig (vero.)
gesteente, gesjtejnte, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gesteente, VB: Mélger ês e zach gesjtejnte dat vuur de boûw van hoézer woerd gebruk.
gesteveld, gesjtiéveld en gesjpaord, uitgedost, (chic uitgedost) gesjtiéveld en gesjpaord VB: gesjtiéveld en gesjaord kaom 'r vuur d'n ieste kier mêt awwers van de mejd kênnis mäoke.
gesticht, gesjtich, zelfstandig naamwoord onzijdig, gesjtichte, -, gesticht, VB: 'r Wäor op 't ênd van ze lëve zoe doerèin dat ze 'm nao e gesjtich hebbe môtte bringe.
gestorven, gesjtoürve, bijvoeglijk naamwoord, dood
gestreept, sjtriépe, bijvoeglijk naamwoord, gestreept, VB: 't Mèitske haw e sjoen sjtriépe kletsje aon, dao wäor 't zoe fris mêt.
get, gêtte, zelfstandig naamwoord, slobkousen, (fr. 'guêtre') (vero.)
getal, getaal, zelfstandig naamwoord onzijdig, getalle, -, getal, VB: Vraog 'ns e getaal oonder de tien te neume en aach van de tien lûi zegke: ziëve.
getogen, getoëge, bijvoeglijk naamwoord, getogen, VB: Ich been geboere en getoëge ién Groéselt.
getoucheerd, getôsjeerd, bijvoeglijk naamwoord, beschadigd, (licht beschadigd) getôsjeerd (fr. 'toucher') VB: Gelökkig wäor d'n ôtô mer e bitteke getôsjeerd
getreden, getroëje, bijvoeglijk naamwoord, beledigd, VB: Èi verkierd woerd en 'r ês al getroëje.
getuig, getuúg, zelfstandig naamwoord onzijdig, getuger, -, gereedschap, getuúg (mnl. getuuch: gereedschap); tuig zie: gepeupel; getuúg. VB: 't getuúig van 't përd hynk ién de sjtaal; paardentuig Zw: Oét 't getuúg goën: uit de band springen.; gepeupel getuúg (onzijdig, geen meervoudsvorm); corset (spottend) getuúg (vero.)
getuige, getûige, zelfstandig naamwoord mannelijk, getûige, -, getuige, VB: De bis m'nne getûige dat ich 'm dat géld heb trukgegëve.
getuigen, getûige, werkwoord, getûigde, getûig, getuigen
geul, gëul, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, stank, gëul VB: Dao kaom mich toch 'nne gëul oét z'nne moond, versjrikkelik.
gevaar, gevaor, zelfstandig naamwoord onzijdig, gevaore, -, gevaar, VB: Dè kênt gèi gevaor, eng van dis daog gèit 't nog 'ns mis mêt 'm.
gevaar, gevër, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, vervoermiddel, (op boerderij) gevër (mnl. 'gevaerde': o.a. werktuig, gereedschap) (vero.); vervoer; gevër (vero.)
gevaarlijk, gevèrlik, gevierlik, bijvoeglijk naamwoord, gevaarlijk, VB: 't Ês gevèrlijk vuur ién de bos te loüpe es 't sjtörmp.; gevierlik
gevaarte, gevërte, zelfstandig naamwoord onzijdig, gevërtes, -, gevaarte, VB: Dy noûw vleegmesjiene zién van dy échte gevërtes.
gevak, geväok, zelfstandig naamwoord onzijdig, geväoker, -, krot, geväok (vero.)
geval, gevaal, zelfstandig naamwoord onzijdig, gevalle, gevelke, toestand, gevaal VB: Wat ês 't gevaal?; voorval VB: Dat ês e kuriejeus gevaal wat zich dao hèt aofgesjpëuld.; geval VB: Ién alle gevalle kaom ich dich muerge hélpe
gevel, giével, zelfstandig naamwoord mannelijk, giévele, giévelke, gevel, VB: 't Kesjtiel van Riékelt hèt 'nne sjoene, awwe giével.
geven, gëve, werkwoord, gaof, gegëve, geven, (ich gëf, dich giefs, hër gief, vuur gëve, dier gef. geb. wijs: mv. gef of gèf.) Zw: Dat gief dich God ién dat is nogal logisch. Zw: Zich 'n haand gëve: elkaar de hand geven. Zw: Vr kênnen ôs de haand gëve (tot aon d'n ellebaog): we zijn van hetzelfde sop overgoten. Zw: 'nne Eng gëve iemand een klap geven. Zw: V'r goën 'm eng gëve: van katoen geven; eng gëve katoen (van katoen geven) 'm eng gëve; dat gief dich god ién vanzelfsprekend (dat is vanzelfsprekend) dat gief dich god ién VB: Wie ich de gaansen däog hél gewërk haw, haw ich gèine zeen mie vuur nog 'ns 'n oor te goen waandele. Dat gief dich God ién; wiedes (dat is nogal wiedes) dat gief dich god ién; 'nne eng gëve klap (iemand een klap geven) 'nne eng gëve (zie 'geven'); gëf geven (daar geef ik niets voor) dao gëf ich gèine frang vuur
gevloek, gevlooks, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gevloek, VB: Dat gevloks môt noé mer 'ns aofgeloüpe zién, v'r zién mêt ordéntelikke lûi oonderèin.
gevoel, geveul, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gevoel, VB: Ich heb vaan de kaw bekaans gèi geveul mie ién m'n vinger.
gevoelig, geveulig, bijvoeglijk naamwoord, gevoelig, VB: 't Ês hil érg geveulig vuur e plûimpke.
gevogelte, gevöchel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gevogelte, gevöchel; uitgelaten (groep uitgelaten personen) gevöchel VB: Zoe te hure ammezeert zich dat gevöchel waol.
gevost, gevoes, bijvoeglijk naamwoord, bruin, (gezegd van hazelnoten) gevoes VB: Es de häozjenuüt gevoes zién, zién ze riép. (vgl. 'voes')
gevroor, gevruur, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, vriesweer, In de Zw: 't Gèit 't gevruur ién: het gaat vriezen.: Nèi, nèi, 't Wèr gèit neet aof, 't gèit 't gevruur ién.
gewaaide, nne 'havve gewajde, gare, (een halve gare) 'nnen havve gewajde VB: Mäok dich met neet giftig, 't ês 'nnen hawe gewajde
gewaarworden, gewäor wërde, werkwoord, gewaarworden, (zie 'worden') VB: Ze wäoren 'm vuur de gek aon 't hawe meh 'r woerd 't neet gewäor.
gewande, gewande, zelfstandig naamwoord, landerijen, gewande (mnl. 'gewande': o.a landgoed, boerderij.) (vero.) VB: Dao zién vëul gewande aon dèn hoëf.
geweer, gewër, zelfstandig naamwoord onzijdig, gewêrre, gewêrke, geweer, VB: Es ich e gewër kry, trêk ich mêt de Broonk mêt op. Zw: Dao hebs te 't sjete mêt de gewêrre: daar begint 't gedonder (fig.)
geweest, gewès, bijvoeglijk naamwoord, overleden, (net overleden) hié gewès (vero.)
gewei, gewej, zelfstandig naamwoord onzijdig, geweje, gewejke, gewei, VB: Ich heb mich oét Oestenriék e sjoen gewej mêtbraach.
geweld, gewéld, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geweld, VB: De peliésie hèt gewéld môtte gebruke wie ze d'n iénbrëker woûwe arrestere.
gewelf, gewélf, zelfstandig naamwoord onzijdig, gewelve, -, gewelf, VB: Vuur 'n duerpskërk hèt de kërk van Groéselt 'n tamelik hoeg gewélf.
gewend, gewènd, bijvoeglijk naamwoord, gewend, VB: Ze ês neet vëul gewènd; gewoon (gewoon zijn aan) gewènd zién aon VB: Dè ês gewènd aon hél wërke, 'r hèt ze gaans lëve niks aanders gedoën
gewennen, gewène, werkwoord, gewènde, gewènd, eigen maken, (zich iets eigen maken) zich aon get gewène VB: Ich heb mich dao aon gewènd vuur vreug op te sjtoën en ich môt zegke: 't vêlt bês mêt.; gewennen zich gewène VB: Ich gewèn mich good ién 't duerp.; wennen gewène VB: Dao môt ich aon gewène, dat zal waol éffe dore; aanwennen zich gewène VB: Aon dat vreug opsjtoën, dao môt ich mich mer aon gewène.
gewerf, gewérf, zelfstandig naamwoord onzijdig, gewérve, -, steel, (van een zicht) gewérf (vero.)
geweten, gewèite, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, geweten, VB: Ich zeen aon de gezich dats te e sjléch gewèite hebs.; (iets op zijn geweten hebben) get op ze gewèite hebbe
gewiekste, gewigksde, gewiks, zelfstandig naamwoord, gewiekst, gewiks VB: Dat ês 'nne gewigksde dè, dè ês d'n duvel oonder z'nne sjtuts oétgekroëpe.
gewillig, gewêllig, bijvoeglijk naamwoord, gewillig, VB: Dat ês toch zoe e gewêllig keend, dat loéstert altiéd wie e veenkske.
gewisseld, gewisseld, bijvoeglijk naamwoord, kas, (ben je goed bij kas?) bis te good gewisseld?
gewonnen, gewonne, bijvoeglijk naamwoord, bevrucht, (de koe is bevrucht) de koo hèt gewonne (vero.)
gewoon, gewoen, bijvoeglijk naamwoord, gewoon, VB: 't Ês altiéd 'nne gaanse gewoene mêns bliëve.
gewoonlijk, gewoenlik, bijwoord, gewoonlijk
gewoonte, gewoente, gewènte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gewoentes, gewèntes, -, gewoonte, VB: Es te 50 jao getroûwd bis ês 't de gewoente dat de hermenie 't broedspäor 'n sernaad brink.; gewènte VB: 'n Rotte gewènte, 'n sjmèrigge gewènte. Zw: Hange ês oüch 'n gewènte meh de wörs kaad en sjtiéf devan. Zw: Dy hebben dat ién hön gewènte: dat is hun manier van doén.; dy hebbe dat ién hön gewènte manier (dat is hun manier van doen) dy hebbe dat ién hön gewènte
geworden, gewërde, werkwoord, begaan, (laten begaan) laote gewërde (zie: 'laten') VB: Es te dè lees gewërde brik 'r dich 't gaans hoés aof.; gang (zijn gang laten gaan) laote gewërde (mnl: laten gewerden: laten begaan) VB: Laot dè mer gewërde, dè zeuk zich dat waol allemaol eleng oét. Zw:. Zich laote gewërde: niet tegenstribbelen Zw: Dao kên ich neet mêt gewërde: niet mee omgaan.; omgaan (bijv. met gereedschap) gewërde VB: Mêt zoe 'nne botte bèitel kên ich neet gewërde.; tegenstribbelen (niet tegenstribbelen) zich laote gewërde (mnl. 'laten gewerden': laten begaan.) VB: Laot 'm mer gewërde, 'r ês niks koeds van plan.
gezamenlijk, gezäomelik, bijwoord, gezamenlijk, gezäomelik VB: Ze goûnge gezäomelik op wëg.
gezant, gezaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, gezaante, -, gezant, VB: De Fraanse gezaant ês trukgerope nao Periés.
gezegde, gezekde, zelfstandig naamwoord onzijdig, gezekdes, -, gezegde, VB: 't Groéselders ês riék aon sjprëkwëurd en gezekdes, loort mer ién dizze book.
gezeik, gezèiks, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gezeik, VB: Dat gezèiks uüver 't sjléch wèr môt noé mer 'ns ophure.
gezelschap, gezélsjap, zelfstandig naamwoord onzijdig, gezélsjappe, -, gezelschap, groep gezélsjap
gezicht, gezich, zelfstandig naamwoord onzijdig, gezichte, gezichske, gezicht, gezich lijkbleek e gezich wie e kieske
gezin, gezên, zelfstandig naamwoord onzijdig, gezênne, gezênneke, gezin
gezind, gezênd, gezind, gezênd VB: Ze zién zich al jaore neet good gezênd, ze sjikke zich d'n trup neet mie.
gezoek, gezeuks, 't gezeuks, zoeken, (het gezoek) 't gezeuks VB: Altiéd ês hié aal eweg ién 't hoés, dat gezeuks been ich laansemaon meuj aon 't wërde.
gezond, gezoond, bijvoeglijk naamwoord, gezonner, 't gezonste, gezond, VB: Ich hoëp dats te nog lang gezoond blyfs, keend. Zw: D'n äop ês gezoond: de zaak is in orde. Zw: Zoe bis te gezoond en zoe môs te pisse: (schertsend): Zo ben je gezond en zo ben je ziek. Zw: Weer gezond worden: zich herpakke (zie 'pakke'). Vb: 'r Leep mêt de zêswëkendeens ién z'n sjoon, meh r hèt zich weer herpak.; orde (het is in orde) Zw: d'n äop ês gezoond
gezonde, gezonne, zelfstandig naamwoord mannelijk, gezonne, -, leukerd, VB: Dat ês 'nne gezonne, dao kêns te altiéd 'nne sjläog mêt laachte.
gezonde, gezonne, zelfstandig naamwoord mannelijk, gezonne, -, gezond, (gezond persoon) dommerik gezonne
gezondheid, gezoondheid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, gezondheid, proost gezoondhèid! VB: gezoondhèid! En dat v'r t'rs nog vëul maoge dreenke.
gezwank, gezjwaank, bijvoeglijk naamwoord, lenig, (vero.) VB: Nèi, de hôfs mich neet te hélpe mêt m'nne jas aon te doén, ich been nog gezjwaank genôg.
gezwel, gezjwél, zelfstandig naamwoord onzijdig, gezjwelle, -, gezwel, VB: 'r Het e gezjwél ién z'nne boék, 'r zal deenkelik geopereerd môtte wërde.
gezwiebeld, gezjwibbeld, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, aangeschoten, (aangeschoten zijn) gezjwibbeld zién.; dwaas (zie 'gek')
gezwiemel, gezjwiémels, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, aanhoudend, (het aanhoudend heen en weer gaan) gezjwiémels VB: Nëm die keender mêt hèivers, ich wör kompleet gek van dat gezjwiémels
gezwinde, aon de gezjwênne zién, diarree, (diarree hebben) aon de gezjwênne zién
gielis, giéles, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, giéleske, buik, Zw: Zich get ién z'nne giéles hoûwe: abnormaal veel eten en drinken Zw: Zich get oét z'nne giéles hoûwe: flauwe praatjes verkopen.; maag giéles VB: Zich 'nnen hoüp noon ién z'nne giéles hoûwe; zich get ién z'nne giéles hoûwe eten (bijzonder veel eten) zich get ién z'nne giéles hoûwe;
Gieser Wildeman, gieser wildeman, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) gieser wildeman
gieten, gete, werkwoord, goët, gegoëte, gieten, VB: De kuügel vuur 't voëgelsjete wörde zelf gegoëte.
gif, gif, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, boosheid, gif VB: De môs toch perbere dy gif get ién toüm te hawe, joûng. Zw: De gif kaom 'm boëve: hij kon zijn boosheid niet bedwingen. Zw: ' n gif gelaoje hebbe: vlug en/of hevig driftig worden Zw: Dè Victor haw 'n gif ién, dat gelûifs te neet.; driftig (driftig van aard zijn) 'n gif ién hebbe; 'n gif gelaoje hebbe; woede gif VB: 'r Kôs van de gif bekaans neet oét z'n wëurd koëme. Zw: De gif kaom 'm boëve: hij kon zijn boosheid niet bedwingen Zw: 'n gif gelaoje hebbe: vlug en/of hevig driftig worden. Zw: Dat kênneke hèt 'n gif ién: is driftig van aard
gifschijter, gifsjiéter, zelfstandig naamwoord mannelijk, gifsjiéters, gifsjiéterke, driftkikker, gifsjiéter
gift, gif, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gifte, -, gave, VB: V'r hebbe mer 'n fleenke gif vuur de kollekte vuur de missie van bissjop Wêlligers.; gift VB: V'r hebbe mer 'n fleenke gif vuur de kollekte vuur de missie van bissjop Wêlligers
giftig, giftig, bijvoeglijk naamwoord, boos, giftig Zw: Zoe giftig wie 'nne knién, wie 'nne kriékel; driftig giftig Zw: Zoe giftig wie 'nne knién, wie 'nne kriékel; fel (vuur) giftig VB: Dat gaas brênt giftig; kwaad giftig VB: Zek mer neet te vëul tiënge dè, daan mak 'r zich weer giftig.; zoe giftig wie 'nne knién spinnijdig zoe giftig wie 'nne knién
gij, gier, persoonlijk voornaamwoord, jullie, dier, gier (als onderwerp) VB: Beet dier oüch nao 't fèt gegaange?; u gier (1e naamval)
gijzelen, gyzele, werkwoord, gyzelde, gegyzeld, gijzelen, VB: De terroriste hawwe e gaans vleegmesjen mêt lûi gegyzeld.
gilet, zjiélê, zelfstandig naamwoord, vest, zjiélê; 'nne bié z'nne zjiélê pakke kraag (iemand bij de kraag vatten) 'nne bié z'nne zjiélê pakke (fr. 'gilet')
ginster, geenster, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, brem, VB: En de geenster dreug nog sjpênnegewebbe es op hiel aw preente.
giraffe, zjiraf, zelfstandig naamwoord mannelijk, zjiraffe, zjirafke, giraffe
giroffeljaat, groffiejaot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, groffiejaote, groffiejëutsje, anjer, VB: 'n Sjpats vuur al die groffiejaote te zién bleuje.
giroffelnagel, grôffelsnäogel, zelfstandig naamwoord mannelijk, grôffelsnëgel, -, kruidnagel, (mnl. 'geroffelsnagel') (fr. 'clou de girofle') VB: Vreuger gebrukde de lûi grôffelsnëgel tiënge de taandpyng..
gist, gés, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, gist, gés VB: De kêns gés of de kêns zoerdèisem gebruke vuur broed te mäoke.; gèis van zaat zoutzuur gèis van zaat (vero.)
gisteravond, gisterenaovend, bijwoord, gisteravond, gisterenaovend VB: gisterewnaovend heb v'r tot elf oor zitte te käorte
gisteren, gister, bijwoord, gisteren, gister VB: Iegister, gister, hûi, muerge, uüvermuerge.
gits, gits, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gitse, -, vrouw, (lange vrouw) gits
glad, glad, bijvoeglijk naamwoord, glad
gladweg, glad-eweg, bijwoord, gladweg, glad-eweg VB: Ich been glad-eweg vergëte dat ich dich haw môtte koëme hélpe.
glans, glaans, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, glans, glaans VB: 'r Leet zich doer de glaans van 't goüd verblênne.
glas, gläos, zelfstandig naamwoord onzijdig, gläozer, glèske, glas, VB: E gläos beer dreenke VB: Dy sjoëtel ês van gläos.
glasachtig, glaozetig, bijvoeglijk naamwoord, glazig, VB: De êrpele zién glaozetig
glaswater, gläoswäoter, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, waterglas, VB: Mêt gläoswäoter kêns te dinger lyme en de kêns d'r oüch ejjer ién iénlegke.
glazen, glaoze, bijvoeglijk naamwoord, glazen, glaoze (attr. glaoze, pred. gläos). Zw: 'n Glaoze pan: een kaalkop.
glazen pan, glaoze pan, kaalkop, n glaoze pan
glibber, glibber, zelfstandig naamwoord mannelijk, glibbers, -, kaalkop
glibberen, glitsje, werkwoord, glisjde, gelitsj, glitsjenterre, glibberen, VB: Ién dè haafgesjmoolte sjnie glitsj te aon èi sjtök doer.
glibberig, glibbertig, bijvoeglijk naamwoord, glibberig, VB: Dy oranje sjlekke zién van dy glibbertige bieste.
glinster, gleenster, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, versiering, (glinsterachtige versiering) gleenster VB: De kiësboüm sere mêt gleenster.
glinsteren, gleenstere, werkwoord, gleensterde, gegleensterd, glinsteren, VB: Miljoene sjterre gleensterden aon d'n hiémel.
glitsachtig, glitsjetig, bijvoeglijk naamwoord, glad, VB: Lêt mer op 't iéselt, de sjtôp ês gaans glitsjetig.; glibberig glitsjetig (zie 'glad')
glitspoeder, glitspôjjer, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, danspoeder, (vero.) VB: Vreuger gebrukde ze glitspôjjer, e soert taalkpôjjer, vuur d'n daansvloer glad te mäoke.
gloeieling, gleujeling, zelfstandig naamwoord mannelijk, gleujelinge, gleujelingske, lammeling, VB: Dè gleujeling zoûw z'n käomer oprûime en noé ês 'r 't 'm geklipseerd.
gloeien, gleuje, werkwoord, gleujde, gegleujd, gloeien, VB: De aomere gleujde nog get nao ién 't kaampvuur.
gloeiendig, gleujetigge, gloejetigge, gleujetigge, gloejetigge, tussenwerpsel, verdraaid nog aan toe, gleujetigge! VB: gleujetigge, ês mich de baand van m'nne fits weer lèg.; gloejetigge!; geleujetigge vermaledijde (dat vermaledijde geld) dy geleujetigge goddeloeze VB: Wat hebs te aon geleujetigge géld es te neet gezoond bis?; verdraaid gleujetigge! VB: gleujetigge, ês mich de baand van m'nne fits weer lèg.; gloejetigge!; gloeiend gleujetig VB: Verbran dich mer neet, de kachel ês nog gleujetig.; mêt de gloejetigge snel mêt de gloejetigge VB: Mêt de gloetigge vitês; mêt de gleujetigge (met grote snelheid) met de gleujetigge
gloriëtte, gloriejêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gloriejêtte, gloriejêtsje, prieel, (fr.'gloriëtte) (vero.)
gluipachtig, gloépetig, bijvoeglijk naamwoord, gluiperig, VB: Dè hèt van dy vaalse, gloépetige oüge, dao sjoévers te dich vuur.
gobbelen, göbbele, werkwoord, göbbelde, gegöbbeld, braken, (mnl 'gobelen': spuwen, braken) VB: Van dè z'n moppe köms te aon 't göbbele.
god, god, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, god, god; joost (dat mag joost weten) dat maog god wèite; oogappel (iemands oogappel zijn) 'nne z'nne god zién VB: Dèn awste, dat ês z'nne God, zek dao gèi verkierd woerd van; god leven tiéd, god man lief uitroep (uitroep van verbazing); god leven tiéd; god man lief
god vergeef me, godvergiemich, bastaardvloek
god vergeef me m'n zonden, god vergief mich m'n zön, bastaardvloek, god vergief mich m'n zön
goddeloos, goddeloes, bijvoeglijk naamwoord, goddeloos, goddeloes Zw: Dao wäor gèine goddeloeze mêns ién 't hoés: niemand. Zw: Dy geleujetigge goddeloeze: dat vermaledijde geld.; goddeloeze geld
godmiljaar, godmieljaar, tussenwerpsel, bastaardvloek
godsblok, gaodsblok, zelfstandig naamwoord mannelijk, gaodsblök, -, goeierd, joris goedbloed VB: Dè gaodsblök kêns te op z'n tiene goën sjtoën, daan wörd 'r nog neet giftig.; lobbes gaodsblok
godsdaalder, goëdsalder, zelfstandig naamwoord mannelijk, goëdsalders, -, godspenning, VB: Mêt 'nne goëdsalder woerd de koüp of de uüverèinkoms bekrachtig.; goëtsalder kooppenning VB: 'nne goëtsalder wáor géld dat gegëve woerd bié 't sjlete van 'nne koüp.
godsdeerlijk, godsdèrlik, verschrikkelijk, godsdèrlik VB: 't Ês hûI godsdèrlik wérm.
godsganselijk, godsgaanselikke, bijvoeglijk naamwoord, godganse
godsgenade, godsgenaoje, tussenwerpsel, ergernis, (uitroep van ergernis) godsgenaoje; uitroep (uitroep van ergernis) godsgenaoje!
godsgenadig, godsgenëujetig, tussenwerpsel, godsgenadig, godsgenëujetig VB: godsgenëujetig, wat e lëve dao boëve!
godsgeraak, gaodsgeräok, bijvoeglijk naamwoord, lukraak, VB: Ich verfèlde mich zoe érg, ich been mer gaodsgeräok uurges ebaon gegaange.
godsjongen, godsjoûnge, tussenwerpsel, ergernis, (uitroep van ergernis) godsjoûnge
godswil, gaodswêl, godswil, gaodswêl VB: Öm gaodswêl hélp mich toch!
goed, good, bijvoeglijk naamwoord, bëter, 't bêste, goed, (attr. m. goje, vr. gooj, onz. good, pred. good) Zw: Gèine goje mie van get kriége: iets niet meer in de oude toestand kunnen herstellen. Vb: Noé zitte mich dy haore gaans doerèin, ich kry d'r gèine goje mie van.; netjes (netjes uitziend) good gerejeerd VB: De bis good gerejeerd es te gooj klyjer aonhebs, good gewase en good gekemp bis.; wel (bijv.nw.) In: Ik voel mij niet wel: ich veul mich neet good.; neet good wërde flauw vallen neet good wërde.
goed, good, zelfstandig naamwoord onzijdig, geudere, geudsje, hofstede, VB: Ze hebbe ginneräosies laank e groet good ién de buurt van Tuüve bewoend.; landgoed VB: Dy riéke femiélie hèt doer 't gaans laand geudere ligke.
goed gewogen, good gewaog, ruim, (in gewicht) good gewaog VB: De hebs niks te klaoge, 't ês rûim gewaog.
goede, goje, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, borrel, (een stevige borrel) 'nne goje VB: V'r hebben ôs gister 'nne goje gedroonke en noé heb ich hûi koppyng.; troetelnaam (bep. troetelnaam) goje VB: Kom toch 'ns hié, lekkere goje van mich.; ejnige goje slaag (een pak slaag); ejnige goje; e päor goje slaag (een pak slaag); e päor goje; 'nne goje goeierd 'nne goje
goedendag, gojendäog, goedendag, gojendäog VB: 'ne De gojendäog zegke.
goederen, geujer, zelfstandig naamwoord, goederen, geujer VB: V'r hebbe de geujer per trèin versjik, dat gèit get gawwer.
goedgeefs, goodgèfs, bijvoeglijk naamwoord, goedgeefs, VB: Ze ês altiéd ëve goodgèfs.
goedigheid, gojighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, goedheid, gojighèid VB: Mêt gojighèid krys te mie vêrdig es mêt hel wëurd.; inschikkelijkheid VB: Mêt gojighèid krys te mie vêrdig es mêt hel wëurd.; welwillendheid VB: Es d'r de gojighèid zoûwt wêlle hebbe vuur 'ns aon mich te deenke.; zachtheid (karakter) gojighèid VB: Mêt gojighèid krys te mie vêrdig es mêt hel wëurd.
goedkeuren, goodkëure, werkwoord, këurde good, goodgekëurd, goedkeuren, VB: 't Vuursjtel woerd mêt algemejn sjtömme goodgekëurd.
goedkoop, gojekoüp, bijvoeglijk naamwoord, goedkoop
goedmaken, goodmäoke, werkwoord, bewijzen, ('hard maken') goodmäoke (zie 'maken') VB: De kêns dat noé waol bewère, meh de zals 't toch môtte goodmäoke, aanders been ich neet uüvertûig.; vriendschap (weer vriendschap sluiten) 't good mäoke (zie 'maken') VB: Nao dry jaor rûizing hebbe ze 't weer good gemak
goeds, goods, zelfstandig naamwoord, schatje, (kind) get goods; goods aondoén kleden (zich behoorlijk kleden) zich get goods aondoén
goedsmoeds, goodsmoods, bijvoeglijk naamwoord, vertrouwen, (in goed vertrouwen) goodsmoods (vero.) VB: Ich haw 't goodsmoods gemejnd meh 't ês toch nog verkierd oétgedriejd.; welgemoed goodsmoods VB: goodsmoods vertrok 'r meh 'r wis neet wat 'm te waachte sjtoûng
gom, gom, zelfstandig naamwoord mannelijk, gomme, gömke, gum, VB: Vuur dat pepier hebs te 'nne hille zachte gom nudig.
gong, goûng, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, goûnge, gûingske, gong, VB: De mêsdener heef op de goûng en de Mês kos begênne.
gooien, goeje, werkwoord, goejde, gegoejd, gooien, werpen (afw. vormen o.t.t.: dich guujs, hër guujt) Zw: Goej dich mer neet eweg: je bent van hetzelfde kaliber.; ién 't veerkant droét goeje deur (aan de deur zetten) ién 't veerkaant droét goeje (zie 'gooien'); bloets goeje bloot (zich bloot woelen) zich bloets goeje (zie'gooien') VB: Dêk 'm nog 'n ién, 't hèt zich weer bloets gegoejd.; zich d'rdoer goeje bloemetjes (de bloemetjes buiten zetten) zich d'rdoer goeje VB: Naodat 'r oét deens wäor koëme haw r zich 'ns d'rdoer gegoejd.
goot, göt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gödde, götsje, goot, (langs de straat) göt VB: Vreuger môste de gödde saoterdes altiéd gesjrôb wërde.; straatgoot VB: Vuur dat v'r riolering hawwe lepe aon bejskaante van de sjtraot gödde. Zw: Zich get ién z'n göt hoûwe: voedsel naar binnen slaan. Zw: Ién de göt loüpe: peter over een meisje of meter over een jongen zijn. (vero.)
goothoer, göthoor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, göthoore, -, vrouw, (manzieke vrouw) göthoor
gorde, gor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gorre, -, buikriem, (van paarden) gor (mnl. gorde: riem, gordel, buikriem) VB: 'n gor wäor 'nne sjmaole reem dè deende vuur de zaol vas te zitte.
gordijn, gerdyn, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gerdyne, gerdynsje, gordijn, VB: Es de laampen aongoën doon ich de gerdyne toûw.
gorgel, gorsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, keel, strot; gorsje (fr. 'gorge') VB: Ich sjnapden 'm mêt ze gorsje.; 'nne bié ze gorsjke pakke kraag (iemand bij de kraag vatten) 'nne bié ze gorsje pakke (fr. 'gorge')
gorgelen, guelgere, werkwoord, guelgerde, geguelgerd, guelgerenterre, gorgelen, VB: De môs mer 'ns guelgere mêt zaat wäoter, daan gèit dy kèlpyng waol uüver.
gorig, görrig, bijvoeglijk naamwoord, vaalbleek, görrig (mnl. 'goren': bevuilen, viesmaken) VB: Wat zuút dè görrig oét, dè löp oüch mêt de zêswëkendeens ién z'n sjoon.
gossel, gössel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, wauwelpraat, gössel; gezwam VB: Ich heb de gezêt mer aofgezaag, dao sjtoûng toch eleng mer gössel ién.; flauwe kul gössel; koffie (slappe koffie) gössel
gosselaar, gösseler, zelfstandig naamwoord mannelijk, gösselers, gösselerke, wauwelaar, VB: Heel dè gösseler noé mer 'ns 'n menuút z'nne moond.; zwetser gösseler
gosselen, gössele, werkwoord, gösselde, gegösseld, gösselenterre, wauwelen, zwetsen VB: Wör noé toch 'ns serjeus en sjej oét mêt gössele.
goud, goüd, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, goud, VB: De kelk ês gemak van goüd. Zie ook bij 'beleggen'
goudeerlijk, goüdierlik, bijvoeglijk naamwoord, doodeerlijk, VB: Dè ês goüdierlik, dao sjtëk ich m'n han vuur ién 't vuur.
gouden, goûwe, bijvoeglijk naamwoord, goud, (stofnaam) (attr. m. goûwe, vr. goûw, o. goûwe, mv. goûw, pred. goüd). VB: 'nne Goûwe troûwreenk.
goudmerel, goüdmëlie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, goüdmëlies, -, wielewaal, VB: Jaore liéje breujde nog goüdmëlies aon de brök uüver de Sjêchelder Gröb.
goudrenet, goüdrenêt, zelfstandig naamwoord mannelijk, goüdrenêtsje, appel, (oude appelrassen) goüdrenêt; goudrenet VB: goüdrenête zién de bêste appele vuur appelmoos
goudsmid, goüdsjmiëd, zelfstandig naamwoord mannelijk, goüdsjmèj, -, goudsmid, VB: Die brazzelêt heb ich bié de goüdsjmiëd ién Èijsde gegoüwe.; juwelier goüdsjmiëd VB: Ich heb m'nnen troûwreenk bie 'nnen ieste klas goüdsjmeid gegoüwe.; loopkever (gouden loopkever) goüdsjmiëd
goudvis, goüdvêsj, zelfstandig naamwoord mannelijk, goüdvêsje, goüdvêsjke, goudvis, VB: 'nne Koomp mêt goüdvêsje.; meisje (rijk meisje) goüdvêsj
gouvernante, gôvvernaante, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gôvvernaantes, -, gouvernante, VB: Ze ês jaorelaank govvernaante gewès bié 'n riéke femiélie ién Lûik.
gouvernement, gôvvernemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, provinciehuis, VB: Eleng de proveensie Limburg hèt e gôvvernemeent en 'nne gôvvernëur.
gouverneur, gôvvernëur, zelfstandig naamwoord mannelijk, gôvvernëurs, -, commissaris, (commissaris der koningin in Limburg) gôvvernëur VB: Limburg ês de ejnigste provincie oé de Commissaris van de Koningin gôvvernëur hêt.; gouverneur VB: De 'Commissaris der Koningin' hêt ién Limburg gôvvernëur.
gouwe, goûwe, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, lief, (zie 'lieveling'); (lieveling) goûwe VB: Miéne lekkere goûwe.
graad, graod, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, graode, grëudsje, graad, VB: 't Vrûis 'n graod of veer. VB: 'n graod ién de wiskunde hoële.
graaf, graof, zelfstandig naamwoord mannelijk, graove, -, berm, VB: Ién de graof van de Haolen Grach zaote vreuger honderde hagedisse. Noé vêns te g'n eng mie.; talud (hellend taluid) graof VB: De graof van d'n Haole Grach bersde vreuger van de hagedisse, noé zuús te geng eng mie
graaf, graof, zelfstandig naamwoord mannelijk, graove, grëufke, graaf, VB: De graof van Törring-Jettenbach woent ién München. Hër ês d'n aofsjtammeling van Justus Maximiliaan van Bronckhorst, de boûwer van de weendmuüle.
graan, graon, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, graan, VB: Tot de graonsoerte hure: koën, terf, gës en häover.
graat, graot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, graote, grëutsje, graat, VB: 'n Forel gèit gemëkelik van de graot aof.
graf, gräof, zelfstandig naamwoord onzijdig, gräover, grèfke, graf, Zw: Mêt èine voot ién 't gräof sjtoën.
gram, gram, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gramme, gremke, gram, VB: De lêste maonde gèi gremke biékoëme.
grap, grap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, grappe, grepke, grap, mop grap Zw: 'r Hèt 't grepke oüch neet te deur gehad: hij heeft veel verdriet moeten doorstaan.
gras, gräos, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, gras, VB: (in het liedje) Es te doed bis, greujt 'r gräos op diéne boék
grauw, groüw, bijvoeglijk naamwoord, grauw, (bijv.nw) groüw VB: groüw woülke trokke langs d'n hiémel.; vaal groüw VB: groüw woülke trokke langs d'n hiémel.
grauw, kroüw, zelfstandig naamwoord onzijdig, [geen mv.], gepeupel
graven, graove, werkwoord, groof, gegraove, graven, (afw. vormen o.t.t. dich greufs, hër greuf) VB: E loëk graove, de gaansen daog ién de moostem graove.
gravesteiner, gravesteiner, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) gravesteiner
gravin, graovên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, graovênne, graovênneke, gravin, VB: Nao d'n doed van hëure maan hèt de graovên neet mie lang op 't kesjtiel gewoend.
grazen, graoze, werkwoord, graosde, gegraos, graozenterre, grazen, VB: Noé loüpe de keu te graoze en dalik goën ze op hön gemäok nërgele.
grebbe, gröb, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gröbbe, gröbke, greb, VB: 'n gröb ês 'nne wäoterwëg of 'nne wëg dè oonsjtaanden ês doer loüpend wäoter.
greep, griëp, zelfstandig naamwoord mannelijk, griëpe, -, greep, griëp; houvast griëp
grenadier, grinnedeer, zelfstandig naamwoord mannelijk, grinnedeers, -, grenadier, VB: Vuur zién de sjötte mêt gewër, mer neump ôs grinnedeer.
grendel, greendel, zelfstandig naamwoord mannelijk, greendele, greendelke, grendel, VB: Doeg de greendel oppe poert, aanders wejt ze mich oëpe.; ploeg (deel van een ploeg); greendel VB: 'nne greendel ês 't hoüte gedejlte van de ploog.
grens, grens, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, grenze, -, grens, VB: Vreuger kaoms te neet zoe gemëkelik de grens uüver, dao sjtoûnge altiéd kemieze.
griemelen, griémele, werkwoord, griémelde, gegriémeld, griémelenterre, glimlachen, (verstolen glimlachen) griémele VB: Wie ich 'm vroog of 'r 'n mejd haw, griémelde 'r mer 'ns.
grienachtig, grynetig, bijvoeglijk naamwoord, knorrig, VB: De vreugs dich aof vuurwat dè altiéd zoe grynetig loort, 'r hèt dao toch geng eenkel rèje vuur.
grienegel, griéniégel, zelfstandig naamwoord mannelijk, griéniégele, griéniégelke, knorrepot, griéniégel; nurks griéniégel (zie 'knorrepot')
grienen, gryne, werkwoord, grynde, gegrynd, grynenterre, kijken, (ontevreden kijken) gryne VB: Wat löps te te gryne? Hèt dich 'nne get ién de wëg gelaag?; pruilen gryne
grienijzer, griéniézer, zelfstandig naamwoord onzijdig, griéniézers, -, iezegrim, VB: Wat e griéniézer van 'nne mêns, gèi léchske kênt devan aof. (zie verder bij 'nurks'); knorrepot griéniézer VB: Es te oüch de gaans lëve mêt zoe e griéniézer môs lève.; nurks griéniézer (zie 'knorrepot'); brompot griéniézer VB: Wie e vrommes zoûw oé mêt zoe e griéniézer getroûwd wêlle zién?
griep, grip, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, griep, VB: Aon de Sjpaonse Grip zién ién 1918 versjejje lûi ién Groéselt gesjtoürve.
griet, greet, zelfstandig naamwoord, meisje, (mager meisje) 'n mäoger greet
griezel, grizzel, zelfstandig naamwoord mannelijk, grizzele, grizzelke, kleinigheidje
griezel, grizzele, zelfstandig naamwoord meervoud, gruis
griffel, grêffel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, grêffele, grêffelke, griffel, VB: Miéne groetvajjer sjrèf oppe sjaol mêt 'n grêffel op 'n lej.; gröffel griffel
griffelen, gröffele, gröffieje, werkwoord, gröffelde, gegröffeld/gröffiede, gegröffied, oculeren, gröffieje VB: Dy van Anneke van de Kyzer wäore kampioene ién 't gröffieje.; enten gröffele; gröffieje VB: Dy van Anneke van de Kyzer wäore kampioene ién 't gröfffieje.
griffier, griffeer, zelfstandig naamwoord mannelijk, griffeers, -, griffier, VB: 'r Hèt jaore laank es griffeer op de réchbaank ién Mesjtreech gewërk.
grijnslach, griélaach, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, grijnslach, (vero.)
grijnzen, grynze, werkwoord, grynsde, gegryns, grynzenterre, grijnzen, VB: Wie 'r dat gezaag haw begôs 't te grynze, dè vaole.
grijs, griés, bijvoeglijk naamwoord, gryzer, 't gryste, grijs, (attr.m gryze, vr.grys, o.griés. mv. grys , pred. griés) VB: Vreuger droge de grenedeers grys breuk en noé witte. Zw: Dat ês griés: dat is erg. Zw: Zoe griés wie 'n doûf.; erg (dat is erg!) dat ês griés
grijze rabauw, grys raboûwe, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) grys raboûwe
grillig, grêllig, bijvoeglijk naamwoord, hevig, VB: Ich heb gister 'n grêllige koppyng gehad.
grind, greend, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, grind, VB: greend en kiézel zién oongevèr 'tzelfde.
gritselkuit, grizzelkuút, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, kuit, (van vis) grizzelkuút VB: Somige lûi veende grizzelkuút lekker, meh dao môs te mich neet mêt aonkoëme, dao kaom ich aon 't sjpyje van.
groei, greuj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, groei, greuj VB: Uüver de greuj van de mais zién v'r kentént.
groeien, greuje, werkwoord, greujde, gegreujd, groeien, Zw: Wie kênt 't greuje (zoonder wortels): gezegd van een knap meisje.
groeizaam, greujzam, bijvoeglijk naamwoord, groeizaam, VB: Heerlik, zoe e greujzam rëngensje.
groen, greun, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, groen, greun Zw: Zoe greun es gräos, d'n appel ês nog greun , greun zèip.
groen keulemannetje, greun keulemennekes, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) greun keulemennekes
groenachtig, greunéchtig, bijvoeglijk naamwoord, groenachtig, VB: De kraanke gaof get van dè greunéchtige sjliém op, dat bevêlt mich neet.
groene, greune, zelfstandig naamwoord mannelijk, greune, -, slecht, (slecht uitziend persoon) 'nne greune VB: Môs te zoe 'nne greune zién, en toch it 'r wie 'nne sjeurendëser.
groenmoes, greun moos, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kool, (groene kool) greun moos
groente, greunte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, greuntes, -, groente, VB: Ich zjwèr bié greunte oét èige moostem: gèine keunsmês en neet gesjpöt.
groenvink, greunveenk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, greunveenke, greunveenkske, groenling, VB: Aachter ién de moostem ês 'n greunveenk aon 't nêstele.
groenvoer, greun voor, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, hors d ‘oeuvre, greun voor (vero.); rauwkost greun voor
groep, groep, grôp, zelfstandig naamwoord mannelijk, groeppe/grôppe, grupke/gruupke, groep, groep; grôp; grôp gezelschap groep; grôp
groes, groos, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, weiland, groos (vero.)
grof, groëf, bijvoeglijk naamwoord, graover, 't graofste, grof, (attr. m graove, vr. graof, o. groëf, mv. graof, pred. groëf) VB: Graof han, graof knuük, 'r Ês groëf ién z'nne moond. VB: Noe môs te neet groëf wërde aanders goej ich dich droét.
grofheid, graovighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, grofheid, VB: Zoe 'n graovighèid haw ich van zoe 'nne belèfde maan neet verwaach.
grol, grölle, zelfstandig naamwoord, bekertjes, grölle (vero.); potjes
gromet, groment, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, nagras, (vero.) VB: De groment ês 't gräos dat nog wês naodat 't ieste gräos gemiejd ês.
grommen, groûze, werkwoord, groûsde, gegroûs, groûzenterre, grommen, mopperen groûze VB: Van zoe 'nne dè de gaansen däog mer lik te groûze, dao krys te oüch d'n tuüt van voül.
grond, groond, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, aarde, grond aarde groond VB: Hié ién 't zuide van Limburg heb v'r goje groond Zw: Gèine groond mie van get kriége: niet meer schoon kunnen krijgen. (vero.) Zie ook bij 'zoeken' en 'slaan'
gronden, gronne, werkwoord, gronden, (gronde, gegrond) VB: Ich zoûw de dëur ies mer gronne vuur dat ich ze definitief verfde.
groninger kroon, groninger kroen, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) groninger kroen
gronsvelder klompje, groéselder kleumpke, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) groéselder kleumpke
groot, groet, bijvoeglijk naamwoord, groot, VB: Op dy febrik ês hër dao de groete maan.
groot gaan, groet goën, zwanger, (zwanger zijn) groet goën (vero.); verwachting (in verwachting zijn); groet goën (vero.
grootmoeder, groetmôjjer, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, groetmôjjers, groetmujjerke, grootmoeder, groetmôjjer
grootnodig, groetnudig, bijvoeglijk naamwoord, hoognodig, VB: 't Hoés môt groetnudig 'ns gewit wërde, de volgende wëk ês 't broonk.
groots, gruutsj, bijvoeglijk naamwoord, fier, VB: Ich been gruutsj drop dat de kuüning van de sjöttery oét ôs sjpaorklup kömp. Zw: 'nne gruutsje bökkem: een verwaand iemand.; verwaand gruutsj VB: V'r kênne gruutsj zién op de sjoen aw tradiésies ién ôs duerp. (zie 'trots); gruutsj zién trots gruutsj VB: V'r kênne gruutsj zién op de sjoen aw tradiésies ién ôs duerp. (zie 'trots); verwaand (verwaand zijn); gruutsj zién
grootsigheid, gruutsjighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, trots, gruutsjighèid VB: Dy gruutsjighèid brik hëur nog 'ns de nak.; verwaandheid gruutsjighèid VB: Dy gruutsjighèid hèt ze neet van 'nne vrèmde, hëur ma ês oüch zoe 'nne gruutsje bökkem.
grootte, grude, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, grudes, -, grootte, VB: De grude van dy wej ês oongevèr e boonder.
grootvader, groetvajjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, groetvajjers, groetvajjerke, grootvader
gros royal, gros rojal, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) gros rojal
grossier, grosseer, zelfstandig naamwoord mannelijk, grosseers, -, grossier, VB: 'nne grosseer liévert eleng ién 't groet.
grot, grot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, grotte, grötsje, grot, VB: Vreuger hawwe sommige lûi 'n Lourdesgrot aachter ién hönne moostem.
grote man van hierboven, de groete maan van hiéboëve, god, de groete maan van hiéboëve
grotendeels, groetendejls, bijwoord, grotendeels, groetendejls VB: 't Oongelök ês groetendejls z'n èige sjueld.
grotsteen, grotsjtèin, zelfstandig naamwoord mannelijk, grotsjtejn, -, vuursteen, (brok vuursteen) grotsjtèin VB: De bos vuur de vuursjtèinmyn ién Riékelt ês beziejd mêt grotsjtejn.
groven, grëuve, werkwoord, grëufde, gegrëuf, dikker worden, (groente, fruit enz) (van het mnl. 'groven': dik, stevig worden. VB: Doég de êrpele nog mer neet oét, ze grëuve nog.
grub, gröb, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gröbbe, gröbke, grubbe, (bep. waterloop) gröb VB: De bekêndste gröbbe zie'n de Sjêchelder Gröb en de Sjoen Gröb.
gruis, gruús, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, gruis, gruús VB: Nao e päor jaor wäor de blok méleger gaans gruús gewoerde.
gruizel, grizzel, gruüzel, zelfstandig naamwoord mannelijk, grizzele/gruüzele, grizzelke/gruüzelke, hoeveelheid, (een kleine hoeveelheid) grizzel VB: Doég mich e grizzelke sôkker ién m'n dröpke.; gruüzel; (een kleine hoeveelheid) gruüzel; gruüzel kleinigheidje gruüzel (m.) (-e, -ke)
gruizelementen, gruzzelemeente, zelfstandig naamwoord, gruizelementen
gruwel, krewwel, zelfstandig naamwoord mannelijk, krewwele, krewwelke, misvormd, (misvormde vrucht of misvormd dier) krewwel
gueulle, gëul, zelfstandig naamwoord mannelijk, gëule, -, adem, (een slechte adem) gëul; geuj bek (gezegd van personen) geuj (fr. 'gueule') VB: 'r Ês nog al groëf ié z'nne moond, 'r hèt 't altiéd uüver 'geuj' es 'r 'moond' mejnt.
gulden, guele, zelfstandig naamwoord mannelijk, gueles, -, gulden, VB: Ich been d'r nog altiéd neet aon gewènd dat de guele ês aofgesjaf.
gulp, guelp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, guelpe, -, gulp, guelp VB: De hebs d'n guelp oëpesjtoën menneke, dalik vlûig dich 't vuügelke eweg
gulzig, gölzig, bijvoeglijk naamwoord, gulzig, gölzig Zw: zoe gölzig wie e véreke
gunnen, gönne, werkwoord, gönde, gegönd, aarden, VB: 'r Gönt zich good ién z'n noûw betrêkking.; amuseren (zich amuseren) zich gönne VB: V'r hawwen ôs vrèiselik good gegönd op de broélef.; gunnen gönne VB: Dat göns te nog gèinen hoond; toewensen gönne VB: Dat göns te nog gèinen hoond
gunst, geuns, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, geunste, -, gunst, VB: Ich heb Slevroûw vuur 'n geuns gevraog.
guts, gôtsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gôtsje, gutsjke, guts, VB: De gôtsj hèt aon de sjniékaant 'nne geboëge vuerm.
guts, gôtsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, gôtsjs, gutsjke, scheut, VB: Es v'r saoves neet sjtel wäore ién bed kaom ma altiéd mêt e gutsjke nao boëve.; twijg (dunne twijg); gôtsj scheutje; verkleinwoord; gutsjke VB: E gutsjke wäoter
gutsen, gôtsje, werkwoord, gôtsjde, gegôtsj, gôtsjenterre, gutsen, VB: t Blood gôtsjden 'm oét z'n naos.
Guyot, zjuuljot, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) zjuuljot
haag, haog, zelfstandig naamwoord, dik, (door dik en dun) doer haog en sjtroék VB: 'r Blyf 't vuur z'nne vreund opnëme, doer haog en sjtroék.; heimelijk aachter haog en sjtroék
haagappel, haogappel, zelfstandig naamwoord mannelijk, haogappele, -, meidoorn, (vrucht van meidoorn) haogappel VB: Die feelroej haogappele sjtëke zoe sjoen aof tiënge dy greun blèdsjes.
haak, haok, zelfstandig naamwoord mannelijk, hëuk, hëukske, haak, VB: Hoûw mer 'nnen haok ién de baalk dan kêns te dao d'n aw klyjer aon ophange.
haaks, haoks, bijvoeglijk naamwoord, haaks, haoks Zw: 't Ês dao neet haoks: niet pluis.; neet haoks pluis (niet pluis) neet haoks
haalover, hoëluüver, zelfstandig naamwoord mannelijk, hoëluüvers, -, jongeman, (opgeschoten jongeman) hoëluüver
haam, haom, zelfstandig naamwoord mannelijk, haome, hëumke, haam, VB: D'n haom zit öm de sjoüwers van 't përd. Zw: Dè môt al joonk ién d'n haom loüpe: hij moet al jong aanpakken. Zw: Dè trêk d'n haom neet uüver: hij spant zich niet erg in.; juk VB: Merie droog de tobbe wäoter aon d'n haom nao d'n dreenkbak ién de wej.
haamspaan, haomsjpiene, zelfstandig naamwoord, haam, (deel v.e.haam) haomsjpiene VB: De haomsjpiene zién 't hoüte gedejlte van d'n haom.
haan, haon, zelfstandig naamwoord mannelijk, haone, hëuneke, haan, VB: Mêt dèn haon dè ich ién 't hoonders heb loüpe môs te dich oét de riézer hawe, dè vêlt dich aon.
haantje, henske, zelfstandig naamwoord, haantje, (haantje de voorste) henske de vëurste
haar, haor, zelfstandig naamwoord onzijdig, haore, hëurke, haar, VB: 'r Hèt nog vëul haor op z'nnen awwen däog. Zw: Haor op d'n taand: haar op de tanden; met haore, met hare slecht (slecht frans, duits enz.) dûits mêt haore VB: Es te tiënge 'nne Pruúsj zeks: 'Es ist kous boussen' daan kals te dûits mêt haore.; (slecht nederlands) huilans met hare VB: Es te tiëngen 'nnen Hollender zeks: 'Gooi de luiten maar in d'n tob', daan kals te Huilans met hare.
haar, hëur, persoonlijk voornaamwoord, haar, VB: Ich heb hëur geziën, ich heb 't hëur gezaag. Zw. ´n hëur ién de bëur: een probleempje
haar, hëure, hëur, bezittelijk voornaamwoord, haar, hëure (voor een mnl woord): Hëure maan; hëur (voor onz. en mv) Hëur keend, hëur keender.
haarbol, haorboül, zelfstandig naamwoord mannelijk, haorbolle, -, haarspit, VB: 'nnen haorboül ês e klejn aombeeld vuur zichte en mieje op te haore.
haard, hërd, zelfstandig naamwoord mannelijk, hërde, -, vuur, (open vuur) hërd (vero.)
Haardergang, haardergaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bedevaart, (naar borgharen) haardergaank VB: Vreuger goûnge de lûij op Haardergaank, nao St. Cornëlis.
haarenkelen, haoreenkele, werkwoord, haoreenkelde, gehaoreenkeld, knoeselen, VB: Bié haoreenkele sjtuus te dich d'n eenkele kepot, vuuraal es te pas noûw kloompe aon hebs.
haargetuig, haorgetuúg, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, haargereedschap, VB: haorgetuúg ês gerèidsjap vuur te haore: d'n haorhäomer en d'n haorboül.
haarlijden, haorliéje, werkwoord, onderspit, (het onderspit delven) haorliéje (vero.) Ook in: Dat sjpuülgood hèt al môtte haorliéje: is al vernield.
haarpijn, haorpyng, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, pijn, (pijn op de hoofdhuid bij de haarinplant) haorpyng VB:: Es te lang haore hebs, hebs te dêk las van haorpyng.
haarspang, haorsjpang, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haorsjpange, haorsjpengske, haarspeld, VB: 'n haorsjpang woerd gemeenlik doer de awwer vrollûi gebruk vuur de kuffel biéèin te hawe.
haartang, haortang, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haortange, haortengske, krulijzer, haortang
haarwillig, haorwêllig, bijvoeglijk naamwoord, prikkelbaar, VB: Noé ês mich dè vroonk ién de wor, dao wörs te toch haorwêllig van.
haarworm, haorwuerm, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, dauwworm, (hoofdeczeem) haorwuerm VB: haorwuerm kömp gemeenlik bié hil klejn keender vuur.
haas, haos, zelfstandig naamwoord mannelijk, haoze, hëuske, haas, VB: 'nnen haos hèt geng êrd wie 'nne knién meh 'r hèt e lëger.
haast, haos, bijwoord, bijna
haasten, hajje, wederkerend werkwoord, hajde, gehajd, haasten, (zich haasten) zich hajje; jakkeren VB: Haj dich neet zoe, v'r hebben allen tiéd
haat, häot, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, haat, VB: Ich hoëp éch dat dèn häot tössje dy twie femiélies 'ns t'n ênd kömp.
hacht, wie hach, klit, (als klit) wie hach VB: 'r Hynk aon dich wie hach.; zoe voül wie hach bomvol zoe voül wie hach
hagedis, hagedis, radis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hagedisse, -, hagedis, VB: Es te 'n hagedis bié hëure sjtuts paks, leet ze 'm los.; radis (mnl. 'adesse') (vero.)
hagel, häogel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hagel, VB: häogel zoe dik wie doéve-ejjer. VB: De gesjoëte knién zaot gaans voül häogel.
hagelen, häogele, werkwoord, häogelde, gehäogeld, hagelen, VB: 't Hèt 'n haf oor gehäogeld en al 't fruet ês nao de sjwèrnoed.; 't häogelt beer overvloed (bijv. in: er is bier in overvloed); 't häogelt beer
hagelkorrels, häogelskoën, zelfstandig naamwoord onzijdig, häogelskoënder, häogelskuünsje, hagelsteen, VB: De häogelskoënder wäore zoe dik dat drykwért van 't gläos van de sèr verinneweerd ês.
hagelslag, häogelsjläog, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hagelschade, VB: V'r hebben ôs dit jaor laote verziëkere tiënge häogelsjläog, meh de premie ês neet mis.
hagelvol, häogelevoül., bijvoeglijk naamwoord, stomdronken
hak, hak, zelfstandig naamwoord mannelijk, hakke, hekske, hak, VB: D'n hak van de sjoon, van 'n haos, vuur ién de moostem te wërke.; hiel hak VB: D'n hak van 'n zok; hak zeuk ze pak soort (soort zoekt soort) hak zeuk ze pak
hakken, hakke, werkwoord, hakde, gehak, hakkenterre, hakken, VB: Hak 'ns get hoüt fién vuur veunkelhoüt.; uitglijden (doen uitglijden tijdens het 'kejje') 'nne de hakke zitte. (zie 'zitten') VB: 'r Zat mich de hakke en ich veel mich toch 'nne sjläog op me gezich!
haksel, heksel, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, stro, (kort stro, als veevoer gebruikt); heksel; heksele gruizelementen ién alle heksele; ién alle heksele duizend (in duizend stukken) ien alle heksele
hakselen, heksele, werkwoord, hekselde, gehekseld, snijden, (stro snijden) heksele VB: Es te heksels daan maks te van laank sjtruu korte sjtökskes dy ste daan weer es vievoor kêns gebruke.
hakselmachine, hekselmesjien, zelfstandig naamwoord onzijdig, hekselmesjiene, hekselmesjiensje, strosnijder, VB: Ién 'n hekselmesjien woerd sjtruu ién klejn sjtökskes gesjnoëje.
hal, hal, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, halle, helke, hal, VB: Ién de hal van de sjtäosie van Mesjtreech wäor 't rèjelik kaad.
haldee, haldèi, tussenwerpsel, toe maar, haldèi! VB: haldèi, dao goën v'r weer, kêns noé neet 'n menuút d'nne moond hawe?
halen, hoële, werkwoord, hool, gehaold, halen, (o.t.t. ich haol, dich heuls, hër heult, vuur hoële, dier haolt, zié hoële) (volt. deelw.: gehaold). Zw: De wysvroûw hèt 't keend gehaold (vero.) Zw: Oe hebs te dich dat kaw noé weer gehaold: opgelopen.; opdoen (een ziekte opdoen) hoële (zie 'halen') VB: Oe hèt 'r zich dy kaw noé gehaold?
halêtte, halêtte, zelfstandig naamwoord, oogstwagen, (deel van een oogstwagen) halêtte
half, haaf, bijvoeglijk naamwoord, half, (attr. m. havve, vr. haf, o. haaf, mv. haf, pred. haaf) VB: Vuurwat hebs te dèn appel mer haaf opgëte?
half, haaf, zelfstandig naamwoord, halfslachtig dier, (koe, geit) haaf Triéne, haaf Zjang
half om, haaf öm, bijvoeglijk naamwoord, dronken, (half dronken) haaf öm VB: Aon z'nne kaal te hure hèt 'r 'm al haaf öm.
half om, haaf öm, zelfstandig naamwoord onzijdig, half pils/half donker, VB: haaf öm ês neet zoe bitter es beer, dat vên ich lekkerder.
half zes, haaf zês, oor, (op één oor, gezegd van pet of hoed) op haaf zês VB: 'r Hèt z'n klak altiéd op haaf zês
halfbroer, havve broor, zelfstandig naamwoord mannelijk, haf breurs, -, stiefbroer
halfer, halefên, zelfstandig naamwoord mannelijk, halefênne, -, boer, (boer met veel bezit) halefên (vero.)
halflappen, haaflappe, werkwoord, -, gehaaflap, zolen, (van nieuwe zolen voorzien) haaflappe VB: Bié haaflappe wörde de hakke neet vernoûwd.
halftijd, haaf ty, rust, Haaf ty: rustpauze tijdens sportwedstrijd
halfvaardig, haaf vêrdig, bijvoeglijk naamwoord, dwaas, (zie 'gek')
halfvaardige, haafvêrdige, zelfstandig naamwoord mannelijk, haafvêrdige, -, halfgare, VB: Mêt dè haafvêrdige kêns te af en toûw nog 'nne sjläog laachte.; gare 'nnen haaf vêrdige (een halve gare) 'nnen haaf vêrdige
halfzuster, haaf zuster, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haaf zusters, -, stiefzuster
hals, haas, zelfstandig naamwoord mannelijk, hels, helske, hals, VB: Zoûws te d'nnen haas neet 'ns wase, dè ês zoe zjwert wie potloed.; 'nnen érmen haas drommel (een arme drommel) 'nnen érmen haas Zw: Ich been femiélie van d'n érmen haas: ik ben voor het ongeluk geboren.)
halster, haolster, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haolsters, -, halster, VB: 'n haolster ês 'nne reem öm d'n haas en de moond van 't përd oe ste 't bies mêt kêns lejje.
halt, holt, tussenwerpsel, halt, holt! VB: holt kôtsjeer, medam hèt pis (oude zegswijze)
halve, havve, bijvoeglijk naamwoord, oude, (niet meer de oude zijn) mer 'nnen havve mêns zién VB: Naodat ste 'nne kier éch de grip hebs gehad veuls te dich mer 'nne havve mêns.
halve neef, havve nèf, haf nève, haf nèfke, zelfstandig naamwoord mannelijk, haf nève, haf nèfke, achterneef
halventijd, d'n havven tiéd, meestal, d'n havven tiéd VB: D'n havven tiéd kaom 'r mêt 'n sjtriëp ién hèivers
halverwege, havverwèg, havverwègs, bijwoord, halverwege, havverwèg; havverwègs VB: V'r kaomen 'm havverwègs Riékelderwëg tiënge.
ham, hemke, zelfstandig naamwoord onzijdig, hemkes, -, ham, (bep. stuk ham) hemke VB: 'n hemke ês 'n opgerold, oétgebejnd sjtök sjeenk.; ijsbeen (deel van het varken) hemke
hamel, häomel, zelfstandig naamwoord mannelijk, häomele, -, mannetjesschaap, (vero.)
hamer, häomer, zelfstandig naamwoord mannelijk, hëmer, hëmerke, hamer, VB: Hoûw dich mer neet mêt d'n häomer op d'nne vinger.
hamfelen, haamfele, werkwoord, haamfelde, gehaamfeld, haamfelenterre, graaien, VB: Sjej oét mêt haamfele, èine babbeler ês genôg.
hampel, hémfelke, zelfstandig naamwoord onzijdig, hémfelkes, -, dreumes, VB: 't Ês mer 'n hémfelke, doég 'm mer get gooj boëter op ze broed.
hampelman, haampelemaan, zelfstandig naamwoord mannelijk, haampelemaander, -, stoethaspel, VB: Es ich dèn haampelemaan aon de geng zeen, zuus te, daan juüke mich m'n han.
hand, haand, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, han, henneke, hand, VB: Ich heb get aon de haand mêt dè.; (elkaar een hand geven) zich 'n haand gëve; handschrift haand (vr.) (-, -,) VB: Me groetvajjer Giéleske haw 'n sjoen haand, 'r sjrèf bié netëreske Brouwers.; han handen (grote handen hebben) han hebbe wie 'n rôffelsjöp; (met losse handen fietsen) zoonder han fitse VB: (ieste kier) 'Loor mama, zoonder han' (twiede kier) 'Loor mama, zoonder tan'.; (handtastelijk worden) z'n han neet bié zich kênne hawe; vingers (op de vingers kijken) op de han lore VB: Ich kên d'r neet tinge es ze mich toezjoer op m'n han zién aon 't lore.; aon de haand hebbe, 'nnen aon de haand hebbe verkering hebben (gezegd door meisje) 'nnen aon de haand hebbe; mêt haand en voot macht (met man en macht) mêt haand en voot; han wie kaol, han wie potloed zwarte (zwarte handen); han wie kaol; han wie potloed; wal (aan lager wal) aon lieger haand VB: Veuger wäor dy femiélie zoe riék es wäoter deep meh ze zién gaans aon lieger haand gerak.
handboom, haandboüm, zelfstandig naamwoord mannelijk, haandbûim, -, hefboom, VB: Mêt dèn haandboüm krys te dè petrêl waol verplaots, deenk ich.
handel, handel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, handel
handelaar, handeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, handelerre, handelerke, handelaar
handen, hanne, werkwoord, hande, gehand, handig, (handig zijn in)
handig, hendig, hennig, bijvoeglijk naamwoord, erg, Vb: hennig kaad, hennig läot,; handig hendig VB: Dè ês dao hendig ién, 't hant 'm
handje, hensje, hensje sjtoën, opstapje, (een opstapje geven) hensje sjtoën (zie 'staan') VB: Sjtaand mich 'ns hensje, dao hynk 'nne sjoenen appel.
handlanger, haandlenger, zelfstandig naamwoord mannelijk, haandlengers, -, opperman, VB: 'nnen haandlenger mak de mortie en brink de de brikke en aander boûwmateriaol bié de metseler.
handleiding, haandlejjing, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haandlejjinge, -, handleiding
handschoen, haas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haase, héske, handschoen, VB: Doég d'n hase aon, dao ês 'nne fleenke bys.
handschrift, haandsjrif, zelfstandig naamwoord onzijdig, haandsjrifte, -, handschrift
handschroef, haandsjroûf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haand-sjroûve, -, lijmtang, (bep. lijmtang) haandsjroûf VB: 'n haandsjroûf ês rèjelik kleng.
handvat, haandvat, zelfstandig naamwoord mannelijk, haandvatte, haandvetsje, handvat
handvol, haamfel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, haamfele, hémfelke, handvol, VB: 'n haamfel zaat.; hoeveelheid (een kleine hoeveelheid) haamfel VB: 'n haamfel zaat.
hanenklopperij, haonekloppery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, hanengevecht, (vero.) VB: haonekloppery ês allewyl sjtreng verboëje en dat ês oüch mer good oüch.
hanenschree, haonesjrie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, afstand, (kleine afstand) haonesjrie VB: Och gaank toch te voot, 't ês mer 'nnen haonesjrie; tijd (zeer korte tijd) haonesjrie Zw: Mêt Drykuüninge lenge de daog 'nne haonesjrie.
hanensteek, haonesjtiëk, zelfstandig naamwoord mannelijk, haonesjtiëke, haonesjtiëkske, hanentree, VB: 'nnen haonensjtiëk ês e vlekske op d'n dôjjer van 'n èi oe ste aon kêns zién dat 't bevröch ês.
hangen, hange, werkwoord, hoûng, gehange, hangen, (afw. vormen o.t.t. dich hyngs, hër hynk) VB: Dao hynk 'n sjoor boëven 't Brook, dalik kriég v'r rënge. Zw: hange ês oüch 'n gewènte meh de wörs kaad en sjtiéf devan.; dat hynk nog ién wyj zek zeker (nog niet zeker); dat hynk nog ién wyj zek.
hanger, henger, zelfstandig naamwoord mannelijk, hengers, hengerke, hanger, (sieraad) henger; kleerhanger
hanig, hennig, bijvoeglijk naamwoord, opgeschoten, (jongen bijv.) hennig VB: Wat? Ês dat èine van dich? Wat 'nne henige joûng al.
hannes, hannes, zelfstandig naamwoord mannelijk, hannese, -, sufferd
hannesen, hannese, werkwoord, hannesde, gehannes, stuntelen, VB: Es t'm zuús hannese daan krys te kompassie mêt 'm.
hannik, hannik, zelfstandig naamwoord mannelijk, hannike, hannikske, kauw, (vogel) hannik (vero.)
hanskasper, hanskasper, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kind, (ongezeglijk, wild kind) hanskasper; zwarte piet (vero.)
hansop, hansjôp, zelfstandig naamwoord mannelijk, hansjôppe, -, hansop, VB: hansjôpe wäore naachsklyjer vuur keender.
haperen, häopere, werkwoord, häoperde, gehäoperd, häoperenterre, haperen
happig, heppetig, bijvoeglijk naamwoord, gebrand, (gebrand zijn op) heppetig zién op VB: 'r Wäor heppetig vuur dy doûf te géle.
hapquipeut, hapkepeu, zelfstandig naamwoord mannelijk, hapkepeus, -, diefachtig, (diefachtig persoon) hapkepeu (vero.) (wellicht combinatie van 'happen' en 'qui peut')
hapschaar, hapsjaar, hapsjaarder, zelfstandig naamwoord mannelijk, hapsjaars/hapsjaarders, -, inhalig, (een inhalig iemand) hapsjaar; inhalig (een inhalig iemand) hapsjaarder
haren, haore, werkwoord, haorde, gehaord, haren, (een zeis scherpen) haore VB: Bié 't haore hûit m'r mêt d'n haorhäomer op d'n haorboül.; scherpen (van de zeis) haore VB: 'n Zich of 'n miej woerd gehaord doer mêt d'n haorhäomer drop te hoûwe. De zich laog dan op d'n haorboül.
haring, hiering, zelfstandig naamwoord mannelijk, hieringe, hieringske, haring, VB: hiering ién temattesaws. Zw: 'nne Gesjtröpden hiering: zeer magere, pas geboren baby.; rund (deel van een rund); hiering
harmonica, moneka, zelfstandig naamwoord mannelijk, monekas, monekake, accordeon, VB: Zjeng sjpëulde op de moneka dat 't dich good deeg.
harmonicaspeler, monekasjpuüler, zelfstandig naamwoord mannelijk, monekasjpuülers, -, accordeonist, VB: De monekasjpuüler wäor poém, 'r haw de gaansen aovend gesjpëuld.
harmonie, hermenie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hermenies, hermenieke, harmonie, VB: De hermenie van Groéselt ês al ién 1835 opgerich.
harp, hérp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hérpe, hérpke, harp, VB: De hebs neet vëul lûi dy op 'n hérp kênne sjpuüle.
hart, hert, zelfstandig naamwoord onzijdig, herte, hertsje, hart, VB: Ze môt muerge aon hëur hert geopereerd wërde.; goedhartig (goedhartig zijn) 'n hert wie e broed hebbe; rot op 't hert rot (rot van binnen) rot op 't hert VB: Van boéte zuús te niks draon, meh van bênne ês d'n appel rot op 't hert; zich 't hert aofsjiéte diarree (diarree hebben) zich 't hert aofsjiéte
hartelijk, hertelik, bijvoeglijk naamwoord, gezouten, (te gezouten) hertelik VB: Nèi, dy êrpele zién te hertelik, dao trêk m'nne moond van säome.; hartelijk hertelik VB: hertelik bedaank! , 'nne hertelikke laach; krachtig (gezegd van voedsel) hertelik VB: Ich heb toch zoe 'nne zeen vuur get herteliks, dat kêns te neet gelueve.; stevig (gezegd van voedsel) hertelik VB: Ich heb toch zoe 'nne zeen vuur get herteliks, dat kêns te neet gelueve
hartig, hertig, bijvoeglijk naamwoord, hartig, VB: Dao zal ich 'ns 'n hertig wëurdsje mêt dè uüver kalle.
hartstikke, hertsjtikke, bijwoord, hartstikke, hertsjtikke VB: 't Wäor hertsjtikke zäot.; hertsjtikke zién dronken (dronken zijn) hertsjtikke zién
hasen, hies, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hiese, -, knieholte, hies (mnl. 'haesene' , 'hesse': kniepees) VB: 'r Hèt de klattere tot ién z'n hiese hange.
hatelijk, häotelik, bijvoeglijk naamwoord, hatelijk, VB: Dèn häotelikke sjtichelkaal been ich zoe meuj es kaw pap, gelûifs te?; hinderlijk häotelik. VB: Zoe 'n war aon d'n oûg dat ês häotelik, dao wörs te pikweeld vaan.; onaangenaam häotelik VB: Wie ich oppe bös sjtoûng te waachte kaome ze mêt de liék langs, ich voond dat zoe häotelik
haten, häote, werkwoord, häode, gehäot, haten, VB: Dy häote zich, dao kêns te dich niks bié vuursjtelle.
haver, häover, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, haver, VB: häover ês èin van de veer soerte vröchte.; lang häover kriége slaag (een pak slaag krijgen); lang häover kriége
havermannetje, häovermenneke, zelfstandig naamwoord onzijdig, häovermennekes, -, dwerg, (kwaadaardige dwerg) häovermenneke (vero.) VB: Ze makden ôs vreuger altiéd bang mêt 't häovermenneke, 't haokemenneke en Mère Kattemy.
hazelnoot, häozjenoët, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, häozjenuüt, -, hazelnoot, VB: De häozjenuüt zién gevoes
hazelnotenstruik, häozjenoëtesjtroék, zelfstandig naamwoord mannelijk, häozjenoëtesjtruúk, häozjenoëtesjtruúkske, hazelaar, VB: Aachter ién de moostem sjtèit 'nne häozjenoëtesjtroék mêt sjoen Riemsje.
hazenslaap, haozesjlaop, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, haozesjlëupke, hazenslaap, VB: Dêk dèit 'nne mêns, dè 'nne haozesjlaop hèt, mer es of en sjliep 'r neet éch.
hazenwind, haozeweend, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hazenwind, Zw: Loüpe wie 'nnen haozeweend.
heb, heb, hebberig, (hebberig zijn) op d'n heb oét zién
hebachtig, heppetig, bijvoeglijk naamwoord, hebberig, (hebberig zijn) heppetig zién
hebachtig, hippetig, bijvoeglijk naamwoord, bijdehand, (overdreven bijdehand) hippetig VB: Biédehaand ês good, meh zoe hippetig hôf oüch weer neet.; begerig hippetig VB: 'r Wäor hippetig vuur dy doûf te géle
hebben, hebbe, werkwoord, haw, gehad, hebben, (afw. vorm o.t.t. hër hèt) (aanv. wijs, hej, hejje) Zw: Ze hejjen ôs: dat hadden wij in onze tijd niet moeten proberen. Zw: (wanneer iemand de aanvoegende wijs 'hej' of 'hejje' gebruikt: Hejs te dich ién d'n brook gesjiëte, dan haws te ze voül'.; zich hebbe verkering (verkering hebben); zich hebbe (vero.) VB: Hebs te 't gehuurd? Ze hebbe zich.
heden, hûi, bijwoord, vandaag, hûi (du. 'Heute') Zw: (wanneer iemand groet met 'Hûi!' dan kan men antwoorden met: Sjtruu ês langer. Zw: Dat gèit mêt dè: Dag hûi, dag muerge: hij werkt bijzonder langzaam.
heden een dag, hûi adaog, week, (over een week) hûi adaog
heden ten dage, hûidigendaog, heden ten dage
heel, hèil, bijvoeglijk naamwoord, genezen, hèil (vero.) VB: Es de bräotsj devan aof ês, ês 't hèil.
heel, hiel, hil, bijwoord, heel, hiel VB: hiel érg.; hil VB: hil wiéd.; erg hil, hiel; heel (heel wat) 'n hiel dèil VB: Ich heb 'n hil dèil koffie môtte wegsjödde
heeltjes, hillekes, heel, hillekes (tegen kinderen)
heem, hèim, thuis, (zich thuis voelen) zich hèim veule VB: Hié veul ich mich hèim, hié wêl ich bliéve.; hèim bliéve thuisblijven hèim bliéve (zie 'blijven') VB: Ich gaon dizzen aovend nuurges ebaon, ich bliéf hèim
heemduwen, hèimdûije, werkwoord, dûijde hèim, hèimgedûijd, toestoppen, (geld toestoppen) VB: 't Keend krèg van z'n päot altiéd get hèimgedûijd.; wrijven (onder de neus wrijven); hèimdûije VB: Dat haw 't mich toch nog gaw môtten hèimdûije.; broek (in de broek doen, bij kleuters) hèimdûije VB: Noé hèt mich dè toch weer get hèimgedûijd, 'r steenk wie 'n hôp; verkopen (minderwaardige waar verkopen) hèimdûije VB: Sjik dao de keender mer neet ebaon, dao dûije ze ze mer get hèim.
heemscharen, hèimsjare, wederkerend werkwoord, -, hèim gesjaard, toe-eigenen, (zich iets toe-eigenen) zich get hèimsjare VB: Dè haw zich dat hèimgesjaard, meh 't wäor neet van hëum.
heemtroggelen, hèimtraochele, werkwoord, traochelde hèim, hèimgetraocheld, stoppen, (in de handen stoppen) hèimtraochele VB: Dy hèt mich ién d'r gawwe get hèimgetraocheld, wie ich bié ôs kaom zaog ich 't pas.; waarheid (iemand flink de waarheid zeggen) 'nne get hèimtraochele; wrijven (onder de neus wrijven) hèimtraochele; slordig (slordig ten uitvoer brengen) hèimtraochele; 'nne get hèimtraochele lastigvallen (lastigvallen met beuzelpraat) 'nne get hèimtraochele
heemwijzen, hèimwiéze, werkwoord, thuisbrengen, (weten wie het is) hèimwiéze (zie 'wijzen') VB: Ich kên 'm waol van gezich meh ich kên 'm neet -.
heenzetten, zich uüver 'nnen heenzitte, slaag, (iemand een pak slaag geven) zich uüver 'nnen heenzitte
heer, hier, zelfstandig naamwoord mannelijk, hiere, hierke, laag aof, aofgelaag, heer, VB: 'n Mês mêt dry hiere, d'n hiere van 't kesjtiel.; de groeten hier aoflegke opscheppen de groeten hier aoflegke; (opscheppen); de groeten hier oéthange (zie 'hangen')
heernonkel, hiernoonk, zelfstandig naamwoord mannelijk, hiernoonke, -, heeroom, hiernoonk VB: M'nnen hiernoonk hèt 40 jaor ién de missie gewërk.
heerschap, hiersaws, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, heerschap, (een fraai heerschap) hiersaws
heertje, hierke, zelfstandig naamwoord onzijdig, hierkes, -, driftig, (driftig iemand) hierke VB: Mêt dat hierke môs te niks aon de haand kriége want daan bis te nog neet vêrdig.
hees, hèis, bijvoeglijk naamwoord, hees, VB: Ich heb mêt de vastelaovend te hél gebuelk, ich been gaans hèis woerde.
heesheid, hèisighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, heesheid, VB: Wêls te van dy hèisighèid aofkoëme dan môste de ieste wëk mer neet vëul kalle.
heet, hèit, bijvoeglijk naamwoord, heet, hèit; his heet his (tegen kinderen) VB: Pas op kênneke, verbran d'n hennkes neet, dat ês his.; hitsig hèit
heffe, höffe, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, gist, höffe (vero.)
hefje, hejfke, zelfstandig naamwoord onzijdig, hejfkes, -, beker, (1/2 l) hejfke (vero.)
heg, hek, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hegke, hekske, haag, VB: De hek môt hoegnudig 'ns gesjoere wërde.; heg VB: Lete de boere de hegke mer sjtoën, daan kôste de vuügel drién nêstele.
heggebloei, hegkebleuj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, meidoornbloesem, VB: Op werm zoëmeraovende ruks te de hegkebleuj tot op honderd meter.
heggenadvocaat, hegkenaffekaot, zelfstandig naamwoord mannelijk, hegkenaffekaote, hegkenaffekëutsje, betweter, VB: Môs te dèn hegkenaffekaot hure, dè menk oüch dat 'r uüveraal versjtaand van hèt.
heggenmus, hegkemösj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hegkemösje, hegkemösjke, bastaardnachtegaal, hegkemösj Zw: De zaank van 'n hegkemösj kên ich oét doézende truk.
heien, hej, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, heide, hej VB: De Brunsemer hej ês hil sjoen, de môs toch 'ns d'rheen goën.
heien, hejje, werkwoord, hejde, gehejd, heien, VB: Ién Hollend ês de groond zoe sjlap, dao môtte ze waol hejje.
heilig, hêllig, bijvoeglijk naamwoord, heilig, hêllig Zw: hélligen érmooj: stille armoede.; hêllege kombéreves uitroep (uitroep van verbazing); hêllege kombéreves
heilig huisje, hêlligerhûiske, zelfstandig naamwoord onzijdig, hêlligerhûiskes, -, café
heilig vat, n hêllig väot, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kwezel, n hêllig väot
heilige, hêllige, zelfstandig naamwoord mannelijk, hêllige, -, heilige, VB: Bèjwëg goën nao d'n Hêllige Cornëles ién Hare.; hêllige bid v'r ons lieve hêllige bid v'r ons; lieve hêllige bid v'r ons (lieve hemel!) hêllige bid v'r ons
heilige armoede, hêlligen érmooj, armoe, (stille armoe) hêlligen érmooj VB: De zuús 't d'r neet aon aof, meh ién dy femiélie ês 't hêlligen érmooj.
heiligendag, hêlligendäog, zelfstandig naamwoord mannelijk, hêlligendaog, -, heiligendag, VB: Vreuger wäor Slevroûwendäog (15 aug) 'nnen hêlligendäog.)
heiligenhuisje, hêlligerhûiske, zelfstandig naamwoord onzijdig, hêlligerhûiskes, -, rustaltaar, VB: 't hêlligerhûiske aon 't kesjtiel van Groéselt sjtèit es lêste.
heilighart, hêllig hert, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, heilighartbeeld, VB: Vuur de kërk, aon de Riékswëg, sjtèit 'n héllig hert.
heiluizen, hèiloéze, werkwoord, -, -, drentelen, (afwachtend drentelen) hèiloéze
heimat, hèimet, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, tehuis, VB: Dat ês e good hèimet vuur dy keender.
heimelijk, hèimelik, bijvoeglijk naamwoord, achterbaks, VB: Doég neet zoe hèimelik, ich wör neet good devan.; tam hèimelik VB: Oh, de doûf ês al zoe hèimelik.
heksenbezem, heksebéssem, zelfstandig naamwoord mannelijk, heksebésseme, -, heksenbezem, VB: 'nne heksebéssem kömp doer 'n zjwam, liék op 'nne béssem en kömp vuuraal vuur op bërke en kiësebûim.
heksenscheut, heksesjuüt, zelfstandig naamwoord mannelijk, heksesjuüte, -, reumatische, (reumatische aandoéning, spit) heksesjuüt (du. 'Hexenschuss') VB: Es te zoe 'nnen heksesjuüt krys, daan bis te geranzjeerd, dat vertel ich dich.
hel, hél, bijwoord, bijna, hél VB: Ich wäor hél dao, doûw kaom 'n sjoor.
hel, hél, bijvoeglijk naamwoord, helder, 't helste, hard, (attr. m. helle, vr. hel, o. hél, mv. hel. pred. hél) VB: De môs neet zoe hél zynge, dat ês neet sjoen.; (te hard) te hél; keihard zoe hél wie 'nne klaw; zoe hél wie 'nnen dên; zoe hél wie kën; zoe hél wie pompernikkel; luid (attr. m. helle, vr. hel, o. hél, mv. hel, pred. hél) VB: De hôfs neet zoe hél te kalle, ich been neet doüf.
hela, hèila, tussenwerpsel, hela
held, héld, zelfstandig naamwoord mannelijk, hélde, -, held, VB: 't Ês 'nnen échten héld es 't op loüpe aonkömp.
helen, hejle, werkwoord, hejlde, gehejld, genezen
helft, helf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, helfte, -, helft, Zw: Get vuur de helf doén: niet terdege, slordig.
helicopter, helikoptèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, helikoptère, -, helikopter, (fr. uitspraak)
hellemoer, hellemoor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hellemoore, -, feeks
hellen, helle, werkwoord, begaan, (laten begaan) laote helle (zie: 'laten') VB: Laot 'm mer helle, 'r zuút waol wie 'r aon kömp.
helligheid, hellighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, hardheid, VB: De hellighèid van diamaant sjtèit boëvenaon.
help, hélp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hélpe, hélpke, paardentuig, (deel van een paardentuig) hélp
help, huelp, tussenwerpsel, uitroep, (uitroep van verbazing) huelp
helpen, hélpe, zich hélpe, werkwoord, hoülp, gehoülpe, helpen, (afw. vormen o.t.t, dich huelps, hër huelp) VB: Kên ich uch hélpe ?; (zich redden); zich hélpe. Zw: Zich neet kênne hélpe: gebrekkig zijn; opereren hélpe (zie 'helpen'). Vb: Ich wör de volgende wëk gehoülpe aon m'nne kneej.; geld (heb je nog genoeg geld ?) kêns te dich nog hélpe?; dalik hélp ich dich gewaarschuwd (je bent gewaarschuwd !) dalik hélp ich dich!; gehoülpe geopereerd gehoülpe VB: Ze ês dizze muerge gehoülpe en aal gèit Goddaank good.
helver, hélver, zelfstandig naamwoord mannelijk, hélvers, -, hoeveelheid, (een grote hoeveelheid) hélver VB: Dao sjtèit mich nog 'nnen hélver aofwaas.; hoeveelheid VB: 'nnen hélver gräos
hem, hëum, persoonlijk voornaamwoord, hem, hëum VB: Ich heb 't hëum gegëve. VB: Ich heb hëum geziën.
hemd, hömp, zelfstandig naamwoord onzijdig, hömde, hömpke, hemd, VB: Ién de weenter haw v'r vreuger aon: 'n hömp, e lyfke en 'nnen trikkoo.; hömke onderhemd VB: Es te saoterdes zuver liévend aonkrègs, dan krègs te ién de weenter ies 'n hömke en daan e lyfke.
hemel, hiémel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hemel, VB: De yngele ién d'n hiémel.; baldakijn (draagbaar baldakijn in de processie) hiémel VB: De grenedeers dy nëve d'n hiémel loüpe hebbe witte plûime op hön zjakkoos.
hemelen, hiémele, werkwoord, dood, (hiémele goën sterven hiémele goën (zie 'gaan')
hemelwater, hiémelwäoter, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, regenwater, hiémelwäoter VB: Arsjietekte zegke dêk 'hiémelwäoter' ién plaots van 'rënge'
hen, hön, persoonlijk voornaamwoord, hen, VB: Ich heb hön geziën.
hengsel, hyngel, zelfstandig naamwoord mannelijk, hyngele, hyngelke, hengsel, VB: Ich heb mer 'n toûw öm d'n hyngel van de kômmel gedoën aanders rits nog d'n han draon oëpe.
hengst, hyngs, zelfstandig naamwoord mannelijk, hyngste, hyngske, hengst, VB: Dè boer het de sjoensten hyngs van gaans d'n ömtrêk.; bruut VB: 'nne Groeteren hyngs es dè köms te op de gaanse wèreld neet mie tiënge; zoe sjtérk wie 'nnen hyngs sterk (zo sterk als een paard); zoe sjtérk wie 'nnen hyngs)
herbergier, herbergeer, zelfstandig naamwoord mannelijk, herbergeers, -, herbergier, VB: D'n herbergeer woûw de zäote niks mie sjödde wie 'r zaog dat dè z'n taw gehad haw.
herbrand, hërbraand, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ontsteking, (ontsteking aan de ogen) hërbraand (vero.) VB: Bié hërbrand hebs te roej oontsjtoëke oüge die hil érg pyng doén.
herde, hêrd, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hêrde, -, kudde, (een grote kudde) hêrd (vero.) VB: 'n hêrd keender, 'n hêrd keu.
herengodsvroegte, ién alle hieregodsvreugde, vroegte, (in alle vroegte) ién alle hieregodsvreugde
Herenhemelvaart, sierenhiémelväort, zelfstandig naamwoord, Hemelvaartsdag, (lett. 's—Herenhemelvaart) VB: Op sierenhiémelväort doén de keender hön kemunie.
herfst, herfs, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, herfst
herfstpeer van Geulle, herfspèr van gëul, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) herfspèr van gëul
hergeven, hergëve, werkwoord, berusten, zich hergëve (zie: 'geven') VB: De vroûw ês 'm joonk gesjtoürve meh 'r hèt zich drién hergëve.
herkneukelen, herknuükeld, opgeknapt, (na ziekte) herknuükeld VB: Dè hèt zich good herknuükeld nao die kréngde.; hersteld (na ziekte) zich herknuükeld
herkrijgen, herkriëge, hersteld, (na ziekte) zich herkriëge; opgeknapt (na ziekte) herkriëge (zie 'krijgen')
herodes, aon dy van herodes, vertellen, (je kunt me nog meer vertellen) aon dy van herodes
herpakt, herpak, hersteld, (na ziekte) herpak VB: 'r Hèt zich good herpak nao dy kréngde.; opgeknapt (na ziekte) herpak
hersens, herses, hëne, zelfstandig naamwoord, hersens, herses; hëne (van koeien en varkens) VB: hëne van e véreke zién vuur sommige lûi get epäorts, aandere veende ze get kwepsj.
hert, hert, zelfstandig naamwoord onzijdig, herte, hertsje, hert
Hervese kaas, hernse kies, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, herns kieske, kaas, (limburgse kaas) hernse kies VB: De môs dèn hernse 's perbere mêt sjrôp, de wêts neet wats te preufs.; herns kieske rommedoe herns kieske (fr. 'fromage de Herve) VB: De môs 'ns 'n herns kieske mêt sjrôp perbere, de wêts neet wats te preufs.
het, hetteke, persoonlijk voornaamwoord, zij, (in ironische zin) hetteke VB: Dao ês hetteke weer aon de geng: daar heb je háár weer.; ze
heten, hèite, werkwoord, neumde, geneump, heten, (afw. vormen o.t.t., dich hêts, hër hêt, dier hêt) VB: 'r Hêt Pieke, ze neumen 'm nao ze groetvajjer.; noemen neume hèite ( zie 'heten') VB: Ich wèit oüch neet vuurwat, meh dat hêt m'r zoe.
heup, huüp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, huüpe, -, heup, VB: 'r Hèt 'n noûw huüp krège en noé ês 'r van de pyng aof.
heuvel, huüvel, zelfstandig naamwoord, huüvele, heuvel, huüvel VB: Es te dèn huüvel bis opgefits, hebs te de toûng op d'n sjoon hange.
hieperdepiep, hipperdepip, bijvoeglijk naamwoord, koket, Hipperdepip. VB: 't Mèitske zaog hipperdepip oét ién dat blomme zoëmerkletteke.
hier, hié, bijwoord, hier, hié VB: Van hié pês dao: van hier tot daar. Zw: hié gewès: pas overleden.; van hié tot allerhêllige ver (heel ver) van hié tot allerhêllige; van hié wês dao, van hié pês dao, van hié pis dao tot (van hier tot daar); van hié wês dao; van hié pês dao; van hié pis dao
hierbaans, hiébaons, hié ebaon, richting, (in deze richting) hiébaons; hié ebaon VB: Kom 'ns hié ebaon, daan kên ich dich bëter zién.
hij, hër, r, e, 'n, persoonlijk voornaamwoord, hij, hër; 'r; e VB: E wèt neet wat 'r foüt hèt gedoën; 'n
hijgen, géchte, werkwoord, géchde, gegéch, géchtenterre, hijgen, VB: Wie d'n hoond aachter de knién haw gezëte, hèt 'r 'n oor ligke te géchte.
hikkik, hikkik, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hik, VB: Ich heb d'n hikkik, haaw mich 'ns 'nne kawwe sjluütel ién m'nne nak.
hinderlijk, heenderlik, bijvoeglijk naamwoord, hinderlijk, VB: Es dy zon zoe lieg sjtèit ês dat éch heenderlik bié 't väore.
hinken, heenke, werkwoord, heenkde, geheenk, heenkenterre, hinken, VB: De zuús dat ich heenk, ich heb mich m'nne voot versjtoék.; hinkelen; (kinderspel) heenke VB: Van sjmuerges tot saoves wäore de mèitskes op de sjtôp aon 't heenke.
hinten, himme, werkwoord, himde, gehimp, aanwijzing, (een lichte aanwijzing geven) himme VB: De hôf mer te himme en 'r dèit 't vuur dich.
historie, historie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, histories, -, geschiedenis, VB: Dat ês mich toch 'n tristige historie dao ién dat hoéshawe.
hitsen, hisse, werkwoord, hisde, gehis, ophitsen, aanzetten tot; hisse VB: Ze hisden d'n hoond tiëngen 'm op.
hitte, hits, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, hitte, VB: De kraoje valle oét de bûim van de hits.
hitteblaar, hitsblaor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hitsblaore, hitsblëurke, hittepuistje, VB: 'n hitsblaor ês e brubbelke op de vél oe ste versjrikkelikke juük van kêns hebbe.
hittebrobbel, hitsbrôbbel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hitsbrôbbele, hitsbrubbelke, hittepuistje, hitsbrôbbel
hobbel, hôbbel, zelfstandig naamwoord mannelijk, hôbbels, hubbelke/huppelke, oneffenheid, hôbbel; spookschaaf hôbbel; huppelke verhoging (kleine verhoging op een weg of in terrein) huppelke VB: De moüthuüvel hèt gesjtoete, noé ligke uüveraal huppelkes ién de wej
hobbeldebobbel, hôbbeldebôbbel, holderdebolder
hoddel, hôddel, zelfstandig naamwoord mannelijk, hôddele, huddelke, kledingstuk, (slecht passend kledingstuk) hôddel VB: Dèn hôddel pas sjléch en ês oüch nog van sjléch sjtof gemak.; spookschaaf hôddel
hoddelen, hôddele, werkwoord, hôddelde, gehôddeld, hôddelenterre, flansen, (iets in elkaar flansen) get iénèin hôddele VB: Vuur zoe get iénèin te hôddele, dao môs te dich vuur sjaome.; gammel (gammel zijn) hôddele VB: De sjtool hôddelt; kwakkelen (gezondheid) hôddele VB: Wie ês 't mêt eur gezoondhèid? Och, 't hôddelt zoe get.; scharrelen (geen vaste verkering hebben) hôddele VB: 'r Vryt nog neet vuur vas, 'r hôddelt mer zoe get.; sukkelen VB: V'r bliéve mer hôddele mêt dèn awwe kraom.; verhouding (een verhouding hebben) hôddele VB: Ze hôddelt sjyns mêt 'nne van Mêsj.; (geen vaste verkering hebben); hôddele (hôddelde, gehôddeld, hôddelenterre) VB: 'r Vryt nog neet vuur vas, 'r hôddelt zoe mer get.; waggelen (een verhouding hebben) hôddele VB: Ze hôddelt sjyns mêt 'nne van Mêsj.; (geen vaste verkering hebben); hôddele VB: 'r Vryt nog neet vuur vas, 'r hôddelt zoe mer get.
hoddelkar, hôddelsker, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hôddelskerre, hôddelskerke, uitgesleten, (iets wat uitgesleten is) 'n hôddelsker
hoden, hôjje, teelballen
hoed, hood, zelfstandig naamwoord mannelijk, heuj, heudsje, hoed, VB: Vreuger hawwe de vrollûi allemaol 'nnen hood op ién de kérk.
hoeden, heuje, werkwoord, heujde, geheujd, bewaken, VB: Dy heujt hëur keender wie 'n klôk hëur kukes. Zw: Zich uurges neet vuur heuje ergens niet op verdacht zijn.; hoeden (zich hoeden voor) zich heuje vuur zich hoeden voor
hoedenspang, hotesjpang, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hotesjpange, hotesjpengske, hoedenpin, VB: 'n hotesjpang wäor vuur d'n hood aon de haore vas te mäoke zoedat 'r neet kôs aofwejje.
hoedje, heudsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, heudsjes, -, slaghoedje, VB: De serzjaant dejlde vuur 't begên van de perséssie de heudsjes oét aon de grinnedeers.
hoef, hoûf, hoof, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoûve/hove, heufke, hoef, VB: De hove van e përd wörde besjermp doer de hoofiézers.
hoef, hoûf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoûve, hoef, hoûf buitenkansje hoûf VB: Dat wäor mich 'n hoûf es ich mêt kôs goën.; grap poets hoûf VB: Hebs te gehuurd wat dao gebëurd ês? Dat ês mich oüch 'n hoûf.
hoefijzer, hoofiézer, zelfstandig naamwoord onzijdig, hoofiézere, hoofiézerke, hoefijzer, VB: Vreuger môste de sjmèj de hoofiézere nog zelf sjmèje.
hoefrenet, hoofrenêt, zelfstandig naamwoord, hoefkrabber, hoofrenêt (fr. 'renette') VB: 'n hoofrenêt wörd gebruk vuur de hove van de pêrd zuver te mäoke vuur dat ze besjläoge wërde.
hoek, hook, zelfstandig naamwoord mannelijk, heuk, heukske, hoek, VB: Es te sjtoüt bis gèis te mer ién d'n hook sjtoën.
hoelezjee, van de hoelezjee, gepeupel, van de hoelezjee (onzijdig, geen meervoudsvorm)
hoen, hoon, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoonder, heuneke, hen, hoon; kip VB: Volges mich ês dy hoon kraank, ze zit dao zoe te hoéke; vang dich 'n hoon pomp (loop naar de pomp) vang dich 'n hoon; hoonder meervoud kippen (met de kippen op stok) mêt de hoonder goën sjlaope
hoender, hoonders, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kippenhok, VB: Lang liéje laog 't hoonders op d'n oëve.
hoendervel, hoondervél, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kippenvel, VB: Sjej oét mêt dy versjêt uüver d'n teleur te kretse, dao kry ich hoondervél van.
hoer, hoor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoore, heurke/huüreke, hoer, VB: Vreuger zaote de hore ién Lûik ién de Rue du Pot d 'Or.; zondebok (nu ben ik de zondebok) noé been ich de hoor droét; hoere meervoud doffer VB: 'r Hèt dry hoeres mêt nao St.-Vincent.; aw hoere vrijster (een oude vrijster); aw hoere (vero.)
hoerenbengel, horebengel, zelfstandig naamwoord mannelijk, horebengele, -, hoerenzoon
hoerenboel, horeboel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, toestand, (wanordelijke toestand) horeboel
hoerenfiets, horefits, zelfstandig naamwoord, rotfiets, horefits enz.
hoerenjager, horejèger, zelfstandig naamwoord mannelijk, horejègers, -, hoerenloper
hoerenkast, horekas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, horekaste, -, bordeel
hoerenknal, horeknal, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, horeknalle, -, bordeel
hoerenlamp, horelaamp, zelfstandig naamwoord, rotlamp
hoerenzooi, horezooj, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, toestand, (wanordelijke toestand) horezooj
hoerenzoon, horesjoon, zelfstandig naamwoord, hoerenloper
hoest, hoos, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, heuske, hoest, VB: De hebs e gemejn heuske, ich zoûw toch mer 'ns bié d'n dokter langs goën.
hoestbabbelaar, hoosbabbeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, hoosbabbelerre, hoosbabbelerke, hoestpastille, VB: Hié, pak dich 'nnen hoosbabbeler, daan sjejs te mesjiéns oét mêt bletsje.
hoesten, hooste, werkwoord, hoosde, gehoos, hoostenterre, hoesten, (afw. vorm o.v.t. dich hoosdes) VB: Dich hoosdes dis naach, ich daach dats te drién blèfs.
hoeve, hoëf, zelfstandig naamwoord mannelijk, hëuf, hëufke, hoeve, VB: Dy femiélie hèt iewelaank dè groeten hoëf ién 't Brook bewoend.; hofstede hoëf
hoeven, hôvve, werkwoord, hôfde, gehôf, hoeven, VB: V'r hôwe hûi neet vreug op, goddaank.
hof, hoëf, zelfstandig naamwoord mannelijk, hëuf, hëufke, bloementuin, (bij klooster of kasteel) hoëf VB: De zusterkes waandelde ién d'n hoëf; tuin (bloementuin) hoëf VB: D'n hoëf sjtoûng voül mêt groffiejaote, Sint Jansblomme en jeunkferkes.
hoge boom, hoege boüm, fel, (met woorden) van d'n hoege boüm aof VB: Dat haw ich neet môtte zegke, doûw krèg ich ze mich toch van d'n hoege boüm aof.
hoge zijden, hoege zyje, zelfstandig naamwoord mannelijk, hoege zyje, -, hoed, (hoge hoed) hoege zyje
hogen, huge, werkwoord, huugde, gehuug, aanaarden, VB: De êrappele wörde gehuug aanders zién ze léstig oét de doén.
hok, hok, zelfstandig naamwoord, hokker, hökske, hok, VB: Dèn hoond, ochérm, lik zoëmer en weenter mer boéte ién z'n hok.
hol, hoël, bijvoeglijk naamwoord, haolder, 't haolste, hol, (attr. m haole, vr. haol, o. hoël, mv. haol,. pred. hoël) VB: Dat bitteke ëte ês mer get vuur 'nnen haolen taand.
hol, hoël, zelfstandig naamwoord onzijdig, hëul, hëulke, hol, VB: De vos zit ién z'n hoël, de knién ién de êrd.
holendere, huülenter, zelfstandig naamwoord mannelijk, huülenterre, huülenterke, vlier, (mnl. 'holendere', du.'Holunder') VB: Van huülenter makde de koejoûnge knapbösse.
Hollander, hollender, zelfstandig naamwoord mannelijk, hollenders, -, Nederlander, VB: Mêt de vastelaovend koëme vëul hollenders nao Limburg.
holte, hëulde, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hëuldes, -, holte, VB: De hëulde aachter d'nne kneej neume v'r de hies.
hommel, hommel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hommele, hömmelke, hommel, Zw Mèremy, ich heb 'n hommel ién m'n zy (oude zegswijze)
hond, hoond, zelfstandig naamwoord mannelijk, hon, hönneke, hond, VB: D'n hoond ês mich kepot gegaange en dao heb ich zoe 'nne sjpiét van.; van d'n hoond z'n koont onbenullige (onbenullige praat); van d'n hoond z'n koont VB: Ich zoûw mer zjwiége, dat ês kaal van d'n hoond z'n koont dè ste dich noé droét hûis; uurges 'nnen hoond hebbe ligke schulden (hebben) uurges 'nnen hoond hebbe ligke VB: Dè dörf zich neet mie op 't Belsj laote zién, dao hèt 'r 'nnen hoond ligke.; aon d’n hoond z’nne mirro, aon d’n hoond z’nne mirza vertellen (je kunt me nog meer vertellen); aon d’n hoond z’nne mirro; aon d’n hoond z’nne mirza.)
hondenballen, honsbulle, zelfstandig naamwoord, gratis, vuur honsbulle; niets honsbulle; Daachs te dat ich dat vuur honsbulle doon?; tevergeefs honsbulle
hondenkar, honsker, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, honskerre, honskerke, hondenkar, honsker Zw: ‘n honsker te groet: veel te groot.; groot (veel te groot) 'n honsker te groet VB: Dèn trikkoo ês mich 'n honsker te groet, dè hynk mich tot aon m'n kneje.
hondenkloten, honskloete, zelfstandig naamwoord, niets
hondenkont, honskoont, zelfstandig naamwoord, gratis, vuur 'nne honskoont
hondenkooi, honskoûw, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, honskoûwe, honskûike, hondenhok, VB: D'n hoond lik däog ién, däog oét vuur z'n honskoûw aon 'n kêttel, 'n honslëve.; hoed (hoge hoed) honskoûw (vero.)
hondenkrieken, honskreke, zelfstandig naamwoord, niets, honskreke VB: Wat giefs te devuur? Honskreke.
hondenploeg, honsploog, zelfstandig naamwoord, honsplooge, honspleugske, ploeg, (bep. ploeg) honsploog
hondenweer, honswèr, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, hondenweer, VB: Mejns te dat ich ién dat honswèr kemissies gaon doén? Ich gelûif dats te ze zuús renne.
honds, hons, bijvoeglijk naamwoord, honds, VB: Dè hèt mich éch hons behandeld, dat vergët ich neet gaw.
hondsgetuig, honsgetuúg, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, korset, (schertsend) honsgetuúg (vero.); jarretelles (schertsend) honsgetuúg (vero.); b.h.; bh
hondskrankte, honskréngde, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, honskréngdes, -, ziekte, (ziekte van carré, hondenziekte) honskréngde VB: 't Zién gemeenlik joûng hon dy de honskréngde kriége.
honger, hônger, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, honger, VB: Ich heb zoe 'nnen hônger dat ich dalik koelik gaon valle es ich mich neet get ët.
hongeren, hungere, werkwoord, hongeren, (alleen in: dat hungert: dat wekt de eetlust op); opwekken (de eetlust opwekken) hungere In de Zw: Dat hungert.
hongerig, hungerig, bijvoeglijk naamwoord, hongerig, VB: Zjwömme en boételoch mäoke 'nne mêns hungerig.
honing, hoëning, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, honing, Zw: Iémes hoënig öm de moond (moûjl) sjmère: iemand naar de mond praten.
hoofd, hûit, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, hoofd, hûit (vero.) VB: De pesjtoer ês 't hûit van de parochie.
hoofdpie, hûidpie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hoofdkaas
hoofdvlees, hûidvlèis, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, hoofdkaas, hûidvlèis VB: hûidvlèis mêt broed, azién en mosterd, dat hêlt dich ién d'n zyje.
hoog, hoeg, bijvoeglijk naamwoord, hoeger, 't hoegste/huugste, hoog, VB: De St.-Pietersbérg ês 123 m hoeg, heb v'r altiéd gelierd.
hoog-en-laag, hoeg en lieg, bliksem, (hete bliksem) hoeg en lieg (Hoeg: de appels, lieg: de aardappels) VB: Ich been neet zoe 'nne leefhebber van hoeg en lieg, dat hêlt dich neet ién d'n zyje.
hoogblauw, huügemer bloûw, helblauw, huügemer bloûw VB: 'r Haw de poert ién huügemer bloûw geverf, sjoen ês aanders.
hoogheid, hoeghèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, hoogheid, VB: Eur hoeghèid, preens Karneval.
hoogmis, hoemês, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoemêsse, -, hoogmis, VB: De hoemês ês dizze zoondig mêt dry hiere, dat kömp neet mie ze dêk vuur.; achterwerk (een dik achterwerk) 'n koont wie 'n hoemês
hoogploeg, huugploog, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ploge, huugpleugske, aanaardploeg, VB: Zoe 'n huugploog ês toch e gemäok, es te dat allemaol mêt de haand môs doén.
hoogsel, huugsel, zelfstandig naamwoord onzijdig, huugsele, -, opzetstuk, (opzetstuk van een kar) huugsel VB: Es te 't huugsel oppe ker zits kêns te vëul mie laoje.
hoogstam, hoegsjtam, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, hoogstam, VB: Gelökkig kömp de hoegsjtam de lêste jaore weer get truk.
hoogstens, huugstens, bijwoord, hoogstens, huugstens VB: 'r Kôs huugstens 'n oor bliéve, zaag 'r, daan môs 'r weer wyjer.
hoogte, hude, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hudes, -, hoogte, VB: 't Drylandepeunt lik op 'n hude van 321 meter.
hoogtijdag, hoegtydaog, zelfstandig naamwoord, feestdagen
hooi, hûi, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, hooi, VB: V'r hebbe dit jaor goddaank vëul hûi, aander wäor v'r nog aon 't biégéle môtte koëme.
hooien, hûije, werkwoord, hûijde, gehûijd, hooien, VB: V'r hebbe de gaansen däog ién die broëd zon gehûid, v'r zien poém, meh waol kentént.
hooieren, hôjjere, wederkerend werkwoord, hôjjerde, gehôjjerd, koesteren, (zich koesteren bij het vuur) zich hôjjere (hôjjerde, gehôjjerd) VB: Zich aon de kachel hôjjere.
hooihoogte, hûihoéste, zelfstandig naamwoord, hooi, (hopen hooi) hûihoéste
hooipeluw, hûipullem, hûipuülem, zelfstandig naamwoord mannelijk, hûipulleme, hûipullemke, hoofdpeluw, hûipuülem VB: 'nnen hûipuülem wäor e kösse mêt de brejte van e bed.
hooisnop, hûisjnôp, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hooikoorts, VB: Es te hûisjnôp hebs môs te dich mer zoe vëul muügelik bênne hawe es 't gräos aon 't bleujen ês.
hoop, hoëp, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hoop, vertrouwen hoëp VB: V'r hebben gojen hoëp drop dat 'r weer gaw bëter wörd.
hoop, hoüp, zelfstandig naamwoord mannelijk, huep, huepke, hoop, stapel hoüp (m.) (huep, huepke) VB: 'nnen hoüp brikke.; hoop (op de koop toe) op d'n hoüp toûw VB: Ich krèg 't wérk oonmuügelik aof en op d'n hoüp krèg ich oüch nog de grip.
hoop en al, hoüp en aal, maximaal, hoüp en aal VB: Ich heb nog fiéftig nuüt kênne biéèin zuümere, dat ês hoûp en aal
hoopje, huepke, zelfstandig naamwoord onzijdig, huepkes, -, dreumes, huepke; hummeltje; peuter
hoorn, hoën, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, huün, huünsje, hoorn, (hoorn van runderen en geiten) VB: Allewyl zuús te waol weer 'ns keu mêt huün op hönne kop.; uüver d'n huün kriége slaag (een pak slaag krijgen); uüver d'n huün kriége
hoorn, hoën, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, vrijplaats, (bij verstoppertje) hoën VB: Es te bié koék helle aon 't hoën wäors koëme dan wäors te vrié.; verstoppertje (vrijplaats bij verstoppertje) hoën VB: 't hoën wäor de plaots oe ste 'vrié' wäors.
hoornaar, hoerèik, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoerèike, -, hoornaar, (grote wesp) hoerèik VB: Vreuger zaagte de lûi: 'Ziëve hoerèike sjtëke e përd kepot'
hoos, haos, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoëze, -, kous, (mnl. 'hose': o.a kous.) VB: Ma, kên d'r mich m'n hoëze sjtoppe, de êrappele koëmen oét.
hoosbendel, haosbeendel, zelfstandig naamwoord mannelijk, haosbeendele, haosbeendelke, kousenband, (elastieken kousenband) haosbeendel
hop, hôp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hôppe, -, hop, (bep. vogel) hôp Zw: Sjteenke wie 'n hôp.
hopen, hoëpe, werkwoord, hoëpde, gehoëp, hopen, VB: Ich hoëp mer dat ze ién ty hié ês, aanders zit v'r 'm sjoen.
hoppen, hôppe, huepe, werkwoord, toenemen, (in gewicht of aantal) hôppe (alleen in: 't Höp: Ich heb 'n gooj lik ién m'nne kiëseboüm, dat hôppe alweer.; huepe (idem)
hopper, höppel, zelfstandig naamwoord mannelijk, höppele, grasopper, höppel gras-opper VB: 'nnen höppel ês e klejn sjtëpelke hûi.
hor, hëurdsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, hëurdsjes, -, hor, VB: Ich zoûw mer 'n hëurdsje iénzitte anders gèis te dis naach aofzién van de mögke.; vlaairooster VB: Laot de vlaoj mer get op 't hëurdsje aofkeule.
hor, hor, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hoeveelheid, (een grote hoeveelheid) hor VB: 'r sjnooj zich nog 'nnen hor van de sjeenk aof.
horen, hure, werkwoord, hoert, gehuurd, horen, VB: Huur 'ns of ste nog niks huurs aonkoëme.; informeren hure (alleen infinitief): Ich zal 'ns éffe goën hure.; behoren (huurde, gehuurd) VB: Neet nao de vergadering goën zoonder dich aof te melle, dat huurt zich neet.
horloge, reloëzje, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, reloëzjes, -, horloge, VB: Op dè maan kêns te d'n reloëzje geliék zitte.
hort, hort, zelfstandig naamwoord, hort, de hort op: de bon op
hospitaal, hospetaol, zelfstandig naamwoord onzijdig, hospetaole, hospeteülke, hospitaal, (fr. 'hôpital') VB: 'r Lik al twie wëke op 't hospetaol en ze wèite nog neet wat 'r hèt.; ziekenhuis hospetaol Zw: Op 't hospetaol: in het ziekenhuis.
hospitant, hospetaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, hospetaante, -, hospitant, VB: Es te lieraar wêls wërde môs te ies 'nne tiéd hospetaant zién vuur 't vak e bitteke te liere.
hot, hot, hot, hot (in: van hot naar haar) van jut nao jenne
hoteldebotel, hôddeldebôddel, holderdebolder, hôddeldebôddel VB: 'r Kaom hôddeldebôddel van d'n trap gevalle
hotsen, hôtsje, werkwoord, hôtsjde, gehôtsj, verkering, (geen vaste verkering hebben)
houdbaar, haawber, bijvoeglijk naamwoord, houdbaar, VB: Dy megrien ês haawber tot 't ênd van dizze maond.
houden, hawe, werkwoord, heel, gehawe, houden, (afw. tijden o.t.t., dich hêls, hër hêlt) VB: Haaw dat 'ns éffe vas, ich môt éffe get aanders goën doén.; harden (te harden) te hawe VB: 't Ês neet mie hawe zoe 'n pyng dèit 't.; zich aachter zjirra hawe verantwoording (geen verantwoording durven nemen); zich aachter zjirra hawe (zie 'houden') VB: Noets zal dè uurges veraantwoerding vuur dörve te nëme, 'r hêlt zich altiéd aachter Zjirra; zich aachter Ienekes hawe verantwoording (geen verantwoording durven nemen); zich aachter lenekes zy hawe (zie 'houden') (vero.); lusten neet hawe van VB: Ich haaw neet van sjpenäozje
houder, hawer, zelfstandig naamwoord mannelijk, hawers, -, houder, VB: Ién d'n hawer zaote nog veer petroene.
houding, hawding, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hawdinge, -, houding, VB: Dy hawding van hëum bevêlt mich gaaroét neet.
hout, hoüt, zelfstandig naamwoord, hout, (stofnaam) hoüt ('n hoüte breer. doch: 'n huelte puutsje)
houterig, hoüterig, bijvoeglijk naamwoord, houterig, VB: Wat löp dat mèitske hoüterig.; houtig
houthouwer, hoüthoûwer, zelfstandig naamwoord mannelijk, hoüthoûwers, -, houthakker, (vero.) VB: Pierre Beckers oét 't Brook wäor nog zoe 'nnen awwerwêtsen hoüthoûwer.
houtje, huetsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, huetsjeer, huetsje, hout, Paal, stuk hout - hoüt VB: Dat ês huetsje, dao hebs te vuurluepig nog neet de wuerm ién.
houvast, haawvas, hawes, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, houvast, haawvas VB: Dy zjoer klok kêns te neet ophange, ién de moer hebs te gèinen haawas.; hawes; (geen hawes hebben aan) gèin hawes draon hebbe; toognagel haadvas VB: 'nnen haadvas ês 'nne peuntige peen mêt 'n oûg aon.; gierig haadvas (vero)
houwen, hoûwe, werkwoord, heef, gehoûwe, hoûwenterre, slaan, (afw. vormen o.t.t. dich hûis, hër hûit) VB: Hil hél mêt z'n haand oppe taofel hoûwe. Zw: Zich hoûwe: vechten: ze hebbe zich gehoûwe wie de véreke. Zw: (bedreiging) Ich hoûw dich dats te groond zeuks. Zw: Zich get droét hoûwe: a. smerige praat verkopen b. onzin vertellen. (idem: Zich get d'rlangs hoûwe) Zw: 'r Hûit debênne wie Kobes ién de krénte: hij flapt er alles uit zonder na te denken Zw: Dat hûit zich oonderèin: (gezegd van voedsel) Dat is een slechte combinatie. Zw: De buüks al vuur dat ste gehoûwe bis: je maakt je al zorgen vóór dat je weet hoe het afloopt.; slaan (iemand in het gezicht slaan) 'nne vuur z'n sjter hoûwe; flappen (iets eruit flappen) zich get droét hoûwe (zie 'slaan'); kaartterm (bij toepen) hoûwe (zie 'slaan'); zich hoûwe vechten zich hoûwe (zie 'slaan'); zich get drién hoûwe eten (bijzonder veel eten) zich get drién hoûwe; zich get d'r langs hoûwe onzin (onzin vertellen); zich get d'r langs hoûwe (zie 'slaan') VB: De hûis dich mer get d'rlangs, ich gelûif dich neet.; 't biel ién de poert hoûwe verkering (een verkering verbreken); 't biél ién de poert hoûwe (zie 'slaan') VB: Nao veer jaor vryjasj hèt 't 't biél ién de poert gehoûwe; giéles praatjes (flauwe praatjes verkopen) zich get oét z'nne giéles hoûwe (zie 'slaan')
houwmouw, hoûw-moûw, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoûw-moûwe, -, wervelwind, VB: Op 9 juli 1959 hèt 'n hoûw-moûw op 't Brook 'n gaanse ry kannedasse veranneweerd. Oüch op 14 juli 1985, bié 't 150-jaorig besjtoën van de hermenie, wäor 'n fleenke hoûw-moûw.; windhoos; hoûw-moûw (zie 'wervelwind')
hovaardig, hoevêrdig, bijvoeglijk naamwoord, hoogmoedig, VB: Vuur wat dè zoe hoevêrdig môt zién dat ês mich e raodsel.
hovaart, hoeväort, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, hoogmoed, hovaardigheid
hovenier, haoveneer, hôveneer, zelfstandig naamwoord mannelijk, haoveneers/hôveneers, hôverneerke, hovenier, VB: Jaore ês 'r haoveneer gewès bié Gadiot op 't kesjtiel.; hôveneer tuinman (op kasteel bijv.) hôveneer VB: Op 't kesjtiel hawwe ze twie hôveneers ién deens
huddelen, huddele, werkwoord, huddelde, gehuddeld, afwijzen, (een verzoek afwijzen) 'nne get huddele; ich huddel dich get gestolen (je kunt me gestolen worden) ich huddel dich get
huid, hoéd, zelfstandig naamwoord, huid, hoéd (in: mêt hoéd en haor) VB: D'n ûil vraot 't mûiske mêt hoéd en haor op; get op z'n hûid hebbe verwaand (verwaand zijn); get op z'n hûid hebbe; blaos mich op m'n hûid gestolen (je kunt me gestolen worden) blaos mich op m'n hûid (oe ich soondes op zit)
huif, hoûf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoûve, hûifke, leer, leer (stuk leer op een schoen) hoûf VB: 't Boëvelèr wäor doer, de sjoester hèt mich 'n hoûf drop gezat; gebeurtenis (stuk leer op een schoen) hoûf VB: 't Boëvelèr wäor doer, de sjoester hèt mich 'n hoûf drop gezat
huif, hûif, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hûive, hûifke, knikker, VB: 'n Loede hûif, 'n lèime hûif, 'n glaoze hûif.; hûive teelballen hûive; e sjtök ién z'n hûive hebbe dronken (dronken zijn) e sjtök ién z'n hûive hebbe
huifbeugel, hûivebugel, zelfstandig naamwoord mannelijk, hûivebugele, hûivebugelke, knikkerzak
huifkar, hoûfker, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoûfkerre, hoûfkerke, huifkar, VB: Ién Voere kêns te 'n hoûfker heure vuur doer de sjtriëk te trêkke.
huilen, hûile, werkwoord, hûilde, gehûild, hûilenterre, janken, VB: Wie de maan moneka sjpëulde, hûilde d'n hoond.; ketelmuziek (ketelmuziek maken) hûile VB: Wie de widdemaan (widdevroûw) vuur d'n twiede kier troûwde woerd doer de joonkhèid gehûild
huis, hoés, zelfstandig naamwoord onzijdig, hoézer, hûiske, huis, hoés Zw: Eker hûiske hèt ze krûiske. klûiske); woonkamer hoés VB: Kom ién 't hoés en neet ién de kuüke.(vero.)
huisbij, hoésby, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoésbyje, hoésbyke, bij, (bep. soort bij) hoésbyVB: 'n hoésby ês 'n by dy neet sjtik, ze ês get groeter es 'n gewoen by.
huishouden, hoéshawe, zelfstandig naamwoord onzijdig, hoéshawes, -, gezin, VB: E groet hoéshawe.; huishouden VB: E groet hoéshawe. Zw: Dat ês mich dao oüch 'n hoéshawe: een huishouden van Jan Steen
huishouden, hoéshawe, werkwoord, huishouden, (zie 'houden') VB: De sjtuerm hèt fleenk hoésgehawe ién dy kiësewej.
huishoudster, hoéshelderse, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoéshelderses, -, huishoudster, VB: De hoéshelderse van menier pesjtoer ês e vreuntelik mêns
huishuur, hoésheur, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hoésheure, -, huishuur, VB: De hoésheur ês alweer opgesjläoge.
huisje, hûiske, zelfstandig naamwoord onzijdig, hûiskes, -, wc, VB: Vreuger wäor 'n W.C. éch 'n hûiske aachter ién de moostem. 't Sjtoonk dao altiéd vervaarlik.
huiswaarts, hèivers, bijwoord, huiswaarts, hèivers VB: Ich môt hèivers, aanders kry ich 'n sjoor druüver.; dronken (dronken naar huis gaan) op z'nne kop hèivers goën
huiven, hûive, werkwoord, hûifde, gehûif, hûiventerre, knikkeren, VB: Nao sjaol woerd gehûif tot 't duúster wäor.; ich hûif dich get gestolen (je kunt me gestolen worden) ich hûif dich get
huizen, hoûze, werkwoord, hoûsde, gehoûs, huizen, hokken; wonen hoûze (enigszis minachtend) Dat menneke hoûs dao gaans eleng ién dat sjmèrig hoés.
huizeren, hoûzere, werkwoord, hoûzeerde, gehoûzeerd, huizen, VB: zie 'hokken'; hokken hoûzere VB: Dat menneke hoûzeert dao gaans eleng ién dat sjmèrig hoés.; verblijven hoûzere VB: Oe maog dè noé ién Gaods naom hoûzere, daan zuús t'm eker däog en daan zuús t'm maonde mêt geng oüge mie.; wonen
hulk, halketie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, vrouw, (potige vrouw) halketie (vero.)
hulovertrul, hueluüvertruel, halsoverkop, hueluüvertruel VB: Ich haw mich versjlaope en doûw wäor 't netuurlik hueluüvertruel.
hulp, huelp, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, huelpe, huelpke, hulp, VB: Van mich hôfs te geng huelp te verwaachte. VB: V'r hebben 'n huelp vuur haf daog. VB: huelp keender, kôs 'n iéske allewyl 'nnen euro?; hélp bretel VB: Es ich geng hélpe dräog, zak mich m'n brook aof.
huls, höls, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hölze, hölske, huls, höls Zw: De lèg hölze: de lege bierglazen; patroonhuls höls; lèg hölze bierglazen (de lege bierglazen) de lèg hölze VB: 'Gaank de lèg hölze 'ns ophoële', zaag de kastelein tiënge ze zëunsje.
hulsje, mêt 't huelsje loüpe, wijs, (wijs zijn) mêt 't huelsje loüpe; (gek zijn) mêt 't huelsje loüpe
hulst, höls, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, hulst, VB: Ién de bos köms te waol 'ns hölssjtruúk tiënge, meh neet dêk
hun, hön, persoonlijk voornaamwoord, hun, VB: Ich heb 't hön gezaag.
hun, hönne, bezittelijk voornaamwoord, hön, hun, hönne (vóór mann. woord: hönne maan); hön (voor vr., onz, en mv.: hon vroûw, hön keend, hön keender)
hunne, hönt, hunne, (het hunne) 't hönt VB: D'r môt hön 't hönt gëve, dao hebbe ze réch op.
huren, heure, werkwoord, heurde, geheurd, huren, VB: Ich gél mich gèin hoés, ich gaon geheurd zitte. Zw: Es te mich hûi heurs, been ich muerge d'nne knéch: gezegd tegen iemand die een onredelijk verzoek doet of een verzoek dat erg ongelegen komt.
hurken, hoéke, huúkskes, zelfstandig naamwoord, hurken, hoéke; huúkskes VB: Op d'n huúkskes zitte.; ineengedoken (ineengedoken zitten) hoéke VB: Dy hoon ês kraank, dy zit dao zoe te hoéke.
hurksel, hoéksel, zelfstandig naamwoord onzijdig, hoéksele, -, kind, (te klein kind) hoéksel VB: Môs te zién wie klejn dat hoéksel nog ês, en 't ês toch al ziëve jaor.
huts, huts, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hutse, hutske, buil, VB: Noé been ich mich toch mêt de fits gevalle, niks gebroëke meh 'n huts op m'nne kop! Zw: 'n huts wie 'nne kloomp
hutsen, hutse, werkwoord, afwijzen, (een verzoek afwijzen) 'nne get hutse (hutsde, gehuts) VB: Ich huts dich get, geng haor op m'nne kop wat draon deenk.
huur, heur, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, heure, -, huur, VB: De heur opzegke, de heur op tiéd betaole, de heur gèit ién op d'n iesten apreel.
huwelijk, hoûwelik, zelfstandig naamwoord onzijdig, hoûwelikke, -, huwelijk
hypotheek, hippeteek, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, hippeteeke, -, hypotheek, VB: V'r hebben 'n hippeteek vuur dértig jaor.
ieder, eder, bijvoeglijk naamwoord, ieder, eder VB: eder mêns hèt dao z'n èige gedéchte uüver.
ieder, eder, zelfstandig naamwoord, ieder, edere (vóór mann. woord); eder (vóór vr. en onz. woord)
iedereen, ederèin, onbepaald voornaamwoord, iedereen, ederèin VB: ederèin sjtoûng oppe sjtraot wie ze dè sjläog gehuurd hawwe.
iemand, iémes, ieme, iemen, persoonlijk voornaamwoord, iemand, iémes VB: iemes môt 't toch doén, of neet?; iéme VB: Dao klop 't, loor 'ns of dao ieme ês.; iémen (aanders) VB: Nèi, dat ês iemen aanders dès tich mejns.
iepekriep, iépekriép, zelfstandig naamwoord mannelijk, iépekriépe, -, nurks
iets, eets, enigszins, eets VB: Es 't eets kênt kaom ich dich hélpe, dat belaof ich dich
iets, get, iets, get VB: Gëf dat keend get. Zw: 't Ês mich get: 't is me wat.; iets te; get VB: Dè jas ês mich get te groet.; heel (heel wat) hiel get; wat (iets) get VB: Gëf dat keend get. Zw: 't Ês mich get: 't is me wat.; get hawe feest (een feest geven) get hawe (zie 'houden') VB: Haaw d'r get es d'r 40 jaor getroûwd beet?; get leefs lief (zelfst.nw) (zie 'lieveling')
ietsje, ietske, zelfstandig naamwoord onzijdig, ietskes, -, hoeveelheid, (een kleine hoeveelheid) ietske
iezegrim, iézegrim, zelfstandig naamwoord mannelijk, iézegrims, -, knorrepot, iézegrim; nurks iézegrim
ijken, èike, ëke, werkwoord, èikde, ge-èik/ëkde, ge-ëk, ijken, VB: Es ze ge-èik zién, kriége de maote e mërktèike; ëke
ijlen, yle, werkwoord, ylde, ge-yld, ijlen
ijs, iés, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, ijs, VB: 't iés op de Wyjerte ês nog neet dik genôg vuur te sjerze.; ijskoude (ijskoude handen) han wie iés
ijsje, iéske, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, ijsje, iéske VB: Zoe 'n iéske kosde viéf sént, vuur e kwertsje haws te 'n groete does, meh wè haw e kwertsje?
ijskar, iéskerke, zelfstandig naamwoord onzijdig, iéskerkes, -, ijscokar, VB: Vreuger kaom 't iéskerke van Sibema ién't duerp.
ijsman, iésmenneke, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, ijscoman, VB: Dat iésmenneke wäor 'nne van Mesjtreech.
ijspegel, iéspeel, zelfstandig naamwoord mannelijk, iéspeele, -, ijspegel, iéspeel VB: De iéspeele hoûnge aon de däoker van de hoézer.; prikstok (van slee) iéspeel (vero.) VB: Mêt 'nnen iéspeel kôs te dich mêt 'n klejn sjlej vuuroét dûije.
ijsschol, iéssjol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, iéssjolle, -, ijsschol, Zw: Ich heb han wie iéssjolle, zoe kaad.
ijsstoel, iéssjtool, zelfstandig naamwoord mannelijk, iéssjtoole, -, slede, (houten slede) iéssjtool (vero.) VB: 'nnen iéssjtool wäor van hoüt gemak en 'r haw iézere roje.
ijsstoelen, iéssjtole, zelfstandig naamwoord, -, -, sleeën, iéssjtole (vero.) VB: Wat haw v'r sjpats es v'r ién de Duústersjtèg kôste goën iéssjtole.
ijstuitje, iéstuútsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, iéstuútsjes, -, ijsje, VB: Laot dat keend neet zoe gyle, gëf 'm oüch 'n iéstuútsje Zw: 'r Haw e gezich wie 'n iéstuútsje: hij zag er bleek uit.; e gezich hebbe wie 'n iéstuútsje bleek (er bleek uitzien) e gezich hebbe wie 'n iéstuútsje
ijver, iéfer, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ijver, VB: Es te noé 'ns get mie iéfer hebs, krys te oüch bëter peunte.; vlijt ijver; iéfer
ijverig, iéfertig, bijvoeglijk naamwoord, ijverig, VB: 't Ês ze gaans lëve 'nnen iéfertige mêns gewès.; nijver iéfertig VB: Es te noé mer iéfertig bis en good oplêts, daan heuls te dat deploem waol.; vlijtig iéfertig VB: iéfertig zaot 't kênneke aon z'n hoéswérk te wërke.
ijzel, iésel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, ijzel, VB: Lêt op, dao lik iésel, de briks de bejn vuurdat ste 't wêts.
ijzer, iézer, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, ijzer, VB: iézer ês zjoer meh loed ês nog zjoerder. VB: 'n Iézere breer.
ijzer, iézer, zelfstandig naamwoord onzijdig, iézers, iézerke, strijkijzer
ijzer en staal, iézer en sjtaol, kerngezond, van iézer en sjtaol
ijzeren wagen, d'n iézere wäoge, zelfstandig naamwoord, dievenwagen, d'n iézere wäoge (vero.)
ijzeren weg, d'n iézere wëg, spoorweg, d'n iézere wëg (vertaling van het fr.'chemin de fer') (vero.)
ijzerkruid, iézerkroéd, zelfstandig naamwoord, ijzerhard, (bep. plant) iézerkroéd VB: iézerkroéd ês 'n oonkroéd mêt 'nne roûwe, veerkéntige sjtengel.
ijzermaal, iézermaol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, roestvlek, (op linnen) iézermaol (mnl. 'isermael': ijzerroest) (vero.) VB: Dy iézermaol krys te noets mie oét dat läoke, wats te oüch perbeers.
ik, ich, persoonlijk voornaamwoord, ik, ich Zw: En ich zaag de gek: gezegd bij het opnoemen van namen.
ikke, iche, persoonlijk voornaamwoord, ikke, ('ich' met nadruk gezegd)
illusie, illúzie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, illúzies, -, illusie, VB: 't Ês 'n illúzie vuur te deenke dats te sjlaopend riék kêns wërde.
immertoe, ömmertoûw, bijwoord, altoos, ömmertoûw VB: ömmertoûw kömp 'r mich mer vraoge wie 'r 't môt doén, dè liert 't noets.; steeds ömmertoûw VB: ömmertoûw kömp 'r dao mer op truk, meh ich wêl dao neet mie uüver kalle.
immigrant, immigraant, zelfstandig naamwoord mannelijk, immigraante, -, immigrant, VB: Ién de nuügetiende iew zién miljoene immigraante nao Amerika vertrokke.
imposant, impozaant, bijvoeglijk naamwoord, imposant
in, ién, bijwoord, binnen, ién VB: Kom ién vuur dats te näot wörs.; in ién Zw: Kom ién: kom binnen.
in, ién, bijwoord, moment, (op het moment dat); ién VB: ién dat ich iénkaom sjtoûng 'r op en goûng eweg.
in vroeger tijd, ién vreuger ty, dagen, (in vroeger dagen) ién vreuger ty Zw: Ze zegken altiéd dat ién vreuger ty de lûi kenténter wäore, meh ze doerfte niks te zegke, dat wäor 't.
inbeelding, iébeling, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, inbeelding, (klinker in tweede lettergreep is betoond) VB: De bis neet kraank, dat ês mer iébeling van dich. Zw: 'r Ês mêt iébeling geplaog: hij haalt zich allerlei muizenissen in het hoofd.
inbinden, iébeende, werkwoord, inbinden, (zie 'binden') VB: E book iébeende, dat ês e sekuur wérk.; ophouden iébeende (zie 'binden') VB: V'r krège e bruudsje mêt kies en doûw kôs v'r iébeende
inbrengen, iénbringe, werkwoord, verdienen, (goed verdienen) get iénbringe (zie 'brengen') VB: Dè brink get ién, dao kênne ze mêt vief maan good van lève.; arresteren (vero.) (zie: 'brengen') VB: Dis naach hebbe ze 'nne zäote dè oppe sjtraot aon 't sjendaole wäor, iénbraach en nao 't kesjot braach.; ién te bringe brokken (in de melk te brokken hebben) get ién te bringe hebbe VB: Dè hèt ién die febrik waol get ién te bringe, dat verziëker ich dich.; ién te bringe vertellen (niets te vertellen hebben) niks ién te bringe hebbe es lèg breefkes VB: Haaw d'nne groete moond mer menneke, de hebs hié niks ién te bringe es lèg breefkes
indekken, iéndêkke, werkwoord, dêkde ién, iéngedêk, instoppen, VB: Môjjer dêkde de keenderkes nog éffe ién zoedat ze sjnaas neet kaad zouwe kriége.; toedekken VB: Ma haw de keenderkes nog 'ns wérm iéngedêk.
indertijd, iéndertiéd, bijwoord, eertijds, iéndertiéd VB: iéndertiéd haw v'r dy aw sjpëulkes nog
indraaien, iéndrieje, werkwoord, driejde ién, iéngedriejd, inzetten, (krullen) iéndrieje VB: Wêls te mich de krolle iéndrieje? Muerge môt ich nao de broélef.; iéngedriejd getrouwd (een rijke vrouw getrouwd) ze vötsje good iéngedriejd VB: Dè hôf neet mie vëul te doén de rés van ze leve, dè hèt ze vötsje good iéngedriejd.
induddelen, iénduddele, werkwoord, duddelde ién, iéngeduddeld, indommelen, VB: Laansem wäor groetmôjjer ién hëure lènsjtool iéngeduddeld.
ineens, iénens, bijwoord, ineens, iénens VB: iénens begôs 't te rëngele.; ién-ens eensklaps ién-ens; ién-ens plotseling eensklaps; ién-ens
ineenviolen, iénèinfiejoele, werkwoord, broddelwerk, (broddelwerk maken) get iénèinfiejoele VB: 't Wäor zoe e sjoen sjtöfke meh de nie iénèinfiejoeleiéjes hèt 't mer get iénèingefiejoeld.
ineenvogelen, iénèinvoëgele, werkwoord, voëgelde, gevoëgeld, flansen, (iets in elkaar flansen) get iénèinvoëgele
inenten, iénénte, werkwoord, énde ién, iénge-ént, inenten, VB: Vreuger sjtorve vëul keender ömdat ze neet wäore iénge-ént.
infietsen, iénfitsje, werkwoord, fitsjde ién, iéngefitsj, glippen, (naar binnen glippen) iénfitsje VB: 'n Menuút vuurdat de zaol toûw goûng fitsjde hër nog ién.
informeren, informere, zich informere, werkwoord, informeerde, geïnformeerd, navraag, (navraag doen) zich informere VB: Ich heb mich 'ns geïnformeerd nao de priés van dat hoés.
ingaan, iéngoën, werkwoord, binnengaan, (zie 'gaan') VB: De mos dao 'ns iéngaon, daan zuús te 'ns sjoen muübele.
ingang, iéngaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, iéngeng, iéngengske, ingang, iéngaank
ingelegd, iéngelaagde ejjer, eieren, (in kalkwater bewaard) iéngelaagde ejjer
ingenieur, inzjenjeur, zelfstandig naamwoord mannelijk, inzjenjeurs, -, ingenieur
ingeven, iéngëve, werkwoord, afgeven, overreiken iéngëve (zie: 'geven') VB: Es ich ién de buurt kaom gëf ich 't dich waol éffe ién.; dat gief dich god ién logisch (dat is nogal logich) dat gief dich god ién VB: Ich gaon neet waandele es 't zoe hél rëngelt. Dat gief dich God ién
ingrid marie, ingrid marie, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) ingrid marie
inhalen, iénhoële, werkwoord, binnenhalen, (zie 'halen') VB: D'n oûs iénhoële.
inhebben, ién hebbe, hoofdletsel, (ernstig hoofdletsel hebben) de kop ién hebbe VB: Dè ês van zoe hoeg gevalle, ich vrejs dat dè de kop ién hèt.
inhouden, iénhawe, werkwoord, vaart, (vaart minderen) iénhawe (zie 'houden') VB: De môs éffe iénhawe, aanders haaw ich dich neet bié.; inhouden (zie 'houden') VB: 'nne Get op ze loen iémhawe.
inhouwen, iénhoûwe, werkwoord, hoofdletsel, (ernstig hoofdletsel toebrengen) de kop iénhoûwe.(zie 'slaan'); inslaan (zie 'slaan') VB: Paole iénhoûwe vuur 'ne baj te mäoke.
inkomen, iékoëme, werkwoord, binnenkomen, (zie 'komen')
inkrijgen, iénkriége, werkwoord, binnenhalen, (zie 'krijgen') VB: De waas iénkriege.; heupen (het op zijn heupen krijgen) 't iénkriége (zie 'krijgen') VB: Es dè 't ién kryt, haaw dich dan mer oét de riézer
inkt, eenk, zelfstandig naamwoord mannelijk, eenkte, -, inkt, VB: Lêt op, d'n eenk ês nog neet druug, dalik begaojs te dich. Zw: pen en eenk këke: hard janken, (Gezegd van een hond nadat hij een trap heeft gekregen. Oorspronkelijk gezegd van mensen: "Pen en eenk'' want men wil in hoogste nood zijn testament maken.
inlaten, iénlaote, werkwoord, binnenlaten, (zie 'laten') VB: Mêt de vastelaovend laot ich altiéd momme ién, ich vên dat sjik.
inleg, iénlaog, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, inleg, VB: De konterbusie bié de sjöttery wörd iénlaog geneump.; ledengeld (van schutterij) iénlaog VB: Ich betaol de iénlaog vuur m'n zëuns en m'n klejnzëuns
inleveren, iénliévere, werkwoord, liéverde ién, iéngeliéverd, inleveren, VB: Noé nog iénliévere (van de uniformen) en daan ês de Groete Broonk weer öm.; zich iénliévere melden zich iénliévere Inz. gebruikt na weekendverlof in militaire dienst of voor een opname in het ziekenhuis. Vb. Muerge môt 'r zich iénliévere en d'n däog d'rnao wörd 'r geôppereerd.; zich goën iénliévere slapen (slapen gaan); zich goën iiénliévere VB: Ich gaon mich iiénliévere, doot mer wat d'r wêlt.; (ik ga slapen) ich gaon mich iénliévere
innen, ênne, werkwoord, ênde, ge-ênd, innen
inpakken, iénpakke, werkwoord, pakde ién, iéngepak, binnenhalen, VB: De waas iénpakke. Zw: De kêns iénpakke: je hebt afgedaan.; pakken (de koffers pakken) iénpakke VB: Dry daog vuur ze op rejs goën hèt ze de koffers al iéngepak
inpritsen, iénpritsje, werkwoord, pritsjde ién, iéngepritsj, glippen, (naar binnen glippen) iénpritsje
inramen, iéraome, werkwoord, raomde ién, iégeraomp, inlijsten, VB: Dat ês e sjoen rapport, dat môs te laote iéraome (vaak spottend gezegd).
inrit, iénrit, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, iénritte, iénritsje, inrit
inscharen, iésjare, werkwoord, sjaarde ién, iéngesjaard, binnenpikken, VB: 'r Hèt zich dat aad neunkske ién hoés gepak vuur zich de erfenis kênne ién te sjare.
inschudden, iénsjödde, iésjödde, werkwoord, sjödde ién, iéngesjöd, inschenken, VB: Sjöd nog 'ns ién, op èi bèin kêns te neet loüpe.; iésjödde; 'nne eng iénsjödde wijsmaken (iemand iets wijsmaken); 'nne eng iénsjödde
inslaan, iénsjloën, werkwoord, hamsteren, (zie 'slaan') VB: Es sommige lûi hure dat de benzien fors deurder wörd goën ze iénsjloën.; verkorten (van kledingstukken) iénsjloën (zie 'slaan') VB: De môs mich de moûwe get iénsjloën
inspannen, iénsjpanne, werkwoord, inspannen, (zich inspannen) zich iénsjpanne (zie 'spannen')
instinct, insjteenk, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, instinct, VB: 't insjteenk bié bieste ês dêk woonderlik.
instobberen, iésjtöbbe, werkwoord, sjtöbde ién, iéngesjtöb, binnenstormen, VB: Boéten aosem kaom 'r de käomer iésjtöbber.
instoten, iésjtoete, werkwoord, inslaan, (van een ruit) iésjtoete (zie 'stoten') VB: De roét iésjtoete.es te d'nne sjluütel vergëten hebs.; bezoek (een bezoek brengen) zich iésjtoete (zie 'stoten') VB: Nao de hoemês sjtuut 'r zich gemeenlik ién vuur 'n tas koffie te koëme dreenke; iénsjtoete binnengaan (naar binnengaan) zich iénsjtoete (zie 'stoten') VB: Es 'r ién Groéselt wäor sjteet 'r zich altiéd éffen ién.
instrument, instremeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, instremeente, instremeentsje, instrument, VB: Wat vuur instremeent spëuls te ién de hermenie?
intentie, iénténsie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, iénténsies, -, intentie, VB: Dao ês hûi 'n mês vuur de gesjtoürve lede van de sjöttery.
interesseren, interessere, werkwoord, interesseerde, geïnteresseerd, interesseren
intijds, ién ty, iéndertiéd, op tijd, bijtijds; ién ty VB: Kom ién ty hèivers aanders ês 't book ömgedräoge.; iéndertiéd VB: Zörg noé dats te iéndertiéd hié bis, zoedat v'r ién ty kênne vertrêkke.; bijtijds ién ty VB: Es te mich ién ty wäorsjoûws, gaon ich mêt.; tijdig ien ty; iénty intijds iénty
intrekken, iéntrêkke, werkwoord, terugnemen, (zijn woorden terugnemen) z'nne kuütel iéntrêkke (zie 'trekken') VB: 'r Hèt z'nne kuütel môtten iéntrêkke aanders wäor 't jach gewès.
intrest, eentrés, iéntrés, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, rente, eentrés; iéntrés
intussen, iéntössje, werkwoord, intussen
invalide, invalied, zelfstandig naamwoord mannelijk, invaliede, -, invalide, VB: Sèr dat oongelök ês 'r vuur honderd persént invalied en zit 'r ién 'nne rolsjtool.
invallen, iénvalle, werkwoord, binnenvallen, (zie 'valle') VB: De Pruúsje zién ién mèi 1940 ôs laand iéngevalle.; instorten (zie 'vallen') VB: 't Aad kesjtiel van Groéselt ês ién de aachtiende iew haos gaans iéngevalle.; te binnen (te binnen schieten); iénvalle (zie 'vallen') VB: Es 't mich iénvêlt dan laot ich dich waol get wèite; iévalle invallen (te binnen schieten); iénvalle (zie 'vallen') VB: Es 't mich iénvêlt dan laot ich dich waol get wèite
invaren, iéväore, werkwoord, binnenhalen, (van de oogst) iéväore (zie rijden') VB: Laot v'r 't hûi iéväore, 't gèit rëngele.; binnenrijden (zie 'rijden') VB: Väor d'n ôtô mer ién, 't gèit dis naach vrere.
invemen, iénvème, werkwoord, vèmde ién, iéngevèmp, insteken, (een draad insteken) iénvème; rijgen iénvème VB: Vèm mich dèn draod 'ns ién, ich zeen neet mie zoe good.
inwindelen, iénweendele, werkwoord, weendelde ién, iéngeweendeld, bakeren, VB: Vreuger woerte de keender iégeweendeld ömdat ze daachte dat ze aanders kroomp greujde.
inzetten, iénzitte, werkwoord, zat ién, iéngezat, inkorven, (postduiven inkorven) iénzitte; e sjtök iénzitte verstellen (kleding); e sjtök iénzitte
inzitten, iénzitte, werkwoord, interesseren, (zie 'zitte') Vb: Wat gebëurd ês, ês gebëurd, dao zit ich gaaroét neet mêt ién.; iénzitte mêt geïnteresseerd (geïnteresseerd zijn in) iénzitte mêt (zie 'zitten') VB: Of 'r oüch al wie 'nne lômmelekriemer debié löp, dao zit 'r niks mêt ién.
irritant, ierietaant, bijvoeglijk naamwoord, irritant, VB: Dat sjmetse oonder 't ëte ês behuurlik irritant.
Italiaander, italjènder, zelfstandig naamwoord mannelijk, italjènders, -, Italiaan, (vero.) VB: italjènders kaome vreuger hié de mäolbere vloere legke.
Italië, itäolzje, eigennaam, Italië
ja, jao, jôh, joû, tussenwerpsel, ja, jao Zw: Nèi hebs te, jao kêns te kriége.; (ja natuurlijk); jôh! VB: Gèis te mêt waandele? Jôh; joû!; wel (zeg dat wel) jao, weréchtig! VB: 't Ês es of vuur oét de loch vêlt. Jao, weréchtig.
jaagduivel, jaogterduvel, zelfstandig naamwoord mannelijk, jaogterduvele, -, gejaagd, (gejaagd persoon) jaogterduvel VB: Ich kaom, ich kaom, bis toch neet zoe 'nne jaogterduvel!
jaan, jaon, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, graan, (hoeveelheid afgemaaid graan) jaon Zw: De hûis mich oét m'nne jaon: je brengt me van m'n apropos af.
jaar, jaor, zelfstandig naamwoord onzijdig, jaore, jëurke, jaar, VB: Öm de veer jaor ês Groete Broonk.
jaardienst, jaordeens, zelfstandig naamwoord mannelijk, jaordeenste, -, jaardienst, (bep. mis voor overledenen) jaordeens VB: E zoondig ês de jaordeens van de femiélie Dassen, 'n groete femiélie, de kërk zal waol voül zitte.
jaargetijde, jaorgety, zelfstandig naamwoord onzijdig, jaorgetyje, -, seizoen, jaorgety; jaardienst (bep. mis voor overledenen) jaorgety (vero.)
jacht, jach, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, jachte, -, jacht, VB: V'r hebben 'n sjoen jach ién de Bäonend. Zw: Dao wäor 't jach: daar was een hels kabaal (meestal t.g.v. ruzie). Zw: Dalik ês 't jach: dadelijk zwaait er wat.; kabaal (hels kabaal) jach In: Dao wäor 't jach, dy hawwe ziëker rûizing.; vuurkanaal (in kachel) jach; dalik ês 't jach zwaaien (dadelijk zwaait er wat); dalik ês 't jach
jacques lebel, zjaak lebel, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) zjaak lebel
jacquet, zjakêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, zjakêtte, zjakêtsje, jacquet, VB: E zjaket ês 'nne hille sjikke hierejas
jagen, jaoge, werkwoord, joog, gejaog, jaogenterre, jagen, (afw. vormen o.t.t. dich jeugs, hër jeug) VB: Jaog mich neet zoe, deenk aon m'nne blooddrök.; kortademig jaoge (o.t.t. dich jeugs, hër jeug); jaog gunnen (gun me de tijd) jaog mich neet zoe
jager, jèger, zelfstandig naamwoord mannelijk, jègers, -, jager, VB: De jèger haw dry knyn en twie fezaante gesjoëte.
jak, jak, zelfstandig naamwoord onzijdig, jakke, jekske, vrouwenkledingstuk, (vero.) VB: E jak woerd vuuraal doer boerênne gedräoge.
jaloers, zjeloes, bijvoeglijk naamwoord, jaloers, zjeloes Zw: Zoe zjeloes wie e véreke
jaloersigheid, zjloezighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, jaloersheid, zjloezighèid VB: Dy zjloezighèid brik dat vrommes nog 'ns d'n hals
jalouzie, zjallezy, sjloezy, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, jaloersheid, zjallezy; sjloezy; naijver zjallezy VB: Dy zjallezy brik dat vrommes nog 'ns d'n hals; nijd zjallezy (zie bij 'naijver')
jammer, jaomer, bijvoeglijk naamwoord, helaas, jaomer genôg VB: Jaomer genôg kên ich neet nao d'nne verjëurdäog koëme, ich môt op de klejnkeender lêtte.; jammer jaomer VB: Jaomer dats te neet kêns koëme, v'r hawwe dich gên debié gehad.; jammer (het is jammer) 't ês jaomer
jammeren, jaomere, werkwoord, jaomerde, gejaomerd, jaomerenterre, jammeren, VB: Bié de mênsten tiëngesjläog ês ze al aon 't jaomere.
jan, jaan, aanmatigen, (zich aanmatigen) jaan Vb. Get van z'nne jaan mäoke; get van z'nne jaan mäoke dikdoenerig (dikdoenerig zijn) get van z'nne jaan mäoke; get van z'nne jaan mäoke opscheppen get van z'nne jaan mäoke (zie ('maken')
jan, piet, klaas, jaan, pit, klaos, eerste, (de eerste de beste) jaan, pit of klaos
jan-piet-klaas, jan, pit en klaos, iedereen, jan, pit en klaos VB: jan, pit en klaos wêt devan aof, de kêns 't röstig wyjer vertelle.
jankbeer, joonkbèr, zelfstandig naamwoord mannelijk, joonkbère, -, huilebalk, joonkbèr VB: Es 'm get dwës zit ês 'r al aon 't buüke, dè joonkbèr.
jankbugel, joonkbugel, zelfstandig naamwoord mannelijk, joonkbugele, joonkbugelke, huilebalk, joonkbugel
janken, jaanke, joonke, werkwoord, jaankde, gejaank, jaankenterre/joonkde, gejoonk. Joonkenterre, janken, VB: D'n hoond hèt de gaanse naach gejaank.; joonke VB: Sjej oét mêt joonke, de krys toch d'nne zeen neet.; huilen jaanke
jannes, jannes, zelfstandig naamwoord mannelijk, jannese, -, kwajongen, jannes; groot (persoon of voorwerp) jannes VB: Aon de kesjtielsmoer sjtèit 'nne jannes van 'nne boüm.
januari, jannewarie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, januari
janverdomme, janverdomme, bastaardvloek
jarig, jëurig, bijvoeglijk naamwoord, jarig, VB: Dreenk dich 'nne van mich, ich been hûi jëurig. Zw: Dat ês hûi jëurig: dat is heden een (of: weer een) jaar geleden.; jëurig zién verjaren jëurig zién VB: Bis dich dizze maond neet jëurig, of verdaol ich mich?
jas, jas, zelfstandig naamwoord mannelijk, jés, jéske, jas, VB: Ich zoûw mich mer 'nne jas aondoén vuurdat ich nao boéte goûng.; heerschap (een fraai heerschap) 'nne sjoene jas; ömgedriejde jas weerhaan (een politieke weerhaan) 'nnen ömgedriejde jas VB: D'n èine kier sjtömp 'r dit, d'n aandere kier dat, 'nnen échten ömgedriejde jas.
jasselemangen, jazzelemange, werkwoord, kaartspel, (bep. kaartspel) (regelmatige tijd) jazzelemange
jasses, jazzes, juzzes, tussenwerpsel, jasses, jazzes!; juzzes! VB: juzzes, wat gebëurt mich dao?
jats, op jats zién, stap, (flink op stap gaan); op jats zién VB: Noets ês ze aon de kraom, altiéd op jats.
jemig, jummich, tussenwerpsel, uitroep, (uitroep van verbazing) jummich
jenever, zjenever, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, jenever, VB: De zjenever ês ién Hollend e sjtök sjtranger es ién Belsj.
jeppes, jeppes, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, groot, (persoon of voorwerp) jeppes
jeuk, juük, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, jeuk, Zw: juük ês erger es pyng: spottend gezegd van oude vrijsters.
jeuken, juüke, werkwoord, juükde, gejuük, jeuken, VB: D'n trikkoo juük mich.
jezuiet, zjezwiét, zelfstandig naamwoord mannelijk, zjezwiéte, -, jezuïet, VB: 'nnen Hiernoonk van mich wäor zjezwiét ién 't kloester ién Mesjtreech.
jezus, juzzes, zjezus, tussenwerpsel, uitroep, (uitroep van verbazing) juzzes; juzzes van meraante zjoezef; zjezus jezus zjezus Zw: jezus, maaria, joezep!
jicht, gich, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, jicht, VB: 'r Lik mêt de gich ién bed.
joden, judde, judded, judded van mareente, judded van mar, tussenwerpsel, uitroep, (uitroep van verbazing) judde; judded; judded van mareente; judded van maryje
jodenkerk, joedekërk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, joedekërke, joedekërkske, synagoge, (vero.) VB: Ién 'nnen iénham van de Deepsjtraot ién Èisde hèt vreuger 'n joedekërk gelëge.
jodin, joedên, juddên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, joedênne/judênne, joedênneke, jodin, joedên; juddên
joechelen, jôchele, werkwoord, jôchelde, gejôcheld, jôchelenterre, hinniken, VB: De pêrd jôchele es ze ién 't vreujaor weer de wej ién maoge.; lachen (bep. manier van lachen) jôchele
joks, jôks, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, drank, (slechte kwaliteit drank) jôks (vero.)
jonathan, jonatan, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) jonatan
jong, joonk, bijvoeglijk naamwoord, joûnger, 't joûngste, jong, (attr. m joûnge, vr. joûng, o. joonk, mv. joûng. pred. joonk) Zw: Joonk leech: wassende maan.
jong, joûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, joûnge, jûingske, jongen, VB: Ze hebbe dry keender, twie joûnges en èi mèitske
jong bier, joonk beer, pils, joonk beer (vero.)
jonge, joûng, tussenwerpsel, tjonge, joûng, joûng! VB: joûng, de maks mich get vêrdig, sjaoms te dich neet?; sjôg, sjôg! uitroep (bij koude) sjôg! (vero.) VB: sjôg, de bevrûis kompleet ién de kraom.
jonge dochter, joûng dochter, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, joûng dochters, -, pasgeboren, (pasgeboren meisje) 'n joûng dochter VB: Bié d'n awste ês 'n joûng dochter geboere, v'r zién zoe bly!
jongelen, joûngele, werkwoord, joûngelde, gejoûngeld, werpen, (van hond bijv.) joûngele VB: 'nnen Hoond, 'n kat en 'nne knién joûngele.
jongs, van joonks aofaon, jongs af, (van jongs aan) van joonks aofaon
jonkman, joonkmaan, zelfstandig naamwoord mannelijk, joonkmaander, -, vrijgezel, VB: Ién dy femiélie zién dry manslûi joonkmaan bliëve.
jonkvrouw, joonkfer, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, joonkfers, jeunkferke, dame, (ongehuwde, oudere dame) joonkfer (vero.)
jonkvrouwtje, jeunkferke, zelfstandig naamwoord onzijdig, jeunkferkes, -, duizendschoon, (bep. bloem) jeunkferke VB: Ién de moostem sjtoûnge e gaans dèil jeunkferkes, groffiejaote en Sint Jansblomme
jood, joed, jud, zelfstandig naamwoord, joede, judsje, jood, joed, judsje; jud
joodje, judsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, judsjes, -, pos, (kleine baarsvis) judsje
jozef mus, jozef mösj, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) jozef mösj
jubileum, zjubbelej, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, jubileum, VB: 'r Hèt pas ze 25-jaorig zjubbelej op de Zjirremik geveerd.
juffrouw, juffroûw, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, juffroûwe, juffroûwke, juffrouw, VB: juffroûw Schuren hèt hil vëul jaore sjaol gedoën ién Groéselt.
juist, zjus, bijwoord, juist, exact; zjus VB: Heb ich dich genôg betaold? Jao, dat ês zjus zoe.; precies zjus VB: 't Mèitske ês zjus ze ma; net (op dit moment); zjus VB: Ze ês zjus hié gewès, ze ês nog geng menuút eweg.; pas (onlangs) zjus VB: 'r Ês zjus hié gewès.; rechtvaardig zjus (fr. juste') VB: 't Ês neet zjus wat ze mêt mich gedoën hebbe.; waar betrouwbaar zjus (zjuster, 't zjuste) VB: Dat ês neet gaans zjus wat ste dao zeks.; neet good zjus zién gek (gek zijn) neet good zjus zién; wijs (wijs zijn); neet good zjus zién
juistement, zjustemeent, zjustemént, bijwoord, juist, inderdaad; zjustemeent VB: zjustemeent, dat woûw ich oüch zegke; zjustemént
jut, jutte, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) jutte
juwelier, juwweleer, zelfstandig naamwoord mannelijk, juwweleers, -, juwelier, juwweleer
kaai, kej, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kejje, kejke, glijbaan, (op ijs) kej VB: De keender hawwen 'n kej vaan twêntig meter oppe kërkfer gemak.
kaaien, kejje, werkwoord, kejde, gekejd, kejjenterre, glijden, (op glijbaan) kejje VB: Tot 't duuster woerd hebbe de keender op de pléj gekejd.
kaaiman, kaajman, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, groot, (persoon of voorwerp) kaajman
kaak, këk, zelfstandig naamwoord mannelijk, këke, këkske, gil, këk Zw: 'nne këk oétzitte: een gil geven.
kaakeend, këk-ènd, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, këk-ènde, këk-èndsje, eend, (bep. soort eend) këk-ènd
kaal, käol, bijvoeglijk naamwoord, kaolder, 't kaolste, kaal, (attr. m. kaole, vr. kaol, o. käol, mv. kaol. pred. käol) (zie 'platzak') Zw: Kaole sjmaole: 1. Platzak 2. Karige kost.; kaal (zo kaal als een luis) zoe käol wie 'n loés; kaole karige (kaole kost) kaole sjmaole VB: Get makronie mêt temattesaws, zoonder e sjtökske vlèis, dat ês mer kaole.; zoe käol zién wié 'n loës platzak (platzak zijn); zoe käol zién wié 'n loés; kaole sjmaole platzak (platzak zijn); kaole sjmaole VB: Nèi, ich gaon neet nao de kaffee, 't ês kaole sjmaole hûi.
kaaljakker, kaoljakker, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaoljakkers, -, armoedzaaier, VB: Dè kaoljakker dèit of 'r doézende te vertère hèt.
kaam, këum, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, laag, (vuilwitte laag op bier) këum (mnl. 'caemich': met 'caem' bezet: beschimmeld) VB: Waas die beergläozer mer good oét, aanders krys te dè këum noets eweg.; kuem schimmel (op bier) kuem (mnl. 'caemich': met 'caem' bezet: beschimmeld) (zie 'laag')
kaar, käor, zelfstandig naamwoord onzijdig, käore, -, molentrechter, (van wanmolen) käor
kaars, kiëts, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kiëtse, kiëtske, kaars, VB:: 'n kiëts bié Slevroûw opsjtëke. Zw: De bis 'n sjléchte kiëts: gezegd tegen iemand die in het licht staat.; lichtsterkte (bep. lichtsterkte) kiëts (vero.) VB: 'n Laamp van 40 kiëts.; zich aon de kiëts roüke roken (veel roken); zich aon de kiëts roüke; de kiëts oét goën sterven de kiëts oét goën (zie 'gaan')
kaart, käort, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, käorte, kërtsje, kaart, VB: De käorte kappe, myngele, sjtëke.
kaarten, käorte, werkwoord, käorde, gekäort, käortenterre, kaarten, VB: Nao de hoemês gaon ich altiéd 'n eurke käorte ién de kaffee.
kaartmoor, käortmoor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, käortmoore, -, kaartspeler, (verwoed kaartspeler) VB: Dat ês 'n échte käortmoor, eker aovend ês 'r aon de geng.
kaarttafel, käorttaofel, zelfstandig naamwoord, achterwerk, (een dik achterwerk) 'n koont wie 'n käorttaofel
kaas, kies, zelfstandig naamwoord mannelijk, kieze, kieske, kaas, VB: 'n Boëtram mêt kies en sjrôp, heerlik.; kat (de kat bij het spek zetten) de kat bié de kies zitte; vlierstruik (merg van de vlierstruik) kies VB: Es te 'n knapbös wêls mäoke môs te de kies oét d'n tak van d'n huülenter weghoële.; wie 'nne kies wit (zo wit als …); wie 'nne kies); kies en broed mededinging (buiten mededinging meedoén) vuur kies en broed mêtdoén VB: Ich hôf neet te wênne, ich doon gewoen vuur kies en broed mêt.
kaasboterham, kiesboëtram, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kiesboëtramme, -, boterham, boterham (met kaas) 'n kiesboëtram
kaasje, kieske, zelfstandig naamwoord, lijkbleek, e gezich wie e kieske
kaaskop, kieskop, zelfstandig naamwoord mannelijk, kiesköp, -, scheldnaam, (scheldnaam voor 'hollander') kieskop VB: Môt zoe 'nne kieskop ôs hié de wêtte koëme sjtelle?'
kaasvink, kiësveenk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kiësveenke, kiësveenkske, zwartkopje, (bep. vogel) kiësveenk VB: Es v'r de kiësveenke vreug hure, daan kriég v'r 'nne goje zoëmer.
kaats, kaots, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kaotse, -, oorvijg
kaatsel, kaotsel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaotsele, këutselke, kaatsbal, (vero.) VB: Wat wäor 't kênneke bly mêt z'nne noûwe kaotsel.
kaatselen, kaotsele, werkwoord, kaotselde, gekaotseld, kaotselenterre, kaatsballen, VB: Mêt dat sjoen wèr zién de mèitskes toezjoer aon 't kaotsele.
kabaal, kebaal, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kabaal, kebaal lawaai
kabberdoeske, klabberdoeske, zelfstandig naamwoord onzijdig, klabberdoeskes, -, kroegje, (onguur kroegje) klabberdoeske VB: Op de wëg nao Viézee laog rés altiéd zoe e klabberdoeske , dao doügden 't neet.
kabeljauw, kabbeljoüw, zelfstandig naamwoord mannelijk, kabbeljoüwe, -, kabeljauw, VB: kabbeljoûw mêt mosterd ês e lekker ëte.
kabinet, kabinêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, kabinêtte, kabinêtsje, kabinet, VB: 't kabinêtês gevalle, noé kriég v'r weer noûw verkezinge.
kachel, kachel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kachele, kéchelke, kachel, kachel Zw: De kachel aonmäoke: buiten zijn boekje gaan.; zich ater de kachel hawethuisblijven zich ater de kachel hawe (zie 'houden'); de kachel aonmäoke boekje (zijn boekje te buiten gaan) (zie 'maken') VB: Dè hèt de kachel aongemak wie 'r vuur d'n ieste kier eleng op vekaansie ês gegaange.
kachelen, kachele, werkwoord, kachelde, gekacheld, rossen, hard rijden kachele VB: Mêt séstig kaom de Belsj 't duerp aof gekacheld.
kadee, kedê, zelfstandig naamwoord mannelijk, kedês, -, persoon, (groot persoon) kedê VB: Ich zoûw geng rûizing mêt dè wêlle kriége, want dat ês mich 'nne kedê.; vrouw (een potige vrouw); kedê
kader, kader, zelfstandig naamwoord onzijdig, kaders, kaderke, frame, (van fiets) kader (fr. 'cadre') VB: Wie v'r joonk wäore, woerd fleenk gehandeld ién allerlej kaders dy v'r leenks en rés gevoonde hawwe.
kadetje, kedêtsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, kedêtsjes, -, kadetje
kaduuk, keduk, bijvoeglijk naamwoord, bouwvallig, (fr. 'caduc' (enigszins vero) VB: Es dat hoés nog e jaor lèg sjtèit ês 't keduk en kênne ze 't aofbrëke.; kaduuk keduk (fr. 'caduc') VB: 't Hoés ês keduk, 't sjtèit op iénvalle. Zw: Zich keduk hawe: zich kalm houden
kaf, kaof, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kaf, VB: Naodat ze gedoëse hawwe, laog de gaansen dên voül kaof.; doorrot zoe rot es kaof; zoe rot es kaof rot (zo rot als een mispel) zoe rot es kaof
kafaat, kefaot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kefaote, -, persoon, (groot persoon) kefaot VB: 'n kefaot ês 'n groete, graof geboûwde vroûw.; vrouw (een potige vrouw) kefaot
kafares, kaofaores, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) kaoferaos
kafmand, kaofmaandel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kaofmaandele, -, mand, (grote mand) kaofmaandel VB: 'n kaofmaandel wäor 'n maandel mêt twie of veer haandvatte dy deende vuur kaof of heksel te verveure. Zw: 'n Koont wie 'n kaofmaandel.; achterwerk (een dik achterwerk) 'n koont wie 'n kaofmaandel
kafschuur, kaoves, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kafschuur, (vero.)
kaft, kaf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kafte, kefke, kaft, VB: Pieke haw zich 'n sjoen kaf öm z'nne book gedoën.
kak, kak, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, uitwerpselen, kak Zw: 'r Zuút aon de weeg es 't keend kak hèt: hij voelt de situatie aan zonder dat er iets gezegd wordt. Zw: kak of gèine kak, de pot op: je moet, of je wil of niet Zw: Pas op, dao ês kak aon: a. gezegd wanneer men kleine kinderen voor iets wil waarschuwen. b. (bij kaartspel) Afblijven! , die slag is niet van jou. Zw: Dat ês mer kak: dat is niet veel waard. Zw: 'r Wêt neet of 'r kak of pis hèt: hij is besluiteloos.
kakelen, këkele, werkwoord, këkelde, gekëkeld, këkelenterre, twisten, (vero.)
kaken, këke, werkwoord, këkde, gekëk, këkenterre, schreeuwen
kakjong, kakjoûng, zelfstandig naamwoord onzijdig, kakjoûnge, -, nestjong, VB: De kakjoûnge van 't mejske zién al vlök woerde.
kakken, kakke, werkwoord, kakde, gekak, kakken, Oud kinderspel: kakke sjtole mèije. (zie supplement); behoefte (zijn behoefte doén) kakke; schijten kakke
kakmadam, kakmedam, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kakmedamme, kakmedemke, vrouw, (die koude drukte maakt) kakmedam VB: Zoûws te hëur neet 'nne sént gëve, dy kakmedam !; (opgedirkte vrouw) kakmedam
kakstoel, kaksjtool, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaksjteul, kaksjteulke, kinderstoel, (kinderstoel met gat erin) kaksjtool VB: Ién 't loëk van de kaksjtool woerd e pispötteke geplaots.
kal, kaal, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, praat, kaal VB: Wat hûit zich dè 'nne sjtomme kaal droét. Zw: Dè hûit zich kaal droét: schunnige praat Zw: Dè hèt vëul kaal bié zich: hij heeft veel praats Zw: Sjmèrige kaal: schunnige praat Zw: Zoe krys te de kaal ién 't duerp: zo ontstaan de roddelpraatjes Zw: 't Wäor mer kaal: het bleek naderhand niet waar te zijn Zw: Dao ês kaal van: daar is sprake van Zw: Dao gèit vëul kaal ién 'nne zak: men overdrijft vaak Zw: De kêns gèine kaal vuur e loëk sjpanne: praatjes vullen geen gaatjes; borrelpraat kaal aachter e gläos beer VB: Wat 'nne gössel, geluef 't toch neet, 't ês mer kaal aachter e gläos beer.; sprake (daar is sprake van) dao ês kaal van VB: Dao ês kaal van dat dy oétrèin zoûwe goën.; praatjes VB: Wat hûit zich dè 'nne sjtomme kaal droét. Zw: Dè hûit zich kaal droét: schunnige praat Zw: Dè hèt vëul kaal bié zich: hij heeft veel praats Zw: Sjmèrige kaal: schunnige praat Zw: Zoe krys te de kaal ién 't duerp: zo ontstaan de roddelpraatjes Zw: 't Wäor mer kaal: het bleek naderhand niet waar te zijn Zw: Dao ês kaal van: daar is sprake van Zw: Dao gèit vëul kaal ién 'nne zak: men overdrijft vaak Zw: De kêns gèine kaal vuur e loëk sjpanne: praatjes vullen geen gaatjes; kaal, gepôlletoerde kaal praatjes (gladde praatjes) gepôlletoerde kaal; vêttige kaal, sjmèrige kaal, lège kaal, sjûinse kaal schuine (schuine praat); vêttige kaal; sjmèrige kaal; lège kaal; sjûinse kaal
kalanderen, kléndere, kléntere, werkwoord, klénderde, geklénderd/klénterde, geklénterd, ophouden, (zich lang in café ophouden) kléndere; kléntere
kalbas, kelbas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kelbasse, kelbéske, handtas, kelbas (mnl. 'cabas': mand, hengselmand.) VB: Noé heb ich m'n kelbas weer ién de kërk vergëte.; tas kelbas
kale schijt, kaole sjiét, bluf, (kale bluf) kaole sjiét VB: Eleng mer kaole sjiét en gèine roeje op z'n rubbe.
kalefateren, kollefaotere, werkwoord, kollefaoterde, gekollefaoterd, knoeien, (met verf) kollefaotere
kalf, kaaf, zelfstandig naamwoord onzijdig, kaver, kejfke, kalf, VB: 't kaaf wäor bié de ma aon 't dreenke.; opgeschoten (opgeschoten lummel) kaaf VB: Noé môs te dat kaaf sjtom zitte zién te laachte, zoûws t'm neet?; sufferd kaaf
kalfje vet, kejfke vêt, kinderspel, (bep. oud kinderspel) kejfke vêt VB: Bié dit keendersjpuül droog d'n èine d'n aandere op de rök terwyl 'r roondleep. Groeter keender kniëpe deginnege dè gedräoge woerd vuur te laachte ién z'n aachterwérk en vroge daan: 'Kejfke vêt? '
kalfsvlees, kaafvlèis, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kalfsvlees, Zw: Kaaf vlèis ês mer haaf vlèis: kalfsvlees is niet erg voedzaam.
kaliber, keliéber, zelfstandig naamwoord onzijdig, keliébers, -, kaliber, VB: E gewër van zjoer keliéber. Zw: Dè ês van 'tzelfde keliéber.; soort keliéber VB: Dat ês van 't zelfde keliéber, èi pot näot.
kalk, kaalk, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kalk, VB: Ze hawwe rûizing dat de kaalk van de mör aofsjproûng.
kalkei, kaalksejjer, eieren, (in kalkwater bewaard) kaalksejjer VB: Vreuger woerte ejjer ién kaalk bewaord vuur de weenter es de hoonder neet laagte.
kalklaas, kalklaos, zelfstandig naamwoord mannelijk, kalklaoze, -, kletskous, VB: Geluef toch neet wat dè kalklaos dich allemaol vertelt, de helf ês geloëge.; veelprater kalklaos
kallen, kalle, werkwoord, kalde, gekald, kallenterre, praten, Zw: Dè kalt dich loëker ién d'n zokke Zw: Dè ês kallenterre geboere Zw: Dich môs nudig nog kalle: je bent van hetzelfde sop overgoten.; (iemand murw praten); 'nne van de zokke kalle
kalm, kalm, bijvoeglijk naamwoord, kalm
kalot, klôts, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klôtse, klutske, hoofddeksel, (bep. hoofddeksel) klôts VB: 'n klôts ês 'n möts zoonder raand.; klutske alpinomutsje klutske VB: Mêt dè kletskop van 'm hèt 'r altiéd e klutske op, aanders hèt 't 't zoe zitte.
kalven, kave, werkwoord, kaafde, gekaaf, kalven, VB: (in oud kinderliedje) 't keuke sjtèit op kave, kaaf 't hûi of muerge neet, daan kaaf 't d'n hille zoëmer neet. VB: De koo zal dis naach waol kave, want de pèze zién al aof.; werpen (van koe) kave (kaafde, gekaaf) VB: De koo al dis naach waol kave want de pèze zién al aof.; braken
kalvermachine, kavermesjien, zelfstandig naamwoord onzijdig, kavermesjiene, -, geboortekrik, Vb: E kavermesjien wäor get versjrikkeliks, bié tyje kaom 't kaaf aon sjtökke geriëte oét de koo.
kalverstreek, kaversjtriëk, zelfstandig naamwoord, streken, (van opgeschoten jongens) kaversjtriëk VB: Mäok dich dao mer neet giftig uüver, 't zién mer kaversjtriëk.
kalverzeel, kaverzèil, zelfstandig naamwoord onzijdig, kaverzèile, kaverzejlke, touw, (bep. touw voor kalveren) kaverzèil VB: E kaverzèil ês vuur de kaver te lejje. VB: Mêt e kaverzejlke wörd 't kaaf oét de koo getrokke.
kam, kaamp, zelfstandig naamwoord mannelijk, kem, kemke, kam, VB: Hoël 'ns 'nne kaamp doer d'n haor, de zuús oét wie 'nne wolkemmer
kameel, kameel, këmel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kameele, kameelke, kameel, kameel
kamer, käomer, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, käomers, këmerke, kamer, VB: Vreuger woerd de gooj käomer eleng mer gebruk vuur de vlaoje op sjtruu oppe groond te legke.
kameraad, kammeraod, zelfstandig naamwoord mannelijk, kammeraote, kammerëutsje, bevriend, VB: V'r zién al vanaof de sjaolbaanke kammeraod mêt èin; kameraad kammeraod VB: Dy zién altiéd kammeraot mêt èin gewès.
kamerschieten, käomersjete, werkwoord, kamerschieten, VB: De Groete Broonk begênt altiéd mêt 't käomersjete aon 't begên van de Sjtäosiewëg.
kamfer, kaamfer, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kamfer, VB: Es te las hebs van motte môs te mer kaamfer gebruke, dao kênne ze neet tinge.
kamizolen, nne kammezolle, werkwoord, slaag, (iemand een pak slaag geven) 'nne kammezolle
kamizool, kammezol, zelfstandig naamwoord onzijdig, kammezolle, kammezölke, kamizool, (fr. 'camisole') Zw: 'nne kammezolle: iemand een aframmeling geven.; vest kammezol (fr. 'camisole') Zw: 'nne kammezolle: een pak slaag geven.
kammen, kemme, werkwoord, kemde, gekemp, kammen, (afw. vormen o.t.t. hër kemp, dier kemp) VB: Kem dich, de bis zjus 'nne wolkriemer.
kammenbakje, kaampbekske, zelfstandig naamwoord onzijdig, kaampbekskes, -, kammenbakje
kamp, kaamp, zelfstandig naamwoord onzijdig, kaampe, kémpke, kamp, VB: Vuur aw ôtokaampoonderdejle môs te op 't kaamp zién.; concentratiekamp VB: Oét Groéselt ês eng vroûw ién 't kaamp gesjtoürve: de ma van Schaaps aon de Sjtäosie.; woonwagenkamp VB: Op 't kaamp sjtoën vëul aw ôtôs.
kampen, kaampe, werkwoord, kaampde, gekaamp, doorspelen, (tot er éen winnaar is) kaampe VB: Laot v'r mer kaampe want v'r wêlle toch wèite wè 't rönsje môt gëve.
kamplui, kaamplûi, zelfstandig naamwoord, woonwagenbewoners
kamrad, kaampräod, zelfstandig naamwoord onzijdig, kaampräojer, kaamprèdsje, tandwiel, VB: Ich gaon mich e noûw kaampräod géle, de tan zién versjliëte.
kamtas, kaamptés, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kaamptésse, kaamptéske, tasje, (leren tasje aan paardenhaam) kaamptés (vero.) VB: 'n kaamptés wäor e lère kelbéske dat aon d'n haom hoûng en oe oonder aandere materiaol dat nudig wäor vuur 't vuurluepig ripperere van de kêttele, bewaord woerd.
kan, kan, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kanne, kenneke, kan, Zw: De koo hèt de kan oéthange: de spier van de baarmoeder.;spier (van baarmoeder bij koeien) kan VB: De koo hèt de kan oéthange
kanaal, kenaal, zelfstandig naamwoord onzijdig, kenaale, -, kanaal, VB: Dao väore neet vëul sjiëper ién 't Albertkenaal.
kanarie, kenäorie, zelfstandig naamwoord mannelijk, kenäories, -, kanarie, kenäorie Zw: Zoe gël wie 'nne kenäorie.
kanarievogel, kernäolievoëgel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kernäolievuügel, kernäolievuügelke, kanarie, kernäolievoëgel (vero.)
kandelaber, kandelaber, zelfstandig naamwoord mannelijk, kandelabers, kandelaberke, kandelaar, (fr. 'candelabre') VB: Op d'n hoofaltaor ién de kërk van Groéselt sjtoën hil sjoen zilvere kandelabers.
kaneel, kniel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kaneel, VB: Vergët de kniel neet ién de sjpys van de toertepom te doén.
kanker, kaanker, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaankers, -, kanker, VB: kaanker kênt allewyl bëter genëze wërde es vreuger.
kanneklits, kanneklits, zelfstandig naamwoord mannelijk, kanneklitse, kanneklitske, knikker, (lemen knikker) kanneklits VB: 'nne kanneklits wäor lang neet zoe deur es 'n glaoze hûif.
kanon, kenon, zelfstandig naamwoord onzijdig, kenonne, kenönsje, kanon, VB: De räojer van de kenonne oét d'n Iesten Oerlog zién dernao nog jaore laank gebruk doer de boere oét d'n ömtrêk.; zoe zäot wie e kenon stomdronken zoe zäot wie e kenon
kanonnier, kanonneer, zelfstandig naamwoord mannelijk, kanonneers, -, kanonnier
kans, kaans, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kaanse, kénske, kans, VB: 'r Hèt 'n sjoen kaans gehad vuur de voëgel aof te sjete.
kansel, käonzjel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, käonzjele, kënjzelke, dakgoot, VB: De môs de käonzjel 'ns naolore, ich gelûif dat ze ram versjtop ês.
kanselen, käonzjelenterre, werkwoord, stromen, (in brede stromen) käonzjelenterre VB: käonzjelenterre leep 't blood 'm langs ze bèin aof wie 'r ién de peundraod wäor bliéve hange.
kanselend, käonzjelenterre, bijwoord, tappelings, käonzjelenterre VB: käonzjelenterre leep 't blood 'm langs z'nnen érm aof wie 'r zich ién 't broedmets gesjnoëje haw.
kansoel, kansoel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kansoele, kansoelke, zweep, (laatste gedeelte van de zweep) kansoel VB: De kansoel ês e sjtökske toûw aon 't ênd van de sjmik dat 't geluid mak es te mêt de sjmik hûis.
kant, kaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaante, kénsje/kéntsje, kant, VB: 'r Kôs gèine kaant mie oét. VB: Dat krègske ês van hille sjoene kaant gemak.; helemaal niet van gèine kaant Zw: 't Wêlt van gèine kant: het lukt helemaal niet.; zijde (andere bet.) kaant VB: Gaank aon de kaant sjtoën Zw: Van gèine kaant: helemaal niet Zw: 'nne Van kaant mäoke Zw: 't Géld kömp van de kaant van de vroûw Zw: 't Wérk ês al weer aon 'nne bezyje: gereed.
kant, kaant, zelfstandig naamwoord, zijde
kantelen, kaantele, werkwoord, kaantelde, gekaanteld, kantelen
kantine, kentien, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kentienes, -, kantine, VB: 'r Aot tössje de noon altiéd ién de kentien van de febrik.
kantonnier, kanteneer, zelfstandig naamwoord mannelijk, kanteneers, kanteneerke, kantonnier, VB: Jôp ês hil get jaore kantenier ién Groéselt gewès.
kantoor, kentoer, zelfstandig naamwoord onzijdig, kentoere, kentuurke, kantoor, VB: Van hëur aachttiende haw Merieke al op e kentoer gewërk.
kantralie, kenträolies, get kenträolies, voedsel, (dat slecht bekomt) get kenträolies (vero.)
kap, kap, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kappe, kepke, kap, VB: De kap van m'nne kloomp ês kepot. Zw: 'nne Get op z'n kap sjûive: iemand ergens de schuld van geven; 'nne get op z'n kap sjûive schuld (iemand de schuld geven); 'nne get op z'n kap sjûive; get op z'n kap hebbe trots (trots zijn); get op z'n kap hebbe VB: Dè hèt zich oüch get op z'n kap en 'r ês oüch mer van hil gewoen lûikes.
kapboom, kapboüm, zelfstandig naamwoord mannelijk, kapbûim, -, nok, VB: De koejoûnge wäore aon 't vinsterke oétgekledderd en zaote op de kapboüm nao 't vuurwérk ién Mesjtreech te lore.
kapel, kepel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kepelle, kepelke, kapel, VB: 't kepelke van Slevroûw tössje Groéselt en Riékelt. ês hil sjoen.
kapelaan, keplaon, zelfstandig naamwoord mannelijk, keplëuns, keplëunsje, kapelaan, VB: Groéselt hèt al hil get jaore gèine keplaon mie.
kapelanie, kapleny, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kaplenyje, kaplenyke, kapelanie, VB: De kapleny laog oppe kërkfer nëve de pastery.
kaphamer, kaphäomer, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaphëmer, kaphëmerke, kaphamer, VB: 'nne kaphäomer deent vuur voge oét te kappe.
kapitaal, kappetaol, zelfstandig naamwoord onzijdig, kappetaole, kappetëulke, kapitaal, VB: Dy femiélie hèt hëur gaans kappetaol opgemak aon affekaote en prosedere.
kapitein, kaptéjn, zelfstandig naamwoord mannelijk, kaptéjns, kaptéjnsje, kapitein, VB: De plaots van kaptéjn van de roej kompie hèt vëul géld opbraach. VB: Kaptejnsje Dôjing ês mêt Napoleon ién 1812 nao Rusland getrokke.; vrouw (bazige vrouw); kaptejn
kapot, kepot, bijvoeglijk naamwoord, dood, kepot Zw (bij een plotseling sterfgeval): Dè (dy) ês gaw gegaange; kapot (al sla je me dood) al hûis te mich kepot; (doodmoe) zoe kepot zién wie 'nnen hoond; druk (daar is het erg druk) dao löp 't zich kepot; klomp (nou breekt me de klomp) noé löp 't zich kepot VB: Gèit dè aad zeende nog troûwe? Noé löp 't zich kepot.; stuk (defect) kepot VB: Noé ês mich de versjnelling van m'nne fits alweer kepot, de klômmel.
kapotje, kepötsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, kepötsjes, -, condoom, VB: De Amerikaanse seldaote ién 1944 hawwe al kepötsjes bié zich. Vuur es keender bloze dy dan op, wis vuur vëul.
kapotlachen, kepot laachte, werkwoord, doodlachen, (zich doodlachen) zich kepot laachte VB: Dè laach zich kepot es 'r huurt wies tich bis aonkoëme.
kapotlopen, zich kepot loüpe vuur, moeite, (veel moeite doen voor) zich kepot loüpe vuur VB: Dè hèt zich kepot geloüpe vuur dy mejd meh ze ês toch mêt 'nne aandere getroûwd.
kapotspelen, kepot sjpuüle, werkwoord, kaartterm, (bep. kaartterm) kepot sjpuüle (zie 'spelen') VB: Es te kepot sjpëuls heuls te alle sjlèg.
kappen, kappe, werkwoord, kapde, gekap, couperen, (bij kaartspel) VB: Es te deenks dat ich foétel môs te mer kappe.
kappertje, kepperke, zelfstandig naamwoord onzijdig, kepperkes, -, Oost-Indische kers, VB: E kepperke ês 'n èi-jeurige plaant
kapstok, kapsjtok, zelfstandig naamwoord mannelijk, kapsjtök, kapsjtökske, kapstok
kapzaag, kapzèg, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kapzège, kapzègske, toffelzaag, VB: 'n kapzèg ês 'n sjtyf zèg mêt fién tennekes
kar, ker, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kerre, kerke, kar, ker Zw: 'n ker te groet: veel te groot. Zw. Van de ker aof zién: doodmoe zijn. Oonder de ker koëme: te veel alcohol drinken. Zw: 'nne op ze kerke zitte: iemand aanporren Zw: Dao vergèit de ker mêt koële: uitroep van opperste verbazing.; de ker opsjloën zwanger (zwanger maken) de ker opsjloën (vero.)
karabijn, kerbyn, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kerbyne, kerbynsje, karabijn
karaf, kraf, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kraffe, krefke, karaf, VB: Es 't wérm ês heb ich altiéd 'n kraf mêt iéskaad wäoter nëve mich sjtoën.
karen, këure, werkwoord, këurde, gekëurd, aaien, (mnl. 'caer: liefhebbend, dierbaar, teder) VB: Këur 't hönneke mer kênneke, 't bit dich neet. Zw: këure kênneke, keüre bieske: gezegd wanneer men 'këurt'
kargelei, ker-gelej, zelfstandig naamwoord, karrenspoor, ker-gelej Zw: (tegen iemand ie een war'(strontje) heeft: 'De hebs uüver e ker-gelej gepis'. Zw: (minachtend) De bis nog net wërd öm oét e ker-gelej te zoépe.
karhengst, kerhyngs, zelfstandig naamwoord mannelijk, kerhyngste, -, lomperd, VB: Ich sjaggeerneer mich kepot es ich zeen wie dè kerhyngs zich gedreug.
karhond, kerhoond, zelfstandig naamwoord mannelijk, kerhon, kerhönneke, hond, (hond die hondenkar trok) kerhoond (vero.) VB: Dy kerhon hawwen 't vreuger toch mer zjoer.
karot, kehot, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kehotte, kehötsje, pasmunt, (rolletje pasmunt) kehot VB: De maan van de muülekes driejde de döbbelsjes ién kehotte.
karper, kérp, zelfstandig naamwoord mannelijk, kérpe, kérpke, karper, VB: 'nne kérp ês 'nne lekker sjmäokende riviervêsj.
karpet, kerpêt, zelfstandig naamwoord onzijdig, kerpêtte, kerpêtsje, tapijt, VB: E kerpêt bedêk neet de gaanse vloer.; vloerkleed VB: E kerpêt bedêk neet de gaanse vloer.
karpetten, kerpêtte, werkwoord, kaartspel, (bep. kaartspel) (regelmatige tijd) kerpêtte
karren, kerre, werkwoord, kerde, gekerd, kerrenterre, rondrijden, (wild rondrijden) kerre VB: Dè batteraof kert de gaansen däog mer get roond op z'nne brommer.
karrensmeer, kersjmër, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, vet, (aan de as van boerenkar) kersjmër VB: De boer haw z'n knuükele getoesjeerd. 'r Doeg zich get kersjmër drop en twie daog d'rnao wäor 't hèil.
karrenzeel, kerzèil, zelfstandig naamwoord onzijdig, kerzèilder, -, trekketting, (voor paarden) kerzèil VB: E kerzèil woerd gebruk es trêkkêttel bié 'nne wäoge mêt twie pêrd.
karretje, kerke, zelfstandig naamwoord, vodden, (achter zijn vodden aan zitten) op ze kerke zitte VB: Dè môs te altiéd op ze kerke zitte aanders mak 'r noets z'n hoéswérk
karretje, van e kerke, zelfstandig naamwoord, gepeupel, van e kerke (onzijdig, geen meervoudsvorm)
karretjesgetuig, kerkesgetuúg, zelfstandig naamwoord onzijdig, [geen mv.], gepeupel
karretjeshond, kerkeshoond, zelfstandig naamwoord mannelijk, kerkeshon, -, straathond, VB: 'nne kerkeshoond wörd oüch drekbak geneump. Zw: E lëve wie 'nne kerkeshoond.
karretjeslui, kerkeslûi, zelfstandig naamwoord, woonwagenbewoners
karretjesvolk, kerkesvoülk, zelfstandig naamwoord onzijdig, [geen mv.], gepeupel
kartels, kertale, kertaatsjele, zelfstandig naamwoord, gruizelementen, kertale VB: Veel mich dy sjoen vaas toch ién alle kertale, zön en jaomer; kertaatsjele; ién alle kertaatsjele; duizend; (in duizend stukken); ién alle kertale VB: Dè sjoenen teleur dè ich van m'n päot haw krège leet mich dèn os toch ién alle kertale valle.; ién alle kertaatsjele; ién alle kertaatsjele
kartets, kertaatsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kertaatsje, -, vrouw, (bazige vrouw) kertaatsj
karton, kertoûng, zelfstandig naamwoord mannelijk, kertoûnge, kertûingske, karton, VB: Doég e kertûingske oonder d'n taofelpoet, ze wagkelt.
karwats, kerwatsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kerwatsje, kerwetsjke, karwats, VB: 'n kerwatsj ês 'n sjmik dy besjtèit oét 'nne sjtiël mêt aon 't oét-ênd vyf of zês sjmaol lère reempkes.
kas, kas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kasse, késke, kas, (serre) kas
kasmouwen, kasmoûwe, zelfstandig naamwoord, mouwen, (losse mouwen tijdens de oogst) kasmoûwe (vero.) VB: kasmoûwe zörgde devuur dats te d'nnen oonderérm neet begaojdes bié d'n oûs.
kassen, kasse, werkwoord, kaste, gekas, schoven, (schoven tegen elkaar zetten) kasse (vero.) VB: Koën woerd mêt 10 gerve gekas, terf, gës en häover mêt vyf.
kasserol, kasserol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kasserolle, kasserölke, pan, kasserol (fr. 'casserole') (vero.)
kassier, kasseer, zelfstandig naamwoord mannelijk, kasseers, -, kassier, VB: Vreuger zaot op de Boerenleenbaank èine maan: de kasseer. Dè doog alle wérk eleng.
kast, kas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kaste, késke, kast, VB: 't Mèitske sjtoûng vuur de kas mêt klyjer en voond nog niks vuur aon te doén.
kastanje, kersjtäonzjel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kersjtäonzjele, kersjtënzjelke, kastanje, VB: De hebs twie soerte kersjtäonzjele: wêlle en taome en dy zién geng femiélie van èin.
kasteel, kesjtiel, zelfstandig naamwoord onzijdig, kesjtiele, kesjtielke, kasteel, VB: Sjpiétig genôg ês 't aad kesjtiel van Groéselt ién 't begên van de nuügetiende iew vuur 't groetste dèil aofgebroëke.
kat, kat, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, katte, ketteke, kat, VB: De kat hèt hûi versjejje mûis gevange ién de moostem.; kat; (de kat bij het spek zetten) de kat bié de kies zitte
katapult, kattepoel, kattepul, zelfstandig naamwoord mannelijk, kattepoele, kattepulke, katapult, VB: Vreuger sjoëte de koejoûnge de èikhuünsjes mêt kattepoele oét de nêster.; kattepul
kater, käoter, zelfstandig naamwoord mannelijk, käoters, këterke, kater, VB: Dao zit 'nne käoter op 't däok bié de netäores (zin waarmee men niet-Gronsveldenaren wil testen op de uitspraak van de moeilijke äo-klanken)
katholiek, katteliék, zelfstandig naamwoord mannelijk, katteliéke, -, katholiek, VB: Vuur op de voëgel te sjete môs te katteliek gedöp zién. Zw: (gezegd van voedsel): Dat ês neet mie katteliek. ook bedorven. Vgl. de fr. Uitdrukking: ce n’est pas catholique = niet in de haak.; bedorven (voedsel) neet mie katteliék.; neet katteliék pluis (niet pluis); neet katteliék VB: Dat vlèis hèt 'nne misselikke ruük, pas mer op, dat ês neet katteliék.
katje, ketteke, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, katjesdrop, VB: Hié pak dich e ketteke vuur d'n kèlpyng.
katoen, ketoén, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, ketûinsje, katoen, ketoén
katoenen, ketûijne, ketûijne, ketoûjn, ketoûjne, ketoén, bijvoeglijk naamwoord, katoen, (van katoen) (attr. m. ketûijne, vr. ketoûjn, o. ketoûjne, mv. ketoûjne. pred. ketoén.) VB: 'nne Ketoûjne sjolk.
katrol, ketrol, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ketrolle, ketrölke, katrol, VB: De mèlzek woerte mêt 'n ketrol de zolder opgetrokke.
katspotje, kaatsjpötsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, kaatsjpötsjes, -, kwispedoor, spuwbakje; kaatsjpötsje
kattefiksen, kattefikse, werkwoord, -, -, bedriegen
kattendrek, kattendrek, zelfstandig naamwoord, kattenpis, (dat is geen kattepis dat ês gèine kattendrek.; mis (niet mis) gèine kattendrek
kattenkaaskruid, kattekiézekroéd, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kaasjeskruid, VB: De 'bruudsjes' van 't kattekiézekroéd mog v'r neet ëte want dao hawwe de hon op gepis.
kattenpokkel, kattepôkkele, zelfstandig naamwoord meervoud, drukte, (kouwe drukte, poespas) kattepôkkele
katuil, katûil, zelfstandig naamwoord mannelijk, katûile, katûilke, steenuil, VB: De katûil ês de klejnsten ûil dè ién Hollend vuurkömp.
kauwgum, koûwgom, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kauwgum, VB: D'n ieste koûwgom krèg v'r van de Amerekaanse seldaote ién september 1944.
kavalje, kevejjer, zelfstandig naamwoord mannelijk, kevejjers, -, durfal, VB: Dè kevejjer leep dich toch uüver de kapboüm van 't hoés, v'r hebbe doedsangste oétgesjtaande.; vrouw (bazige vrouw) kevejjer
kavelen, käovele, werkwoord, käovelde, gekäoveld, kavelen, VB: Es te käovels loors te wè bié 't sjpuül 't ieste maog begênne óf de loors wè gewonnen hèt bié 'nne geliéke sjtaand.
kavok, kevôk, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, vlijt, ijver; kevôk VB: De môs get mie kevôk ién hebbe, aanders wörd dat noets get mêt dich.; temperament kevôk VB: Laot 'm dan aad zién, 'r hèt nog kevôk genôg ién.
kazavek, kazzjevêk, zelfstandig naamwoord onzijdig, kazzjevêkke, kazzjevêkske/kevêkske, vrouwenjak, (bep. vrouwenjak) kazzjevêk (vero.) VB: E kazzjevêk wäor yngsjletend en haflaank.; vrouwenjak (bep. vrouwenjak) kevêkske (vero.)
kazelen, käozele, werkwoord, käozelde, gekäozeld, wauwelen, (vero.)
kazerne, kazern, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kazernes, -, kazerne, VB: Ién de kazern van Mesjtreech hèt 't geng seldaote mie.
keek, këk, zelfstandig naamwoord mannelijk, këke, -, kreet, këk Zw: 'nne këk oétzitte: een schreeuw geven.; schreeuw këk Zw: 'nne këk oétzitte: een schreeuw geven
keekachtig, këketig, bijvoeglijk naamwoord, schreeuwend, (kleur) këketig VB: Ich zoûw mich noets zoe get aondoén, mêt dy versjrikkelikke këketige kleure.
keel, kèl, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kèle, kèlke, keel, VB: 'r Hèt zich hil get langs de kèl aofgesjöd.; strot kèl VB: 'nne 't Mets oppe kèl zitte
keer, kier, zelfstandig naamwoord mannelijk, kiere, -, keer, maal; kier VB: Ich heb 'm al dry kier gewäorsjoûwd.; draai kier (mnl. keer: draai, wending) Zw: Ich heb de kier neet krège: ik heb het werk niet op tijd klaar gekregen. Zw: 't Hoés lik oét de kier: het ligt niet op de gewone route.; maal (keer) kier VB: Ich zek 't dich gèine twiede kier.; wending (mnl. 'keer': draai, wending) Zw: De kier neet kriége: het werk niet op tijd afkrijgen. Zw: 't Hoés lik oét de kier: het ligt niet aan de gewone route.; afmaken (zijn werk niet kunnen afmaken) de kier neet kriége
keerborstel, kèrbuüstel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kèrbuüstelle, -, borstel, (om te vegen) kèrbuüstel VB: 'nne kèrbuüstel gebruks te bênnen ién 't hoés.
keersteen, kiersjtèin, zelfstandig naamwoord mannelijk, kiersjtejn, -, slijpsteen
keerwispelen, kerwispele, werkwoord, kerwispelde, gekerwispeld, wispelturig, (wispelturig zijn) kerwispele VB: Zit dich noé 'ns sjtel neer, de maks mich bruel mêt de kerwispele.
keffen, keffe, werkwoord, kefde, gekef, snoeven, pochen keffe
kegel, kèigel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kèigele, kèigelke, kegel, VB: Sjpiétig, èine kèigel ês nog bliéve sjtoën.; valle wie 'nne kèigel omvallen (plotseling omvallen); valle wie 'nne kèigel; zoe zäot wie 'nne kèigel stomdronken zoe zäot wie 'nne kèigel
kegelen, kèigele, werkwoord, kèigelde, gekèigeld, smijten, (eruit smijten) droét kèigele VB: Wie 'r 'nne groete moond begôs op te zitte heb v'r 'm droét gekèigeld.
keil, kiél, kyl, zelfstandig naamwoord mannelijk, kiéle, kylke, wig, kiél (du. 'Keil') VB: Mêt e kylke de vellinge op 't räod van de honsker vaszitte.; kyl
keizer, kyzer, zelfstandig naamwoord mannelijk, kyzers, -, keizer, VB: Es te dry keer aachterèin de voëgel aofsjuts bis te kyzer van de sjöttery.
keizerin, kyzerên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kyzerênne, kyzerênneke, keizerin, VB: Mevroûw Bouchoms-Degueldre wäor ién 1939 de kyzerên van kyzer Wackers.
kejodelen, kejoédele, werkwoord, kaartspel, (bep. kaartspel) (regelmatige tijd) kejoédele
kelder, kalder, zelfstandig naamwoord mannelijk, kalders, kelderke, kelder, VB: Êrappele hawe zich nuurges zoe good es ién 'nnen awwe gewélfde kalder.
kelk, kélk, zelfstandig naamwoord mannelijk, kélke, kélkske, kelk, VB: Oonder de mês gebruk de gèiselik 'nne sjoene goûwe kélk.
kemel, këmel, zelfstandig naamwoord mannelijk, këmele, -, vrouw, (een potige vrouw) këmel; kameel këmel (vero.) Zw: 'nne këmel van e vrommes: een potige vrouw.
kemphaan, kémphaon, zelfstandig naamwoord mannelijk, kémphaone, kémphëuneke, kemphaan, VB: Wie twie kémphaone sjtoûnge ze tiëngenuüverèin, vêrdig vuur zich te böttele; twistzoeker VB: De twie kémphaone sjtoûnge tiëngenuüverèin, vêrdig vuur zich te goën böttele.
kempisch, kémpese weend, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, wind, (noordwesten wind) kémpese weend VB: kémpese weend ês altiéd kaad.
kempzaad, kémpzaod, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, hennepzaad, VB: D'n doévemèilker gaof z'n doéve kémpzaod.
kennelijk, kênnelik, bijwoord, blijkbaar, kênnelik VB: kênnelik ês t'r 'n foüt gemak, aanders begriép ich d'r oüch niks van.; kennelijk kênnelik VB: kênnelik ês 'r kraank woerde, aanders wäor 'r waol hié
kennen, kênne, werkwoord, kôs, gekênd, kennen, VB: Ich kôs mich neet mie truk iën Hërle, zoe ês dat dao veraanderd.
kennis, kênnes, zelfstandig naamwoord mannelijk, kênnese, -, bekende, (man) kênnes VB: Dè maan ês jaore 'nne kênnes van mich.; kênesse bekende (vrouw) kênnese VB: Dy vroûw ês 'n kênesse van ôs.
kennis, kênnes, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, kennis, (wetenschap) kênnes VB: De kênnes van good en koed.
keper, këper, zelfstandig naamwoord mannelijk, këpers, këperke, keper, VB: 'nne këper ês 'nne hoüte baalk van ziëve bié viéf sentemeter. VB: këper ês oüch e soert sjtof.
kepernagel, këpernäogel, zelfstandig naamwoord mannelijk, këpernëgel, -, spijker, (bep. lange spijker) këpernäogel VB: 'nne këpernäogel ês oongevèr 13 cm laank.
kerel, kël, zelfstandig naamwoord mannelijk, këls, këlke, kerel, VB: Bis noé 'ns 'nne groete kël menneke. Zw: 'nne kël wie 'nne boüm
keren, kiere, werkwoord, kierde, gekierd/kèrde, gekèrd, kèrenterre, keren, VB: De kêns dich neet kiere of drieje, zoe voül ês 't dao. VB: 'nne Jas kiere.; kère vegen kère (mnl. 'keren': vegen) VB: Noé nog éffe de sjtôp kère en daan been ich vêrdig vuur hûi.
kerf, kérf, zelfstandig naamwoord mannelijk, kérve, kérfke, kerf, anus
kerfstok, get op z'nne kérfsjtok hebbe, geweten, (iets op zijn geweten hebben) get op z'nne kérfsjtok hebbe
kerk, kërk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kërke, kërkske, kerk, VB: De kërk van Groéselt ês oét 1699.; kerks (niet kerks zijn) nao kërk noch kloûs goën
kerkboek, kërkbook, zelfstandig naamwoord mannelijk, kërkbeuk, kërkbeukske, kerkboek, kërkbook
kerkgang, kërkgaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kerkgang, (van de moeder) kërkgaank (vero.)
kerkhof, kërkef, kërkfer, zelfstandig naamwoord mannelijk, kërkfers, -, kerkhof, kërkef VB: 't Awste kruús oppe kërkef ién Groéselt ês oét 1580.; kërkfer kerkplein VB: Wat heb v'r neet gehûif en bökske gesjproûnge oppe kërkfer.
kerksleutel, kërksjluütel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kërksjluütele, -, sleutelbloem, VB: Op Treechterbérg ês 't ién 't vreujaor gaans gël van de kërksjluütele.
kerkzang, kërkezaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, zangkoor, (kerkelijk kërkezaank) kërkezaank
kermis, kërmes, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kërmese, -, kermis, VB: Oppe kërmes ién Riékelt wäor 't altiéd volle bak.
kermklaas, kûimklaos, zelfstandig naamwoord mannelijk, kûimklaoze, -, klager
kermpleister, kûimplaoster, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kûimplaosters, -, klaagster, VB: 'n kûimplaoster ês 'nne persoen dè mer toezjoer aon 't jaomere en 't kûimen ês; klager; kûimplaoster.
kern, kën, zelfstandig naamwoord mannelijk, kënne, kënneke, kernhout, pit (van vruchten) kën (mnl 'kern': pit, zaad korrel) Zw: Dat ês wie kën: keihard Zw: Dè hèt kën ién: hij heeft pit in.
kernielse, kernielse, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) kernielse
kernknab, këneknap, zelfstandig naamwoord mannelijk, këneknabbe, -, toffee, (vierkante toffee) këneknap (vero.) VB: 'nne këneknap wäor 'nnen toffee mêt nuütsjes ién.
kers, kiës, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kiëse, kiëske, kers, VB: Wie dêk zién v'r ién de ermewej neet aon de kiëse gegaange.
kersenkoning, keskoûjn, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) keskoûjn; klejn keskoûjn kers (bep. kersensoort) klejn keskoûjn
kersenkorf, kiësekuerf, zelfstandig naamwoord mannelijk, kiësekörf, kiësekörfke, kersenmand, VB: Vreuger gebrukde ze ron kiësekörf vuur de kiëse ién te doén.
kerstmis, kiësmis, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kerstmis, VB: D'n däog nao Kiësmis ês ién Hollend vrié, ién Belsj neet.
kervel, kélver, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kervel, VB: Dat ês kélver van d'n ieste sjniët: gezegd van jongens en meisjes in hun wilde jaren.
ketel, këtel, zelfstandig naamwoord mannelijk, këtele, këtelke, ketel, VB: De Hollenders neumen 't 'pan', vuur neumen 't 'këtel'; hoofd (een dik hoofd) 'nne kop wie 'nne këtel VB: 'r Hèt 'nne kop wie 'nne këtel meh dao kênt 'r oüch niks aon doén.; pan këtel VB: De këtel mêt de êrpele sjtèit op 't vuur.
kets, kets, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ketse, ketske, vrouw, (kattige vrouw) kets
kets, ketsj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, ketsje, -, keel, strot ketsj VB: 'r Pakde mich van kelèr bié de ketsj.; klokhuis VB: Vreuger wäor 't dêk: 'Gèf mich de ketsj'; strot ketsj VB: 'nne De ketsj toûwkniépe.; kets oét sjpuüle wijzen (de deur wijzen) kets oét sjpuüle VB: Ich haw de keender van 't haaf duerp ién de kraom meh doûw heb ich kets oét gesjëuld.
kets, ketsje, zelfstandig naamwoord, appelschijven, (gedroogde appelschijven) ketsje VB: Van ketsje makde de lûij vreuger ién de weenter toertepom.
ketsen, ketsje, kitsje, werkwoord, ketsjde, geketsj/kitsjde, gekitsj, ketsen, VB: De kertôsj wäor näot en doûw ketsjde ze.; kitsje; (van knikker) kitsje
ketting, kêttel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kêttele, kêttelke, ketting, VB: De kêttel van m'nne fits ês mich draof geloüpe. Zw: Aon de kêttel ligke: onder de pantoffel zitten. Zw: Dè môs te aon de kêttel legke: gezegd van wildebras.; aon de kêttel plak (onder de plak zitten) aon de kêttel ligke VB: Sèr 'r getroûwd ês lik 'r aon de kêttel, d'n érmen haas.
ketting-eg, kêttel-èg, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kêttel-ège, -, weidesleep, VB: 'n kêttel-èg deende vuur 't gräos oét de wejje weg te hoële.
keuken, kuüke, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kuükes, kuükensje, keuken, VB: Vreuger sjpëulde zich aal ién de kuüke aof.
keulemannetje, keulemenneke, zelfstandig naamwoord, appel, (oude appelrassen) keulemenneke
keuren, këure, werkwoord, këurde, gekëurd, keuren, VB: Vuur en nao de sjlach wörde de vérekes gekëurd.; liefkozen këure (zie 'aaien'); strelen këure (zie 'aaien')
keurmeester, këurmèister, zelfstandig naamwoord mannelijk, këurmèisters, -, keurmeester, VB: De këurmèister këurde de lëver van 't véreke aof.
keus, këus, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, keus, VB: Ién 't klejn weenkelke haw 't neet vëul këus.
keus, kusj, kuusj, zelfstandig naamwoord mannelijk, kuzje/kuuzje, kusjke/kuusjke, varken, kusj; kuusj
keutel, kuütel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kuütele, kuütelke, keutel, VB: Bié Klëur lik 'nne kuütel vuur de dëur. Zw: Z'nne kuütel iéntrêkke: zijn woorden terugnemen.'; drol kuütel; kind (klein kind) kuütel; troetelnaam (voor een klein kind); kuütel); uitwerpselen kuütel (zie 'keutel')
keuvel, kuffel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kuffele, kuffelke, wrong
kever, këver, zelfstandig naamwoord mannelijk, këvers, këverke, kever, këver Zw: Telle wie 'nne këver: gierig zijn
keveren, kiévere, werkwoord, kiéverde, gekiéverd, kriebelend, (een kriebelend gevoel veroorzaken) kiévere VB: Fôj, pak mich dè këver oét m'nne nak, dè kiévert mich.
kevie, kievie, zelfstandig naamwoord mannelijk, kievies, kevikske, korf, (bep. grote korf) kievie (vero.) VB: 'nne kievie wäor 'nne rèjelik groete, veerkentige kuerf vuur doéve en hoonder te verveure.; kevikske huis kevikske VB: 't Wäor mer zoe 'n aad kevikske en toch woende dao e gaans hoéshawe. (ongunstige betekenis)
kiel, keel, zelfstandig naamwoord mannelijk, keele, keelke, kiel, VB: 'nne keel wäor e loshangend, liéne of ketoûjne wërkhömp vuur manslûi.
kielboog, kiélebaog, zelfstandig naamwoord mannelijk, kiélebëug, kiélebëugske, boog, (schiettuig) kiélebaog VB: Vuur 'nne kiéleboag te mäoke kêns te 't bêste êsjehoüt gebruke.
kien, kin, tussenwerpsel, kien, (uitroep tijdens het kienspel) kin!
kienen, kinne, werkwoord, kinde, gekind, kienen, VB: Ze gèit waol dry kier per wëk kinne, ze ês d'r versjlaof aon.
kienmoer, kinmoor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kinmoore, -, kienen, (persoon die verzot is op kienen) kinmoor VB: Zoe 'n kinmoor vernaolistig hëur gaans hoéshawe.
kiepen, kippe, werkwoord, kipde, gekip, kiepen, VB: Môt v'r dy êrappele mêt de haand aoflaoje of maog v'r ze kippe?
kiepkar, kipker, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kipkerre, kipkerke, kiepkar, kipker; kipkar kipker (zie 'kiepkar')
kietelen, kiétele, werkwoord, kiételde, gekiételd, kietelen, VB: Sjej oét mêt mich te kiétele, dalik gèit mich get eweg; kriebelen VB: Dat sjtof, dat kiételt mich.
kiezel, kiézel, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kiezel, VB: Vreuger hole ze de kiézel oét de kiézelkoûjle ién de bos of oét de kiézelkoûjle ién de Sjlak of de Sjnyderssjtèg.
kiezelader, kiézel-aor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kiézel-aore, kiézelëurke, kiezellaag, VB: 't Ês e sjoen sjtök, meh ién 't midde löp 'n kiézel-aor, dao wês niks.
kiezelkuil, kiézelkoûjl, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kiézelkoûjle, kiézelkûilke, grindgroeve, VB: Ién 1848 zién bié 't botte ién de kiézelkoûjl ién de Sjlak aach maan doed bliëve.; kiezelgroeve VB: Ién 1848 zién bié 't botte ién de kiézelkoûjl ién de Sjlak aach lûi doed bliëve
kiezen, keze, werkwoord, koës, gekoëze, kiezen, (afw. vormen o.t.t. dich keus, hër keus) VB: De môs keze of dejle.
kiffelen, kiffele, werkwoord, kiffelde, gekiffeld, kiffelenterre, kibbelen
kil, kèl, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kèle, -, goot, (tussen twee daken) kèl (mnl. 'kele': o.a buis waardoor een vijver van water wordt voorzien.) VB: V'r hebbe de kèl mêt zeenk belaag.
killen, kelle, werkwoord, kelde, gekeld, koud, (koud worden) kelle VB: M'n han kelle mich, ze zûingele gaans.
killig, kellig, bijvoeglijk naamwoord, kil, VB: Ich wäor zoonder mantel nao de kërk gegaange meh dao wäor 't mich toch te kellig.
kilo, killo, zelfstandig naamwoord mannelijk, killos, -, kilo, Zw: 't Gèit mich aon m'nne killo: het gaat me aan het hart.
kin, kên, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kêne, kênneke, kin, VB: 'r Hèt 'n bräotsj op z'n kên.
kind, keend, zelfstandig naamwoord onzijdig, keender, kênneke, kind, VB: Ich heb twie keender en veer klejnkeender, allemaol joûnges.
kinderage, keenderäozje, zelfstandig naamwoord, kinderwerk, keenderäozje VB: Jummich, jummich, dy bagke vryjen al vaan de sjaolbénk. Och, 't ês keenderäozje.
kinderbed, keenderbed, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, kraambed, keenderbed VB: M'n taant ês ién 't keenderbed gesjtoürve en hëure maan blèf mêt dry klejn keender aachter.
kinderengods, keendergaods, tussenwerpsel, uitroep, (uitroep van verbazing) keendergaods
kinderkoets, keenderkoûts, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, keenderkoûtse, keenderkûitske, kinderwagen, VB: Allewyl zuus te oüch manslûi aachter de keenderkoûts loüpe, vreuger prakkezeerde ze dao neet uüver.
kinderkorf, kênskuerf, zelfstandig naamwoord mannelijk, kênskörf, kênskörfke, luiermand, (vero) VB: Jummich, uüver tien daog been ich oétgeteld en de kênskuerf ês nog neet vêrdig.)
kindermaagd, keendermaog, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, keendermëug, -, kindermeid, VB: Eleng riéke lûi kôste zich 'n keendermaog permittere.
kindermeisje, keendermèitske, zelfstandig naamwoord onzijdig, keendermèitskes, -, kinderjuffrouw, Zw: Pis hebbe wie e Belsj keendermèiske: zie bij 'Belsj'
kindje, kiensje, zelfstandig naamwoord onzijdig, kiensjes, -, lange vinger, VB: kiensjes zién hil lich te vertère keukskes ién de vuerm van 'nne vinger.
kindjes, kiensjes, zelfstandig naamwoord, gebak, (lange vingers) kiensjes VB: Es de klejnkeender op bezeuk koëme zién e altiéd aon 't bëdele vuur kiensjes
kinds, kêns, bijvoeglijk naamwoord, kinds, dement; kêns
kindskind, kênskeend, zelfstandig naamwoord onzijdig, kênskeender, -, kleinkind, kênskeend (vero.)
kinkenfots, keenkefôtsj, zelfstandig naamwoord mannelijk, keenkefôtsje, -, scharminkel, (paard) keenkefôtsj (Het woord 'keenk' komt ook voor in 'Keenke-sjtraot'. Deze straat ontleent haar naam aan de paarden der kooplieden ('keenke') die over deze weg naar 's-Gravenvoeren en het Luikerland reisden.)
kinketting, kênkêttel, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kênkêttele, kênkêttelke, ketting, (bep.ketting voor paarden) kênkêttel VB: 'n kênkêttel löp oonder de kên van 't përd doer en deent vuur léstige bieste ién bedwaank te hawe.
kinkhoest, kiékhoos, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, kinkhoest, VB: Allewyl wörde keender tiënge kiékhoos iénge-ént, vreuger neet.
kip-kap, kip-kap, zelfstandig naamwoord, hoofdkaas, kip-kap (vero.)
kipaars, kib-bers, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, bilnaad, (geïrriteerde huid in bilnaad) kib-bers (klinker in slotlettergreep is niet verzwakt tot stomme e maar is betoond) VB: Gelûifs te dats te van de kib-bers pikweeld kêns wërde? 't Ejnigste wat huelp ês taalkpôjjer.
kirke, kirkes, zelfstandig naamwoord, pruim, (bep. oude pruimensoort) kirkes
kissen, kiésje, werkwoord, kiésjde, gekiésj, sissend, (een sissend geluid maken) kiésje VB:: Es te wäoter op de kwizzenjèr guujs, daan huurs te 't kiésje.
kist, kis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kiste, kiske, kist, VB: Ich heb nog 'n kis êrappele ién de kalder sjtoën.; op de kis hoûwe vrijen op de kis hoûwe (zie 'slaan')
kitsen, kitsje, werkwoord, kitsjde, gekitsj, spugen, (tussen de tanden) kitsje) VB: 'r Zaot dao mer op z'n hoéke tiënge de moer en kitsjde toezjoer de göt ién.; wegschieten (knikker met kracht wegschieten) kitsje VB: 'r Kitsjde de hûif eweg.
kitsje, kitske, zelfstandig naamwoord onzijdig, kitskes, -, beetje, VB: E kitske zaat.; hoeveelheid (een kleine hoeveelheid) kitske VB: Doég e kitske mie zaat oppe êrappele.
klaar, klaor, bijvoeglijk naamwoord, klaorder, 't klaorste, klaar, helder VB: Dao wäor gèine muejer ién 't wäoter, 't wäor gaans klaor.; aanbreken (de dag breekt aan): 't wörd al klaor VB: 't Wörd al klaor, 't wörd tiéd dat v'r oétsjejje mêt bôlle.; helder (de dag breekt aan): 't wörd al klaor VB: 't Wörd al klaor, 't wörd tiéd dat v'r oétsjejje mêt bôlle.; licht (het is al licht) 't ês al klaor VB: 't Ês al klaor en zoe te zién wörd 't 'nne sjoenen däog.; lichtgekleurd VB: Es 'nne zèt: 'De koffie ês klaor', daan môste zegke: 'Doég daan get mie koffie drop'.
klaarte, klëurte, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, helderheid, VB: 'n Sjmaol sjtriëp klaor oonder de duur.
klabberdats, klabberdaats, tussenwerpsel, uitroep, (als iemand valt) klabberdaats
klabetter, klabatter, zelfstandig naamwoord mannelijk, klabattere, -, plank, (met handvat en houten klepel) klabatter VB: De klabatter woerd gebruk op Witten Donderdig, Goje Vriédig en Paoszaoterdig. (zie bij 'klepperen')
klabetteren, klabattere, werkwoord, klabatterde, geklabatterd, klabatterenterre, klepperen, VB: Op Witten Donderdig, Goje Vriedig en e gedejlte van Paoszaoterdig goûnge de koerjoûnge mêt de klabattere doer 't duerp ömdat op dy daog de klokke neet geloûwd woerte.
klabots, klebaats, tussenwerpsel, uitroep, (bij val) klebaats VB: klebaats, dao laog ich!
kladder, klatter, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klattere, -, spat, klatter VB: Nao de waaandeling doer 't véld zaote de klattere pratsj mich op m'n brook.
kladderen, klattere, werkwoord, klatterde, geklatterd, bespatten, (met modder bespatten) klattere
klagen, klaoge, werkwoord, klaogde, geklaog, klaogenterre, klagen, VB: Ich heb neet te klaoge uuüver m'n keender.
klager, klaoger, zelfstandig naamwoord mannelijk, klaogers, -, klager
klak, klak, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klakke, klekske, pet, (met klep); klak (fr. 'clacque': o.a klephoed) Zw: De vyngs 'm oonder 'n klak: hij is onder een hoedje te vangen Zw: Mêt de klak d'rnao goeje Zw: Dat kry ich neet oonder m'n klak. Zw: Doég 't mich mer ién m'n klak, daan zeuk ich 't sjtrak waol oét: gezegd wanneer men een bepaald verhaal niet begrijpt.
klam, klaam, bijvoeglijk naamwoord, klam, klaam (trappen van vergelijking ontbreken)
klam, klam, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klamme, klemke, kram, VB: Klamme wörde gebruk vuur peundraod op bajpaole vas te hoûwe.
klamot, klamotte, zelfstandig naamwoord, geld
klandizie, klandiézie, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, klandizie, VB: Sèr 'r z'nne weenkel hèt verboûwd, ês z'n klandiézie fleenk biékoëme.
klank, klaank, zelfstandig naamwoord mannelijk, klaanke, -, klank, VB: D'n ueleger van de kërk van Groéselt hèt 'nne sjoene klaank.
klant, klaant, zelfstandig naamwoord mannelijk, klaante, klénsje, klant, VB: Dy ês bié ôs klaant oppe weenkel. VB: 'nne Roûwe klaant.
klappei, klappej, klappiéjes, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klappeje, -, kwaadspreekster, klappej VB: Zoe 'n klappei hynk 't gaans duerp aonèin mêt hëure kaal; klappiéjes
klaps, klaps, zelfstandig naamwoord, peer, (bep. oude perensoort) klaps
klarinet, klarrenêt, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klarrenêtte, klarrenêtsje, klarinet, VB: Ich been van de klafrfenêt uüvergegaange op de trombon, dat lik mich bëter.
klas, klas, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klasse, kléske, klas, VB: V'r zaote säome ién de zêsde klas bié Van Donk.
klasmouwen, klasmoûwe, zelfstandig naamwoord, mouwen, (losse mouwen in de klas) (vero.)
klassement, klassemeent, zelfstandig naamwoord onzijdig, klassemeente, -, klassement, VB: V'r zalle nao eker wëk e soert klassemeent säomesjtelle.
klassineren, klasjenere, werkwoord, klasjeneerde, geklasjeneerd, redeneren, (druk redeneren) VB: Dy zaote mich toch de gaansen tiéd te klasjenere of ich wèit neet wat gebëurd wäor.
klats, klaats, tussenwerpsel, uitroep, (als iemand valt) klaats; boem klaats
klats, klats, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klatse, kletske, oorvijg, klats VB: Dalik krys te get klatse op de vötteke; beetje klats VB: 'n klats wáoter; rammel (een pak rammel); klatse; klatse kriége slaag (een pak slaag krijgen); klatse kriége
klatsen, klatse, werkwoord, klatsde, geklats, slaan, (met de deuren slaan) klatse VB: Zuús te ze renne? Vuurwat môs dich altiéd zoe mêt de dure klatse?; 't rengelt dat 't klats stortregenen (het stortregent); 't rengelt dat 't klats; anus vuur de vot klatse VB: Es te get vuur de vot klats daan dèis te 't mêt de Fraanse sjläog.
klatspapier, klatspepier, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, zijdepapier, VB: Vreuger driejde ze de èigesgemakde boëter ién klatspepier en goûnge daomêt na de mért.
klauw, klaw, zelfstandig naamwoord mannelijk, klawwe, klewke, hand, VB: (plat) Bliéf mêt d'n klawwe devaan aof.; klauw VB: Lêt op, de kat hèt sjérpe klawwe.; kei VB: 'r Haw 'nne klaw tiënge z'nne kop krège, 'r bloojde wie e véreke. Zw: Dan ben jij 'n klaw: daan bis dich 'nne knappe. VB: Daan bis dich nne knappe es dich dat vêrdig krys; hard (zo hard als een steen) zoe hél wie 'nne klaw; klawwe benen klawwe VB: 'r Haw haos z'n klawwe gebroëke wie 'r dao oétsjaamde
klauwen, klawwe, werkwoord, klawde, geklawd, klawwenterre, jatten, VB: Dè klawt aal wat los en vas zit. Zw: De kêns mich geklawd wërde: je kunt me nog meer vertellen; krabben (van kat) klawwe VB: Lêt mer good op, de kat klawt, vuur dats te 't wêts hebs te 't zitte.; stelen klawwe Zw: De kêns mich geklawd wërde: je kunt me nog meer vertellen
klaveren, klëvere, zelfstandig naamwoord, klaveren, klëvere VB: klëvere ês droof, neet sjöppe.
kledage, klyjasj, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, kleding, VB: 'r Gief de helf van ze salaris aon klyjasj oét.
kledderen, kleddere, werkwoord, kledderde, gekledderd, klauteren, (du. 'klettern') VB: De koejoung ês oppe kapboüm gekledderd.; klimmen kleddere (du. 'klettern' VB: Dè hèt bang vuur niks, dè kleddert ién de hoegste bûim
kledderschoen, kleddersjoon, zelfstandig naamwoord meervoud, klimijzers, VB: Vuur nao 'nne kannedas ién te kleddere hebs te kleddersjoon nudig.
kleden, klejje, werkwoord, klejde, geklejd, kleden, VB: Gelökkig 't verdeent, ich hôf 'm neet mie te klejje.
klee, klie, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, klaver, klye zemelen klyje VB: De môs de klyje ién 't mèl laote zitte, dat ês vëul gezonner.
kleed, klèid, zelfstandig naamwoord onzijdig, klyjer, kledsje/kletteke, kleed, VB: Oe hebs te dat sjoen kllèid voonde? De bis zoe fris.; jurk VB: Oe hebs te dich dat sjoen klèid gegoüwe, mèitske?
kleeën, klyje, klaveren
kleehooi, kliehûij, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, klaver, (gedroogde klaver) kliehûij
kleerborstel, klyjerbuüstel, zelfstandig naamwoord mannelijk, klyjerbuüstele, klyjerbuüstelke, kleerborstel, VB: Op rejs heb ich altiéd 'nne klyerbuüstel bié mich ömdat ich good geranzjeerd wêl debié loüpe.
kleevers, klieviës, bijvoeglijk naamwoord, vers, (zeer vers) klieviës
klein, klejn, bijvoeglijk naamwoord, klejnder, 't klejnste, klein, VB: Ich gaon get groeter woene, noé woene v'r zoe klejn.
klein loene, klejn loene, zelfstandig naamwoord, kers, (bep. kersensoort) klejn loene
kleine, klejne, zelfstandig naamwoord mannelijk, klejne, klejneke, kleine, VB: Dè klejne bleus al good mêt ién de hermenie.
kleinen, klejne, werkwoord, klejnde, geklejnd, prakken
kleinen, klène, werkwoord, klènde, geklènd, slaan
kleinigheid, klejnighèid, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klejnighèide, klejnighèidsje, kleinigheid, klejnighèid
kleinkind, klejnkeend, zelfstandig naamwoord onzijdig, klejnkeender, klejnkênneke, kleinkind, VB: Es ich m'n klejnkeender geziën heb, ês m'nnen däog weer good.
kleins, van klejns aof, jongs af, (van jongs aan) van klejns aof VB: van klejns aof hèt 'r plezeer ién meziék gehad.; get klejns kleintje get klejns
kleintje, klejnt, klejneke, zelfstandig naamwoord onzijdig, klejnekes, -, kleintje, VB: Môs te 'n hure wie dat klejneke al kênt kalle.; klejneke borrel klejneke
kleisper, klèisper, bijvoeglijk naamwoord, klèisperder, 't klèisperste, tenger, VB: 't Ês mer zoe e klèisper menneke meh 'r ês zoe gezoond es 'nne vêsj.
klem, klem, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, tetanus, VB: Ich heb, gelûif ich, get pêrssjtroont ién dy won krège, es ich mer gèine klem kry.
klenen, klène, werkwoord, klènde, geklènd, smeren, opbrengen; klène (klènde, geklènd) VB: Klèn de boëter neet zoe dik.
klepel, klëpel, zelfstandig naamwoord mannelijk, klëpele, klëpelke, klepel, VB: Eleng de klëpel van dy klok weug al mie es 200 killo.; mond klëpel VB: haaw d'nne klëpel, asseraante batteraof!
kleren, klyjer, zelfstandig naamwoord, kleren, klyjer VB: Gaank dich zuver klyer aon doén, de zits gaans oonder de pratsj. Zw: 'nne Aon de klyjer goën: iemand te lijf gaan. Zw: (gezegd van priesterstudent die op het groot-seminarie de toog mocht dragen): 't Hèt de klyjer al aon.; zich aon de klyjer goën vechten zich aon de klyjer goën (zie 'gaan'); 'nne aon de klyjer goën slaag (iemand een pak slaag geven); 'nne aon de klyjer goën
klet, klet, hoeveelheden, (grote hoeveelheden vruchten) wie klet VB: Dit jaor hange de proûme wie klet.
klets, klats, klets, zelfstandig naamwoord, verkoudheid, (een verkoudheid oplopen) zich de klats (klets) hoële (zie 'halen') VB: Mêt dao 'n haf oor op d'n trêk te sjtoën heb ich mich de klats gehaold.
klets, klets, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, -, -, roddelaarster
klets, kletske, klutske, zelfstandig naamwoord onzijdig, kletskes/klutskes, -, scheutje, kletske; klutske VB: Doég nog e klutske azién ién 't zoer vlèis.; kletskes restjes (restjes drank) kletskes VB: Sjöd dy kletskes mer weg, dy dreenk toch g'nne mêns mie op.; kletskes bier (restjes bier in de glazen) kletskes VB: De kletskes woerte allemaol weggesjöd.
kletsen, kletse, werkwoord, kletsde, geklets, kletsenterre, kletsen, klikken VB: 'Ömdat stich bis goën kletse, heb ich ze geriëte krège', zaag Jeanke.; roddelen kletse VB: De môs neet zoe kletse uüver de lûi, dat sjtèit dich neet sjoen.
kletser, kletser, zelfstandig naamwoord mannelijk, kletsers, -, kletskous
kletskop, kletskop, zelfstandig naamwoord mannelijk, kletsköp, kletsköpke, kaalkop, kletskop VB: 'r Haw al joonk 'nne kletskop.; rijksdaalder (zilveren rijksdaalder); kletskop (vero.); vlaai (zonder belegsel); kletskop
kletsmeier, klitsmevee, zelfstandig naamwoord mannelijk, klitsmevees, klitsmeveeke, nietsnut
kletsmoer, kletsmoor, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kletsmoore, -, loslippig, (loslippig persoon) kletsmoor VB: Vertel dy niks, uüver 'n oor wêt 't 't gaans duerp.
kletswijf, kletswiéf, zelfstandig naamwoord onzijdig, kletswiéver, -, klikspaan, VB: Dat ês 'n éch kletswiéf, dat breef aal uüver.
kleun, klèn, zelfstandig naamwoord mannelijk, klène, -, smak, klèn slag klèn VB: Vaan gif heef 'r 'nne klèn oppe duur. Zw: klène kriége: slaag krijgen; stommiteiten klène klène VB: 'r Hûit zich dêkker van dy klène droét.; voorvallen (geruchtmakende voorvallen) klène VB: Hebs te 't gehuurd van dy maorde? Dat zién oüch klène.;klène kriége slaag (een pak slaag krijgen); klène kriége
kleur, kleur, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kleure, -, gezelschap, groep; kleur VB: Oppe kërmes ién Riékelt zaot v'r mêt 'n sjoen kleur biéèin.
kleuren, klëure, werkwoord, klëurde, geklëurd, dagen, VB: Wie v'r Broonkmaondig hèivers kaome, begôs 't al te klëure.; licht (licht worden) klëure VB: Wie v'r Broonkmaondig hèivers kaome, begôs 't al te klëure.
kliek, klik, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klikke, klikske, kliek, VB: V'r wäore mêt 'n gaanse klik nao de kërmes ién Riékelt gegaange.; gezelschap groep klik (fr. 'clique')
klier, kleer, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kleere, kleerke, klier, VB: De kleere ién m'nnen haas zién gaans opgeloüpe.
klieven, kleve, werkwoord, kleefde, gekleef, klieven, VB: Ich heb de gaanse muerge hoüt gekleef en noé been ich poém.
klimmen, klömme, werkwoord, klömde, geklömp, klimmen, (o.t.t. hër klömp, dier klömp. geb. wijs. klömp)
klink, kleenk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kleenke, kleenkske, klink, Zw: Lever 'nnen deef aon de kleenk es 'n loésterveenk.; trekketting (op boerderij) kleenk (vero.) VB: De hebs kerkleenke en ploogskleenke.
klinken, kleenke, werkwoord, kloonk/kleenkde, gekloonke, klinken, VB: Dat vuursjtel kleenk neet oonaordig, dao wêl ich waol get mie uüver hure.
klit, wie klet, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, klit, (als klit) wie klet VB: Dat zién hil gooj vrön, ze hange wie klit aon èin.; klis; (bep. plant) klet VB: De koejoûnges kôste gèi groeter plezeer es de mèitkes klet ién hön haore te vriéve.
klits, klits, zelfstandig naamwoord mannelijk, klitse, klitske, aardappel, (kleine aardappel) klits VB: Die klitse van êrappele gebruúk v'r mer es vérekesvoor.; klitse teelballen klitse
klitsen, klitse, werkwoord, klitsde, geklits, bedotten, foppen klitse
klodder, klôdder, zelfstandig naamwoord mannelijk, klôddere, -, klodder, VB: Doég dè klôdder zjem 'ns van de taofel, dalik koëme de wêspele drop aof.
klodderen, klôddere, werkwoord, klôdderde, geklôdderd, klôdderenterre, klodderen, VB: Es 't kênneke mer ién de pratsj kênt klôddere, daan ês 't gelökkig.
kloek, klook, bijvoeglijk naamwoord, gekleed, (leuk gekleed) klook (vero.) VB: He, kenneke, wat bis te klook!; leuk
kloek, klôk, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klôkke, klukske, kloek, klôk VB: Kom neet te kort bié de klôk, ze pik dich gegarendeerd ién d'n vinger. Zw: 'n klôk zitte: een kloek op eieren zeten.
kloeken, klôkke, werkwoord, klôkde, geklôk, broeds, (broeds zijn) VB: Laot dy hoon mêt rös, zuus te neet dat ze aon 't klôkke ês? Zw: Dè zit oüch mer altiéd ién 't hoés te klôkke: hij gaat nooit buiten de deur.; kloeken (broeds zijn) klôkke VB: Laot dy hoon mêt rös, zuús te neet dat ze aon 't klôkke ês?.
klok, klok, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klokke, klökske, klok, VB: Ich heb nog zoe e sjoen aad klökske van me groetvajjer bié ôs; gegoten (het zit gegoten) 't pas wie 'n klok VB: Dat kletteke dat pas dich wie 'n klok, kênneke. Mama zal waol bly zién.
klokken, klokke, werkwoord, klokde, geklok, klokken, (term uit de duivensport) klokke
klokken, klôkke, werkwoord, klokkend, (een klokkend geluid maken) klôkke VB: 'r Klôkde zich dat keul fléske beer mêt sjmäok nao bênne.
klommel, klômmel, zelfstandig naamwoord mannelijk, klômmele, klummelke, prul, Zw: Vuur lômmele krys te klômmele: werd vroeger geroepen door schoolkinderen als ze in ruil voor meegebrachte vodden minderwaardig speelgoed of snuisterijen kregen.
klommelaar, klômmeler, zelfstandig naamwoord mannelijk, klômmelerre, klômmelerke, prutser, VB: Laot dè dy ripperäosie neet doén, dat ês noé 'nnen ieste klas klômmeler.
klommelarij, klômmelery, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, klômmeleryje, -, prullaria
klommelen, klômmele, werkwoord, knutselen (klômmelde, geklômmeld, prutsen, VB: Ich vervèl mich geng sekon sèr ich neet mie wërk, ich been de gaansen däog get aon 't klômmele.
klomp, kloomp, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloompe, kleumpke, klomp, VB: Vreuger goûnge ze ién de kërk roond mêt de kloomp vuur géld op te hoële. Zw: 'r Sjmèrt zich de boëter 'nne kloomp dik op ze broed.; bezittingen (zonder bezittingen) op 'nne kloomp en 'nne sjoon VB: Op 'nne kloomp en 'nne sjoon ês 'r 50 jaor liéje 't duerp iénkoëme en noé ês 'r èin van de riékste iénwoeners; laag (een dikke laag) 'nne kloomp dik VB: De pratsj laog 'nne kloomp dik ién de gaank
klompgetuig, kloompegetuúg, zelfstandig naamwoord onzijdig, -, -, klompen, (gereedschap om klompen te maken) kloompegetuúg
klompnagel, kloompenäogel, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloompenëgel, kloompenëgelke, spijker, (bep. spijker) kloompenäogel VB: Mêt de kloompenäogel woerd de reem aon de kloomp vas gemak.
klompvoet, kloompvoot, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloompveuj, -, horrelvoet, VB: 'nne kloompvoot wäor 'nne misvörmde voot, nao bênne gedriejd en mêt de tiene nao oonder)
klonter, kleunter, zelfstandig naamwoord mannelijk, kleunters, kleunterke, klonter, VB: 'nne kleunter pratsj, 'nne kleunter verf, 'nne kleunter ién de pap.
klonteren, kleuntere, werkwoord, kleunterde, gekleunterd, klonteren, VB: Neet zoe vëul mèl gebruke, aanders gèit dich de saws kleuntere.
klontje, klötsje, zelfstandig naamwoord onzijdig, klötsjes, -, klontje, (suiker) klötsje VB: Vuur mich èi klötsje sôkker, ich been neet zoe 'nne zeute.
klooster, kloester, zelfstandig naamwoord onzijdig, kloesters, kluusterke, klooster, VB: 't kloester van de paoters ién Riékelt besjtèit neet mie.
kloot, kloet, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloete, kluutsje, kloot, Zw: Op z'n kloete valle: een smak maken Zw: Loüp nao de kloete: naar de pomp Zw: Öm de kloete neet: om de drommel niet Zw: Dat ês nao de kloete: kapot Zw: Ich been vuur de kloete: doodop Zw: 'nnen Érme kloet: een arme drommel.; 'nnen érme kloet drommel (een arme drommel) 'nnen érme kloet; kloete teelballen kloete; kloete grap (voor de grap) vuur de aw kloete; kloete kapot nao de kloete; kloete waardeloos (vakantie bijv.) kloete; kluút sufferd kluút; get van z'n kloete mäoke dikdoenerig (dikdoenerig zijn) get van z'n kloete mäoke.; vuur de kloete zién doodmoe (doodmoe zijn) vuur de kloete zién; öm de kloete neet drommel (om de drommel niet) öm de kloete neet; e sjtök ién z'n kloete hebbe dronken (dronken zijn) e sjtök ién z'n kloete hebbe; de kèns nao de kloete loüpe duivel (je kunt naar de duivel lopen) de kêns nao de kloete loüpe
klootjoris, kloetjeures, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloetjeurese, -, sufferd
klootmonsieur, kloetmesjeu, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloetmesjeus, -, sufferd
klootvinken, kloetveenke, werkwoord, kloetveenkde, gekloetveenk, aanrommelen, VB: Sjej noé 'ns oét mêt kloetveenke, laot 'ns get oét d'n han koëme.; keutelen VB: 'r Haw de gaansen däog gekloetveenk en 'r haw nog niks gedoën.
klootzak, kloetzak, zelfstandig naamwoord mannelijk, kloetzakke/kloetzek, kloetzekske, balzak, kloetzak; sufferd kloetzak
klophaan, klophaon, zelfstandig naamwoord mannelijk, klophaone, klophëuneke, vechthaan, VB: klophaone hawe ês allewyl sjtreng verboëje.
klophengst, klophyngs, zelfstandig naamwoord mannelijk, klophyngsste, -, vechtersbaas
kloppartij, klopperty, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kloppertyje, -, vechtpartij, VB: Dao sjynt gisteraovend 'n fleenke klopperty ién dè kaffee gewès te zién.
kloppen, kloppe, werkwoord, klopde, geklop, kloppen, Zw: Ich kên mich op m'n hert kloppe dat 't zoe good ês aofgeloüpe.; klop dich 'n ejke pomp (loop naar de pomp) klop dich 'n ejke; zich kloppe vechten zich kloppe
klopper, klöpper, zelfstandig naamwoord mannelijk, klöppers, klöpperke, garde, (keukengereedschap) klöpper VB: Pak dich mer dè klöpper, daan môs te 'ns lore wie 'ns sjoen saws te krys.
klosje, klöske, zelfstandig naamwoord onzijdig, klöskes, -, klosje, VB: E klöske gäon.
klot, klot, zelfstandig naamwoord mannelijk, klotte, klötsje, klont, kluit klot VB: 'nne klot drek; kluit; klot VB: 'nne klot drek.
kloten, kloete, werkwoord, kloede, gekloet, bedotten, foppen kloete
klotenkal, kloetekaal, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, onbenullige, (onbenullige praat) kloetekaal VB: Dat ês noé richtige kloetekaal wats te dich droét hûis, dat hûit nuurges op.; beuzelpraat (beuzelpraat verkopen) kloetekaal
klotenklaas, kloeteklaos, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, sufferd
klotenkoek, kloetekook, zelfstandig naamwoord mannelijk, -, -, onzin
klotenzeef, kluteziëf, zelfstandig naamwoord onzijdig, kluteziëve, -, kolenzeef, (vero.)
klotsen, klôtse, werkwoord, klôtsde, geklôts, klôtsenterre, klotsen, VB: Bié 't biljerre môs te oplêtte dat de baal neet klôtse.; opstuwen (van bloed) klôtse VB: Es te d'nne vinger oontsjtoëke hebs, veuls te 't blood klötse. Zw: 't Klôts wie e bloets kuke van aachter.; proosten VB: Laot v'r klôtse es tèike dat v'r vreund zién.
klotzwart, klotzjwert, bijvoeglijk naamwoord, gitzwart, VB: Dat mèitske hèt van dy sjoen, klotzjwerte oüge,
kluchtig, klöchtig, bijvoeglijk naamwoord, fleurig, VB: E klöchtig kletsje
kluis, kloûs, klûis, zelfstandig naamwoord vrouwelijk, kloûze, klûiske, kluis, kloûs; klûis VB: Op de plaots oe noé de Beuk sjtèit hèt tot ién 't begên van de 19e iew 'n klûis gesjtaande oe twie klûizeners w