elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)

Woord: heilig

heilig , hillege , voor: schoolprent; aldus omdat er meestal Heiligen op waren afgebeeld. Stad-Gron. hillege, hailege = kinderprent, zoo goed als verouderd. Holst. hillegen = de prenten in de boeken die bij de geringe lieden slechts afbeeldingen van Heiligen bevatten. Westf. hilgen = heiligenbeeld.
Bron: Molema, H. (1889), Proeve van een woordenboek der Drentsche volkstaal in de 19e eeuw, handschrift
heilig , hillig , de hillige driee kö̀nige, de heilige drie koningen.
Bron: Gallée, J.H. (1895), Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect, aanhangsel Twents
heilig , hellig , (bijvoeglijk naamwoord) , boos; zoo hellig as ’n spinnekòp.
Bron: Gallée, J.H. (1895). Woordenboek van het Geldersch-Overijselsch Dialect. Deventer: H.P. Ter Braak
heilig , hillege , hilge, hailege , hilge (Stad-Groningsch), ook Drentsch, voor: kinderprent, schoolprent; zoo goed als verouderd. Aldus omdat die voorheen bijna niets anders dan de afbeeldingen van heiligen waren. Holsteinsch hillegen: de beelden of prenten in de boeken der gemeene lieden; Westfaalsch hilgen = heiligenbeeld.
Bron: Molema, H. (1895), Woordenboek der Groningsche Volkstaal in de 19e eeuw (handschrift met aanvullingen op gedrukte editie uit 1887)
heilig , heilig , (bijvoeglijk naamwoord) , Vrijaf, na de arbeid. || ʼs Avonds om zeven uur is ʼet heilig. “Zo, is ʼet werk of?ˮ “Ja hoor, ik heb heilig.ˮ Ik heb vanmiddag heilig. We hebben morgen heilig, want de baas is de bruidegom. – Men arbeydt om rust; om der rusten wille is de avondt-stondt (als de arbeydt gedaen is, en men voor een kort tijdtje rusten sal) met den tytel van heyligh vereert, en men noemt het heylig-avont, als de werck-tijdt voor dien dagh geeyndight is. Predic. v. Oom Jacob Dirckx, 148a. – Deze laatste plaats (uit de 2de helft der 17de e.) verklaart de oorsprong der uitdrukking. Heiligavond in de zin van vieravond, avond voor een feestdag is nog bekend (VAN DALE). Vgl. ook Leidsche Keurboeken 500 (15de e.): “(Si) en sellen … niet werken op heylige avonde langer dan si sien mogen bi den dagelichtˮ. Bij COSTER, Tijsken v.d. Schilden 1376, leest men : “Vroech heylich avont, voor de middagh gedaen datʼs de ouwe manierˮ. In de zin van vrijaf vindt men het woord ook Handv. v. Ench. 300b (a° 1630): “Gheen Meesters sullen in hoopwerck (aangenomen werk) hare Knechts met dus ofte soo veel te wercken, heylichavondt moghen gheven, ofte eenigh hoopwerck besteden ofte overdragen, op poene van ses guldens.”
Bron: Boekenoogen, G.J. (1897), De Zaanse Volkstaal. Deel II: Zaans Idioticon - Aanvullingen. Zaandijk (herdruk 1971)
heilig , heilig , (zelfstandig naamwoord mannelijk) , Prent, plaat, als prijs op school (Krommenie). || Wie de meeste sommen goed het, krijgt ʼen heilig. Wat is dat ʼen mooie heilig. Ze het ʼen heilig verdiend. – Oorspronkelijk was een heilig een prentje met heilige voorsellingen. Later werden zo genoemd alle prenten, onverschillig wat ze voorstelden. – In dezelfde zin is het woord gebruikelijk op Marken (WINKLER, Dialecticon 2, 60). In Friesl. zegt men heiling.
Bron: Boekenoogen, G.J. (1897), De Zaanse Volkstaal. Deel II: Zaans Idioticon - Aanvullingen. Zaandijk (herdruk 1971)
heilig , héllig , heilig D’n hélligen óllie het Heilig Oliesel; ’t is héllig aovend zaterdagavond voor Pasen; heilig D’r héllig van ovvertuugd zien Er heilig = helemaal van overtuigd zijn; heilig Op ’t héllig oog Op het heilig oog zonder goed te
Bron: Kerkhoff, Chris (1970 ev), Dialectwoordenlijst van het Land van Cuijk, Cuijk
heilig , hoilig , bijvoeglijk naamwoord en bijwoord , Heilig. Zegswijze ’t is hoilig (eivend), de werkdag zit erop. | Wul jij efkes de wagen lade, want ’t is bedát hoilig. Letterlijk was een ‘heilige avond’ de avond vóór een heiligenfeest, vóór een dag waarop niet gewerkt werd. – Bai ’n hoilig huisie angaan, onderweg een café aandoen. – ’t Hoilig vast g’louve, het beslist geloven.
Bron: Pannekeet, J. (1984), Westfries Woordenboek, Wormerveer
heilig , heilich , heiligger, heilichste , heilig. Dat is ’n heilich vaat, mer de reipe douge neit: hij doet zich godsdienstiger of braver voor dan hij is; hij is een farizeeër.
Bron: Schelberg, P.J.G. (1986), Woordenboek van het Sittards dialect, Amsterdam
heilig , heilig , hailig, hillig , (Zuid-Drenthe, Midden-Drenthe, Kop van Drenthe). Ook hailig (Veenkoloniën, Kop van Drenthe), hillig (Midden-Drenthe, md) = heilig Het heilig aovendmaol (Vri), De heilige Gerardus is de patroon van de karke van Barger Oosterveld en de heilige Jozef van deie van Barger Compas (Bov), De halve zundagen bint heilige dagen (Pdh), Hol hum mar in de gaten, want hij is niet zoe heilig, as hij hum veurdöt braaf (Bro), Het geval was hum te heilig um der over te proten (Ros), Is je dat zo hailig? dierbaar (Eel), As hij wat zeg, kuj der hailig van op an dat het waor is grif (Pei), Het is nog heilig wat of e oetspookt hef, vergeleken bij zien kammeraod dat gaat nog (Eex), Wat een heilig boontien iemand die zich als lieverdje voordoet (Zdw), Ik heb mij heilig veurnummen um met roken te stoppen vast (Bor), Daor bun ik heilig van overtuugd (Bco) of Ik geleuf der heilig in (Sle), Ik weet heilig vaste dat det niet waor is wel heel zeker (Ruw), Ik stao je der heilig börg veur (Sle), Het kerfstfeest weur deur de Drenten “Midwinter” of ok wal “Hillige daag” nuumd (md)
Bron: Kocks, G.H. (1996-1997), Woordenboek van de Drentse Dialecten (WDD), Assen: Van Gorcum
heilig , hèllig , heilig. Hij krijgt d’n hèlligen òllie, hij wordt bediend.
Bron: Zegers, A. (1999), Het dialect van het land van Ravenstein, in het bijzonder van Uden en Zeeland, Uden.
heilig , eilig , heilig. Gunninks woordenlijst van 1908: Net zo eilig ‘wis en zeker’
Bron: Fien, A., Ph.C.G.M. Bloemhoff-de Bruijn en J. Gunnink (2000), Woordenboek van de Kamper Taal, Kampen
heilig , hélleg , heilig , T’is óp’t hélleg óóg gemôkt. Het is op het heilig oog gemaakt. Je moet er niet alles van verwachten, er is geen duimstok aan te pas gekomen.
Bron: Hendriks, W. (2005), Nittersels Wóórdenbuukske. Dialect van de Acht Zaligheden, Almere
heilig , hêllig , bijvoeglijk naamwoord , heilig , hêllig Zw: hélligen érmooj: stille armoede.; hêllege kombéreves uitroep (uitroep van verbazing); hêllege kombéreves
Bron: Jaspars, G. en H. Fiévez (2006-2008), Woordenboek van het Gronsvelds, Gronsveld/Ryckholt
heilig , hèllig , heilig
Bron: Bergh, N. van den, e.a. (2007), Um nie te vergeete. Schaijks dialectboekje, Schaijk.
heilig , hèllige daog , heilige dagen
Bron: Peels-Mollen, J. met werkgroep Weerderheem in Valkenswaard (Ed.) (2007), M’n Moederstaol. Zôô gezeed, zôô geschreeve. Almere/Enschede: Van de Berg.
heilig , hèllig , heilig , Hèllig bòntje. Heilig boontje.
Bron: Laat, G. de (2011), Zoo prôte wèij in Nuejne mi mekaâr, Nuenen
heilig , helig , heilig.
Bron: Scholtmeijer, H. (2011), Veluws handwoordenboek, Almere.
heilig , heilig , heiliger, heiligst , heilig , Dae boum is op ’t heilig oug tieën maeter hoeag. Det is ein heilig vaat: dat is een kwezel. Ein heilig buuenke. Heiliger zeen es de paus van Roeame.
Bron: Tonnaer, M. en Har Sniekers (eindred.), (2012), Thoears Woeardebook, Thorn
heilig , haelig , bijvoeglijk naamwoord , (Nederweerts, Ospels) heilig
Bron: Feijen, Jan (2013), Zoeë Kalle Vae - Weertlands woordenboek, Weerd.
heilig , hèlleg , zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord , "heilig; 1. zelfstandig naamwoord, onzijdig; Henk van Rijen: spòtte meej et hèllig - met iets ernstigs spotten; 2. bijvoeglijk naamwoord; et hèlleg Pirke - de heilige Petrus (Donders); Kernkamp, Dialectenquete 1879: hellig; vR den hèllege gist - de heilige geest; Piet Heerkens - Oo, hellige ziel, wie zal oe zaolig prijze?! (uit De knaorrie, ‘Oo, hellige ziel’, 1949); Cees Robben – Nie zôô-mar op ’t hellig ôôg.. ’t moet persies op maot zèèn... (19800328) ['het Heilig oog' is waarschijnlijk het alziend oog van God dat op devotieprenten afgebeeld stond.]; Kees & Bart (krantenrubriek ca. 1930): helligendag: 'hèlligen'; Pierre van Beek –- Wie ""soep mee den heiligen pollepel"" at, moest zich ook met heel dunne soep tevreden stellen. Het feit, dat de pollepel ""geheiligd"" was, vergoedde uiteraard, wel iets! Wanneer van iemand gezegd werd, dat hij ""al z'n leven hannekenkost had gegeten"", dan; zag hij er niet te best uit en was hij niet uit een gezeten burgerfamilie voortgekomen. (Tilburgsche taalplastiek 24-6-1964); Interview Van den Aker (1978), transcriptie door Hans Hessels (2014) - “Mar nèt as in Orschòt daor bèn ik ok verschillende keere nòr toe gewist toen in dieje tèèd, in dieje tèèd, dè was den Hèllegen Eèk! Èn Esbeek dè was vur de, vur de, de nilles, vur de kinkhoest”; Interview dhr. Van den Aker – 1978 – “Dè zèn ammel veul dinge die ammel öt den booze zèn vort, hè. Nèt as Keevelèèr, jè, daor heurde nòg wel es ene keer van… èn nèt as Schèèrepenheuvel èn zôo… èn nèt as Pirke Donders… èn nèt as den Hèllegen Éèk in, in, in, in Orschòt… èn den Hèllege Kenilles…” (transcriptie Hans Hessels 2014); Dè waar enen hêelen hèndige hèllege, dieje Sintantooniejes. (Ed Schilders; Wè zeetie?; Website Brabants Dagblad Tilburg Plus; 2009; Volgens mèn hattie der mar êene opgevoed, dieje hellige Sint Jozef en die waar van zen èège al hellig… (Lodewijk van den Bredevoort – ps. v. Jo van Tilborg, Kosset den brèùne eigeluk wel trekken? Dl. 2, Tilburg 2007); 3. Bijvoeglijk naamwoord - figuurlijk; heilig = precies; Handschrift Daamen 1916: ""hellig oog - op 't heilig (hellig) oog / 't goa zò mar op 't hellig oog; Henk van Rijen: hèlleg vat zónder bójem - gezegd van iemand die overdreven bidt, vaak zonder dat zelf te beseffen; hèlleg vat - schijnheilige; ... en Hèlge bild... (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Willem wies wètter was); Toen wonde bij ’t pleintje ok nòg Virginie Doorakkers. Die waar bijna hèllig, zoveul rôozehuukes as die had vurgebeeje in de kepèl. (Ed Schilders; Wè zeetie?; website Brabants Dagblad Tilburg Plus 2009); Dus vraog ik oe van krèùk toe krèùk:/ Verheur tòch mèn gebèd./ Dan zulle wij beneej hier zörrege, dè Gij in kòrte tèèd,/ nie allêen mar zaoleg, mar ok nòg es hèlleg zèèt. (Henriëtte Vunderink, Gebèd toe Peerke Donders, uit: Tis de moejte wèrd; 2011); 4. Allerheiligen; N.B. 'alderheilege' behoudt de ei (hagiofobie?) [Deze bewering nog onderzoeken - zie Lechim, hieronder]; Vruuger krèèk op êen november/ ene nuuwen ooverjas./ Jè, dè was zôo de gewonte/ asset Allerhèllige was. (Lechim; ps. v. Michel van de Ven; ongedateerd knipsel 1960-1980; uit: Allerhèllige);  5. Café; Henk van Rijen: hèlleg höske - herberg, café; Jan Naaijkens, Dès Biks - 1992 - hèllighoske zelfstandig naamwoord-schertsende benaming voor herberg; 6. Bijnaam; Bijn - et hèlleg drèèverke = pastoor Van Oort (blz.58)"
Bron: Sterenborg, W. en E. Schilders (2014), Woordenboek van de Tilburgse Taal (WTT), Tilburg: Stichting Cultureel Brabant


<< vorige pagina

Gelieve als bronverwijzing te gebruiken:
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2015-), eWND, op ewnd.ivdnt.org,
gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal