elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: kool

kool , kòle , (vrouwelijk) , kool (brandstof).
Bron: Gallée, J.H. (1895), Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect, aanhangsel Twents
kool , kaole , kòle , (vrouwelijk) , kaolen , kool (brandstof), vklw., kölken.
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
kool , koole , (vrouwelijk) , köle , kool (gewas).
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
kool , kool , (Ommelanden) = zoad (Oldampt Westerwolde); de plant van raap- en aveelzaad; wie hebben twintig juk kool (Hoogeland) = – twintig daimt zoad (Oldampt) – v. Hall: kool, oliegevend raapzaad, Brassica Kapa, oleifera, veelal verkeerd aan het koolzaad gegeven, voor gewoon winter-oliezaad. Het is van koolzaad te onderscheiden door eenen eenigszins knolachtig opgezwollen penwortel, door groene bladeren,welke onder aan de steng stekelig behaard zijn, en door slanker vrucht en fijner zaad. Het raapzaad zal verdrongen zijn door het kool- en aveelzaad en komt zelden voor. Neerl. Plantensch. bl. 16 (Fransch colza, of: colzat.) Zegswijs: ’k heb d’r kool van had = de slechte gevolgen er van ondervonden; dat moakt de kool nijt vet = die kleine gift helpt niet veel. Vgl. houk, en: roapzoad.
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
kool , kool , (zelfstandig naamwoord) , zie een zegsw. op smid en vgl de samenst. apekool, poepekool, schitkool.
Bron: Boekenoogen, G.J. (1897), De Zaanse Volkstaal. Deel II: Zaans Idioticon - Aanvullingen. Zaandijk (herdruk 1971)
kool , kool* , vgl. roapzoad *.
Bron: Ganderheyden, A.A. (1897), Groningana – Supplement op H. Molema’s Woordenboek der Groningsche Volkstaal, Groningen (reprint 1985)
kool , kool , Kinderen komen ‘uit de roode kool‘, Utr. Volksalmanak voor 1853, 22. Zie echter: Munnike(n)boom.
Bron: Beets, A. (1927), ‘Utrechtsche Volkswoorden en Volksgezegden’, in: Driemaandelijksche bladen 22, 1, 1-30, 73-84. Groningen
kool  , koël , kuëlke , kool.
Bron: Daelen-Meuter, Jos. van (ca. 1937), Venloos waordebook, ongepubliceerd typoscript, Venlo.
kool , kool , mannelijk , kööle , kööltien , kool (groente)
Bron: Jonker, L. & H.G. van Grol (z.j., ca 1940), Woordenboek dialect van Vriezenveen
kool , kualle , vrouwelijk , kuallen , kuällechien , steenkool. ’n kuällechien in de stuaave: een kooltje in de stoof.
Bron: Jonker, L. & H.G. van Grol (z.j., ca 1940), Woordenboek dialect van Vriezenveen
kool , kool , zelfstandig naamwoord, mannelijk , kuele , kuelken , kool
Bron: Schönfeld Wichers, K.D. (1959), Woordenboek van het Rijssens dialect, herdruk 1996, z.pl.
kool , kól , m , kool (groente).
Bron: Kerkhoff, Chris (1970 ev), Dialectwoordenlijst van het Land van Cuijk, Cuijk
kool , koôl , zelfstandig naamwoord de , Eierkool, in de zegswijze mit ’n swarte koôl anskreven staan, slecht aangeschreven staan, o.a. als gevolg van schulden.
Bron: Pannekeet, J. (1984), Westfries Woordenboek, Wormerveer
kool , koôl , zelfstandig naamwoord de , 1. Kool. 2. Koolplant.
Bron: Pannekeet, J. (1984), Westfries Woordenboek, Wormerveer
kool , kaol , vrouwelijk , kaole , käölke , steenkool.
Bron: Schelberg, P.J.G. (1986), Woordenboek van het Sittards dialect, Amsterdam
kool , keul , mannelijk , keul , keulke , krul- of boerenkool. Dem zoste neit oet de keul jaage: dat is een onnozele hals. Ich laot mich neit oette keul lokke: ik laat me niet uitvragen.
Bron: Schelberg, P.J.G. (1986), Woordenboek van het Sittards dialect, Amsterdam
kool , kòl , kool in het algemeen.
Bron: Crompvoets, H. en J. van Schijndel (1991), Mééls Woordeboe:k. Meijel: Medelo.
kool , kool , kol, kole, kaole , de , kolen , (Noord-Drenthe, Zuidoost-Drenthe). Ook kol (Scho, Pdh), kole (Zuidwest-Drenthe, Zuidoost-Drents veengebied, Veenkoloniën), kaole (Zuidwest-Drenthe, zuid) = eierkool, steenkool Kolen stook wie nich meer (Bov), Even wat kolen haelen in de kolenkit (Dwi), Leg even ’n dikke kol in de stoof (Pdh), zie ook kooltien
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
kool , kool , de , kolen , 1. kool Wij verbouwt niet graag kool, want daor zit altied roepen op (Bro), Wij hebt witte kool en rooie kool (Dal), Zij hebt mij ’n rare kool estoofd te pakken genomen (Rui), Het schaop gruit as kool (Row), Der wordt veule meer kool verkocht dan er verbouwd wordt gezegd van een opschepper (Flu) 2. drukte, problemen (Zuidoost-Drents veengebied) Door kan dei olde wal is kool mit kriegen (Bco) 3. onzin, lariekoek Het is allemaol kool wat hij joe vertelt (Bov), ...wat die daor verkof (Sle) 4. in Nee ome kool, dat zit je niet zo glad meneertje (N:Sle), zie ook humko *De kool is het sop niet weerd zoveel drukte om niets (Hgv)
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
kool , kòl , kool. mv. kòlle.
Bron: Zegers, A. (1999), Het dialect van het land van Ravenstein, in het bijzonder van Uden en Zeeland, Uden.
kool , kole , kool
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
kool , kool , kool
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
kool , keultien , kooltje. Zo’n klein keultien is net genog veur tweeje.
Bron: Dialectwârkgroep Heerde/Waopmvelde (2004), Nieje Heerder Woordnboek, Heerde.
kool , kólle , kool , Iemes in de kólle gôn ligge. Iemand in de kool gaan liggen. Iemand beconcurreren of tegenwerken.
Bron: Hendriks, W. (2005), Nittersels Wóórdenbuukske. Dialect van de Acht Zaligheden, Almere
kool , kool , zelfstandig naamwoord , de; 1. kool 2. sufferd, niet bep. snuggere persoon 3. in een kool stoven te grazen nemen 4. onzin, kletspraat
Bron: Bloemhoff, H., J. Withaar, A. Bloemhoff en T. Bontekoe (2005), Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek (SNVH), Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte.
kool , kole , zelfstandig naamwoord , de; 1. bep. brandstof: eierkool, klein stuk steenkool van enigszins ronde vorm 2. zie kooltien
Bron: Bloemhoff, H., J. Withaar, A. Bloemhoff en T. Bontekoe (2005), Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek (SNVH), Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte.
kool , koële , zelfstandig naamwoord , steenkolen , koële VB: koële wörde alllewyl koelik nog gesjtoëk, haos ekerèin hèt gaas. Zw: Han wie koële: pikzwarte handen. Zw: Dao vergèit de ker mêt koële: uitroep van opperste verbazing.; zoe zjwert wie kaol zwart (zo zwart als ….) zoe zjwert wie kaol
Bron: Jaspars, G. en H. Fiévez (2006-2008), Woordenboek van het Gronsvelds, Gronsveld/Ryckholt
kool , kuul , zelfstandig naamwoord mannelijk , kuule , kuulke , boerenkool , VB: Vreuger kaome de keenderkes oét de kuul. Zw: Kom mer 'ns oét de kuul: toon je kunnen maar eens.
Bron: Jaspars, G. en H. Fiévez (2006-2008), Woordenboek van het Gronsvelds, Gronsveld/Ryckholt
kool , kôl , kool (groenten)
Bron: Bergh, N. van den, e.a. (2007), Um nie te vergeete. Schaijks dialectboekje, Schaijk.
kool , roewej kôl , rode kool
Bron: Bergh, N. van den, e.a. (2007), Um nie te vergeete. Schaijks dialectboekje, Schaijk.
kool , kôôle , kolen, brandstof.
Bron: Luysterburg, J. e.a. (2007), Dialecten in het Zuidkwartier. Hoogerheide, Ossendrecht, Putte, Woensdrecht, Heemkundekring Het Zuidkwartier.
kool , kwôôl , kool (groente).
Bron: Luysterburg, J. e.a. (2007), Dialecten in het Zuidkwartier. Hoogerheide, Ossendrecht, Putte, Woensdrecht, Heemkundekring Het Zuidkwartier.
kool , kaol , (zelfstandig naamwoord) , 1. steenkool; 2. vkw. kööltien, stukje steenkool. Köölties opt vuur gooien. Zie ook: stienkaol.
Bron: Kraijer, M., H. Mulder, D. Visscher en Ph. Bloemhoff (2009), Op zien Zwols: Woordenboek van de Zwolse Taal, Kampen: IJsselacademie
kool , kool , (zelfstandig naamwoord) , keultien , kool (groente).
Bron: Kraijer, M., H. Mulder, D. Visscher en Ph. Bloemhoff (2009), Op zien Zwols: Woordenboek van de Zwolse Taal, Kampen: IJsselacademie
kool , kwôôl , kwôle , kool , rwooje en wiette kwole = rode en witte kool-
Bron: Melis, A. van (2011) Bikse Praot. Prinsenbeeks Dialectwoordenboek. Prinsenbeek: Heemkundekring ‘Op de Beek’
kool , kólle , kool
Bron: Laat, G. de (2011), Zoo prôte wèij in Nuejne mi mekaâr, Nuenen
kool , koeôôil , koolsoorten , grune, rooie, sevooie koeôôil
Bron: Gast, C. de (2011), ’t Boekske van de Aolburgse taol, Wijk en Aalburg: Stichting behoud Aalburgs dialect.
kool , koeal , kuuel , (mannelijk) , kuuel , kuuelke , kool , Eine sjoeane bloomkoeal.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
kool , koeal , (mannelijk) , koeale , kuuelke , kolen, steenkool , Koeale hoeale bie de koealeboer óm de staof te stoeake. Op heite koeale zitte.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
kool , koeël , zelfstandig naamwoord , kuël , kuëlke , kool ook moos; emes inne kuël kroepe – iemand (oneerlijke) concurrentie aandoen; slechte koeël – boerenkool ook krölmoos
Bron: Janssen, L. (2013), Limburgs Woordenboek Heels-Nederlands, Heel.
kool , kuuël , (meervoud) kool(soorten)
Bron: Feijen, Jan (2013), Zoeë Kalle Vae - Weertlands woordenboek, Weerd.
kool , koeël , zelfstandig naamwoord, mannelijk , kuuël , kuuëlke , kool
Bron: Feijen, Jan (2013), Zoeë Kalle Vae - Weertlands woordenboek, Weerd.
kool , kôol , zelfstandig naamwoord , koltje , "kool; Pierre van Beek – Wanneer we zeggen ""ik zè oe zô muug as kaauw pap"" dan kon je er van overtuigd zijn, dat je vertrek niet kwalijk genomen wordt zoals ook het ""hij is van tel als een rotte kool bij den gruunteboer"" niet als een compliment beschouwd behoeft te worden. (Tilburgse taalplastiek 2 Nieuwe Tilburgse Courant - zaterdag 11 februari 1950); Boutkan - Het stadsdialekt van Tilburg: klank- en vormleer (1996): ;  plur.: koole (blz. 36); WBD III.2.3:93 'suikerkool' = spitskool; koltje; kooltje en bloemkoltje; verkleinwoord  van 'kôol', met vocaalkrimping; Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) -  as ge en kóltje hèt, wilde en törfke teege ('84)-geld trouwt graag geld; Mandos - Brabantse spreekwoorden (2003) -  die en törfke brèngt, kómt en kóltje teege ('50) - geld trouwt graag geld. WBD (III.3.3:157) koltjes = houtskool voor het wierookvat"
Bron: Sterenborg, W. en E. Schilders (2014), Woordenboek van de Tilburgse Taal (WTT), Tilburg: Stichting Cultureel Brabant
kool , kaole , käölke , steenkool
Bron: Arts, Jan (2015), Brónsgreun Bukske, Editie Veldes dialek, Velden.
kool , koeël , kuuel , kuuelke , kool
Bron: Arts, Jan (2015), Brónsgreun Bukske, Editie Veldes dialek, Velden.


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op ewnd.ivdnt.org,
gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal