elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: kordewagen

kordewagen , kōrrewoagen , kōrrelwoagen , eenigszins minachtend ook kōrrelbak; onoverdekt rijtuig met vier wielen, waarvan de bak onmiddellijk op het stel rust. Is er eene linnen kap over gespannen, dan heet het in de Ommelanden verdek. (West-Vlaamsch het verdek van eenen wagen, de kap over den wagen gespannen). De oude kōrrewoagens, zooals die nog voor een zestigtal jaren algemeen in gebruik waren, hadden niet altijd banken met leningen maar vaste dochten “Gait de seez’ of korrewoagen Weêr op rais, den mit un barst, Of ’t gevoeglijk op ken, an het joagen, Elk is boas en wil het harst.” (1839) – Weil.: kordewagen = krodewagen, kruiwagen, in Groningen korrewagen; v. Dale: kordewagen (Zuid-Nederlandsch) = kruiwagen, oudtijds krodewagen, waaruit, door metathese kordewagen, waarvoor men niet zelden hoort: kortewagen, eene verbastering, waarschijnlijk gegrond op eene verkeerde volksetymologie; Kil. kordewaghen, koordewaghen, aliis kortewagen = boerenwagen, voertuig, wagen om iets te vervoeren, hortend en stootend voertuig, enz.; Oostfriesch kurrewagen, volgens ten Doornkaat eene omzetting van: krodewaghen. – O.i. zijn kōrre, en: korde, geheel verschillende woorden; kōrrewoagen zal staan voor: karrewagen; kar, toch luidt in Groningen koar of koare dat door opvolging der opene a, in woagen, licht kōrre werd; – kōrrelwoagen en kōrrelbak doen denken aan kōrreln = rollen, dus een rijtuig dat (met geraas) over den kleiweg rolt, welke naam gevoeglijk ontstaan kon in den mond van het volk, dat de herkomst van het woord niet kende. Voorts nog: krodewagen (letterlijk: kruikar, kruiwagen, Drentsch, Friesch kroode, Groningsch kroodkoare, kroode) is hier een handvoertuig, waarvoor elders: een voertuig door paarden getrokken en door letteromzetting kordewagen geworden; ons kōrrewoagen daarentegen is altijd een rijtuig geweest. West-Vlaamsch kordewagen, krodewagen = kruiwagen (De Bo).
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
kordewagen , körrewoagen , ook: kōr .
Bron: Ganderheyden, A.A. (1897), Groningana – Supplement op H. Molema’s Woordenboek der Groningsche Volkstaal, Groningen (reprint 1985)


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op ewnd.ivdnt.org,
gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal