elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: opkomen

opkomen , opkomen , opstaan, van het bed; dou ik opkwam regende ’t; bie mien opkōmst was ’t nog donker
als verdediger of zaakbezorger optreden, de advocaat komt goed voor zijn cliënt, de knecht voor zijn baas, de meid voor hare vrouw op = behartigt die zaken zoo goed mogelijk; nou ken ik t’r veur opkomen = nu heb ik de zorg, de verantwoording.
van pasgeboren kinderen = beginnen te groeien en zoo in leven blijven: dat stumperke komt nijt op = behoudt het leven niet, mist levensvatbaarheid. Wordt alleen van zeer zwakke kinderen gezegd, die bv. geen kracht hebben om te zuigen.
in gebruik komen; dat was in de tied dou de houpelrokken opkwammen; dou ’t lös hoar opkwam zette mouder ’t ooriesder ook of.
in het kaartspel = uitspelen; hij komt mit troef op, of: oet = hij gooit troef oet, of: op = hij speelt troef uit.
opkomen mogen = verlof krijgen van de ouders van een meisje om daar aan huis naar haar te komen vrijen. Zie ook: degensman.
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
opkomen , opkomen , (sterk werkwoord, intransitief) , Zie de wdbb. – Slecht opkomen, slecht te voorschijn komen, zich minder goed vertonen dan te verwachten was. || Dat proefie komt slecht op (bij de olieslagerij) (in het geproefde zaad blijkt niet zoveel olie te zitten als men had geschat). Die partij karwij komt slecht op (de gekochte karwij valt bij de levering in kwaliteit tegen).
Bron: Boekenoogen, G.J. (1897), De Zaanse Volkstaal. Deel II: Zaans Idioticon - Aanvullingen. Zaandijk (herdruk 1971)
opkomen , opkomen* , in: nou ken ik d’r veur opkomen = nu heb ik de zorg, de verantwoording, de schade, enz., vergel. noakomen .
Bron: Ganderheyden, A.A. (1897), Groningana – Supplement op H. Molema’s Woordenboek der Groningsche Volkstaal, Groningen (reprint 1985)
opkomen , opkómme , koum op, is opgekómme , opkomen. Kóm op: kom naar boven. Dat kump dich noch éns op, menke: daar zul je nog eens spijt van krijgen. Die zeen gout opgekómme: die gewassen zijn goed gegroeid.
Bron: Schelberg, P.J.G. (1986), Woordenboek van het Sittards dialect, Amsterdam
opkomen , opkommen , zwak werkwoord, onovergankelijk , 1. opkomen, naar boven komen, overeind komen IJ moet drekt opkommen, ij moet neug hen schoel opstaan (Exl), Aj koomt te zitten, kuj niet weer opkomen overeindkomen (Noo), Hij kwamp mit een aos op bij het kaarten (Ruw), De zun komp veur niks op (Scho), Wij kunden er niet opkommen, wel of dat was het wil ons niet te binnen schieten (Rol), Ik mus veur deinst, ...veur een exaomen opkommen voor mil. dienst, ...een examen opkomen (Pei), Het zaod in de tune is al mooi an ’t opkommen (Hijk), (bijv.) Het weerbericht veurspelt opkommende regen (Klv), Het is opkommende maon (Sle) 2. vooruitgaan Hie is mit zien bedrief aordig an het opkomen (Pes), Hie is slim ziek west, mor hie is weer an het opkommen gaat goed vooruit (Sle) 3. vooruitgaan Laot de trekker mor zachies opkommen (Zwe) 4. voor de dag komen Kom op, zeden wie eerder, as wie vechten wolden of an het wark mussen (Bov) 5. ervoor opdraaien (Zuidoost-Drents zandgebied) Je moet veur de baos opkommen (Wtv), Hie is anspraokelijk, hie möt der veur opkommen (Oos) 6. verdedigen Wat komp dende veur zien zussien op (Sle) 7. gaan branden Wij gaot jongs, de laampen koomt al op (Hgv)
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
opkomen , opkomen , opkomen
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
opkomen , opkommen , opkoemen , werkwoord , 1. naar omhoog komen 2. oprijzen en te voorschijn komen: van de zon, de maan 3. overeind komen 4. opstaan 5. zich naar boven begeven 6. op het toneel komen om z’n rol te spelen 7. in de gedachten, het gevoel ontstaan 8. zich (gaan) voordoen, ontstaan 9. ingang vinden 10. gaan groeien en daarbij uit de grond komen 11. vooruitkomen, vooruitgaan 12. zich naar iets begeven 13. uitkomen, uitspelen: bij kaarten 14. onder de wapenen komen, in militaire dienst komen 15. aangedraaid, opgestoken worden
Bron: Bloemhoff, H., J. Withaar, A. Bloemhoff en T. Bontekoe (2005), Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek (SNVH), Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte.
opkomen , opkomme , werkwoord , kom op, kwam op, opgekomme , 1. opstaan (uit bed komen) 2. opkomen in militaire dienst Ik mos opkomme voor meneuvels Ik moest opkomen voor herhalingsoefeningen
Bron: Werkgroep Dialecten Hoeksche Waard (2006), Hoekschewaards woordenboek, Klaaswaal.
opkomen , opkoëme , werkwoord , bezuren , (zie 'komen') In: Es ôs dat mer neet opkömp; oprispingen (oprispingen krijgen) opkoëme (zie 'komen') VB: 't Ëte kömp mich op, ich heb deenkelik get gaw gëte.
Bron: Jaspars, G. en H. Fiévez (2006-2008), Woordenboek van het Gronsvelds, Gronsveld/Ryckholt
opkomen , opkommen , (werkwoord) , opkomen.
Bron: Kraijer, M., H. Mulder, D. Visscher en Ph. Bloemhoff (2009), Op zien Zwols: Woordenboek van de Zwolse Taal, Kampen: IJsselacademie
opkomen , opkómme , 1. opkomen 2. voor iemand opkomen, beschermen 3. rijzen van deeg 4. zich kunnen herinneren , De zón kumtj op in ’t oeaste. Ich kan de Kloeasterberg neet mieër opkómme.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
opkomen , opkómme , werkwoord , kum(p)tj op, kwaam op, opgekómme , opkomen; det kum(p)tj dich nog op! – daar krijg je nog spijt van!
Bron: Janssen, L. (2013), Limburgs Woordenboek Heels-Nederlands, Heel.
opkomen , opkoome , sterk werkwoord , opkomen; Frans Verbunt: opkoomen as kak - heel plotseling zich voordoen; WBD III. 3. 1:385 'opkomen' = dienstplicht doen; WBD III. 4. 4:3 'opkomende maan' = eerste kwartier; WBD III. 4. 4:192 'opkomen' = vloed
Bron: Sterenborg, W. en E. Schilders (2014), Woordenboek van de Tilburgse Taal (WTT), Tilburg: Stichting Cultureel Brabant


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op ewnd.ivdnt.org,
gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal